Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 35:4

Και όταν μεν μελετάτε τις παλαιές βίβλους, όσες γράφτηκαν για την οικονομία του λαού, και όσες διδάσκουν με σαφήνεια τις εξουσίες των βασιλέων και την ιστορία τους, αποδέχεστε πειθήνια όσα λέγονται για το καθένα, ώστε τον μεν Μωυσή παρά λίγο να τον θεωρείτε Θεό, τον δε Ελισσαίο να τον υπερθαυμάζετε και τον δάσκαλό του, τον Θεσβίτη, να τον υμνείτε. Και όλους τους αγίους κάθε γενεάς, στους οποίων ενήργησε ο Θεός και οι οποίοι κατόρθωσαν μεγάλα και ξακουστά έργα, τους ανυψώνετε με τιμές ίσες με των αγγέλων. Και καθόλου δεν φιλονικείτε για τα αρχαία γεγονότα, ούτε αθετείτε την εξήγηση των πατέρων, και μάλιστα παρότι οι άνθρωποι από τη φύση τους δεν οδηγούνται πολύ εύκολα στην πίστη μέσω της ακοής. Εκείνα όμως που αργότερα είδατε με τα ίδια σας τα μάτια και αυτά που είναι δυνατόν να ψηλαφήσετε με τα δάχτυλα και να κατανοήσετε με ακρίβεια μέσω των αισθήσεων, αυτά με απιστία και συνάμα με αγνωμοσύνη τα διαστρέφετε, καταπατώντας τις προφητείες και ανατρέποντας την εκπλήρωση των προρρήσεων. Διότι αυτά που τώρα βλέπουμε στην πράξη, από παλιά ο Ησαΐας προλαβαίνοντας τα δίδαξε με τα λόγια του: Ιδού, ο Θεός ημών ανταποδίδει και θα ανταποδώσει κρίση. Αυτός θα έλθει και θα μας σώσει. Τότε θα ανοιχτούν τα μάτια των τυφλών και τα αυτιά των κωφών θα ακούσουν. Τότε ο χωλός θα πηδήξει σαν το ελάφι και καθαρή θα είναι η γλώσσα του μογιλάλου.

Σχετικά με το ότι ο Θεός Λόγος επρόκειτο να ενανθρωπήσει και να σαρκωθεί κατά τις έσχατες ημέρες, ας ακούσουμε τις φωνές των προφητών που λέγουν, και συγκεκριμένα του προφήτη Δαβίδ: «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου· Θεός είναι ο Κύριος και εμφανίστηκε σε εμάς»· και πάλι: «Ο Θεός θα έλθει φανερά»· του δε προφήτη Ησαΐα: «Ούτε άγγελος ούτε πρέσβης, αλλά ο ίδιος ο Κύριος θα έλθει και θα μας σώσει. Τότε θα ανοιχθούν τα μάτια των τυφλών και καθαρή θα γίνει η γλώσσα των μογιλάλων· τότε ο χωλός θα αναπηδήσει σαν το ελάφι.» Και για το ότι ο Χριστός επρόκειτο να γεννηθεί από γυναίκα παρθένο, ας ακούσουμε πάλι τον προφήτη Ησαΐα να λέει: «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ»· και πάλι ο ίδιος: «Παιδίον γεννήθηκε για εμάς, υιός δόθηκε σε εμάς, και το όνομά του καλείται Μεγάλης βουλής άγγελος, θαυμαστός, σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχων ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος.» Έπειτα, ο ίδιος προφήτης λέει και το πού πρόκειται να σαρκωθεί επί της γης ο Χριστός, δηλαδή στη Ναζαρέτ: «Γη του Ζαβουλών και γη του Νεφθαλείμ, στον δρόμο της θάλασσας, πέραν του Ιορδάνη, Γαλιλαία των εθνών· ο λαός που κάθεται στο σκοτάδι είδε φως μέγα.» Είναι δε ολοφάνερο ότι ο λαός των εθνών καθόταν στο σκοτάδι της αγνωσίας, της πλάνης και της ειδωλολατρίας.

Από τους δικαίους, λοιπόν, κανείς, παρά μόνο ο Λόγος του Θεού, ο οποίος είναι ασώματος κατά τη φύση Του, για χάρη μας φανερώθηκε με σώμα και έπαθε υπέρ ημών. Ή, αν ούτε αυτό τους είναι αρκετό, ας πεισθούν τουλάχιστον από άλλα, βλέποντας τον έλεγχο των θέσεών τους να είναι τόσο ξεκάθαρος· διότι λέει η Γραφή: «Δυναμώστε, χέρια χαλαρωμένα και γόνατα παραλυμένα· πάρτε θάρρος οι ολιγόψυχοι στη διάνοια· δυναμώστε, μη φοβάστε· ιδού, ο Θεός μας ανταποδίδει κρίση, ο ίδιος θα έλθει και θα μας σώσει· τότε θα ανοιχτούν τα μάτια των τυφλών, και τα αυτιά των κωφών θα ακούσουν· τότε ο χωλός θα αναπηδήσει σαν το ελάφι, και καθαρή θα γίνει η γλώσσα των μογιλάλων». Τι μπορούν, λοιπόν, να πουν και για αυτό, ή πώς τολμούν γενικά να αντικρίσουν και αυτό το επιχείρημα; Διότι η μεν προφητεία υποδηλώνει την έλευση του Θεού, τα δε σημεία φανερώνουν τον χρόνο της παρουσίας Του. Διότι, το να αναβλέπουν οι τυφλοί, να περπατούν οι χωλοί, να ακούν οι κωφοί και να μιλά καθαρά η γλώσσα των μογιλάλων, είναι σημεία που τα αναφέρουν για τη θεία παρουσία που έχει πλέον πραγματοποιηθεί. Ας μας πουν, λοιπόν, πότε έγιναν τέτοια σημεία στον Ισραήλ ή πού συνέβη κάτι τέτοιο στην Ιουδαία.

«Παρηγορήστε τους ολιγόψυχους στη διάνοια· πάρτε δύναμη, μη φοβάστε. Ιδού, ο Θεός μας αποδίδει δικαιοσύνη και θα ανταποδώσει. Ο ίδιος θα έρθει και θα μας σώσει. Τότε θα ανοιχτούν τα μάτια των τυφλών και τα αυτιά των κωφών θα ακούσουν. Τότε ο χωλός θα πηδήξει σαν ελάφι και η γλώσσα των βραδύγλωσσων θα γίνει καθαρή.» Αποτελεί κατάλληλη μυσταγωγία και πνευματική παράκληση για όσους καλούνται από τα έθνη στην επίγνωση του Χριστού, η φράση: «Δυναμώστε, χέρια χαλαρωμένα και γόνατα παραλυμένα». Διότι σε όσους ακόμη βρίσκονται στην πλάνη, τα χέρια είναι αδρανή και τα γόνατα παραλυμένα. Και φυσικά δεν λέει αυτά τα πράγματα αναφορικά με τα μέλη του σώματος, αλλά θα διαπιστώσουμε πως ασθενούν πνευματικά όσοι βρίσκονται μέσα σε απάτες και πλάνες. Διότι δεν είναι δυνατόν να βρεθεί σε αυτούς ούτε έργο ευσέβειας ούτε δύναμη στα γόνατα, δηλαδή στη διάνοια, ώστε να μπορέσουν να διαβούν την ιερή οδό της δικαιοσύνης. Αλλά, «δυναμώστε», λέει, ώστε να μπορέσουν να τρέξουν προς τον Θεό. Εσείς, από την άλλη, ως ταγμένοι στην ιερουργία του θείου κηρύγματος, παρηγορήστε τους εξασθενημένους, πείτε καθαρά στους ολιγόψυχους: «Δυναμώστε, μη φοβάστε». Διότι ο νους δεν είναι δυνατός σε αυτούς που αγνοούν τον Θεό· επειδή φοβούνται τις επιθέσεις των παθών, και τον Σατανά που τους τυραννούσε στο παρελθόν, και επιπλέον τον θάνατο.

Αλλά ιδού, λέει, ο Θεός, δηλαδή δεν είναι μακριά ο Σωτήρας, ο οποίος θα αποδώσει δικαιοσύνη. Διότι θα καταδικάσει τον άρχοντα τούτου του αιώνα, και θα απαλλάξει από τη δουλεία σε αυτόν όσους έχουν καταδυναστευτεί. Διότι θα έρθει, θα έρθει και θα μας σώσει. Τι ακολουθεί λοιπόν; Όταν θα έρθει τότε σε αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη, θα ανοιχτούν τα μάτια των τυφλών. Διότι εκείνοι που παλαιότερα λάτρευαν την κτίση αντί για τον Κτίστη, θα χρησιμοποιήσουν την ίδια την κτίση που κάποτε τους πλάνησε σαν έναν καθοδηγητή, ο οποίος θα τους οδηγήσει ορθά προς την επίγνωση του Δημιουργού. Επειδή από την ομορφιά των δημιουργημάτων, αναλογικά κατανοείται και ο δημιουργός τους. Και όπως λέει ο Παύλος, «Τα αόρατα γνωρίσματά του, από την εποχή της δημιουργίας του κόσμου, γίνονται ορατά, καθώς κατανοούνται μέσω των δημιουργημάτων του, δηλαδή και η αιώνια δύναμή του και η θεότητά του». Θα ανοιχτούν, λοιπόν, τα μάτια των άλλοτε τυφλών και θα ακούσουν τα αυτιά των κωφών. Διότι εκείνοι που παλαιότερα απέρριπταν τους λόγους περί του Θεού, και επιδίωκαν να καταστήσουν απαράδεκτη τη μυσταγωγία των αγίων, τώρα θα την αποδεχθούν με χαρά.

Αλλά ο Ισραήλ αγνόησε τη θεία οικονομία, αν και οι άγιοι προφήτες διακήρυτταν σαφώς το μυστήριο σχετικά με αυτόν. Διότι ο ένας έλεγε: «Δυναμώστε, χέρια παραλυμένα και γόνατα αδύναμα· παρηγορήστε, οι ολιγόψυχοι στη διάνοια· δυναμώστε, μη φοβάστε.» Και αλλού: «Ιδού ο Θεός μας· ιδού, ο Κύριος έρχεται με ισχύ, και ο βραχίονας Του με εξουσία. Σαν βοσκός θα ποιμάνει το ποίμνιό Του, θα συνάξει τα αρνιά.» Ένας άλλος λοιπόν, ο Ιεζεκιήλ, αυτός ο άριστος των προφητών λέει: «Αυτά λέει ο Κύριος ο Θεός: Ιδού, εγώ θα κρίνω ανάμεσα σε δυνατό πρόβατο και ανάμεσα σε αδύναμο πρόβατο· επειδή με τα πλευρά και τους ώμους σας σπρώχνατε, και με τα κέρατά σας χτυπούσατε, και συνθλίβατε κάθε αδύναμο, θα σώσω τα πρόβατά μου, και δεν θα αποτελούν πλέον λεία· και θα κρίνω ανάμεσα σε κριάρι και κριάρι, και θα αναδείξω σε αυτά έναν ποιμένα, και θα τα ποιμάνει», τον δούλο μου τον Δαβίδ. «Και αυτός θα είναι σε αυτά ποιμένας· και εγώ, ο Κύριος, θα είμαι Θεός τους, και ο Δαβίδ άρχοντας ανάμεσά τους. Εγώ, ο Κύριος, μίλησα, και θα συνάψω με τον Δαβίδ διαθήκη ειρήνης, και θα εξαφανίσω τα πονηρά θηρία από τη γη.» Ακούς πώς συνεχώς ονομάζει Δαβίδ τον Χριστό, ο οποίος προήλθε κατά σάρκα από το σπέρμα του Δαβίδ, υποδεικνύοντας ότι θα γίνει εν καιρώ ποιμένας αυτών που προέρχονται από τον Ισραήλ;

Είπε δε κάπου και πάλι ιδιαιτέρως ο ίδιος μακάριος Ησαΐας: «Δυναμώστε, χέρια χαλαρωμένα, και γόνατα παραλυμένα. Παρηγορήστε, εσείς οι ολιγόψυχοι στη διάνοια, δυναμώστε, μη φοβάστε. Ιδού ο Θεός μας ανταποδίδει κρίση, και θα ανταποδώσει.» Και πάλι: «Ιδού, ο Κύριος έρχεται με δύναμη, και ο βραχίονάς του με εξουσία, σαν ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό του, και με τον βραχίονά του θα συγκεντρώσει τα αρνιά, και θα παρηγορήσει τις εγκυμονούσες,» δηλαδή, θα υπάρξει πνευματική παρηγοριά σε εκείνους που ήδη κυοφορούν με ωδίνες τον θείο λόγο, καθώς πρόκειται να γίνουν καρποφόροι, και σε αυτούς που οσονούπω πρόκειται να γεννήσουν τα καυχήματα της ευαγγελικής πολιτείας. Διότι αυτός είναι καρπός μιας όσιας και γνήσιας ψυχής. Αλλά, λέει, ο Ιακώβ έφτιαξε για τον εαυτό του ξεχωριστά ποίμνια, και δεν τα ανέμειξε με τα πρόβατα του Λάβαν. Διότι το βέβηλο είναι ασυμβίβαστο με το άγιο· το ρυπαρό με το καθαρό. Ξεχωρισμένοι δε είναι οι του Χριστού, οι οποίοι αποφεύγουν να αναμειγνύονται με τα του κόσμου, και είναι απαλλαγμένοι από κάθε φιλοσαρκία, και δεν είναι άσημοι ως προς τον βίο, αλλά μάλλον επιφανέστατοι εξαιτίας της αρετής τους. «Διότι έγιναν, λέει, τα άσημα του Λάβαν, και τα επίσημα του Ιακώβ.» Όμως ο Ιακώβ δεν διέφυγε τον φθόνο.

Στο ίδιο. Δυναμώστε, χέρια χαλαρωμένα, και γόνατα παραλυμένα. Παρηγορήστε, οι ολιγόψυχοι στη διάνοια, υψώστε το ανάστημά σας, μη φοβάστε· ιδού ο Θεός μας ανταποδίδει κρίση και θα ανταποδώσει, αυτός θα έρθει και θα μας σώσει.

Έχουμε δύο σημεία και επιθυμούμε να μάθουμε ένα τρίτο. Πες μας, τι κάνει ο Κύριος όταν έλθει; Λέει ένας άλλος προφήτης: Ιδού ο Θεός μας. Και στη συνέχεια: Αυτός θα έλθει και θα μας σώσει. Τότε θα ανοιχθούν τα μάτια των τυφλών και τα αυτιά των κωφών θα ακούσουν, τότε ο χωλός θα αναπηδήσει σαν το ελάφι και η γλώσσα των βραδύγλωσσων θα γίνει καθαρή. Ας μας αναφερθεί όμως και άλλη μία μαρτυρία. Αναφέρεις, ω προφήτη, τον Κύριο να έρχεται και να επιτελεί σημεία όσα ποτέ δεν έχουν γίνει. Ποιο άλλο σαφές σημείο αναφέρεις; Ο ίδιος ο Κύριος έρχεται σε κρίση μαζί με τους πρεσβυτέρους του λαού και με τους άρχοντές του. Εξαιρετικό σημείο, ο Δεσπότης να κρίνεται από δούλους πρεσβυτέρους και να το ανέχεται.

Σε αυτήν δε «έχει δοθεί και η δόξα του Λιβάνου και η τιμή του Καρμήλου». Ο μεν «Λίβανος», όπως και στα προηγούμενα, υποδήλωνε το θυσιαστήριο και τον ναό, στον οποίο προσφέρονταν «οι θυσίες μαζί με τον ίδιο τον λίβανο (θυμίαμα)» και η σύμφωνα με τον νόμο λατρεία κατά τις αναφορές· ο δε «Κάρμηλος» έχει πολλές φορές αποδειχθεί ότι αινίσσεται τον λαό της περιτομής. Προφητεύεται, λοιπόν, ότι η «τιμή» του παλαιού λαού και η «δόξα» του ναού της Ιερουσαλήμ «θα δοθεί» στην άλλοτε «έρημο», εννοώ δηλαδή στην εξ εθνών Εκκλησία. Έπειτα προσθέτει: «και ο λαός μου», όχι πλέον ο Ισραήλ, αλλά ο δικός μου, λέει, «λαός θα δει τη δόξα του Κυρίου», με τον Λόγο να παρέχει αυτήν την υπόσχεση στον νέο λαό, εφόσον αυτός επρόκειτο να αποδεχθεί την πρώτη παρουσία του Σωτήρα. Γι' αυτό και «θα δει» τη δεύτερη και ένδοξη εμφάνισή Του, και θα αντικρίσει το «ύψος» Του. Στη συνέχεια, ευαγγελίζεται εκείνους που μέσω της επιλάμψεως του Σωτήρα πρόκειται να απαλλαγούν από τα πάθη της ψυχής, λέγοντας: «δυναμώστε, χέρια χαλαρωμένα και γόνατα παραλυμένα· παρηγορήστε, εσείς οι ολιγόψυχοι στη διάνοια»· και σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «ενισχύστε, χέρια χαλαρωμένα και γόνατα ασθενή· κραταιώστε, πείτε στους ανόητους: δυναμώστε, μη φοβάστε».

Παραπλησίως δε και ο Ακύλας και ο Θεοδοτίων με όμοιο τρόπο ερμήνευσαν, καθώς ο Λόγος παραγγέλλει στους μαθητές και αποστόλους του Σωτήρος μας να «ενισχύουν» τις «αποκαμωμένες» ψυχές ανάμεσα στα έθνη και «να στηρίζουν τα γόνατα» αυτών που έχουν ασθενήσει, αλλά παραγγέλλει να απευθύνουν και προς τους άλλοτε «ολιγόψυχους» το εξής: «γίνετε δυνατοί, μη φοβάστε»· διότι, κι αν ακόμη κάποιοι σας διώκουν εκτοξεύοντας απειλές και προκαλώντας φόβους, επιφέροντας κακοποιήσεις και βασανιστήρια, εντούτοις εσείς, λέει, «οι» άλλοτε «ολιγόψυχοι», αφού λάβατε ισχύ και δύναμη, «μη φοβάστε», έχοντας τον Θεό σας να είναι παντοτινά μαζί σας. Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «μη φοβάστε· ιδού, ο Θεός σας θα έλθει ως εκδίκηση ανταπόδοσης, ο ίδιος ο Κύριος θα έλθει και θα σας σώσει». Αφού λοιπόν διδαχθήκατε αυτά, εσείς «οι» άλλοτε «ολιγόψυχοι, γίνετε δυνατοί, μη φοβάστε». Αφού ο Λόγος θέσπισε αυτά και ευαγγελίστηκε σαφώς την παρουσία του Θεού, παραθέτει σημεία και γνωρίσματα των δικών του κατορθωμάτων, λέγοντας στη συνέχεια: «τότε θα ανοιχθούν τα μάτια των τυφλών, και τα αυτιά των κωφών θα ακούσουν. Τότε ο χωλός θα πηδήξει σαν το ελάφι, και καθαρή θα γίνει η γλώσσα των μογιλάλων».

Γι' αυτό στα προκείμενα έχει λεχθεί: «Εκεί θα ευφρανθούμε σε αυτόν». Επομένως, ευλόγως το ίδιο προφητικό πνεύμα μέσω του Ησαΐα, εξαγγέλλοντας το χαρμόσυνο μήνυμα για την έρημο, έκανε μνεία και του ίδιου του Ιορδάνη, λέγοντας: «Ευφράνσου, έρημος που διψάς· ας αγαλλιάσει η έρημος, και ας ανθίσει σαν κρίνος· και θα εξαναθήσουν και θα αγαλλιάσουν τα έρημα μέρη του Ιορδάνη. Δυναμώστε, χέρια χαλαρωμένα, και γόνατα παραλυμένα· πάρτε θάρρος οι ολιγόψυχοι στη διάνοια. Δυναμώστε, μη φοβάστε. Ιδού, ο Θεός μας ανταπέδωσε κρίση· αυτός θα έλθει και θα μας σώσει. Τότε θα ανοιχθούν τα μάτια των τυφλών, και τα αυτιά των κωφών θα ακούσουν. Τότε ο χωλός θα πηδήξει σαν ελάφι, και καθαρή θα γίνει η γλώσσα των μογιλάλων· διότι ανέβλυσε νερό στην έρημο, και φάραγγα σε γη διψασμένη». Σε αυτό αναφέρεται τώρα λέγοντας: «Εκεί θα ευφρανθούμε σε αυτόν»· τα οποία βεβαίως εκπληρώθηκαν κατά τη θεοφάνεια του Σωτήρα μας στους ανθρώπους. Γι' αυτό ευλόγως ο παρών ψαλμός, απευθυνόμενος σε όλα τα έθνη, έλεγε: «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού»· και πάλι: «Πείτε στον Θεό: Πόσο φοβερά είναι τα έργα σου!». Και με απόλυτη συνοχή, αφού είπε: «Εκεί θα ευφρανθούμε σε αυτόν», προσθέτει: «Σε αυτόν που δεσπόζει με τη δύναμή του στον αιώνα». Θα το κατανοήσεις δε και αυτό, ακούγοντας τον ίδιο τον Σωτήρα να λέει: «Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και επί της γης· πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη στο όνομά μου».

Αλλά εκείνοι μεν, οι οποίοι σαν τους γίγαντες κίνησαν θεομαχία, είχαν τέτοιο καταστροφικό τέλος στη ζωή τους· για την έρημο, όμως, και για εκείνην που έχει θεωρηθεί από τους ανθρώπους απελπισμένη, τέτοια είναι τα αποτελέσματα της κατά Θεόν υπομονής, όπως αυτά που βλέπουμε, ώστε να αναφωνεί προς αυτήν η προφητεία του Ησαΐα τα εξής: «Ευφράνσου, έρημος διψασμένη, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν το κρίνο, και θα ανθίσει και θα αγαλλιάσουν τα έρημα μέρη. Στυλωθείτε, χέρια χαλαρωμένα και γόνατα παραλυμένα· παρηγορηθείτε, εσείς οι ολιγόψυχοι στη σκέψη, πάρτε δύναμη, μη φοβάστε. Ιδού, ο Θεός μας ανταποδίδει κρίση και θα ανταποδώσει, ο ίδιος θα έρθει και θα μας σώσει· διότι, λέει, ανέβλυσε νερό στην έρημο, και φάραγγα σε γη διψασμένη, και η άνυδρη γη θα γίνει έλος, και στη διψασμένη γη θα υπάρξει πηγή νερού». Και αυτά μεν, τα οποία προφητεύθηκαν παλαιά με λόγια, καταγράφηκαν στα ιερά βιβλία, οι ίδιες όμως οι πράξεις δεν μας παραδίδονται πλέον μέσω της ακοής, αλλά μέσω των ίδιων των έργων.

Αφού λοιπόν επέστρεψε με το κατάλληλο μέτρο όπως έπρεπε, προστάζεται και πάλι εξαρχής να αγάλλεται και ανθίζει «ως κρίνο» και αναδίδει σε όλους τους ανθρώπους τη θεϊκή ευωδία, «διότι», λέει, «ανέβλυσε στην έρημο νερό», το νάμα της θείας παλιγγενεσίας του σωτηρίου λουτρού, και τώρα η μέχρι πρότινος έρημος μετατράπηκε σε «έλη, και στη διψασμένη γη» ανέβλυσε «πηγή ζωντανού νερού», και δυνάμωσαν πραγματικά «τα χέρια» που πριν ήταν «παραλυμένα», και αυτά τα μεγάλα και ολοφάνερα δείγματα είναι έργα της δύναμης των χεριών· αλλά και τα άλλοτε σαθρά και παραλυμένα «γόνατα», αφού ανέκτησαν τα οικεία στηρίγματά τους, βαδίζουν ορθοποδώντας στον δρόμο της θεογνωσίας, σπεύδοντας προς το οικείο ποίμνιο του πανάγαθου ποιμένα. Αν πάλι κάποιοι παρέλυσαν τις ψυχές τους εξαιτίας των απειλών των τυράννων, ο σωτήριος λόγος δεν παραβλέπει ούτε αυτούς αφήνοντάς τους αθεράπευτους, αλλά θεραπεύοντάς τους πολύ καλά, τους παροτρύνει προς τη θεϊκή παρηγοριά, λέγοντας: «ενθαρρυνθείτε, εσείς οι ολιγόψυχοι στη διάνοια, δυναμώστε, μη φοβάστε».

Ψ. ΙΣΤ΄. Ας ευφρανθεί η διψασμένη έρημος, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνος· και θα βγάλει άνθη και θα αγαλλιάσουν τα έρημα μέρη του Ιορδάνη· και η δόξα του Λιβάνου δόθηκε σε αυτήν, και η τιμή του Καρμήλου· και ο λαός μου θα δει τη δόξα του Κυρίου, και το μεγαλείο του Θεού. Δυναμώστε τα χαλαρωμένα χέρια και τα παραλυμένα γόνατα· παρηγορήστε, εσείς που είστε ολιγόψυχοι στη διάνοια· δυναμώστε, μη φοβάστε· ιδού ο Θεός μας αποδίδει κρίση και θα ανταποδώσει· ο ίδιος θα έρθει και θα μας σώσει. Τότε θα ανοιχτούν τα μάτια των τυφλών, και τα αυτιά των κωφών θα ακούσουν· τότε ο χωλός θα πηδήξει σαν το ελάφι, και η γλώσσα των μογιλάλων θα γίνει καθαρή, διότι ανέβλυσε νερό στην έρημο, και χείμαρρος σε γη διψασμένη· και η άνυδρη γη θα μεταβληθεί σε έλη, και στη διψασμένη γη θα υπάρξει πηγή υδάτων. Προαγορεύει ότι κατά την παρουσία του Θεού πρόκειται να συμβούν παράδοξες θεραπείες. Είναι σαφές, λοιπόν, ότι και εδώ ο Χριστός του Θεού έχει τιμηθεί με την ονομασία του Θεού. Κατά την παρουσία του, αφενός σε σωματικό επίπεδο πραγματοποιήθηκαν οι προαναφερθείσες θεραπείες στους πάσχοντες, αφετέρου δε, με τρόπο ακόμη πιο θαυμαστό, αυτές ενεργούνται και τώρα μέσω της πίστης σε αυτόν, καθώς ολόκληρο ανεξαιρέτως το ανθρώπινο γένος απαλλάσσεται από τα πάθη της ψυχής.

Ύστερα από αυτά προφητεύονται στη συνέχεια κάποια πιο σκοτεινά πράγματα και διαμέσου αινιγμάτων, τα οποία χρειάζονται εκτενέστερη και βαθύτερη ερμηνεία σύμφωνα με την τροπολογία, τα οποία βεβαίως με την άνεσή μας στον κατάλληλο καιρό θα τύχουν της αρμόζουσας αναλύσεως, όταν, συν Θεώ, παραδώσουμε τον λόγο περί των επαγγελιών. 〈Από τον ίδιο〉. «Ευφράνσου, έρημε διψασμένη, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνο, και θα εξανθήσουν και θα αγαλλιάσουν τα έρημα μέρη του Ιορδάνη· και η δόξα του Λιβάνου δόθηκε σε αυτήν και η τιμή του Καρμήλου, και ο λαός μου θα δει τη δόξα του Κυρίου και το μεγαλείο του Θεού. Ανακτήστε τις δυνάμεις σας, χέρια χαλαρωμένα και γόνατα παραλυμένα· παρηγορηθείτε, εσείς που είστε λιγόψυχοι στη διάνοια· δυναμώστε, μη φοβάστε· ιδού, ο Θεός μας ανταποδίδει κρίση και θα ανταποδώσει, αυτός ο ίδιος θα έρθει και θα μας σώσει. Τότε θα ανοιχθούν τα μάτια των τυφλών, και τα αυτιά των κωφών θα ακούσουν. Τότε ο χωλός θα πηδήξει σαν ελάφι, και η γλώσσα των μογιλάλων θα γίνει καθαρή, επειδή ανέβλυσε νερό στην έρημο και φάραγγα σε διψασμένη γη, και η άνυδρη γη θα μεταβληθεί σε λίμνες, και στη διψασμένη γη θα υπάρξει πηγή νερού.»

«Ας ευφρανθεί η διψασμένη έρημος, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνο, και θα γεμίσουν άνθη και θα αγαλλιάσουν οι ερημιές του Ιορδάνη· και της δόθηκε η δόξα του Λιβάνου και η τιμή του Καρμήλου, και ο λαός μου θα αντικρίσει τη δόξα του Κυρίου». Στα οποία προσθέτει τα εξής: «Πάρτε δύναμη, χέρια εξαντλημένα και γόνατα παραλυμένα· αναθαρρήστε, εσείς οι ολιγόψυχοι στη διάνοια· πάρτε δύναμη, μη φοβάστε· ιδού, ο Θεός μας αποδίδει κρίση και θα ανταποδώσει, ο ίδιος θα έρθει και θα μας σώσει. Τότε θα ανοιχτούν τα μάτια των τυφλών, και τα αυτιά των κουφών θα ακούσουν. Τότε ο χωλός θα αναπηδήσει σαν το ελάφι, και ευκρινής θα γίνει η γλώσσα των βραδυγλώσσων, διότι ανέβλυσε νερό στην έρημο και χείμαρρος σε γη διψασμένη».

«Πάρτε δύναμη, χέρια χαλαρωμένα και γόνατα παραλυμένα· πάρτε θάρρος, οι ολιγόψυχοι στη διάνοια· δυναμώστε, μη φοβάστε· ιδού, ο Θεός μας αποδίδει κρίση και θα ανταποδώσει, αυτός θα έλθει και θα μας σώσει. Τότε θα ανοιχθούν τα μάτια των τυφλών και τα ώτα των κωφών θα ακούσουν, τότε ο χωλός θα αναπηδήσει σαν ελάφι και η γλώσσα των βραδυγλώσσων θα γίνει καθαρή.» Και τις εκπληρώσεις αυτών τις συναντάς στα ευαγγέλια, αφενός όταν προσέφεραν στον Σωτήρα και Κύριό μας «έναν παραλυτικό κατάκοιτο σε κλίνη», τον οποίο και κατέστησε υγιή με έναν του λόγο, αφετέρου όταν αναρίθμητοι τυφλοί και δαιμονιζόμενοι, αλλά και όσοι καταπονούνταν από διάφορες νόσους και ασθένειες, απαλλάσσονταν από τα πάθη τους μέσω της σωτήριας δύναμής του· πέρα δε από αυτά, ακόμη και τώρα σε όλη την οικουμένη, αναρίθμητα πλήθη που είναι δεμένα με ποικίλα είδη κακίας και έχουν τις ψυχές τους γεμάτες από την άγνοια του επί πάντων Θεού, τα ιατρεύει και τα θεραπεύει με θαυμαστό και υπέρλογο τρόπο με τα φάρμακα της διδασκαλίας του. Πλην όμως, το ότι μέσα από αυτά αναγορεύεται και Θεός, εφόσον ενεργεί τέτοια θαύματα στον κατάλληλο καιρό, έχει ήδη αποδειχθεί προηγουμένως από εμάς στις μαρτυρίες περί της θεότητάς του.

«Ενδυναμωθείτε», λοιπόν, ώστε να προτρέπετε και άλλους και να τους παρακινείτε να προσκολλώνται στην ευαγγελική σωτηρία, εσείς που πριν ήσασταν «ολιγόψυχοι», και ας μη σας κυριεύει κανένας φόβος για όσους από έξω αντιστέκονται στο ευαγγελικό κήρυγμα, αλλά και απέναντι σε αυτούς «ενδυναμωθείτε» και «μη φοβάστε». Διότι ήταν Θεός και Λόγος του Θεού και όχι κάποιος παρόμοιος με τον Μωυσή ούτε όμοιος με τους προφήτες, ο οποίος δεν υπήρξε μόνο ο δημιουργός των παράδοξων θαυμάτων, αλλά έγινε και για εσάς τους ίδιους ο αίτιος της δύναμής σας.

Αυτός λοιπόν ο ίδιος ο Θεός μας, εφόσον είναι ο Λόγος του Θεού, αναφέρει η Γραφή: «ανταποδίδει κρίση και θα ανταποδώσει, ο ίδιος θα έλθει και θα μας σώσει». Διότι, σύμφωνα με τον ψαλμό που λέει «Θεέ, δώσε την κρίση σου στον βασιλιά», και σύμφωνα με την ευαγγελική διδασκαλία, μέσα από την οποία έχει ειπωθεί «ο Πατέρας δεν κρίνει κανέναν, αλλά όλη την κρίση την έχει δώσει στον Υιό», έχοντας λάβει από τον Πατέρα την εξουσία του να κρίνει, κρίνοντας με δικαιοσύνη, στον μεν λαό της περιτομής ανταπέδωσε την πρέπουσα τιμωρία για τα όσα τόλμησαν να πράξουν εναντίον του και εναντίον των προφητών του, ενώ όλους ανεξαιρέτως τους ανθρώπους που τον πλησίασαν τους έσωσε εξίσου σύμφωνα με το δίκαιο, διανοίγοντας τα αυτιά της διανοίας τους και τα μάτια τους. Γι' αυτό και τον καιρό της παρουσίας του ο θείος λόγος τον αποκαλεί καιρό ανταπόδοσης, λέγοντας σε άλλο σημείο: «για να κηρύξω δεκτό έτος Κυρίου και ημέρα ανταπόδοσης». Και αυτός ήταν ο καιρός της ανταπόδοσης, κατά τον οποίο «κάθε αίμα» που χύθηκε, «από το αίμα του Άβελ» «μέχρι το αίμα του Ζαχαρία», και αυτού ακόμη του τιμίου αίματος του Ιησού, ζήτησε εκδίκηση από τη γενεά εκείνων που αμάρτησαν εναντίον του, ώστε από τότε να υποστούν τον έσχατο όλεθρο και την έσχατη πολιορκία. Και η κρίση εναντίον τους επέφερε σε αυτούς τέτοιου είδους ανταπόδοση· γι' αυτό λέει η προφητεία: «ιδού, ο Θεός μας ανταποδίδει κρίση και θα ανταποδώσει».

Του Ιερεμία. Αυτός είναι ο Θεός μας, κανένας άλλος δεν θα συγκριθεί μαζί του. Έπειτα πρόσθεσε: Μετά από αυτά εμφανίστηκε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους. Και πάλι σε άλλον λόγο: Ιδού ο Θεός μας, αυτός θα έλθει και θα μας σώσει. Δίνοντας δε και σημείο της ένσαρκης παρουσίας του, πρόσθεσε: Τότε θα ανοιχθούν τα μάτια των τυφλών, και τα αυτιά των κωφών θα ακούσουν.

Εάν, λοιπόν, εκείνοι που αναστράφηκαν στα παλαιά γράμματα προσήλθαν σε μια νέα ελπίδα προσδοκώντας τον Χριστό, όπως διδάσκει ο Κύριος λέγοντας: «Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε σε εμένα· διότι για εμένα έγραψε εκείνος· και ο Αβραάμ, ο πατέρας σας, αγαλλίασε για να δει την ημέρα τη δική μου, και την είδε και χάρηκε· διότι πριν να υπάρξει ο Αβραάμ, εγώ είμαι». Πώς θα μπορέσουμε εμείς να ζήσουμε χωρίς αυτόν, τον οποίο και οι προφήτες, όντες δούλοι, με το Πνεύμα προείδαν και τον ανέμεναν ως διδάσκαλο και τον προσδοκούσαν ως Κύριο και Σωτήρα, λέγοντας: «Αυτός θα έρθει και θα μας σώσει»; Ας μην τηρούμε, λοιπόν, πια το Σάββατο ιουδαϊκώς, χαιρόμενοι τις αργίες· διότι όποιος δεν εργάζεται, ας μην τρώει· και πάλι: Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα φας το ψωμί σου, λένε τα ιερά λόγια.

«Αν εσύ είσαι ο Χριστός, πες το μας ξεκάθαρα.» Ω, της μεγάλης αγνωμοσύνης! Δεν σας ήταν αρκετό που ο Πατέρας από ψηλά, από τους ουρανούς, είπε μπροστά στα μάτια όλων σας: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα· αυτόν να ακούτε»; Δεν σας διαβεβαίωσε ο αρχάγγελος Γαβριήλ, όταν παρουσιάστηκε σε εσάς και στη δική σας παρθένο, λέγοντας: «Χαίρε κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις Υιό, και θα τον ονομάσεις Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου· και θα του δώσει ο Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος»; Δεν συγκεντρώσατε πρωτύτερα τους γραμματείς και τους φαρισαίους σας λέγοντας: «Πού γεννιέται ο Χριστός;» Και εκείνοι έλεγαν φανερά πως έχει γραφτεί μέσω του προφήτη: «Και εσύ Βηθλεέμ, οίκε του Εφραθά, δεν είσαι διόλου η πιο ασήμαντη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει για χάρη μου ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ, και οι καταβολές του είναι από την αρχή, από τις ημέρες της αιωνιότητας»; Δεν σας διαβεβαίωσε η ανάβλεψη των τυφλών, η ακοή των κωφών, η ανάσταση των νεκρών, η καθαρή ομιλία των μογιλάλων; Και ύστερα από όλα αυτά ο προφήτης Ησαΐας λέγοντας: «Ιδού, ο Θεός μας ανταποδίδει δικαιοσύνη, αυτός θα έλθει και θα μας σώσει»;

Τόση δόξα αντίκρισες, και τόσο πολύ οικτείρεις τον εαυτό σου; «Ναι», απαντά, «διότι ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερήφανους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη». «Τον βασιλιά, τον Κύριο Σαβαώθ», λες, «είδα με τα μάτια μου», ω προφήτη; Και πώς διακήρυξες αυτή την οπτασία; Αυτός ακριβώς ο βασιλιάς είναι ο Ιησούς, ο Υιός και Λόγος του Θεού. Όταν ο Μωυσής έλεγε στο όρος Σινά: «Δείξε μου τον εαυτό σου, για να σε δω», και απαντώντας σε αυτό το αίτημα ο Θεός και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός έλεγε: «Κανείς δεν θα δει το πρόσωπό μου και θα ζήσει», εσύ πώς λες: «Είδα με τα μάτια μου»; «Ναι», απαντά, «είδα· όχι στο μέτρο που πραγματικά είναι, αλλά όσο μπόρεσα. Διότι εμένα τον ελάχιστο, λόγω της πολλής Του ευσπλαχνίας, με αξίωσε για αυτή την οπτασία. Επειδή μου εμπιστεύθηκε να κηρύξω και την ένσαρκη παρουσία Του, η οποία υπήρξε λαμπρότερη και εκπληρώθηκε με το θέλημα του Πατέρα και το δικό Του, καθώς και όλα τα θαύματα που επρόκειτο να γίνουν από Αυτόν, μίλησα μέσω της δικής Του χάρης λέγοντας: “Ιδού ο Θεός ανταποδίδει κρίση· ο ίδιος θα έρθει και θα μας σώσει· τότε θα ανοιχτούν τα μάτια των τυφλών και τα αυτιά των κουφών θα ακούσουν”. Την άχραντη και σωτήρια σάρκωση του Σωτήρα από το γένος του Δαβίδ προευαγγελίστηκα λέγοντας: “Θα αναβλαστήσει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί”. Παρομοίως δε, προεσήμανα και το σωτήριο πάθος Του λέγοντας: “Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή”».

«Αναθαρρήστε, μη φοβάστε. Ιδού ο Θεός ημών.» «Ιδού, ο Κύριος ημών έρχεται με δύναμη.» «Ιδού, ο μισθός του είναι μαζί του και το έργο του ενώπιόν του.» «Κύριε παντοκράτορα, Θεέ του Ισραήλ, ψυχή που στενάζει και πνεύμα που κυριεύεται από ακηδία έκκραξαν προς εσένα· Κύριε, άκουσε, Κύριε, ελέησε, διότι είσαι Θεός ελεήμων.» «Ανορθώστε τα πεσμένα χέρια και τα παραλυμένα γόνατα, και χαράξτε ίσιους δρόμους για τα πόδια σας, ώστε να μην εκτραπεί το χωλό, αλλά μάλλον να θεραπευτεί.» Η υπερβολική κατήφεια γίνεται αιτία αμαρτίας.

«Αυτός κρίνει τα πέρατα της γης, όντας δίκαιος.» «Μήπως ο Κύριος θα αδικήσει κρίνοντας; Ή αυτός που δημιούργησε τα πάντα θα ανατρέψει το δίκαιο;» «Αυτός που συλλαμβάνει τους σοφούς στη δική τους πανουργία, και ματαιώνει τα σχέδια των πολυπλόκων.» «Κάθισες στον θρόνο, εσύ που κρίνεις με δικαιοσύνη.» «Δίκαιος είναι ο Κύριος, και αγάπησε τις δίκαιες πράξεις· το πρόσωπό του αντίκρισε την ευθύτητα.» «Οι κρίσεις του Κυρίου είναι αληθινές, απόλυτα και συνολικά δίκαιες.» «Αγαπά την ελεημοσύνη και τη δίκαιη κρίση ο Κύριος.» «Γεμάτο δικαιοσύνη είναι το δεξί σου χέρι.» «Η δικαιοσύνη και η δίκαιη κρίση είναι το θεμέλιο του θρόνου σου.» «Κρίση και δικαιοσύνη στον Ιακώβ εσύ εφήρμοσες.» «Ο δίκαιος Κύριος συνέτριψε τους αυχένες των αμαρτωλών.» «Όλα τα έργα του Κυρίου γίνονται με δικαιοσύνη. Η ζυγαριά της δικαιοσύνης προέρχεται από τον Κύριο, και τα έργα του είναι δίκαια σταθμά.» «Πολλοί επιδιώκουν την εύνοια των αρχόντων· αλλά από τον Κύριο απονέμεται το δίκαιο.» «Αυτός που έπλασε κάθε πνοή, αυτός γνωρίζει τα πάντα, και θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του.» «Ο Δεσπότης των πάντων δεν θα κάνει διακρίσεις προσώπων, ούτε θα διστάσει μπροστά σε αξιώματα.» —«Από τον Κύριο προέρχονται όλα τα δίκαια.» «Πάρτε δύναμη, μη φοβάστε, ιδού ο Θεός μας ανταποδίδει δίκαιη κρίση.» «Θα υψωθεί ο Κύριος Σαβαώθ μέσα από τη δίκαιη κρίση, και ο άγιος Θεός θα δοξαστεί με τη δικαιοσύνη.» «Έδωσα το Πνεύμα μου σε αυτόν, θα φέρει κρίση στα έθνη· δεν θα κραυγάσει, ούτε θα υψώσει τον τόνο του, ούτε θα ακουστεί η φωνή του έξω.»

Επειδή όμως δεν σας ανέφερα μια τέτοια γραφή, η οποία να υποδεικνύει ότι ο Χριστός πρόκειται να κάνει αυτά, θα υπενθυμίσω αναγκαστικά μία, από την οποία σας είναι δυνατόν να κατανοήσετε, πώς και σε όσους στερούνταν τη γνώση του Θεού, εννοώ τα έθνη, τα οποία ενώ είχαν μάτια δεν έβλεπαν ούτε ενώ είχαν καρδιά κατανοούσαν, προσκυνώντας τα υλικά κατασκευάσματα, ο λόγος προέλεγε ότι θα τα αρνηθούν και θα ελπίσουν σε αυτόν τον Χριστό. Έχει λεχθεί δε ως εξής: Ας ευφρανθεί η διψασμένη έρημος, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνο, και θα ανθίσουν και θα αγαλλιάσουν τα έρημα μέρη του Ιορδάνη, και δόθηκε σε αυτήν η δόξα του Λιβάνου και η τιμή του Καρμήλου, και ο λαός μου θα δει το μεγαλείο του Κυρίου και τη δόξα του Θεού. Δυναμώστε, χέρια χαλαρωμένα και γόνατα παραλυμένα. Παρηγορηθείτε εσείς που είστε ολιγόψυχοι στην καρδιά, δυναμώστε, μη φοβάστε. Ιδού ο Θεός μας ανταποδίδει κρίση και θα ανταποδώσει. Αυτός θα έρθει και θα μας σώσει. Τότε θα ανοιχτούν τα μάτια των τυφλών, και τα αυτιά των κουφών θα ακούσουν. Τότε ο χωλός θα πηδήξει σαν ελάφι, και η γλώσσα των μογιλάλων θα γίνει τρανή, διότι ανέβλυσε νερό στην έρημο και ρυάκι σε διψασμένη γη, και η άνυδρη γη θα μεταβληθεί σε λίμνες, και στη διψασμένη γη θα υπάρξει πηγή νερού.

Ζ΄. Αλλ' ας στρέψουμε το βλέμμα στις προφητικές θεοπτίες και ας εξετάσουμε πώς προτυπώνεται σε αυτές το ιερότατο βάπτισμα· διότι σε αυτό μας καλεί η συνέχεια του λόγου. Τι λέει λοιπόν ο Ησαΐας; Διότι από εκεί αντλώντας τα λόγια είπαμε: «Ας ευφρανθεί η διψασμένη έρημος· διότι ανέβλυσε νερό στην έρημο, και χείμαρρος σε γη διψασμένη». Προφανώς η προσφώνηση απευθύνεται στην ανθρώπινη φύση, η οποία βρισκόταν σε έρημο όσον αφορά την καρποφορία που προέρχεται από την πίστη και τα αγαθά έργα· και γι' αυτό, ενώ διψούσε για το νάμα της υιοθεσίας, ανέβλυσε το νερό του βαπτίσματος, σαν ένα ποτάμιο ρεύμα, το ρείθρο του Ιορδάνη. Και μετά τι ακολουθεί; «Και η άνυδρη γη θα μεταβληθεί σε λίμνες», δηλαδή σε άφθονη πίστη· «και στη διψασμένη γη, θα υπάρξει πηγή ύδατος»· δηλαδή αυτή η ίδια η κρήνη της υιοθεσίας· «και εκεί θα υπάρχει ευφροσύνη πτηνών», δηλαδή αυτών που προφανώς αναγεννώνται από το βάπτισμα, οι οποίοι μεταφορικά μοιάζουν με πτηνά, επειδή από την αρχή έλαβαν και αυτοί την ύπαρξή τους από τα ύδατα. Και τι υποδηλώνει η γεμάτη με νερό λεκάνη στην ιστορία του Γεδεών; Ο λόγος υπονοεί τη μητροειδή κολυμβήθρα της υιοθεσίας, η οποία είναι κυκλική στο σχήμα και από παντού τέλεια τορνευμένη, σύμφωνα με την ιδέα της αναμαρτησίας, πάνω στην οποία έσταξε η ιαματική δρόσος του νοητού πόκου, πλήρης Αγίου Πνεύματος, από την οποία αναγεννώνται τα νεοφώτιστα τέκνα του Θεού, τα οποία αντάλλαξαν τη γέννηση από σάρκα και αίμα, και ανήλθαν σε τέτοιο μέτρο τέλειου άνδρα, ώστε να καταβάλλουν το δαιμονικό γένος μέσω της τριαδικής λατρείας.