Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 37:35

Πλην όμως, αν και δεν συγκαταστράφηκε μαζί με το πλήθος για την προαναφερθείσα αιτία, για την οποία και ο Φαραώ, ενώ τιμωρούνταν οι υπόλοιποι Αιγύπτιοι, διατηρήθηκε ζωντανός ως θεατής, ωστόσο βρήκε τους ίδιους του τους γιους ως φονιάδες του, όταν έφτασε στη δική του γη. <Και θα υπερασπιστώ αυτή την πόλη για χάρη μου.> Του Κυρίλλου. Διότι αυτό αρμόζει σε Εκείνον που είναι Θεός. Γι' αυτό θα πράξω αυτά για χάρη μου, και όχι επειδή είναι άξιοι αυτοί που λαμβάνουν τη βοήθεια. <Και εξήλθε άγγελος Κυρίου, και πάταξε στο στρατόπεδο των Ασσυρίων εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες.> Του Κυρίλλου. Και ο πόλεμος μεν έχει λυθεί, οι δε απειλές απομακρύνονται μαζί με τους κινδύνους· ώστε στο εξής οι κάτοικοι της Ιερουσαλήμ, χαίροντας τα μέγιστα για τη βοήθεια από τον Θεό, να λένε: «Μετέτρεψες τον θρήνο μου σε χαρά για μένα». Δες την αντιστροφή των πραγμάτων· κατανόησε ακριβώς τι λέει: «Μετέτρεψες τον θρήνο μου σε χαρά για μένα». Μέγας ήταν ο θρήνος εξαιτίας του πλήθους των πολεμίων· μεγάλη έγινε η χαρά εξαιτίας του πλήθους των πεσόντων.

Ως ταπεινούς του λαού εννοεί αυτούς που έχουν εναποθέσει την ελπίδα της σωτηρίας τους σε αυτόν και μόνο, όπως ακριβώς ήταν ο βασιλιάς Εζεκίας, και όσοι γύρω από αυτόν προσέπιπταν στον Θεό, λέγοντας: «Εισάκουσε, Κύριε, επίβλεψε, Κύριε, και δες τα λόγια του Ραψάκη, τα οποία απέστειλε ο βασιλιάς των Ασσυρίων για να χλευάσει τον ζωντανό Θεό.» Αλλά και ο ίδιος άκουγε ως απάντηση τον Θεό να λέει ξεκάθαρα: «Αυτά λέει ο Κύριος: Θα υπερασπιστώ αυτή την πόλη για χάρη δική μου και για χάρη του δούλου μου, του Δαβίδ.» «Είναι, λοιπόν, καλό το να έχει κανείς πεποίθηση στον Θεό.» Και επειδή το γνώριζαν αυτό οι μακάριοι προφήτες λένε, ο μεν Ιερεμίας: «Μακάριος ο άνθρωπος που ελπίζει στον Κύριο, και ο Κύριος θα είναι η ελπίδα του.» Ο δε σοφότατος Δαβίδ: «Κύριε, Θεέ των δυνάμεων, μακάριος ο άνθρωπος που ελπίζει σε εσένα.» Διότι κανείς δεν πρόκειται να καταστρέψει εκείνον που βοηθείται από τα θεία Του νεύματα, και είναι πολύ καλά οχυρωμένος με την άνωθεν εύνοια. Διότι κρίνει άξιους φροντίδας αυτούς που Τον αγαπούν, και σε εκείνους που σπουδάζουν με κάθε τρόπο να φρονούν και να πράττουν όσα είναι αρεστά σε Αυτόν, παραχωρεί πρόθυμα την ασφαλή κατοχή των αγαθών.

Και ακριβώς με αυτόν τον τρόπο αρμόζει να νοείται για αυτόν αυτό που ειπώθηκε. <Γι' αυτό, έτσι λέει ο Κύριος για τον βασιλιά των Ασσυρίων: Δεν πρόκειται να εισέλθει σε αυτή την πόλη, ούτε να ρίξει εναντίον της βέλος, ούτε να φέρει μπροστά της ασπίδα, ούτε να την περικυκλώσει με χαράκωμα· αλλά από τον δρόμο που ήρθε, από αυτόν θα επιστρέψει.> Ανακεφαλαιώνει κατά κάποιο τρόπο το νόημα αυτών που ειπώθηκαν, και με συντομία καθιστά σαφή την εξέλιξη του πράγματος μέχρι το τέλος του. Διότι δεν θα αρχίσει καν πόλεμο, λέει, αλλά πριν από τη μάχη, πριν καν κινήσει τα όπλα, πριν τεντώσει το τόξο και ρίξει βέλος, πριν παρατάξει ασπίδα, πριν την περικυκλώσει με χαράκωμα, θα πάρει τον δρόμο της επιστροφής, και θα τρέξει στην πατρίδα του, λέει. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι χαράκωμα ονομάζει εδώ το πλήθος των ξύλων που μπήγονται μέσα στις τάφρους, τα οποία είναι ακονισμένα στην άκρη, ώστε κανένας από όσους έπεφταν εκεί να μην σώζεται. <Αυτά λέει ο Κύριος: Θα υπερασπιστώ αυτή την πόλη για να τη σώσω για χάρη δική μου, και για χάρη του δούλου μου, του Δαβίδ.> Κόβει την αλαζονεία αυτών που σώθηκαν με το έλεος του Θεού, και δεν επιτρέπει σε όσους κατοικούν την άγια πόλη να υπερηφανεύονται. Διότι ήταν πάρα πολύ πιθανό να νομίζουν και να λένε ότι τιμήθηκαν από τον Θεό εξαιτίας της επιείκειας του χαρακτήρα τους, και της νοητής ευκοσμίας της δικαιοσύνης που διέθεταν.

Επομένως, διασώζει μεν ως Θεός, αλλά και ωφελεί αυτούς που έχουν σωθεί, μην επιτρέποντας να κυριευθούν από τα κύματα της αλαζονείας. Διότι είπε ότι θα υπερασπιστεί την πόλη, δηλαδή την αγία πόλη, όχι βέβαια εξαιτίας των κατοίκων της, ούτε χαρίζοντας αυτό το δώρο σε κανέναν από εκείνους που ζούσαν τότε, αλλά ένεκα του εαυτού Του και του Δαβίδ, τον οποίο και ονομάζει δικό Του δούλο, και ένεκα του εαυτού Του μεν, επειδή είναι αγαθός και εύσπλαχνος, και έπρεπε βεβαίως να επιβάλει σε αυτούς που χλευάζουν τη θεία δόξα Του την πλέον αρμόζουσα σε αυτούς τιμωρία. Ένεκα του Δαβίδ πάλι, επειδή χάριν της μνήμης των αγίων συγχωρεί πολλάκις με αμνησικακία τα σφάλματα που ενίοτε διαπράττουν οι απόγονοί τους. <Και εξήλθε άγγελος Κυρίου και εξολόθρευσε από το στρατόπεδο των Ασσυρίων εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες· και όταν σηκώθηκαν το πρωί, βρήκαν όλα τα σώματα νεκρά. Και επιστρέφοντας απήλθε ο Σενναχηρείμ, ο βασιλιάς των Ασσυρίων, και κατοίκησε στη Νινευή· και ενώ εκείνος προσκυνούσε στον ναό του Ασαράκ, του πατρώου θεού του, ο Αδραμέλεχ και ο Σαρασάρ, οι γιοι του, τον πάταξαν με μαχαίρια· οι ίδιοι δε διέφυγαν στην Αρμενία, και βασίλευσε αντ' αυτού ο γιος του Αχορδάν.> Προστέθηκε ωφελίμως στις υποσχέσεις και η έκβαση αυτών που προσδοκούνταν, προκειμένου να μη φανεί ψευδολόγος ο Θεός των όλων.

(B f. 156) Τρίτον, επισυνάπτει στα προλεχθέντα ένα σημείο, όταν ο Ραψάκης, αφού πολιόρκησε την Ιερουσαλήμ, βλασφημούσε τον Θεό των όλων, θεωρώντας ότι δεν μπορούσε να τους σώσει, τότε που από τους δικούς του εξολοθρεύτηκαν μέσα σε μία νύχτα από άγγελο εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες· καθώς ο Θεός είχε προείπει στον Εζεκία την ημέρα πριν από εκείνη τη νύχτα: «Θα υπερασπιστώ αυτήν την πόλη για χάρη μου και για χάρη του δούλου μου Δαβίδ»· ώστε την ημέρα μεν δόθηκε η υπόσχεση, και τη νύχτα έγινε το έργο. Αυτό δηλώνει το, «Την ημέρα θα εντείλει ο Κύριος το έλεός Του, και τη νύχτα θα το φανερώσει». Με τόσο μεγάλη, λοιπόν, πρόνοια του Θεού, πώς δεν είναι άξιο να αποβάλει κανείς τη λύπη, εναποθέτοντας την ελπίδα του σε Αυτόν; <Σε εμένα υπάρχει προσευχή προς τον Θεό της ζωής μου.> (A f. 231, B f. 156) Ο δε θείος Κύριλλος, βάζοντας στίξη στο «και τη νύχτα ωδή σε αυτόν», και έπειτα προσθέτοντας το «Σε εμένα υπάρχει προσευχή προς τον Θεό της ζωής μου», ερμηνεύει έτσι τον στίχο: ότι ως πιστός πλέον ο απορριφθείς Ισραήλ λέει ότι έχει μέσα του προσευχή μόνο υπέρ της δικής του ζωής, και για κανένα άλλο από τα πρόσκαιρα πράγματα. Ή ότι παλαιότερα μεν, σύμφωνα με τον νόμο, υπόσχονταν στον Θεό τις δι' αίματος θυσίες, αλλά καθώς η σκιά μεταβλήθηκε σε αλήθεια, αφιερώνουμε σε Αυτόν την ίδια μας τη ζωή, σύμφωνα με το, «Παραστήστε τα σώματά σας στον Θεό ως θυσία ζωντανή και άγια».

Και ούτε ο βασιλιάς των Ασσυρίων ούτε κανένας άλλος θα εισέλθει στην πόλη, ούτε θα επιτραπεί σε κανέναν να εγείρει πόλεμο εναντίον της· διότι εγώ ο ίδιος θα υπερασπιστώ την πόλη ως δική μου και θα σώσω τόσο αυτήν όσο και τους κατοίκους της· επειδή αυτό αρμόζει σε εμένα που είμαι ο Θεός. Γι' αυτό θα πράξω αυτά για χάρη μου, και όχι επειδή είναι άξιοι εκείνοι που λαμβάνουν τη βοήθεια. Αν όμως πρέπει να τιμηθεί και κάποιος άνθρωπος, ώστε να λεχθεί ότι προΐσταται της πόλεως, «για τον Δαβίδ, τον παίδα μου», ή κατά τους λοιπούς ερμηνευτές: «τον δούλο μου», τον κτίστη της πόλεως και πρώτο βασιλιά από όσους υπήρξαν εκεί, θα φυλάξω την πόλη, ώστε και άλλοι, αφού μάθουν πόσης τιμής έχει αξιωθεί από εμένα ο θεοφιλής άνδρας, να γίνουν ζηλωτές του και μιμητές της θεοσέβειάς του.

Στον αναγνώστη Αμμώνιο. Θείο πράγμα είναι η αρετή, ω μακάριε, και θεοφιλές και αθάνατο και δεν υποτάσσεται στη λήθη. Διότι είναι υμνούμενη από τους ανθρώπους, και αλησμόνητη ενώπιον του Θεού, ο οποίος άλλοτε μεν λέγει: «Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ και του Ισαάκ και του Ιακώβ», και άλλοτε: «Θα υπερασπιστώ την πόλη αυτήν για να τη σώσω, χάρη στον δούλο μου τον Δαβίδ». Σε τόσο μεγάλη φροντίδα και τιμή εκ μέρους του Θεού φθάνουν, ακόμη και μετά θάνατον, εκείνοι που διακρίνονται για την αρετή τους. Εάν λοιπόν εδώ τους τιμά με αυτόν τον τρόπο, με ποιες δωρεές άραγε δεν θα τους ανταμείψει εκεί;

δ΄. Διότι, αν οι προσευχές είχαν τη δύναμη να μας εισαγάγουν στη Βασιλεία ενώ εμείς αδρανούμε, γιατί δεν γίνονται όλοι οι ειδωλολάτρες Χριστιανοί; Δεν προσευχόμαστε υπέρ όλου του κόσμου; Δεν το έπραττε αυτό και ο Παύλος; Δεν παρακαλούμε να επιστρέψουν όλοι στον Θεό; Πες μου, λοιπόν, γιατί οι πονηροί δεν γίνονται καλοί; Δεν είναι άραγε φανερό, ότι αυτό συμβαίνει επειδή δεν προσφέρουν τίποτα από τον εαυτό τους; Επομένως, οι προσευχές ωφελούν τα μέγιστα, όταν συνεισφέρουμε και εμείς τη δική μας προσπάθεια. Θέλεις να μάθεις πόσο ωφέλησαν οι προσευχές; Φέρε στον νου σου τον Κορνήλιο, την Ταβιθά. Άκουσε επίσης τον Ιακώβ που λέει προς τον Λάβαν: «Αν δεν ήταν μαζί μου ο φόβος του πατέρα μου, τώρα θα με είχες διώξει με άδεια χέρια». Άκουσε πάλι και τον Θεό που λέει: «Θα υπερασπιστώ την πόλη αυτή για χάρη δική μου και για χάρη του δούλου μου, του Δαβίδ». Αλλά πότε το είπε αυτό; Στα χρόνια του Εζεκία, επειδή ήταν δίκαιος. Διότι, αν οι προσευχές ίσχυαν και για τους σφόδρα πονηρούς, γιατί, όταν ήλθε ο Ναβουχοδονόσορ, δεν είπε το ίδιο ο Θεός, αλλά παρέδωσε την πόλη; Επειδή υπερίσχυσε η πονηρία τους. Πάλι, αυτός ο ίδιος ο Σαμουήλ προσευχήθηκε υπέρ των Ισραηλιτών και εισακούστηκε. Αλλά πότε; Όταν και αυτοί ζούσαν κατά τρόπο ευάρεστο, τότε κατατρόπωσε τους εχθρούς. «Και ποια η ανάγκη», λέγει κάποιος, «της προσευχής του άλλου, όταν εγώ είμαι ευάρεστος στον Θεό;» Ποτέ να μην το πεις αυτό, άνθρωπε.

Γι' αυτόν τον λόγο, δεν επιδεικνύουν μεγάλη σπουδή για την ταφή, αλλά θεωρούν ως θαυμαστό εντάφιο τον ενάρετο βίο. Αυτά θα πουν, αν τους δουν να αντιμετωπίζουν τον θάνατο με πνευματική ανωτερότητα· αν όμως τους δουν να καταβάλλονται, να επιδεικνύουν γυναικεία αδυναμία, να περιστοιχίζονται από χορούς γυναικών που θρηνούν, θα γελάσουν και θα χλευάσουν, και θα διατυπώσουν μύριες κατηγορίες, διασύροντας την άσκοπη δαπάνη και τη ματαιοπονία. Διότι για αυτά ακούμε να κατηγορούν όλοι· και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα. Ποια απολογία άραγε θα έχουμε, όταν το μεν σώμα, το οποίο αναλίσκεται σε υγρά και σκουλήκια, το καλλωπίζουμε, ενώ τον Χριστό, ο οποίος περιφέρεται διψασμένος, γυμνός και ξένος, τον παραβλέπουμε; Ας σταματήσουμε, λοιπόν, αυτή τη μάταιη φροντίδα. Ας κηδεύσουμε τους απελθόντες με τρόπο που συμφέρει και σε εμάς και σε εκείνους, προς δόξαν Θεού· ας επιτελέσουμε πολλή ελεημοσύνη υπέρ αυτών, ας τους συνoδεύσουμε με τα καλύτερα εφόδια. Διότι, αν η μνήμη θαυμαστών ανδρών που έχουν τελευτήσει προστάτευσε τους ζώντες (διότι λέγει: «Θα υπερασπιστώ αυτήν την πόλη για χάρη δική μου και για χάρη του δούλου μου του Δαβίδ»), πολύ περισσότερο θα το κατορθώσει αυτό η ελεημοσύνη. Επειδή αυτή, αυτή ανέστησε και νεκρούς, όταν την περιστοίχισαν οι χήρες επιδεικνύοντας όσα ενδύματα έφτιαχνε η Δορκάς όσο βρισκόταν μαζί τους. Όταν, λοιπόν, πρόκειται κάποιος να πεθάνει, ο οικείος αυτού που τελευτά ας ετοιμάζει τα εντάφια, και ας πείθει αυτόν που αναχωρεί να αφήσει κάτι σε εκείνους που έχουν ανάγκη. Με αυτά τα ενδύματα ας τον κατευοδώνει, και ας τον πείθει να αφήσει κληρονόμο και τον Χριστό.

Η΄. Γνωρίζετε βεβαίως πόσο βαρύ είναι να διαπομπεύονται τα αμαρτήματα κάποιου, και πόσο μεγάλη ψυχική δύναμη χρειάζεται ένας τέτοιος άνθρωπος, ώστε να μην καταπέσει μετά από την κατάκριση των πολλών και το γεγονός ότι έχει τόσους πολλούς μάρτυρες των δικών του σφαλμάτων. Αλλά όμως, αφού ο γενναίος εκείνος ανέσυρε όλα αυτά τα βέλη από την ψυχή του, έλαμψε τόσο πολύ στη συνέχεια, απέπλυνε τόσο πολύ την κηλίδα και έγινε τόσο καθαρός, ώστε ακόμη και μετά τον θάνατό του να αποτελέσει παρηγορία για τα αμαρτήματα των απογόνων του. Και αυτό που ειπώθηκε για τον Αβραάμ, φαίνεται ο Θεός να το λέει και για αυτόν· μάλλον δε, πολύ περισσότερα για αυτόν. Διότι, στην περίπτωση του πατριάρχη λέει: «Ενεθυμήθην τη διαθήκη προς τον Αβραάμ». Εδώ όμως δεν λέει για διαθήκη, αλλά πώς εκφράζεται; «Χάριν του Δαυίδ του δούλου μου θα υπερασπισθώ την πόλη αυτή». Αλλά και τον Σολομώντα, εξαιτίας της εύνοιάς Του προς εκείνον, δεν τον άφησε να εκπέσει από τη βασιλεία, μολονότι διέπραξε τόσο μεγάλη αμαρτία. Και τόσο μεγάλη ήταν η δόξα του ανδρός αυτού, ώστε ο Πέτρος, έπειτα από τόσα χρόνια, δημηγορώντας προς τους Ιουδαίους να λέει το εξής: «Μου επιτρέπεται να σας πω με παρρησία για τον πατριάρχη Δαυίδ, ότι και ετελεύτησε και ετάφη».

Τι λέγω; Και όταν ζούσε και αφού πέθανε είχε δύναμη. Ήλθαν κάποτε βάρβαροι και πολιορκούσαν την πόλη. Ο Εζεκίας, όντας δίκαιος, παρακαλούσε τον Θεό και ικέτευε, λέγοντας: «Ελέησέ με, Κύριε, και λυπήσου αυτήν την πόλη». Έρχεται σε αυτόν ο προφήτης Ησαΐας και λέει, για να μη νομίσει εκείνος ότι εισακούστηκε χάρη στη δική του δικαιοσύνη —μολονότι ο Δαβίδ είχε πεθάνει και βρισκόταν χίλια χρόνια στον άδη— τι λέει, λοιπόν; «Θα υπερασπιστώ εσένα και αυτήν την πόλη για χάρη δική μου και για χάρη του Δαβίδ του δούλου μου». Ο Δαβίδ είχε πεθάνει, αλλά η παρρησία του ζει, και ο νεκρός προστάτευε τον ζωντανό. Ω, δίκαιε, που και μετά τον θάνατο υπερασπίζεσαι τα τείχη! Εδώ όμως θα καταπαύσω τον λόγο μου, έχοντας αποδώσει αρκετά ικανοποιητικά, όπως νομίζω, τη λύση στα ερωτήματα, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Και από την αρετή του ενός πολλοί, ακόμη και από τους πονηρούς, επωφελούνται μαζί· ενώ από την κακία των πολλών, έστω και αν υπάρχει ένας που πράττει το ορθό ανάμεσα σε μεγάλο πλήθος, αυτός δεν συμπαρασύρεται στην πτώση. Και ένας άνθρωπος που ζει ορθά, θα μπορέσει να διασώσει ένα ολόκληρο πλήθος από την οργή του Θεού· ενώ μια ολόκληρη διεφθαρμένη πόλη δεν θα μπορέσει να παρασύρει στη δική της κόλαση και τιμωρία αυτόν που ζει ενάρετα, ούτε να τον καταστρέψει. Και αυτό είναι ξεκάθαρο από την περίπτωση του Νώε· διότι, όταν όλοι καταστρέφονταν, εκείνος διασώθηκε μόνος του. Και από τον Μωυσή είναι φανερό· διότι μόνος αυτός μπόρεσε να εξαιτηθεί ένα τόσο μεγάλο πλήθος. Εγώ όμως έχω να αναφέρω και ένα άλλο δείγμα της φιλανθρωπίας του Θεού. Διότι, όταν δεν βρίσκει ζωντανούς ανθρώπους που να έχουν παρρησία και να μπορούν να μεσιτεύσουν για όσους έχουν αμαρτήσει, καταφεύγει στους κεκοιμημένους, και χάρη σε αυτούς λέει ότι συγχωρεί τα αμαρτήματα. Όπως ακριβώς λέει στον Εζεκία: «Θα υπερασπιστώ αυτήν την πόλη για χάρη δική μου και για χάρη του δούλου μου Δαβίδ», ο οποίος είχε ήδη πεθάνει. Είδες πόση είναι η αρετή των αγίων; Διότι δεν είναι μόνο τα λόγια τους, αλλά και αυτά τα ίδια τα ενδύματά τους πάντοτε σεβαστά από ολόκληρη την κτίση.

Και αυτό γίνεται φανερό από τον Νώε· διότι, ενώ όλοι χάνονταν, εκείνος μόνος διασώθηκε. Είναι επίσης φανερό και από τον Μωυσή· διότι εκείνος μόνος του κατόρθωσε να εξαιτήσει τη συγχώρεση για έναν τόσο μεγάλο λαό. Εγώ όμως έχω να αναφέρω και ένα άλλο, μεγαλύτερο δείγμα της φιλανθρωπίας του Θεού. Διότι, όταν δεν βρίσκει ζωντανούς ανθρώπους που να έχουν παρρησία, οι οποίοι να μπορούν να μεσιτεύσουν για όσους έχουν αμαρτήσει, καταφεύγει στους κεκοιμημένους, και λέγει ότι συγχωρεί τα αμαρτήματα για χάρη εκείνων, όπως ακριβώς λέγει στον Εζεκία: «Θα υπερασπισθώ την πόλη αυτή για χάρη μου, και για χάρη του δούλου μου του Δαβίδ», ο οποίος είχε ήδη πεθάνει.