Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 37:36

Πλην όμως, αν και δεν συγκαταστράφηκε μαζί με το πλήθος για την προαναφερθείσα αιτία, για την οποία και ο Φαραώ, ενώ τιμωρούνταν οι υπόλοιποι Αιγύπτιοι, διατηρήθηκε ζωντανός ως θεατής, ωστόσο βρήκε τους ίδιους του τους γιους ως φονιάδες του, όταν έφτασε στη δική του γη. <Και θα υπερασπιστώ αυτή την πόλη για χάρη μου.> Του Κυρίλλου. Διότι αυτό αρμόζει σε Εκείνον που είναι Θεός. Γι' αυτό θα πράξω αυτά για χάρη μου, και όχι επειδή είναι άξιοι αυτοί που λαμβάνουν τη βοήθεια. <Και εξήλθε άγγελος Κυρίου, και πάταξε στο στρατόπεδο των Ασσυρίων εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες.> Του Κυρίλλου. Και ο πόλεμος μεν έχει λυθεί, οι δε απειλές απομακρύνονται μαζί με τους κινδύνους· ώστε στο εξής οι κάτοικοι της Ιερουσαλήμ, χαίροντας τα μέγιστα για τη βοήθεια από τον Θεό, να λένε: «Μετέτρεψες τον θρήνο μου σε χαρά για μένα». Δες την αντιστροφή των πραγμάτων· κατανόησε ακριβώς τι λέει: «Μετέτρεψες τον θρήνο μου σε χαρά για μένα». Μέγας ήταν ο θρήνος εξαιτίας του πλήθους των πολεμίων· μεγάλη έγινε η χαρά εξαιτίας του πλήθους των πεσόντων.

Και ίσως φαινόταν πρέπον να αρκεστούμε στα όσα ειπώθηκαν, αλλά για να μην αφήσω τα πάντα στα ενδεχόμενα και στους στοχασμούς δίνοντας σε κάποιους αφορμή για σοφιστείες, θα μεταβώ στην εξήγηση πραγματικών γεγονότων και μέσα από αυτά θα επισφραγίσω αναντίρρητα τον λόγο που μόλις τώρα διατρέξαμε. Λοιπόν, κάποτε οι Ασσύριοι περικύκλωσαν την αγία πόλη (εννοώ δηλαδή την αγία Ιερουσαλήμ) και σχεδίαζαν να την πολιορκήσουν. Ο στρατηγός τους (που ήταν ο Ραψάκης) πότε προσπαθούσε με απατηλά λόγια να μαλακώσει το φρόνημα των μαχητών της πόλης και πότε σκεφτόταν να το πετύχει αυτό με απειλές. Και ο μακάριος Εζεκίας, που κατείχε τότε το βασιλικό αξίωμα, δεν στηρίχθηκε στα δικά του στρατεύματα, αλλά στον Θεό των όλων ανέθεσε την έκβαση της νίκης, και επικαλείτο αποκλειστικά τη δική Του βοήθεια με εκτενέστατη προσευχή. Και ο Θεός έκλινε αμέσως το αυτί Του στον δίκαιο, παρέχοντας τη χάρη Του ως άμεση απάντηση στις προσευχές του. Διότι «εξήλθε άγγελος Κυρίου», όπως έχει γραφτεί, «και εξολόθρευσε από το στρατόπεδο των αλλοφύλων εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες». Τι θα πεις λοιπόν για αυτό, άριστε άνθρωπε; Μέσα σε μία νύχτα, και την ίδια ακριβώς ώρα και στιγμή, ο μεν Ασσύριος έπεφτε θανατωμένος από χέρι αγγέλου, ενώ το πλήθος των Ιεροσολυμιτών διασωζόταν, και οι μεν βρίσκονταν στον έσχατο όλεθρο, ενώ οι δε σε ευφροσύνη και χαρά. Πού είναι η δύναμη της ειμαρμένης ώρας; Πώς μοιράστηκε με τόσο άνισο τρόπο στους δύο;

ΒΙΒΛΙΟ Β΄, ΤΟΜΟΙ Ε΄. ΤΟΜΟΣ Α΄. «Ιδού λοιπόν ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ, θα συνταράξει τους ενδόξους με ισχύ, και οι υψηλοί στην αλαζονεία θα συντριβούν, και θα ταπεινωθούν, και θα πέσουν οι υψηλοί από μάχαιρα, και ο Λίβανος μαζί με τους υψηλούς θα πέσει». Στο μεν προηγούμενο βιβλίο ο λόγος ήταν για τους Ασσυρίους και για αυτόν που διοικούσε τα κράτη των Περσών, ο οποίος εξεστράτευσε μεν κατά της Ιουδαίας και των Ιεροσολύμων, έπαθε δε απροσδόκητα τα αποτελέσματα της θείας οργής. Διότι ο Ισραήλ σώθηκε παραδόξως, χωρίς να τεντώσει τόξο, χωρίς να αρπάξει ασπίδα, χωρίς ιππέα, χωρίς να αντιπαρατάξει με τέχνη δυνάμεις απέναντι στις φάλαγγές του, χωρίς να επικρατήσει έναντι του χεριού των εχθρών με τον νόμο του πολέμου, αλλά με τη δύναμη και τη χάρη του Θεού. Διότι βγήκε άγγελος Κυρίου, λέει, και εξόντωσε σε μία νύχτα από το στρατόπεδο των Ασσυρίων εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες.

Έπειτα, αφού την περικύκλωσε ολόκληρη με τα στρατεύματα των Βαβυλωνίων, φλυάρησε υπέρμετρα κατά της δόξας του Θεού· και άφηνε να ακουστεί φωνή που ταίριαζε σε βαρβαρικό φρόνημα: «Ας μην σας απατά, έλεγε, ο Εζεκίας λέγοντας ότι θα σας γλιτώσει ο Θεός από τα χέρια των Ασσυρίων.» Ζητώντας δε να επιβάλει ζυγό δουλείας σε αυτούς που ήταν ανέκαθεν ελεύθεροι, και αποδίδοντας μεγάλο κύρος, δηλαδή δόξα, στον εαυτό του και στον δικό του κύριο, περιέπεσε σε απροσδόκητη συμφορά. «Διότι, όταν σηκώθηκαν το πρωί, λέει, βρήκαν όλα τα σώματα νεκρά.» Και γνώρισε από την πείρα του ότι είναι παντοδύναμος αυτός που προστατεύει τους αγίους, και ότι τίποτε δεν μπορεί να αντισταθεί στα θεία του προστάγματα. <Αυτή είναι η βουλή που αποφάσισε ο Κύριος για όλη την οικουμένη· και αυτή είναι η υψηλή χείρα επί πάντα τα έθνη όλης της οικουμένης. Διότι αυτό που έχει αποφασίσει ο άγιος Θεός, ποιος θα το ματαιώσει; Και την υψηλή χείρα, ποιος θα την αποστρέψει;> Πρέπει δε να γνωρίζουμε πάλι, ότι η ισχύς της προφητείας στα λόγια αυτά δεν αναφέρεται σε όλη την οικουμένη, δηλαδή σε όλη την υφήλιο, αλλά μάλλον ο λόγος της προφητείας ειπώθηκε για όλη τη γη των Ασσυρίων, την οποία και αποκαλεί οικουμένη, εξαιτίας του ότι είναι μεγάλη και ευρεία, και πλουσίως γεμάτη από αναρίθμητα έθνη.

Χρησιμοποιώντας δε βάρβαρη γλώσσα και σκέψη, κατάλαβε, μαθαίνοντας από την εμπειρία, ότι είναι σκληρό για κάθε άνθρωπο να υπερηφανεύεται απέναντι στην ανώτατη δόξα. Διότι εξήλθε άγγελος Κυρίου και εξόντωσε μέσα σε μία νύχτα εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες από το στρατόπεδο των αλλοφύλων. Και όταν σηκώθηκαν το πρωί, βρήκαν όλα τα σώματα νεκρά.

«Διότι εξήλθε άγγελος Κυρίου», λέει, «και θανάτωσε από το στρατόπεδο των Ασσυρίων σε μία νύχτα εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες». Θα υπάρξει λοιπόν, λέει, ασφάλεια στην πόλη μου. Και το ότι εγώ έγινα βοηθός σε αυτούς που κινδύνευαν, θα γίνει τόσο φανερό σε όλους παντού, όσο λαμπρό και ισχυρότατο είναι το φως το μεσημέρι. Διότι, όταν ο ήλιος μεσουρανεί και στέλνει από ψηλά την πιο δυνατή ακτίνα του στους κατοίκους της γης, τα πάντα καταυγάζονται με το πιο πλούσιο φως. Έτσι λοιπόν, λέει, θα είναι η χάρη και η ασφάλεια που θα δοθεί τότε από εμένα σε αυτούς που κινδυνεύουν, σαν νέφος δροσιάς κατά τις ημέρες του θέρους πριν από τον θερισμό. Και τι άραγε θέλει να δηλώσει, θα το πω πάλι: Είναι συνήθεια σε εκείνους που θερίζουν να μην βάζουν το δρεπάνι (τον σίδηρο) στα στάχυα, αν δεν πέσει προηγουμένως δροσιά, ώστε να κάνει το καλάμι πιο εύκολο στην κοπή. Αποτελεί λοιπόν αντικείμενο προσευχής γι' αυτούς αυτό το πράγμα, εννοώ το να σταλεί η δροσιά από τον Θεό. Έτσι, τριπόθητη έγινε για τους κατοίκους των Ιεροσολύμων η ασφάλεια από τον Θεό, όπως ακριβώς και η δροσιά που πέφτει τις ημέρες του θέρους πριν από τον θερισμό. <Όταν ολοκληρωθεί ο κύκλος του σταχυού, και η αγουρίδα ανθίσει βγάζοντας άνθος. Και θα κόψει τα μικρά τσαμπιά με τα δρεπάνια, και θα αφαιρέσει τις κληματίδες, και θα τις κατακόψει και θα τις εγκαταλείψει στα πετεινά του ουρανού και στα θηρία της γης.

Επομένως, διασώζει μεν ως Θεός, αλλά και ωφελεί αυτούς που έχουν σωθεί, μην επιτρέποντας να κυριευθούν από τα κύματα της αλαζονείας. Διότι είπε ότι θα υπερασπιστεί την πόλη, δηλαδή την αγία πόλη, όχι βέβαια εξαιτίας των κατοίκων της, ούτε χαρίζοντας αυτό το δώρο σε κανέναν από εκείνους που ζούσαν τότε, αλλά ένεκα του εαυτού Του και του Δαβίδ, τον οποίο και ονομάζει δικό Του δούλο, και ένεκα του εαυτού Του μεν, επειδή είναι αγαθός και εύσπλαχνος, και έπρεπε βεβαίως να επιβάλει σε αυτούς που χλευάζουν τη θεία δόξα Του την πλέον αρμόζουσα σε αυτούς τιμωρία. Ένεκα του Δαβίδ πάλι, επειδή χάριν της μνήμης των αγίων συγχωρεί πολλάκις με αμνησικακία τα σφάλματα που ενίοτε διαπράττουν οι απόγονοί τους. <Και εξήλθε άγγελος Κυρίου και εξολόθρευσε από το στρατόπεδο των Ασσυρίων εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες· και όταν σηκώθηκαν το πρωί, βρήκαν όλα τα σώματα νεκρά. Και επιστρέφοντας απήλθε ο Σενναχηρείμ, ο βασιλιάς των Ασσυρίων, και κατοίκησε στη Νινευή· και ενώ εκείνος προσκυνούσε στον ναό του Ασαράκ, του πατρώου θεού του, ο Αδραμέλεχ και ο Σαρασάρ, οι γιοι του, τον πάταξαν με μαχαίρια· οι ίδιοι δε διέφυγαν στην Αρμενία, και βασίλευσε αντ' αυτού ο γιος του Αχορδάν.> Προστέθηκε ωφελίμως στις υποσχέσεις και η έκβαση αυτών που προσδοκούνταν, προκειμένου να μη φανεί ψευδολόγος ο Θεός των όλων.

Φαίνεται δε πάλι ότι ο προφητικός λόγος μάς υποδηλώνει σε αυτά τα σημεία τις αιχμαλωσίες του Ισραήλ που συνέβησαν τόσο από τον Θεγλαφαλασάρ όσο και από τον Σαλμανασάρ, τους βασιλείς των Ασσυρίων, οι οποίοι εκτόπισαν τον Ισραήλ από τη Σαμάρεια στα όρια των Περσών και των Μήδων, αφού λεηλάτησαν τις πόλεις της Σαμάρειας. Αλλά δεν θα είχαν περιπέσει σε τόσο δεινές συμφορές, εάν ο Θεός ήθελε να τους υπερασπιστεί· ή μάλλον, εάν κατά κάποιον τρόπο δεν είχε επιτεθεί και ο ίδιος, αντιστεκόμενος ως εχθρός απέναντί τους. Διότι είπε ξεκάθαρα: «Παρατασσόμενος θα αντιταχθώ σε αυτούς». Υπόσχεται δε να ελεήσει τους υιούς του Ιούδα και να τους σώσει, όχι με τον νόμο του πολέμου· διότι αυτό σημαίνει το «όχι με άρματα ούτε με ίππους»· το οποίο πράγματι και εκπληρώθηκε, όταν ο Σενναχειρείμ περικύκλωσε την Ιερουσαλήμ, τότε που και ο Ραψάκης χλεύαζε τη θεία δόξα, λέγοντας ότι ο Θεός δεν θα είχε τη δύναμη να διασώσει την Ιερουσαλήμ και όσους βρίσκονταν σε αυτήν· και προέβαλλε ως απόδειξη του ότι θα αλωθούν εντελώς και οπωσδήποτε και αυτοί, το γεγονός ότι οι θεοί στη Σαμάρεια δεν μπόρεσαν να ελευθερώσουν τους δικούς τους, αλλά ο Ιούδας, δηλαδή οι δύο φυλές που κατοικούσαν στην Ιερουσαλήμ, σώθηκε παραδόξως. «Διότι εξήλθε άγγελος Κυρίου», λέει, «και εξόντωσε από το στρατόπεδο των Ασσυρίων μέσα σε μία νύχτα εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες».

Διότι έτσι κάπου και ο Ψαλμωδός σε κάποιο άλλο σημείο λέει για αυτούς: «Δεν είναι έτσι οι ασεβείς, δεν είναι έτσι, αλλά είναι σαν το χνούδι που σκορπίζει ο άνεμος από το πρόσωπο της γης.»] <Και άγγελος Κυρίου να τους καταθλίβει.> (B f. 114) Και το ακόμη πιο βαρύ από αυτό: διότι, όταν επιπίπτει άγγελος και συσσωρεύει επάνω τους κάθε θλίψη, θα υποβληθούν στις πιο έσχατες από όλες τις συμφορές. Έτσι λέμε ότι εξολοθρεύτηκαν και τα πρωτότοκα των Αιγυπτίων. Αλλά και οι εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες των Ασσυρίων, όταν ο Ραψάκης εκστόμιζε βλάσφημα λόγια και αυθαδίαζε ανόσια απέναντι στη θεία υπεροχή. «Διότι εξήλθε άγγελος Κυρίου, λέει, και εξολόθρευσε από το στρατόπεδο των αλλοφύλων εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες». <Ας γίνει η οδός τους σκοτάδι.> (B. f. 114. b) Θα βρούμε σε πολλά σημεία τον Κύριό μας Ιησού Χριστό στα ευαγγελικά παραγγέλματα να καθιστά φανερή την ωφέλεια της παρουσίας Του, εννοώ της παρουσίας Του σε τούτο τον κόσμο, και να λέει: «Εγώ ήλθα ως φως σε αυτόν τον κόσμο». Επειδή λοιπόν οι Ιουδαίοι απείθησαν στον αληθινό, και κλείνοντας το μάτι της διάνοιάς τους, παρέμειναν στο σκοτάδι. Και αυτό μας το διακήρυξε προφητικά από παλιά ο λόγος: «Διότι, ενώ περίμεναν, λέει, φως, τους έγινε σκοτάδι· ενώ περίμεναν αυγή, περπάτησαν μέσα στο σκοτάδι.»

(B f. 156) Τρίτον, επισυνάπτει στα προλεχθέντα ένα σημείο, όταν ο Ραψάκης, αφού πολιόρκησε την Ιερουσαλήμ, βλασφημούσε τον Θεό των όλων, θεωρώντας ότι δεν μπορούσε να τους σώσει, τότε που από τους δικούς του εξολοθρεύτηκαν μέσα σε μία νύχτα από άγγελο εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες· καθώς ο Θεός είχε προείπει στον Εζεκία την ημέρα πριν από εκείνη τη νύχτα: «Θα υπερασπιστώ αυτήν την πόλη για χάρη μου και για χάρη του δούλου μου Δαβίδ»· ώστε την ημέρα μεν δόθηκε η υπόσχεση, και τη νύχτα έγινε το έργο. Αυτό δηλώνει το, «Την ημέρα θα εντείλει ο Κύριος το έλεός Του, και τη νύχτα θα το φανερώσει». Με τόσο μεγάλη, λοιπόν, πρόνοια του Θεού, πώς δεν είναι άξιο να αποβάλει κανείς τη λύπη, εναποθέτοντας την ελπίδα του σε Αυτόν; <Σε εμένα υπάρχει προσευχή προς τον Θεό της ζωής μου.> (A f. 231, B f. 156) Ο δε θείος Κύριλλος, βάζοντας στίξη στο «και τη νύχτα ωδή σε αυτόν», και έπειτα προσθέτοντας το «Σε εμένα υπάρχει προσευχή προς τον Θεό της ζωής μου», ερμηνεύει έτσι τον στίχο: ότι ως πιστός πλέον ο απορριφθείς Ισραήλ λέει ότι έχει μέσα του προσευχή μόνο υπέρ της δικής του ζωής, και για κανένα άλλο από τα πρόσκαιρα πράγματα. Ή ότι παλαιότερα μεν, σύμφωνα με τον νόμο, υπόσχονταν στον Θεό τις δι' αίματος θυσίες, αλλά καθώς η σκιά μεταβλήθηκε σε αλήθεια, αφιερώνουμε σε Αυτόν την ίδια μας τη ζωή, σύμφωνα με το, «Παραστήστε τα σώματά σας στον Θεό ως θυσία ζωντανή και άγια».

Πρέπει δε να φυλάττουμε και τα χείλη της ψυχής, δηλαδή τις φρουρητικές της αρετές, ή τις μεθόδους που φυλάσσουν τις αρετές: την εγκράτεια, την υπομονή και την ταπείνωση. Και έτσι αποστέλλεται από τον Θεό άγγελος, δηλαδή ο λόγος της γνωστικής σοφίας που καταστρέφει τα πάθη, και αναιρεί τις 185 χιλιάδες αυτών. Διότι έξι φορές το δέκα κάνει εξήντα, και τρεις φορές το εξήντα κάνει εκατόν ογδόντα, στα οποία αν προστεθεί και το πέντε, συμπληρώνεται ο αριθμός των χιλιάδων που εξολοθρεύτηκαν. Επειδή λοιπόν η λειτουργία των προειρημένων τριών δυνάμεων γύρω από τα φυσικά πράγματα προκαλεί κάθε κακία, τον μεν αριθμό έξι τον λαμβάνουμε λόγω της δημιουργικής ιδιότητας της κακίας, αφού σε έξι ημέρες εποίησε ο Θεός τον κόσμο. Το «δέκα φορές» το λαμβάνουμε εξαιτίας της τέλειας κίνησης κάθε δύναμης μέσα στην κακία. Διότι ο αριθμός δέκα είναι τέλειος, καθώς ολοκληρώνει και περικλείει όλους τους βασικούς αριθμούς. Τριπλασιάζουμε το αποτέλεσμα λόγω της τριπλότητας των δυνάμεων που αναφέρθηκαν. Και προσθέτουμε το πέντε λόγω της αίσθησης, γύρω από την οποία ενεργείται η κακία, διότι η αίσθηση είναι πενταδική. Και οι χιλιάδες αντιπροσωπεύουν τα αποτελέσματα της κακίας, επειδή εκχέονται (από το χείσθαι) σε μεγάλο βαθμό εναντίον μας. Το ότι δε ο νοητός Σενναχηρείμ χρησιμοποιεί καταχρηστικά εναντίον μας τις φαντασίες και τα νοήματα των αισθητών πραγμάτων, επηρεάζοντας και ξηραίνοντας τις ψυχές όσων αιχμαλωτίζονται, με το να τις χωρίζει από την πηγή των αγαθών, είναι απολύτως προφανές σε όλους.

Και ποιους προστάζει να 〈παρηγορούν〉, το προσθέτει στη συνέχεια: 〈οι βουνοί που βρίσκονται στην Ιερουσαλήμ〉· διότι παραγγέλλει σε αυτούς που έχουν ανυψωθεί και έχουν εξυψωθεί στην ψυχή και στο φρόνημα κατά Θεόν, να 〈παρηγορούν〉 τον λαό. Επειδή ήταν φυσικό, όταν η πληγή του Θεού έπληξε τους Ασσυρίους, με αποτέλεσμα να πέσουν νεκροί από αυτούς ‹εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες› μέσα σε μία νύχτα, οι επιζήσαντες μαζί με τον ίδιο τον βασιλιά να τραπούν σε φυγή μέσα από τις πόλεις, τα χωριά και τους τόπους που κατονομάζονται στην προφητεία. Και το πώς ο Ασσύριος διήλθε φεύγοντας 〈από τον παραθαλάσσιο δρόμο προς τον δρόμο της Αιγύπτου〉, μας το παρουσίασε η ιστορία, πληροφορώντας μας ότι οι Αιθίοπες εξεγέρθηκαν εναντίον του. Μέχρι αυτό το σημείο ολοκληρώνεται η προφητεία που ειπώθηκε για τον Ασσύριο, ενώ τα όσα ακολουθούν προφητεύονται από διαφορετική αφετηρία σχετικά με τον Θεό.

Διότι και ο Αντίοχος, ο επονομαζόμενος Επιφανής, αφού έγινε βασιλιάς της Συρίας, βασάνισε με ποικίλα μαρτύρια τους δούλους του Θεού και τόλμησε τα χειρότερα, αλλά αργότερα έλαβε και αυτός από τον Θεό την άξια τιμωρία, χτυπημένος από «θεία μάστιγα», ώστε να μην μπορεί ούτε την ίδια του τη δυσοσμία να υποφέρει, αλλά ενώ ακόμη «ζούσε», «από τα μάτια του ασεβούς να αναβλύζουν σκουλήκια», γι' αυτό και, παρότι κατέφυγε σε πολλές ικεσίες και εξομολογήσεις προς τον Θεό, δεν έλαβε τη σωτηρία από Αυτόν. Αυτός, έχοντας απελπιστεί και έχοντας πλέον έλθει «σε επίγνωση» των ανθρωπίνων ορίων, λίγο πριν πεθάνει, είπε τα εξής: «Είναι δίκαιο να υποτάσσεται κανείς στον Θεό και, εφόσον είναι θνητός, να μην έχει φρονήματα ισόθεα». Επομένως, όσοι βασιλείς συμπεριφέρθηκαν με ευσέβεια και θεοφιλία, αυτοί τιμήθηκαν από τον Θεό, ενώ όσοι, από δική τους αλαζονεία, υπερηφανεύθηκαν πέρα από το δέον, αυτοί ανταπέλαβαν την άξια και δίκαιη τιμωρία από τον Θεό. Με τον ίδιο τρόπο και ο Σενναχηρείμ, ο οποίος καυχήθηκε για την προσωπική και μεγάλη του δύναμη, αφού «ονείδισε τον Θεό» με ψευδή λόγια, πατάχθηκε από τον άγγελο, χάνοντας σε μία νύχτα «εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες στρατιώτες». Αργότερα, δολοφονήθηκε και ο ίδιος από τους γιους του στην ίδια του τη χώρα, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου που ειπώθηκε μέσω του προφήτη Ησαΐα, προκειμένου να αναγνωρίσουν όλοι οι άνθρωποι «την επουράνια εξουσία».

Και από πού, πείτε μου άθλιοι, τολμάτε να αποφανθείτε για ένα τέτοιο πράγμα, και μάλιστα εκφέροντας από μόνοι σας αυτή την άδικη κρίση; Εγώ, όμως, και από όσα έχει πει ο Χριστός και από όσα έχει πράξει, θα προσπαθήσω να αποδείξω το αντίθετο. Διότι, αν δεν πιστεύουμε στις μελλοντικές κολάσεις, ας πιστέψουμε τουλάχιστον από τα γεγονότα που έχουν ήδη συμβεί· διότι βεβαίως όσα έχουν συμβεί και έχουν γίνει πράξη δεν είναι μόνο απειλές και λόγια. Ποιος, λοιπόν, κατέκλυσε ολόκληρη την οικουμένη στην εποχή του Νώε, και προκάλεσε εκείνο το φοβερό ναυάγιο, και επέφερε την πανωλεθρία ολόκληρου του γένους μας; Ποιος πάλι μετά από αυτά εξαπέλυσε εκείνους τους κεραυνούς και τις πύρινες θύελλες πάνω στη γη των Σοδόμων; Ποιος καταπόντισε ολόκληρη την Αίγυπτο; Ποιος εξόντωσε τις εξακόσιες χιλιάδες μέσα στην έρημο; Ποιος κατέφλεξε τη συναγωγή του Αβιρών; Ποιος διέταξε τη γη να ανοίξει το στόμα της και να καταπιεί αυτούς που ήταν γύρω από τον Κορέ και τον Δαθάν; Ποιος κατακρήμνισε τις εβδομήντα χιλιάδες μέσα σε μία στιγμή στα χρόνια του Δαβίδ; Ποιος θανάτωσε εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες σε μία νύχτα στα χρόνια της προφητείας του Ησαΐα; Να αναφέρω και εκείνους που τιμωρήθηκαν ατομικά, τον Κάιν που παραδόθηκε σε αδιάκοπη τιμωρία, τον Χάρμη που λιθοβολήθηκε μαζί με όλη του την οικογένεια, εκείνον που έπαθε το ίδιο επειδή μάζευε ξύλα την ημέρα του Σαββάτου, και τα σαράντα δύο παιδιά στην εποχή του Ελισσαίου που κατασπαράχθηκαν από τα θηρία και δεν έτυχαν συγχώρησης ούτε καν εξαιτίας της ηλικίας τους;

Τόσο μεγάλη δύναμη είχε η μετάνοια· διότι, όπως αναφέρει, εξήλθε άγγελος Κυρίου και εξολόθρευσε στο στρατόπεδο των Ασσυρίων εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες· τον δε ηγέτη τους, τον Σεναχηρείβ, τον άφησε να φύγει ζωντανός, για κανέναν άλλο λόγο, όπως τουλάχιστον νομίζω εγώ, παρά μόνο επειδή ο Θεός τον προσκαλούσε σε μετάνοια. Εξάλλου, όταν ο Θεός είδε ότι δεν πείστηκε ούτε απομακρύνθηκε από την κακία του, αλλά παρέμενε αμείλικτος και αδιάλλακτος, τον θανάτωσε μέσω των δύο υιών του.

Ποιος διέταξε τη γη να ανοίξει το στόμα της και να καταπιεί αυτούς που βρίσκονταν γύρω από τον Κορέ και τον Δαθάν; Ποιος κατακρήμνισε τις εβδομήντα χιλιάδες μέσα σε μία στιγμή του χρόνου, την εποχή του Δαβίδ; Ποιος είναι αυτός που θανάτωσε τις εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες μέσα σε μία νύχτα κατά την εποχή της προφητείας του Ησαΐα; Και τις καθημερινές συμφορές δεν τις βλέπεις, πόσες υφιστάμεθα επειδή αμαρτάνουμε; Πώς θα ήταν λογικό, άλλοι μεν να τιμωρούνται και άλλοι να μην τιμωρούνται; Διότι, εάν ο Θεός δεν είναι άδικος, όπως ακριβώς δεν είναι άδικος, εξάπαντος και εσύ θα υποστείς την τιμωρία, εφόσον αμαρτάνεις· εάν πάλι δεν τιμωρεί επειδή είναι φιλάνθρωπος, τότε ούτε και εκείνοι θα έπρεπε να είχαν τιμωρηθεί. Τώρα, όμως, εξαιτίας αυτών των προφάσεών μας, ο Θεός τιμωρεί πολλούς και εδώ στη γη, ώστε, όταν δεν πιστεύετε στα λόγια της απειλής, να πιστέψετε τουλάχιστον στα ίδια τα γεγονότα της τιμωρίας. Άραγε, πείθουμε όσους αντιλέγουν ότι ο λόγος περί της γέεννας δεν είναι μύθος; Διότι είναι τόσο αληθινός, που όχι μόνο εμείς, αλλά και ποιητές και φιλόσοφοι και συγγραφείς έχουν φιλοσοφήσει περί της μελλοντικής ανταποδόσεως και έχουν πει ότι οι πονηροί τιμωρούνται στον άδη. Διότι, έστω και αν δεν μπόρεσαν να μιλήσουν με αλήθεια για το πώς ακριβώς έχουν αυτά τα πράγματα, καθώς κινήθηκαν από ανθρώπινους συλλογισμούς και από όσα άκουσαν από εμάς, εντούτοις συνέλαβαν κάποια εικόνα της κρίσεως.

Διότι και το «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου», οι δάσκαλοί σας τόλμησαν να ερμηνεύσουν ότι ειπώθηκε για τον Εζεκία, ότι δηλαδή διατάχθηκε να καθίσει στα δεξιά του ναού, όταν ο βασιλιάς των Ασσυρίων του έστειλε απειλές, και του φανερώθηκε μέσω του Ησαΐα να μην τον φοβάται. Και ότι βέβαια έγιναν αυτά που ειπώθηκαν από τον Ησαΐα έτσι, και ο βασιλιάς των Ασσυρίων αποτράπηκε από το να πολεμήσει την Ιερουσαλήμ στις ημέρες του Εζεκία, και ότι άγγελος Κυρίου εξολόθρευσε από το στρατόπεδο των Ασσυρίων εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες, και το γνωρίζουμε και το ομολογούμε. Ότι όμως ο ψαλμός δεν έχει ειπωθεί για αυτόν, είναι φανερό. Διότι έχει ως εξής: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου. Ράβδο δυνάμεως θα σου αποστείλει στην Ιερουσαλήμ, και θα κυριαρχήσεις στο μέσο των εχθρών σου. Μέσα στη λαμπρότητα των αγίων, πριν από τον αυγερινό σε γέννησα. Ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μετανοήσει: Εσύ είσαι ιερέας στον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ». Ότι λοιπόν ο Εζεκίας δεν είναι ιερέας στον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ, ποιος δεν το ομολογεί; Και ότι δεν είναι αυτός που λυτρώνει την Ιερουσαλήμ, ποιος δεν το γνωρίζει;

Χαίρε, ταξίαρχε, λειτουργέ του Θεού και εξαίρετο καύχημα των λειτουργών του Θεού. Χαίρε, ταξίαρχε, φρουρέ των χριστιανών και των αλλοπίστων αφανισμέ και εξολοθρευτή· διότι «εξήλθε», λέει, «άγγελος Κυρίου και εξόντωσε από το στρατόπεδο των Ασσυρίων εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες».

Μια τέτοια παράταξη έχει φανεί στον θεατή σύμφωνα με τον νόμο του πολέμου. Και οι ουράνιες στρατιές των αγγέλων καταδέχονται να πολεμούν μαζί με τους ανθρώπους. Διότι ένας άγγελος, αφού εξήλθε, εξολόθρευσε σε μια στιγμή εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες Ασσυρίους, ενώ τα τωρινά στρατόπεδα των ανόητων βασιλέων, αφού συγκρότησαν πόλεμο με τον «βασιλέα της δόξης», πολέμησαν όπως το στουπί με τη φωτιά, όπως το πήλινο αγγείο με το σίδερο, όπως η «χύτρα με τον λέβητα», όπως ο όνος με το λιοντάρι και όπως ο άνθρωπος με τον άγγελο.

Και στις ημέρες του Εζεκία, βασιλιά της Ιουδαίας, όταν ο Σενναχειρείμ, ο βασιλιάς των Ασσυρίων, πολιορκούσε τη θεία πόλη Ιερουσαλήμ, «βγήκε», λέει, «άγγελος του Θεού και θανάτωσε από το στρατόπεδο των Ασσυρίων εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες».

Διότι, στο μεταξύ, ο ίδιος ο θρασύς και τρομερός, αφού εισέβαλε στη χώρα των Ιουδαίων, αρχίζει να υποχωρεί απωθούμενος από πνεύμα δειλίας. Αφού δε ανέθεσε την πολιορκία της Ιερουσαλήμ στους στρατηγούς του μαζί με μεγάλο τμήμα του στρατού, διαμηνύει στον βασιλιά λόγια άκρας ασέβειας. Ο σοφός βασιλιάς, αφού τα διάβασε αυτά, με στενοχώρια και στεναγμούς προσέρχεται στον ναό· και αφού ξεδίπλωσε εκεί την επιστολή, λέει τα εξής: «Δες, Κύριε Σαβαώθ, όσα ο Σενναχηρείμ είπε ως ονειδισμό εναντίον του αγίου σου ονόματος· σώσε μας από το χέρι του, Δέσποτα· ας μάθει ότι εσύ είσαι ο μόνος Θεός». Τι κάνει λοιπόν Εκείνος, ο οποίος κάμπτεται από τους στεναγμούς όσων έχουν εναποθέσει την ελπίδα τους σε Αυτόν, Εκείνος που συντρίβει τους πολέμους, που κατακρημνίζει τους υπερήφανους, που θανατώνει τους ασεβείς, που κατεβάζει τους αμαρτωλούς στον Άδη; Εξολοθρεύει μέσα στη νύχτα εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες από τους εχθρούς· και εκείνοι που καυχιούνταν ότι θα καταστρέψουν και θα λεηλατήσουν εν συντομία την πόλη του Θεού, καταστρέφονται ως προς τη ζωή τους και λεηλατούνται ως προς τις ψυχές τους σε μία ελάχιστη στιγμή. Ο δε Ασσύριος, που διέφυγε τότε τον όλεθρο, για να γνωρίσει τη δύναμη Εκείνου που βλασφημήθηκε, για να ντυθεί την αισχύνη και να γεμίσει το πρόσωπό του από ατιμία, και για να αντικρίσει εξευτελισμένος την πόλη των Νινευιτών, έπειτα σφαγιάζεται από τα ίδια του τα τέκνα, πληρώνοντας την άξια τιμωρία, εξαιτίας της λύσσας που επέδειξε εναντίον του Δημιουργού του.