Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 38:1

Διότι θα τους αποδιώξει χρησιμοποιώντας κάποιες άρρητες δυνάμεις και θα απαλλάξει από τον πόλεμο την αγία και άμωμη Σιών, δηλαδή την Εκκλησία. Διότι πύλες άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της. <Και συνέβη εκείνον τον καιρό να αρρωστήσει βαριά ο Εζεκίας, μέχρι θανάτου. Και ήλθε σε αυτόν ο προφήτης Ησαΐας, ο γιος του Αμώς, και του είπε: Αυτά λέει ο Κύριος: Τακτοποίησε τα του οίκου σου, διότι εσύ πεθαίνεις και δεν θα ζήσεις. Και ο Εζεκίας έστρεψε το πρόσωπό του προς τον τοίχο και προσευχήθηκε στον Κύριο, λέγοντας: Θυμήσου, Κύριε, πώς πορεύθηκα ενώπιόν σου με αλήθεια, με αληθινή καρδιά, και έπραξα τα αρεστά ενώπιόν σου. Και έκλαψε ο Εζεκίας με κλάμα μεγάλο.> Ο Εζεκίας, βέβαια, υπήρξε από τους πιο επιφανείς στη φιλοθεΐα και από εκείνους που απέκτησαν ξακουστή δόξα για αυτό. Διότι γκρέμισε βωμούς, κατεδάφισε τεμένη, έκαψε όσα βρίσκονταν στους ναούς, έκοψε τα ιερά άλση, και ποτέ δεν έπαψε να λατρεύει τον Θεό με τις θυσίες που όριζε ο νόμος. Επικράτησε δε και των βαρβάρων που κατοικούσαν κοντά στην Ιουδαία, ώστε να υποτάξει πολλούς σε φόρους και τέλη. Ανοικοδόμησε επίσης πόλεις, και γενικά, επειδή ήταν γεμάτος από τις πιο υψηλές δόξες, δικαίως θαυμαζόταν. Όμως, όπως λένε οι γιοι των Εβραίων, παρασύρθηκε λίγο πέρα από το πρέπον, υπερηφανεύθηκε για τον εαυτό του, και έπεσε στις παγίδες της αλαζονείας.

Θέλεις να γνωρίσεις πόση δύναμη έχει η μετάνοια; Θέλεις να γνωρίσεις το ισχυρό όπλο της σωτηρίας και να μάθεις πόσο ισχύει η εξομολόγηση; Εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες εχθρούς έτρεψε σε φυγή ο Εζεκίας διά της εξομολογήσεως. Μεγάλο βέβαια αληθινά είναι και αυτό, αλλά είναι ακόμη μικρό σε σύγκριση με αυτό που πρόκειται να λεχθεί. Ο ίδιος, μέσω της μετανοίας, ανέστρεψε θεία απόφαση η οποία είχε εκδοθεί. Διότι, όταν εκείνος αρρώστησε, του είπε ο Ησαΐας: «Τακτοποίησε τα του οίκου σου· διότι εσύ πεθαίνεις και δεν θα ζήσεις». Ποια προσδοκία λοιπόν; Ποια ελπίδα για σωτηρία, όταν ο προφήτης έλεγε: «διότι εσύ πεθαίνεις»; Όμως, δεν απομακρύνθηκε από τη μετάνοια ο Εζεκίας, αλλά θυμήθηκε αυτό που έχει γραφτεί: «Όταν στραφείς και αναστενάξεις, τότε θα σωθείς». Στράφηκε προς τον τοίχο, και υψώνοντας τη διάνοια από το κρεβάτι προς τον ουρανό (διότι το πάχος των τοίχων δεν εμποδίζει τις προσευχές που αναπέμπονται με ευλάβεια), λέει: «Κύριε, θυμήσου με· διότι είναι αρκετό για τη θεραπεία το να με θυμηθείς Εσύ· δεν υπόκεισαι στον χρόνο, αλλά Εσύ ο Ίδιος είσαι ο νομοθέτης της ζωής· διότι δεν ζούμε σύμφωνα με το πεπρωμένο της γέννησης και τη θέση των άστρων, όπως ματαιολογούν ορισμένοι. Αλλά Εσύ είσαι νομοθέτης, όπως το θέλεις, και του ίδιου του ζην και του χρόνου που πρέπει κανείς να ζήσει».

ΙΕʹ. Θέλετε να γνωρίσετε αυτό το ισχυρό όπλο της σωτηρίας, πόση ισχύ έχει η εξομολόγηση ακόμη και εναντίον των εχθρών; Εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες έτρεψε σε φυγή ο Εζεκίας μέσω της εξομολογήσεως. Και αυτό είναι ακόμη μικρό· αναίρεσε απόφαση του Θεού μέσω της μετάνοιας. Διότι, όταν ασθένησε, ο Ησαΐας του λέει: «Θα πεθάνεις εσύ, και δεν θα ζήσεις». Ποια ελπίδα, ποια σωτηρία ή προσδοκία υπάρχει, όταν τα λέει αυτά ο προφήτης; Αλλά δεν εγκατέλειψε τη μετάνοια· τουναντίον, ενθυμούμενος αυτό που είναι γραμμένο: «Όταν στραφείς και στενάξεις, τότε θα σωθείς», στράφηκε προς τον τοίχο, και υψώνοντας τη διάνοιά του μέσω της προσευχής στον ουρανό, λέει: «Κύριε, θυμήσου με· διότι είναι αρκετό για θεραπεία το να με θυμηθείς Εσύ. Δεν υπόκεισαι στον χρόνο, αλλά Εσύ είσαι ο νομοθέτης της ζωής· διότι δεν ζούμε σύμφωνα με τη μοίρα και την κίνηση των άστρων, αλλά όσο Εσύ θέλεις». Και σε αυτόν που η ζωή του είχε περιέλθει σε απελπισία, του προστέθηκε δεκαπενταετής χρόνος ζωής· και το σημείο ήταν ότι ο ήλιος γύρισε πίσω δέκα βαθμίδες. Για τον Ιησού, όμως, ο ήλιος σκοτείνιασε, όχι πηγαίνοντας προς τα πίσω, αλλά εκλείποντας, και δείχνοντας τη διαφορά μεταξύ των δύο. Και εκείνος μεν μπόρεσε να αναιρέσει την απόφαση του Θεού· ο Ιησούς όμως δεν θα χαρίσει άφεση αμαρτιών; Στρέψου και στέναξε και εσύ· κλείσε την πόρτα σου· προσευχήσου για να σου δοθεί άφεση, για να απομακρύνει από εσένα τις καυστικές φλόγες· διότι η εξομολόγηση έχει τη δύναμη να σβήσει και τη φωτιά, έχει τη δύναμη να ημερώσει και λιοντάρια.

Ορθά, λοιπόν, επισήμανε λέγοντας: «εκείνο τον καιρό αρρώστησε ο Εζεκίας έως θανάτου», ή σύμφωνα με τον Ακύλα: «ώστε να πεθάνει», ή σύμφωνα με τους υπολοίπους: «προς θάνατον». Διότι «εκείνο τον καιρό», κατά τον οποίο οι Ασσύριοι έπαθαν τα προαναφερθέντα, έφτασε και για τον Εζεκία ο καιρός του θανάτου. Επειδή όμως ο Θεός ήθελε να τον σώσει, δεν άφησε άγνωστο το τέλος που επρόκειτο να διαδεχθεί την αρρώστια του. Γι' αυτό, παρέχοντάς του αφορμές σωτηρίας, του κατέστησε φανερό το τέλος της αρρώστιας του μέσω του προφήτη, ώστε, αφού το μάθαινε, να προσευχηθεί, και προσευχόμενος να λάβει παράταση ζωής ακόμη και μετά τον θάνατο που είχε οριστεί για εκείνον. Με αυτό, ο λόγος μας διδάσκει ότι η ανθρώπινη ζωή δεν καθορίζεται από κάποια αναγκαιότητα της μοίρας, ούτε έχει οριστεί για τους ανθρώπους ένας αμετάκλητος χρόνος θανάτου. Αντιθέτως, ο ίδιος ο Θεός κυβερνά τα πάντα και είναι ο κύριος της ζωής και του θανάτου· για λόγους που μόνος Εκείνος γνωρίζει, φέρνει στη ζωή τον καθένα σε αυτές ή σε εκείνες τις εποχές, για τόσα ή για τόσα χρόνια, και τον οδηγεί στο τέλος με τον έναν ή τον άλλο τρόπο θανάτου. Μόνο σε Αυτόν είναι δυνατόν να επαναφέρει στη ζωή ακόμη και όσους έχουν βρεθεί, τρόπον τινά, «στις πύλες του θανάτου»· όπως ακριβώς στην προκειμένη περίπτωση διέσωσε τον Εζεκία από μια θανατηφόρα αρρώστια και του χάρισε παράταση ζωής συνολικά «δεκαπέντε ετών», ενώ άλλους τους έκανε να αναστηθούν ακόμη και μετά τον θάνατό τους, όσους δηλαδή παρουσιάζει η θεία Γραφή.

ΗΣΑΪΑΣ ΥΙΟΣ ΑΜΩΣ. Αυτός και ο Ωσηέ, όπως προείπα, υπήρξαν σύγχρονοι μεταξύ τους· διότι και αυτός έζησε επί Οζίου, και Ιωάθαμ, και Άχαζ, και Εζεκίου, των βασιλέων του Ιούδα· και έχοντας δει όραμα, προφητεύει κατά της Ιουδαίας και κατά της Ιερουσαλήμ. Και απευθύνθηκε σε αυτόν λόγος Κυρίου· και το μεγαλύτερο μέρος της προφητείας του αποτελεί ευαγγέλιο περί της ενσάρκου παρουσίας του Λόγου του Θεού, και των όσων καταδέχθηκε να υποστεί πάσχοντας για εμάς. Προφητεύει επίσης και εναντίον των εξής εθνών: κατά της Βαβυλώνος, κατά των αλλοφύλων, κατά της Δαμασκού, όραμα περί της Αιγύπτου, όραμα της Ιδουμαίας, όραμα της φάραγγας της Σιών, όραμα της Τύρου, όραμα των τετραπόδων της ερήμου. Διηγείται επίσης την επιδρομή του Σενναχηρείμ και την αλαζονεία του Ραψάκη, καθώς και την πτώση και την καταστροφή τους· και ότι ο Εζεκίας, όταν αρρώστησε και επρόκειτο να πεθάνει, αφού προσευχήθηκε, έλαβε παράταση ζωής δεκαπέντε ετών. Προφητεύει ακόμη και για τους ευνούχους, και για τα έθνη, στο τέλος, περί της ημέρας της κρίσεως.

Κατά τον καιρό εκείνο, αρρώστησε ο Εζεκίας μέχρι θανάτου· ... Τακτοποίησε τα του οίκου σου, διότι εσύ πεθαίνεις ... ... Αυτά λέει ο Κύριος, ο Θεός του Δαβίδ του πατέρα σου: Άκουσα τη φωνή της προσευχής σου ... και αυτό θα είναι για σένα το σημείο από τον Κύριο, ότι ο Θεός θα πραγματοποιήσει τον λόγο αυτόν· ιδού, εγώ θα γυρίσω πίσω τη σκιά των βαθμίδων ... θα γυρίσω πίσω τον ήλιο κατά δέκα βαθμίδες. ...

Αυτά, βέβαια, δεν πρέπει οι φιλομαθείς να τα διαβάζουν βιαστικά, αλλά να προσηλώνουν τον νου τους στα προκείμενα. Διότι τίποτε το άσκοπο δεν μας κηρύττουν οι θείες Γραφές, αλλά στοχεύουν στη δική μας νουθεσία, στον μακαρισμό αυτών των προφητών και στην απόδειξη όλων όσων έχουν ειπωθεί από αυτούς. Διότι όταν ο Εζεκίας, ο βασιλιάς του Ιούδα, αρρώστησε μέχρι θανάτου, τότε «ήλθε προς αυτόν ο προφήτης Ησαΐας και του είπε: τακτοποίησε τα σχετικά με τους γιους σου και τις θυγατέρες σου και τον οίκο του πατέρα σου, διότι εσύ πεθαίνεις και δεν θα ζήσεις». Με αυτόν τον λόγο λυπήθηκε ο Εζεκίας, «έστρεψε το πρόσωπό του προς τον τοίχο και προσευχήθηκε προς τον Κύριο λέγοντας: Κύριε, θυμήσου με, καθώς πορεύτηκα ενώπιόν σου με αλήθεια και με πίστη και με καρδιά πλήρη και έκανα το αρεστό ενώπιόν σου. Και έκλαψε ο Εζεκίας με κλάμα πολύ». Όταν δε έγινε αυτό, στέλνεται σε αυτόν ο Ησαΐας για δεύτερη φορά και του λέει: «αυτά λέει ο Κύριος, ο Θεός του Δαβίδ, του πατέρα σου: άκουσα την προσευχή σου και είδα τα δάκρυά σου. Ιδού, εγώ προσθέτω στις ημέρες σου δεκαπέντε έτη ζωής και θα σε γλιτώσω από το χέρι του βασιλιά των Ασσυρίων. Και αυτό θα είναι σε σένα το σημείο από τον Κύριο, ότι θα εκπληρώσει ο Κύριος τον λόγο αυτόν που μίλησε».

Μιμήσου τον βασιλιά Εζεκία, ο οποίος, έχοντας περιπέσει σε ασθένεια, βρισκόταν κατάκοιτος στην κλίνη· όταν δε άκουσε τον Ησαΐα να του λέει: «Διευθέτησε τα του οίκου σου, διότι πρόκειται να πεθάνεις και δεν θα ζήσεις», στράφηκε προς τον τοίχο, δρόσιζε την κλίνη με δάκρυα μετανοίας, εμπόδιζε τον ήλιο και έλαβε πάραυτα δεκαπενταετή χρόνο ζωής.

Γιατί προσπαθείς να κρατήσεις εκείνα που δεν κρατιούνται; Ό,τι ξεπερνά το όριο της αυτάρκειας είναι ανώφελο για εκείνους που το απέκτησαν. Διότι όσα και αν συγκεντρώσει ο άνθρωπος, τελικά θα καταλήξουν να του παρέχουν σκέπη και τροφή, ενώ όλων των υπολοίπων κληρονόμος θα είναι ο παρών βίος. Εμείς οι ιδιοκτήτες βρίσκουμε παρηγοριά στις διαθήκες, επειδή χαρίζουμε μέσω εγγράφων όσα δεν μπορούμε να πάρουμε μαζί μας, και νομίζουμε ότι αφήνουμε οικειοθελώς όσα δεν είναι δυνατόν πια να κρατήσουμε, διότι, εάν ήταν δυνατόν να τα κρατήσουμε, δεν θα τα παραχωρούσαμε σε άλλον. Και ο πρόλογος της διαθήκης φανερώνει αυτή τη διάθεση: «Μακάρι», λέει, «να ζω και να είμαι κύριος των υπαρχόντων μου». Το έγγραφο καταγράφει με φωνή την επιθυμία εκείνου που θέλει να τα κρατήσει σφιχτά και ταυτόχρονα να τα παραχωρήσει, και έτσι απεύχεται το ίδιο το αποτέλεσμα του εγγράφου: «Μακάρι να ζω και να εξουσιάζω τα δικά μου». Ούτε όταν ψυχορραγούμε δεν απομακρυνόμαστε από την αγάπη για τα χρήματα. «Εάν όμως», λέει, «πάθω το ανθρώπινο, θέλω αυτοί να είναι οι κληρονόμοι μου». Θα σε κληρονομήσουν ακόμη κι αν δεν το θέλεις· η φύση έχει ορίσει να κληρονομείσαι έστω και παρά τη θέλησή σου. Και αν εσύ δεν ορίσεις κληρονόμο για τα χρήματα, τα χρήματα θα βρουν κληρονόμο από μόνα τους. Και αν δεν τα αφήσεις σε κανέναν, τίποτα δεν θα μπορέσεις να πάρεις μαζί σου από όσα απέκτησες. Δεν λέω ότι το να συντάσσει κανείς διαθήκη είναι κάτι κακό, διότι και ο προφήτης κάπου συμβουλεύει τον άνθρωπο: «Βάλε σε τάξη τα του οίκου σου, διότι εσύ πεθαίνεις και δεν πρόκειται να ζήσεις»· αλλά στηλιτεύω τις γήινες διαθέσεις μας, επειδή κρίνουμε τα χρήματα, που μεταβιβάζονται από τον έναν στον άλλον, ως πολυτιμότερα από τα αιώνια αγαθά που δεν υπόκεινται σε καμία διαδοχή.

Και στην περίπτωση του Εζεκία, λέει: «Βάλε σε τάξη τα του οίκου σου. Διότι εσύ πεθαίνεις και δεν πρόκειται να ζήσεις»· και όμως αυτός δεν πέθανε. Και στην περίπτωση του Αχαάβ: «Θα επιφέρω, λέει, συμφορές»· και δεν τις επέφερε, αλλά είπε: «Είδες πώς κατανύχθηκε ο Αχαάβ; Γι' αυτό δεν θα επιφέρω συμφορές στις ημέρες του». Αλλά και πάλι η αγαθότητα του Θεού υπερνίκησε την απόφαση, όπως και σε πάρα πολλές άλλες κρίσεις, και θα νικάει πάντοτε μέχρι την έσχατη ανταπόδοση, όταν θα έλθει το τέλος της παρούσας πανηγύρεως, και δεν θα υπάρχει πλέον καιρός για βοήθεια, παρά μόνο ο άνθρωπος και το φορτίο του. Τώρα όμως είναι καιρός για πνευματική εργασία, καιρός συναλλαγής, καιρός κόπου και αγώνα δρόμου και μόχθου· και μακάριος είναι εκείνος που δεν λύγισε, ούτε χαυνώθηκε ως προς την ελπίδα· μακαριότερος δε είναι εκείνος που αγωνίστηκε και για τον εαυτό του και για τον πλησίον.

Εάν κάποια ψυχή είναι μαυρισμένη από την αμαρτία, ας μη φοβάται· αρκεί μόνο να μετανοεί. Ακόμη και αν βρίσκεται στην τελευταία της πνοή, και βρίσκεται τρόπον τινά στη δύση της, ας μη φοβάται. Μόνο ας μετανοεί με κλαυθμό. Να μιμηθείς τον βασιλιά Εζεκία, ο οποίος, έχοντας περιπέσει σε ασθένεια, κειτόταν στο κρεβάτι· όταν δε άκουσε τον Ησαΐα να του λέει: «Τακτοποίησε τα του οίκου σου, διότι πρόκειται να πεθάνεις και δεν θα ζήσεις», εκείνος στράφηκε προς τον τοίχο, έβρεξε το κρεβάτι του με δάκρυα μετανοίας, και αμέσως έλαβε δεκαπέντε έτη ζωής.

Α. Πού έχεις κάτι γραμμένο που να το αποδεικνύει αυτό; Β. Στην περίπτωση του Εζεκία, βρίσκουμε ότι ο Θεός είπε μέσω του προφήτη: «Δώσε διαταγές για τον οίκο σου, διότι θα πεθάνεις και δεν θα ζήσεις». Επομένως, θα συναχθεί ένα από τα δύο: ή ότι δεν έχει καθοριστεί το όριο αυτής της χρονικής ζωής για τον καθένα, ή ότι ο Θεός δεν εξέφρασε αυτό που όντως ίσχυε, ότι δηλαδή ο θάνατός του θα επερχόταν έπειτα από δεκαπέντε χρόνια, και όχι την ίδια εκείνη στιγμή που του ελέχθη «θα πεθάνεις και δεν θα ζήσεις».

Και τι χρειάζεται να αναφέρω τον Σαμουήλ, ο οποίος έλεγε ότι ήρθε για να προσφέρει θυσία στον Κύριο, ενώ στην πραγματικότητα επιδίωκε την ανάδειξη βασιλιά, ή τον μέγα απόστολο που εξαγνιζόταν με ιουδαϊκό τρόπο και προσέφερε θυσίες σύμφωνα με τον νόμο, και, ενώ απέρριψε την περιτομή και τις σχετικές με αυτήν τηρήσεις του νομικού γράμματος ως ξεπερασμένες μετά την έλευση της χάριτος, εντούτοις περιέτεμε τον Τιμόθεο, εφόσον και ο ίδιος ο Χριστός, η όντως αλήθεια, ουδόλως απείχε από τη μέθοδο της οικονομίας τόσο στους λόγους όσο και στις πράξεις, αλλά αποδεικνύεται ότι την χρησιμοποίησε κατεξοχήν καθ' όλο τον χρόνο της επίγειας οικονομίας του; Περί τούτου άλλωστε προφητεύεται σαφώς από τον ψαλμωδό το «θα οικονομήσει τους λόγους του με κρίση». Επομένως, και όσα ειπώθηκαν προς τον Εζεκία δεν θα κατηγορηθούν ως ψεύδος, αλλά θα λάβουν τον έπαινο της διδασκαλίας που οδηγεί στη θεοσέβεια, προτρέποντας όσους βλέπουν να αναγνωρίζουν τον Θεό ως χορηγό της ζωής και να επιλέγουν την υποταγή αποκλειστικά σε Αυτόν· για χάρη αυτών άλλωστε τέθηκαν σε εφαρμογή τα της τοιαύτης οικονομίας. Εξάλλου, και το «θα πεθάνεις εσύ και δεν θα ζήσεις» είναι αληθές, εάν αποβλέψουμε στο βάρος της ασθένειας που τον έπληξε· διότι αυτή, όσον αφορά τα φαινόμενα, ήταν απολύτως φυσικό να επιφέρει τον θάνατο στον κλινήρη, και ίσως υπονοώντας αυτό ο Θεός του είπε ότι επήλθε το τέλος του, αν και κατά την πρόγνωσή Του δεν άφηνε καθόλου αόριστο το καθορισμένο για εκείνον τέλος του βίου.