Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 38:20

Πώς, λοιπόν, δεν αποδεικνύονται και αυτοί βδελυροί ενώπιον του Κυρίου, εφόσον κρατούν δύο μέτρα και δύο σταθμά, και από τη μία λογαριάζουν έτσι τα πράγματα, ενώ από την άλλη βλασφημούν τον Κύριο; Αλλά ίσως από τη μία να δέχονται ότι η λέξη «δούλος» λέγεται με βάση τη σχετική διάθεση· από την άλλη όμως, κρατούν τη φράση «σε αυτόν που τον εποίησε» ως κάποιο μεγάλο στήριγμα της αίρεσής τους. Αλλά και αυτό το στήριγμά τους είναι ένα τσακισμένο καλάμι· διότι αμέσως θα καταδικάσουν τον εαυτό τους, εάν μάθουν το γλωσσικό ιδίωμα της Γραφής. Διότι, όπως ακριβώς ο Σολομών ονομάζεται δούλος, αν και είναι υιός, έτσι, για να επαναλάβουμε τα όσα είπαμε προηγουμένως, ακόμη και αν οι γονείς ονομάζουν «φτιαγμένους» (ποιουμένους) και «κτισμένους» και «κατασκευασμένους» τους υιούς που γεννιούνται από τους ίδιους, σε καμία περίπτωση δεν αρνούνται τη φύση τους. Ο Εζεκίας, για παράδειγμα, όπως είναι γραμμένο στον Ησαΐα, προσευχόμενος έλεγε: «Διότι από σήμερα θα κάμω ("ποιήσω") παιδιά, τα οποία θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη σου, Κύριε της σωτηρίας μου». Και ο ίδιος μεν έλεγε «θα κάμω», ο προφήτης όμως, τόσο στο ίδιο το βιβλίο όσο και στο Τέταρτο Βιβλίο των Βασιλειών, λέει τα εξής: «Και οι υιοί σου, οι οποίοι θα προέλθουν από εσένα». Αντί, επομένως, του ρήματος «γεννώ», χρησιμοποίησε το «θα κάμω»· και εκείνους που γεννιούνται από αυτόν, τους αποκαλεί ωσάν να κατασκευάστηκαν. Και κανείς δεν διαφωνεί ότι η λέξη αναφέρεται στο κατά φύσιν γέννημα. Και η Εύα, εξάλλου, όταν γέννησε τον Κάιν, είπε: «Απέκτησα ("ἐκτησάμην") άνθρωπο διά του Θεού». Αντί, λοιπόν, του ρήματος «γέννησα», χρησιμοποίησε και αυτή το «απέκτησα».

Αλλ' ίσως το μεν «δούλος» το αποδέχονται θεωρώντας ότι λέγεται αναφορικά με τη διάθεση, το δε «σε αυτόν που εποίησε» το κρατούν ως κάποιο μέγα βοήθημα της αιρέσεώς τους. Αλλά και αυτό το στήριγμά τους είναι «τεθλασμένος κάλαμος»· διότι αμέσως θα καταδικάσουν τον εαυτό τους, εάν μάθουν το ιδίωμα της Γραφής. Διότι, όπως ακριβώς ο Σολομών ονομάζεται δούλος αν και είναι υιός, έτσι, για να επαναλάβουμε όσα ειπώθηκαν προηγουμένως, ακόμη και αν οι γονείς ονομάζουν ποιήματα, κτίσματα και δημιουργήματα τους υιούς που γεννιούνται από αυτούς, ουδόλως αρνούνται τη φύση τους. Ο Εζεκίας, λοιπόν, όπως είναι γεγραμμένο στον Ησαΐα, προσευχόμενος έλεγε: «διότι από σήμερα θα ποιήσω παιδιά, τα οποία θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη σου, Κύριε της σωτηρίας μου». Και αυτός μεν έλεγε «θα ποιήσω»· ο δε προφήτης, και στο ίδιο το βιβλίο του και στο τέταρτο βιβλίο των Βασιλειών, λέγει τα εξής: «και οι υιοί σου, οι οποίοι θα εξέλθουν από εσένα». Επομένως, αντί του «θα γεννήσω» είπε το «θα ποιήσω», και αυτούς που γεννιούνται από αυτόν τους ονομάζει ποιούμενα. Και κανείς δεν διαφωνεί ότι η λέξη αφορά στο κατά φύση γέννημα. Και η Εύα, εξάλλου, όταν γέννησε τον Κάιν, είπε: «Απέκτησα άνθρωπο διά του Θεού». Επομένως, αντί του «γέννησα», είπε και αυτή το «απέκτησα». Διότι, αφού προηγουμένως αναφέρθηκε στον τοκετό, στη συνέχεια είπε το «απέκτησα». Και κανείς δεν θα νόμιζε εξαιτίας της λέξεως «απέκτησα» ότι ο Κάιν αγοράστηκε απ' έξω και δεν γεννήθηκε από την ίδια.

Επομένως, στις ευεργεσίες που τυχόν μας δίνονται από τον Θεό, ας δοξολογείται από εμάς, εφόσον λησμόνησε εκείνα για τα οποία ήταν εύλογο και δίκαιο να τιμωρηθούμε. Διότι, λέει, σοφοί είναι εκείνοι που έχουν επίγνωση του εαυτού τους: «Διότι δεν θα σε αινέσουν όσοι βρίσκονται στον άδη, ούτε οι νεκροί θα σε ευλογήσουν, ούτε θα ελπίζουν στην ελεημοσύνη σου όσοι βρίσκονται στον άδη. Οι ζωντανοί θα σε ευλογήσουν, όπως ακριβώς και εγώ. Διότι από σήμερα θα αποκτήσω παιδιά, τα οποία θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη σου, Κύριε της σωτηρίας μου, και δεν θα παύσω να σε ευλογώ με το ψαλτήρι όλες τις ημέρες της ζωής μου». Το ίδιο νόημα με τα προηγούμενα έχουν και όσα ειπώθηκαν μέσω της φωνής του ψαλμωδού: «Ποια είναι η ωφέλεια από το αίμα μου, όταν κατεβαίνω στη φθορά;»

Γι' αυτό, έχοντας ελευθερωθεί ως προς την ψυχή μου από αυτό, με χαρά αποδίδω ευχαριστία στον Θεό. Η δε χώρα όσων ζουν πλησίον του Θεού θα υποδεχθεί και αυτούς που Τον αινούν· εκεί λοιπόν πιστεύω ότι θα βρεθώ και εγώ, εφόσον η δική Σου χάρη μου το δώρισε αυτό. Και αν πρωτύτερα είχε εκλείψει η διαδοχή «από τη γενιά μου», ωστόσο τώρα, έχοντας θάρρος στο έλεός Σου, πιστεύω ότι από σήμερα θα αποκτήσω παιδιά, τα οποία θα αναγγέλλουν τη δικαιοσύνη Σου, γι' αυτό δεν θα πάψω να Σε ευλογώ όλες τις ημέρες της ζωής μου. Και θα το πράξω αυτό κατέναντι του οίκου του Θεού, παραμένοντας διαρκώς κοντά Σου και χωρίς ποτέ να χωρίζομαι από το αγίασμά Σου. Αυτά μεν περιείχε η γραφή του Εζεκία, μετά την οποία, αφού πέρασαν επτά έτη, του γεννήθηκε γιος, ο Μανασσής. Αυτό δε είναι φανερό από το γεγονός ότι προστέθηκαν δεκαπέντε έτη στη ζωή του μετά την αρρώστια, και ότι όταν εκείνος πέθανε, τον διαδέχθηκε ο γιος του όντας οκτώ ετών, όπως αναφέρει το βιβλίο των Ιστοριών.

Ο δε Γρηγοράς δεν έχει την ικανότητα να αντιληφθεί ότι, αν και τα ονόματα είναι εκφραστικά της διάνοιας, δεν αποτελούν τα αίτια για όσα επαινούνται ή κατακρίνονται σε αυτήν· επομένως, η αιτία που προκαλεί την κατάκριση ανήκει στη διάνοια, εφόσον αυτή είναι εσφαλμένη, και όχι στις λέξεις, και μάλιστα σε λέξεις που μπορούν να ερμηνευθούν με ποικίλους τρόπους. Εξάλλου, τα ονόματα δεν αποτελούν τα αίτια των πραγμάτων, αλλά μάλλον τα πράγματα είναι τα αίτια των ονομάτων. Συνεπώς, η σημασία των ονομάτων διαμορφώνεται από τα πράγματα, και όχι τα πράγματα από τα ονόματα. Διότι δεν θα θεωρήσουμε τον Εζεκία δημιουργό ανθρώπων, επειδή λέει, σύμφωνα με την ιστορία: «από τώρα θα αποκτήσω παιδιά, τα οποία θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη σου, Κύριε της σωτηρίας μου».

Σε εκείνον, βέβαια, που φρονεί ότι οι ενέργειες του Πνεύματος είναι κτίσματα εξαιτίας αυτής της λέξης, θα ήταν εύκολο να θεωρήσει και τα παιδιά των πατέρων ως κτίσματα, επειδή αναφέρεται ότι έχουν ποιηθεί και έχουν γίνει σε αυτούς. Κάπου είναι γραμμένο: «και στον Ιώβ έγιναν», λέει, «επτά γιοι και τρεις θυγατέρες»· και ο πατριάρχης Ιακώβ έλεγε στον Ιωσήφ, σύμφωνα με τα γεγραμμένα στη Γένεση: «οι δύο γιοι σου που σου έγιναν στην Αίγυπτο πριν έρθω εγώ, είναι δικοί μου»· και ο Μωυσής νομοθετώντας λέει: «εάν γίνουν σε κάποιον γιοι, και εάν ποιήσει γιο ή θυγατέρα», και ο Εζεκίας, όταν έλαβε θαυματουργικά την παράταση της ζωής του, λέει προς τον Θεό: «από τώρα θα ποιήσω παιδιά, τα οποία θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη σου, Κύριε της σωτηρίας μου».

Προσευχή του Εζεκία ... Εγώ είπα στο απόγειο των ημερών μου: Στις πύλες του άδη, θα αφήσω τα υπόλοιπα έτη μου. Είπα: Δεν πρόκειται πλέον να δω το σωτήριο του Θεού πάνω στη γη, δεν πρόκειται πλέον να δω άνθρωπο από τη συγγένειά μου, εγκατέλειψα το υπόλοιπο της ζωής μου, εξήλθε και απήλθε από εμένα, σαν αυτόν που διαλύει τη σκηνή που είχε στήσει· το πνεύμα μου μέσα μου έγινε σαν τον ιστό της υφάντρας που ετοιμάζεται να κόψει το νήμα. Εκείνη την ημέρα παραδόθηκα μέχρι το πρωί σαν σε λιοντάρι, έτσι συνέτριψε τα οστά μου· διότι από την ημέρα μέχρι τη νύχτα ήμουν παραδομένος. Σαν το χελιδόνι έτσι θα φωνάξω, και σαν το περιστέρι έτσι θα στενάξω· διότι εξασθένησαν οι οφθαλμοί μου από το να βλέπουν προς το ύψος του ουρανού προς τον Κύριο, ο οποίος με λύτρωσε και αφαίρεσε από εμένα την οδύνη της ψυχής. Κύριε, διότι για αυτήν σου αναγγέλθηκε, και εσύ ανέστησες την πνοή μου, και έχοντας παρηγορηθεί έζησα. Διότι εσύ επέλεξες την ψυχή μου, για να μην καταστραφεί, και έριξες πίσω μου όλες τις αμαρτίες μου. Διότι δεν θα σε αινέσουν αυτοί που βρίσκονται στον άδη, ούτε οι νεκροί θα σε ευλογήσουν, ούτε θα ελπίζουν στο έλεός σου όσοι βρίσκονται στον άδη, ... διότι από σήμερα θα αποκτήσω παιδιά, τα οποία θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη σου, Κύριε της σωτηρίας μου, και δεν θα παύσω να σε ευλογώ με ψαλτήρι όλες τις ημέρες της ζωής μου, απέναντι από τον οίκο του Θεού ... ... Αυτό είναι το σημείο, ότι θα ανεβώ στον οίκο του Θεού. ...