Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 38:3

Εάν το σώμα έχει δοθεί στην ψυχή του ανθρώπου ως τιμωρία, τι ήταν αυτό που έπεισε τον Εζεκία, τον βασιλιά της Ιερουσαλήμ, αν και ήταν σοφός και αγαθός, να αποφεύγει τον θάνατο της σάρκας με πικρά δάκρυα, και να διστάζει να αποβάλει αυτό που τον τιμωρεί, και να παρακαλεί να τιμηθεί με την προσθήκη ετών; Καίτοι θα έπρεπε, αν ήταν όντως αγαθός, να μην αποφεύγει τον θάνατο, αλλά να θεωρεί βαρύ φορτίο την ένωσή του με το σώμα, και να εκφράζει ευγνωμοσύνη για αυτό παρά για τα αντίθετα. Και πώς ο Θεός του το υποσχέθηκε ως χάρη λέγοντας: «Ιδού, προσθέτω στον χρόνο σου δεκαπέντε έτη», καίτοι η υπόσχεση θα ήταν προσθήκη τιμωρίας, και όχι τρόπος ευεργεσίας, εάν όσα πρεσβεύουν εκείνοι είναι αληθινά; Όμως η υπόσχεση ήταν δώρο άνωθεν, και η προσθήκη ήταν χάρη· επομένως η ενσωμάτωση δεν αποτελεί τιμωρία για τις ψυχές. ΙΔ΄. Άλλο. Εάν το σώμα έχει δοθεί στην ψυχή του ανθρώπου ως τιμωρία, τι είδους χάρη ανταπέδιδε ο Θεός στον ευνούχο που ανέσυρε τον Ιερεμία από τον λάκκο, λέγοντας: «Και θα σου δώσω τη ζωή σου ως εύρημα, και θα σε διασώσω από τους Χαλδαίους»; Διότι θα έπρεπε μάλλον να τον αφήσει να πεθάνει, ώστε και να τον τιμήσει, απαλλάσσοντάς τον από τα δεσμά και την τιμωρία. Και τι χάρη, πες μου, έκανε στους νέους του Ισραήλ, όταν τους διέσωσε από τη φλόγα και από την απανθρωπιά των Βαβυλωνίων; Και για ποιον λόγο γλίτωσε τον σοφό Δανιήλ από την αγριότητα των λεόντων;

Διότι θα τους αποδιώξει χρησιμοποιώντας κάποιες άρρητες δυνάμεις και θα απαλλάξει από τον πόλεμο την αγία και άμωμη Σιών, δηλαδή την Εκκλησία. Διότι πύλες άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της. <Και συνέβη εκείνον τον καιρό να αρρωστήσει βαριά ο Εζεκίας, μέχρι θανάτου. Και ήλθε σε αυτόν ο προφήτης Ησαΐας, ο γιος του Αμώς, και του είπε: Αυτά λέει ο Κύριος: Τακτοποίησε τα του οίκου σου, διότι εσύ πεθαίνεις και δεν θα ζήσεις. Και ο Εζεκίας έστρεψε το πρόσωπό του προς τον τοίχο και προσευχήθηκε στον Κύριο, λέγοντας: Θυμήσου, Κύριε, πώς πορεύθηκα ενώπιόν σου με αλήθεια, με αληθινή καρδιά, και έπραξα τα αρεστά ενώπιόν σου. Και έκλαψε ο Εζεκίας με κλάμα μεγάλο.> Ο Εζεκίας, βέβαια, υπήρξε από τους πιο επιφανείς στη φιλοθεΐα και από εκείνους που απέκτησαν ξακουστή δόξα για αυτό. Διότι γκρέμισε βωμούς, κατεδάφισε τεμένη, έκαψε όσα βρίσκονταν στους ναούς, έκοψε τα ιερά άλση, και ποτέ δεν έπαψε να λατρεύει τον Θεό με τις θυσίες που όριζε ο νόμος. Επικράτησε δε και των βαρβάρων που κατοικούσαν κοντά στην Ιουδαία, ώστε να υποτάξει πολλούς σε φόρους και τέλη. Ανοικοδόμησε επίσης πόλεις, και γενικά, επειδή ήταν γεμάτος από τις πιο υψηλές δόξες, δικαίως θαυμαζόταν. Όμως, όπως λένε οι γιοι των Εβραίων, παρασύρθηκε λίγο πέρα από το πρέπον, υπερηφανεύθηκε για τον εαυτό του, και έπεσε στις παγίδες της αλαζονείας.

Προσευχήθηκε δηλαδή ο Εζεκίας, λέγοντας: Θυμήσου, Κύριε, πώς πορεύτηκα ενώπιόν σου με αλήθεια, με καρδιά αληθινή, και έπραξα τα αρεστά ενώπιόν σου. Καλή είναι η παρρησία των δικαίων· διότι ζητούν σχεδόν την ανταπόδοση των όσων έχουν πράξει και τους καρπούς της γνησιότητάς τους. Και ο Θεός των όλων ευφραίνεται με εκείνους που έχουν ζήσει σύμφωνα με τον νόμο, και συγκατανεύει εύκολα σε όσους διατηρούν άριστο βίο, όταν τους δει δακρυσμένους και να ενώνουν τον πόνο με την προσευχή. <Και έγινε λόγος Κυρίου προς τον Ησαΐα, λέγοντας: Πήγαινε και πες στον Εζεκία: Αυτά λέγει ο Θεός του Δαβίδ, του πατέρα σου: Άκουσα τη φωνή της προσευχής σου και είδα τα δάκρυά σου· ιδού, προσθέτω στον χρόνο της ζωής σου δεκαπέντε έτη, και θα σε σώσω από το χέρι του βασιλιά των Ασσυρίων, και θα υπερασπιστώ αυτήν την πόλη.

Θέλεις να γνωρίσεις πόση δύναμη έχει η μετάνοια; Θέλεις να γνωρίσεις το ισχυρό όπλο της σωτηρίας και να μάθεις πόσο ισχύει η εξομολόγηση; Εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες εχθρούς έτρεψε σε φυγή ο Εζεκίας διά της εξομολογήσεως. Μεγάλο βέβαια αληθινά είναι και αυτό, αλλά είναι ακόμη μικρό σε σύγκριση με αυτό που πρόκειται να λεχθεί. Ο ίδιος, μέσω της μετανοίας, ανέστρεψε θεία απόφαση η οποία είχε εκδοθεί. Διότι, όταν εκείνος αρρώστησε, του είπε ο Ησαΐας: «Τακτοποίησε τα του οίκου σου· διότι εσύ πεθαίνεις και δεν θα ζήσεις». Ποια προσδοκία λοιπόν; Ποια ελπίδα για σωτηρία, όταν ο προφήτης έλεγε: «διότι εσύ πεθαίνεις»; Όμως, δεν απομακρύνθηκε από τη μετάνοια ο Εζεκίας, αλλά θυμήθηκε αυτό που έχει γραφτεί: «Όταν στραφείς και αναστενάξεις, τότε θα σωθείς». Στράφηκε προς τον τοίχο, και υψώνοντας τη διάνοια από το κρεβάτι προς τον ουρανό (διότι το πάχος των τοίχων δεν εμποδίζει τις προσευχές που αναπέμπονται με ευλάβεια), λέει: «Κύριε, θυμήσου με· διότι είναι αρκετό για τη θεραπεία το να με θυμηθείς Εσύ· δεν υπόκεισαι στον χρόνο, αλλά Εσύ ο Ίδιος είσαι ο νομοθέτης της ζωής· διότι δεν ζούμε σύμφωνα με το πεπρωμένο της γέννησης και τη θέση των άστρων, όπως ματαιολογούν ορισμένοι. Αλλά Εσύ είσαι νομοθέτης, όπως το θέλεις, και του ίδιου του ζην και του χρόνου που πρέπει κανείς να ζήσει».

ΙΕʹ. Θέλετε να γνωρίσετε αυτό το ισχυρό όπλο της σωτηρίας, πόση ισχύ έχει η εξομολόγηση ακόμη και εναντίον των εχθρών; Εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες έτρεψε σε φυγή ο Εζεκίας μέσω της εξομολογήσεως. Και αυτό είναι ακόμη μικρό· αναίρεσε απόφαση του Θεού μέσω της μετάνοιας. Διότι, όταν ασθένησε, ο Ησαΐας του λέει: «Θα πεθάνεις εσύ, και δεν θα ζήσεις». Ποια ελπίδα, ποια σωτηρία ή προσδοκία υπάρχει, όταν τα λέει αυτά ο προφήτης; Αλλά δεν εγκατέλειψε τη μετάνοια· τουναντίον, ενθυμούμενος αυτό που είναι γραμμένο: «Όταν στραφείς και στενάξεις, τότε θα σωθείς», στράφηκε προς τον τοίχο, και υψώνοντας τη διάνοιά του μέσω της προσευχής στον ουρανό, λέει: «Κύριε, θυμήσου με· διότι είναι αρκετό για θεραπεία το να με θυμηθείς Εσύ. Δεν υπόκεισαι στον χρόνο, αλλά Εσύ είσαι ο νομοθέτης της ζωής· διότι δεν ζούμε σύμφωνα με τη μοίρα και την κίνηση των άστρων, αλλά όσο Εσύ θέλεις». Και σε αυτόν που η ζωή του είχε περιέλθει σε απελπισία, του προστέθηκε δεκαπενταετής χρόνος ζωής· και το σημείο ήταν ότι ο ήλιος γύρισε πίσω δέκα βαθμίδες. Για τον Ιησού, όμως, ο ήλιος σκοτείνιασε, όχι πηγαίνοντας προς τα πίσω, αλλά εκλείποντας, και δείχνοντας τη διαφορά μεταξύ των δύο. Και εκείνος μεν μπόρεσε να αναιρέσει την απόφαση του Θεού· ο Ιησούς όμως δεν θα χαρίσει άφεση αμαρτιών; Στρέψου και στέναξε και εσύ· κλείσε την πόρτα σου· προσευχήσου για να σου δοθεί άφεση, για να απομακρύνει από εσένα τις καυστικές φλόγες· διότι η εξομολόγηση έχει τη δύναμη να σβήσει και τη φωτιά, έχει τη δύναμη να ημερώσει και λιοντάρια.

Ας μην παραμελήσουμε την ψυχή μας. Ας σκάψουμε γύρω της ρίχνοντας λίπασμα, ώστε, αφού μαλακώσει και θερμανθεί, να δώσει καρπό ωφέλιμο στον Δεσπότη. Ας έχουμε αντί για αξίνα την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, και αντί για λίπασμα τη θέρμη του Αγίου Πνεύματος. Με αυτά ας φροντίσουμε την ψυχή, ποτίζοντάς την με τα δάκρυα, ώστε, καλλιεργούμενη έτσι και αρδευόμενη με τα δάκρυα, να φέρει τον καρπό της δικαιοσύνης, για να μην παραμελήσουμε τον εαυτό μας και πούμε και εμείς την ώρα του χωρισμού με φόβο και τρόμο, όπως ο βασιλιάς των Αμαληκιτών: «Τόσο πικρός είναι ο θάνατος;». Ο Εζεκίας, επειδή δεν παραμέλησε το έργο της δικαιοσύνης την περίοδο της υγείας του, σε καιρό στενοχώριας και θανάτου βρήκε παρηγοριά από τον Κύριο. Διότι, όταν δέχθηκε μέσω του Προφήτη την απόφαση του θανάτου του, γύρισε το πρόσωπό του προς τον τοίχο και προσευχήθηκε στον Κύριο λέγοντας: «Θυμήσου, Κύριε, πώς πορεύτηκα ενώπιόν σου με αλήθεια, με ειλικρινή καρδιά, και έπραξα τα αρεστά ενώπιόν σου». Και έκλαψε ο Εζεκίας με μεγάλο κλάμα. Και τι του απάντησε ο ελεήμων Κύριος;

ώστε να καταρριφθούν εντελώς οι λόγοι περί ειμαρμένης, διότι ο επί πάντων Θεός κυριαρχεί και επί της ίδιας της ανάγκης και επί κάθε ουσίας και φύσεως. Γνωρίζοντας αυτά ο Εζεκίας, όταν μεν ήταν υγιής στο σώμα, έσπευδε στον ναό του Θεού και εκεί επικαλείτο τον Θεό να γίνει σωτήρας του ίδιου, του λαού και της πόλεως· επειδή όμως η ασθένεια τον εμπόδιζε επί του παρόντος να το πράξει, ανέπεμπε την προσευχή προς τον Θεό από την ίδια του την κλίνη, πεπεισμένος ότι Εκείνος είναι πανταχού παρών και εισακούει κάθε θεοσεβή. Έπειτα, αφού υπενθύμισε μόνο αυτό με πολλή παρρησία, ότι δηλαδή είχε ζήσει με τρόπο ευάρεστο σε Αυτόν, δεν προσέθεσε πλέον την παράκληση αποτροπής του θανάτου ούτε ζητούσε παράταση των χρόνων της ζωής του· γνωρίζοντας ότι ο Θεός διαγιγνώσκει τους ενδόμυχους λογισμούς του, επαφιέμενος στο θείο νεύμα για την έκβαση της προσευχής, προσέθεσε και «μεγάλο κλαυθμό», στον οποίο αξίζει να επιστήσουμε την προσοχή μας. Για ποιον λόγο άραγε κατέφυγε σε αυτό ο θεοσεβής άνδρας, ενώ όφειλε να τρέφει αγαθές ελπίδες για τη μετά θάνατον ζωή, και μάλιστα όταν επικαλείτο τον Θεό ως μάρτυρα με αγαθή συνείδηση ότι είχε ζήσει ευάρεστα σε Αυτόν, «μετά αληθείας και εν καρδία αληθινή»;

ΗΣΑΪΑΣ ΥΙΟΣ ΑΜΩΣ. Αυτός και ο Ωσηέ, όπως προείπα, υπήρξαν σύγχρονοι μεταξύ τους· διότι και αυτός έζησε επί Οζίου, και Ιωάθαμ, και Άχαζ, και Εζεκίου, των βασιλέων του Ιούδα· και έχοντας δει όραμα, προφητεύει κατά της Ιουδαίας και κατά της Ιερουσαλήμ. Και απευθύνθηκε σε αυτόν λόγος Κυρίου· και το μεγαλύτερο μέρος της προφητείας του αποτελεί ευαγγέλιο περί της ενσάρκου παρουσίας του Λόγου του Θεού, και των όσων καταδέχθηκε να υποστεί πάσχοντας για εμάς. Προφητεύει επίσης και εναντίον των εξής εθνών: κατά της Βαβυλώνος, κατά των αλλοφύλων, κατά της Δαμασκού, όραμα περί της Αιγύπτου, όραμα της Ιδουμαίας, όραμα της φάραγγας της Σιών, όραμα της Τύρου, όραμα των τετραπόδων της ερήμου. Διηγείται επίσης την επιδρομή του Σενναχηρείμ και την αλαζονεία του Ραψάκη, καθώς και την πτώση και την καταστροφή τους· και ότι ο Εζεκίας, όταν αρρώστησε και επρόκειτο να πεθάνει, αφού προσευχήθηκε, έλαβε παράταση ζωής δεκαπέντε ετών. Προφητεύει ακόμη και για τους ευνούχους, και για τα έθνη, στο τέλος, περί της ημέρας της κρίσεως.

Αυτά, βέβαια, δεν πρέπει οι φιλομαθείς να τα διαβάζουν βιαστικά, αλλά να προσηλώνουν τον νου τους στα προκείμενα. Διότι τίποτε το άσκοπο δεν μας κηρύττουν οι θείες Γραφές, αλλά στοχεύουν στη δική μας νουθεσία, στον μακαρισμό αυτών των προφητών και στην απόδειξη όλων όσων έχουν ειπωθεί από αυτούς. Διότι όταν ο Εζεκίας, ο βασιλιάς του Ιούδα, αρρώστησε μέχρι θανάτου, τότε «ήλθε προς αυτόν ο προφήτης Ησαΐας και του είπε: τακτοποίησε τα σχετικά με τους γιους σου και τις θυγατέρες σου και τον οίκο του πατέρα σου, διότι εσύ πεθαίνεις και δεν θα ζήσεις». Με αυτόν τον λόγο λυπήθηκε ο Εζεκίας, «έστρεψε το πρόσωπό του προς τον τοίχο και προσευχήθηκε προς τον Κύριο λέγοντας: Κύριε, θυμήσου με, καθώς πορεύτηκα ενώπιόν σου με αλήθεια και με πίστη και με καρδιά πλήρη και έκανα το αρεστό ενώπιόν σου. Και έκλαψε ο Εζεκίας με κλάμα πολύ». Όταν δε έγινε αυτό, στέλνεται σε αυτόν ο Ησαΐας για δεύτερη φορά και του λέει: «αυτά λέει ο Κύριος, ο Θεός του Δαβίδ, του πατέρα σου: άκουσα την προσευχή σου και είδα τα δάκρυά σου. Ιδού, εγώ προσθέτω στις ημέρες σου δεκαπέντε έτη ζωής και θα σε γλιτώσω από το χέρι του βασιλιά των Ασσυρίων. Και αυτό θα είναι σε σένα το σημείο από τον Κύριο, ότι θα εκπληρώσει ο Κύριος τον λόγο αυτόν που μίλησε».

Προς εκείνα είναι στραμμένος ο σκοπός των Χριστιανών· γι' αυτά είναι μακάριο να γεννηθεί κανείς, διότι θα αξιωθεί μιας θείας θεωρίας που υπερβαίνει τον νου· της αιφνίδιας ανάστασης των ανθρώπων, της παράδοξης αλλοίωσης της γης, των σαλπίγγων που θα εγείρουν τους απ' αιώνος νεκρούς, των δικαίων που θα φέρονται διαμέσου του αέρα, των αγγελικών οφθαλμοφανών πανηγύρεων, της καθόδου του Δεσπότη στη γη ενώπιον όλης της οικουμένης. Ω, πόσο σπουδαίο είναι για εκείνους που Τον αγάπησαν θερμά τώρα, όταν θα προσέρχονται σε εκείνη τη συνάντηση να αναφωνήσουν: «Μνήσθητι, Κύριε, ότι πορευθήκαμε ενώπιόν σου με αλήθεια και πράξαμε τα αρεστά ενώπιόν σου», και, καθώς θα φωνάζουν, να ακούσουν αμέσως τη δική Του φωνή να αποκρίνεται: «Γνωρίζω τα δικά μου, και αναγνωρίζομαι από τα δικά μου». Ας ανακύψουμε, λοιπόν, από την πολλή μέριμνα για τα βιοτικά· ας ξαλαφρώσουμε την ψυχή από τα γήινα φορτία· ας μεταβούμε νοερά στο μέλλον· ας αγαπήσουμε τους μόνιμους και αναφαίρετους θησαυρούς· ας διαφυλάξουμε το αξίωμα της βασιλικής εικόνας με την αλουργίδα της αρετής· εφόσον έχουμε ταχθεί να βασιλεύουμε επί των πραγμάτων της ζωής, ας μην μετατρέπουμε τη βασιλεία σε δουλεία· πριν από κάθε πλούτο, ας αναζητούμε τον χορηγό του πλούτου. Διότι λέει η Γραφή: «Πλούσιοι επτώχευσαν και επείνασαν, οι δε εκζητούντες τον Κύριον ουκ ελαττωθήσονται παντός αγαθού»· σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Εάν κάποια ψυχή είναι μαυρισμένη από την αμαρτία, ας μη φοβάται· αρκεί μόνο να μετανοεί. Ακόμη και αν βρίσκεται στην τελευταία της πνοή, και βρίσκεται τρόπον τινά στη δύση της, ας μη φοβάται. Μόνο ας μετανοεί με κλαυθμό. Να μιμηθείς τον βασιλιά Εζεκία, ο οποίος, έχοντας περιπέσει σε ασθένεια, κειτόταν στο κρεβάτι· όταν δε άκουσε τον Ησαΐα να του λέει: «Τακτοποίησε τα του οίκου σου, διότι πρόκειται να πεθάνεις και δεν θα ζήσεις», εκείνος στράφηκε προς τον τοίχο, έβρεξε το κρεβάτι του με δάκρυα μετανοίας, και αμέσως έλαβε δεκαπέντε έτη ζωής.

Είπα: «Δεν πρόκειται πλέον να δω το σωτήριο έργο του Θεού στη γη» των ζώντων, δηλαδή ότι ο Θεός δεν πρόκειται να στείλει σωτηρία για να μας διασώσει από τον άδη. «Δεν πρόκειται πλέον να δω άνθρωπο» ανάμεσα στους κατοίκους της γης, δηλαδή, σύμφωνα με την τωρινή συνήθεια και συναναστροφή μας, δεν πρόκειται πλέον μετά θάνατον να δω κανέναν. Έλειψα από «τη συγγένειά μου», αντί του θα εκλείψω από τη συγγένειά μου. Θα εγκαταλείψω «το υπόλοιπο της ζωής μου, όπως εκείνος που ξεστήνει τη σκηνή που είχε στήσει, και το πνεύμα μου θα γίνει μέσα μου σαν τον ιστό της υφάντρας που ετοιμάζεται να τον κόψει». «Εκείνη την ημέρα», δηλαδή κατά την οποία τα θυμήθηκα αυτά, «παραδόθηκα μέχρι το πρωί σαν σε λιοντάρι», δηλαδή σε σφοδρό πυρετό. «Αυτός συνέτριψε όλα τα οστά μου διότι από την ημέρα», δηλαδή από το πρωί, «έως τη νύχτα παραδόθηκα», δηλαδή στην οδύνη και τη δοκιμασία του θανάτου. «Σαν το χελιδόνι, έτσι φώναξα, και σαν το περιστέρι, έτσι αναστέναξα», κλαίγοντας και προσευχόμενος με αδύναμη και σιγανή φωνή, λέγοντας, «θυμήσου, Κύριε, πώς πορεύτηκα ενώπιόν σου με αληθινή καρδιά και έπραξα τα αρεστά ενώπιόν σου». «Διότι τα μάτια μου εξασθένησαν από το να βλέπω προς το ύψος του ουρανού, προς τον Κύριο».