Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 38:5

Εάν το σώμα έχει δοθεί στην ψυχή του ανθρώπου ως τιμωρία, τι ήταν αυτό που έπεισε τον Εζεκία, τον βασιλιά της Ιερουσαλήμ, αν και ήταν σοφός και αγαθός, να αποφεύγει τον θάνατο της σάρκας με πικρά δάκρυα, και να διστάζει να αποβάλει αυτό που τον τιμωρεί, και να παρακαλεί να τιμηθεί με την προσθήκη ετών; Καίτοι θα έπρεπε, αν ήταν όντως αγαθός, να μην αποφεύγει τον θάνατο, αλλά να θεωρεί βαρύ φορτίο την ένωσή του με το σώμα, και να εκφράζει ευγνωμοσύνη για αυτό παρά για τα αντίθετα. Και πώς ο Θεός του το υποσχέθηκε ως χάρη λέγοντας: «Ιδού, προσθέτω στον χρόνο σου δεκαπέντε έτη», καίτοι η υπόσχεση θα ήταν προσθήκη τιμωρίας, και όχι τρόπος ευεργεσίας, εάν όσα πρεσβεύουν εκείνοι είναι αληθινά; Όμως η υπόσχεση ήταν δώρο άνωθεν, και η προσθήκη ήταν χάρη· επομένως η ενσωμάτωση δεν αποτελεί τιμωρία για τις ψυχές. ΙΔ΄. Άλλο. Εάν το σώμα έχει δοθεί στην ψυχή του ανθρώπου ως τιμωρία, τι είδους χάρη ανταπέδιδε ο Θεός στον ευνούχο που ανέσυρε τον Ιερεμία από τον λάκκο, λέγοντας: «Και θα σου δώσω τη ζωή σου ως εύρημα, και θα σε διασώσω από τους Χαλδαίους»; Διότι θα έπρεπε μάλλον να τον αφήσει να πεθάνει, ώστε και να τον τιμήσει, απαλλάσσοντάς τον από τα δεσμά και την τιμωρία. Και τι χάρη, πες μου, έκανε στους νέους του Ισραήλ, όταν τους διέσωσε από τη φλόγα και από την απανθρωπιά των Βαβυλωνίων; Και για ποιον λόγο γλίτωσε τον σοφό Δανιήλ από την αγριότητα των λεόντων;

Προσευχήθηκε δηλαδή ο Εζεκίας, λέγοντας: Θυμήσου, Κύριε, πώς πορεύτηκα ενώπιόν σου με αλήθεια, με καρδιά αληθινή, και έπραξα τα αρεστά ενώπιόν σου. Καλή είναι η παρρησία των δικαίων· διότι ζητούν σχεδόν την ανταπόδοση των όσων έχουν πράξει και τους καρπούς της γνησιότητάς τους. Και ο Θεός των όλων ευφραίνεται με εκείνους που έχουν ζήσει σύμφωνα με τον νόμο, και συγκατανεύει εύκολα σε όσους διατηρούν άριστο βίο, όταν τους δει δακρυσμένους και να ενώνουν τον πόνο με την προσευχή. <Και έγινε λόγος Κυρίου προς τον Ησαΐα, λέγοντας: Πήγαινε και πες στον Εζεκία: Αυτά λέγει ο Θεός του Δαβίδ, του πατέρα σου: Άκουσα τη φωνή της προσευχής σου και είδα τα δάκρυά σου· ιδού, προσθέτω στον χρόνο της ζωής σου δεκαπέντε έτη, και θα σε σώσω από το χέρι του βασιλιά των Ασσυρίων, και θα υπερασπιστώ αυτήν την πόλη.

Ευθύς αμέσως του έστειλε μήνυμα μέσω του Προφήτη, λέγοντας: Άκουσα τη φωνή της προσευχής σου και είδα τα δάκρυά σου, και ιδού, προσθέτω δεκαπέντε έτη στον χρόνο της ζωής σου, και θα σε σώσω από τα χέρια του βασιλιά των Ασσυρίων, και τα εξής. Βλέπεις τι μεγάλο αγαθό είναι το να μη ζει κανείς με περιφρόνηση, αλλά να έχει πάντοτε μπροστά στα μάτια του τον φόβο του Κυρίου; Μεγάλος φόβος και τρόμος μας επιφυλάσσεται. Ας μεριμνήσουμε και εμείς για αγαθές πράξεις, ώστε να βρούμε τον Κύριο υπερασπιστή σε καιρό ανάγκης και θλίψης.

Την αιτία, λοιπόν, του κλάματος θα την εξηγήσει ο ίδιος στη συνέχεια· εν τω μεταξύ όμως ο προφήτης, αμέσως μόλις ο βασιλιάς προσευχήθηκε στον Θεό, στάλθηκε για δεύτερη φορά από τον Θεό και έλεγε: «Αυτά λέει ο Κύριος, ο Θεός του Δαβίδ, του πατέρα σου». Και ο Θεός αποκαλούσε τον Δαβίδ «πατέρα» του, παρέχοντάς του την ύψιστη αναγνώριση ως άξιου να φέρει το όνομα του θεοφιλούς πατέρα εξαιτίας της ομοιότητας του ήθους τους. Γι' αυτό και στα ιστορικά βιβλία μνημονευόταν ότι «έπραξε το ορθό σε όλα, όπως ο Δαβίδ». Γι' αυτό μέσω του προφήτη λέει ο Θεός: «Άκουσα την προσευχή σου και είδα τα δάκρυά σου». Επειδή τα λόγια της προσευχής, που δεν αναλώνονταν «σε πολυλογία», ήταν άξια να εισακουστούν από τον Θεό, και η πράξη των δακρύων, η οποία συντελέστηκε στην κατάλληλη ώρα με τρόπο εύλογο και αναγκαίο, προσείλκυε πάνω του τα μάτια της επισκοπής του Θεού, κάμπτοντας τη φιλανθρωπία Του. Γι' αυτό και του συγκατανεύει παραχωρώντας παράταση ζωής, αποδεικνύοντας έμπρακτα ότι ο θάνατος δεν έχει οριστεί για τους ανθρώπους ούτε από κάποια άτακτη φύση ούτε από αδυσώπητη ανάγκη.

ΗΣΑΪΑΣ ΥΙΟΣ ΑΜΩΣ. Αυτός και ο Ωσηέ, όπως προείπα, υπήρξαν σύγχρονοι μεταξύ τους· διότι και αυτός έζησε επί Οζίου, και Ιωάθαμ, και Άχαζ, και Εζεκίου, των βασιλέων του Ιούδα· και έχοντας δει όραμα, προφητεύει κατά της Ιουδαίας και κατά της Ιερουσαλήμ. Και απευθύνθηκε σε αυτόν λόγος Κυρίου· και το μεγαλύτερο μέρος της προφητείας του αποτελεί ευαγγέλιο περί της ενσάρκου παρουσίας του Λόγου του Θεού, και των όσων καταδέχθηκε να υποστεί πάσχοντας για εμάς. Προφητεύει επίσης και εναντίον των εξής εθνών: κατά της Βαβυλώνος, κατά των αλλοφύλων, κατά της Δαμασκού, όραμα περί της Αιγύπτου, όραμα της Ιδουμαίας, όραμα της φάραγγας της Σιών, όραμα της Τύρου, όραμα των τετραπόδων της ερήμου. Διηγείται επίσης την επιδρομή του Σενναχηρείμ και την αλαζονεία του Ραψάκη, καθώς και την πτώση και την καταστροφή τους· και ότι ο Εζεκίας, όταν αρρώστησε και επρόκειτο να πεθάνει, αφού προσευχήθηκε, έλαβε παράταση ζωής δεκαπέντε ετών. Προφητεύει ακόμη και για τους ευνούχους, και για τα έθνη, στο τέλος, περί της ημέρας της κρίσεως.

Ποιος απέδωσε πάλι ζωντανό στη στεριά τον Ιωνά, αφού είχε καταποθεί από τον βυθό και το θαλάσσιο κήτος; Δεν ήταν η δέηση προς τον Θεό από εκεί μέσα; Άκουσέ τον να το μαρτυρεί αυτό: «Βόησα μέσα στη θλίψη μου προς τον Κύριο τον Θεό μου, και με εισάκουσε· από την κοιλιά του άδη άκουσες την κραυγή μου, άκουσες τη φωνή μου». Ποιος επανέφερε τον Εζεκία από τις πύλες του θανάτου στη ζωή; Δεν ήταν και σε αυτόν πάλι αυτή η προσευχή; Και μάρτυρας είναι ο Ησαΐας, ο οποίος του λέει: «Αυτά λέει ο Κύριος: άκουσα την προσευχή σου και είδα τα δάκρυά σου, και θα προσθέσω στα έτη σου δεκαπέντε έτη». Ποιος έσωσε τον Δανιήλ από τον λάκκο των λεόντων;

Κατά τον καιρό εκείνο, αρρώστησε ο Εζεκίας μέχρι θανάτου· ... Τακτοποίησε τα του οίκου σου, διότι εσύ πεθαίνεις ... ... Αυτά λέει ο Κύριος, ο Θεός του Δαβίδ του πατέρα σου: Άκουσα τη φωνή της προσευχής σου ... και αυτό θα είναι για σένα το σημείο από τον Κύριο, ότι ο Θεός θα πραγματοποιήσει τον λόγο αυτόν· ιδού, εγώ θα γυρίσω πίσω τη σκιά των βαθμίδων ... θα γυρίσω πίσω τον ήλιο κατά δέκα βαθμίδες. ...

Αυτά, βέβαια, δεν πρέπει οι φιλομαθείς να τα διαβάζουν βιαστικά, αλλά να προσηλώνουν τον νου τους στα προκείμενα. Διότι τίποτε το άσκοπο δεν μας κηρύττουν οι θείες Γραφές, αλλά στοχεύουν στη δική μας νουθεσία, στον μακαρισμό αυτών των προφητών και στην απόδειξη όλων όσων έχουν ειπωθεί από αυτούς. Διότι όταν ο Εζεκίας, ο βασιλιάς του Ιούδα, αρρώστησε μέχρι θανάτου, τότε «ήλθε προς αυτόν ο προφήτης Ησαΐας και του είπε: τακτοποίησε τα σχετικά με τους γιους σου και τις θυγατέρες σου και τον οίκο του πατέρα σου, διότι εσύ πεθαίνεις και δεν θα ζήσεις». Με αυτόν τον λόγο λυπήθηκε ο Εζεκίας, «έστρεψε το πρόσωπό του προς τον τοίχο και προσευχήθηκε προς τον Κύριο λέγοντας: Κύριε, θυμήσου με, καθώς πορεύτηκα ενώπιόν σου με αλήθεια και με πίστη και με καρδιά πλήρη και έκανα το αρεστό ενώπιόν σου. Και έκλαψε ο Εζεκίας με κλάμα πολύ». Όταν δε έγινε αυτό, στέλνεται σε αυτόν ο Ησαΐας για δεύτερη φορά και του λέει: «αυτά λέει ο Κύριος, ο Θεός του Δαβίδ, του πατέρα σου: άκουσα την προσευχή σου και είδα τα δάκρυά σου. Ιδού, εγώ προσθέτω στις ημέρες σου δεκαπέντε έτη ζωής και θα σε γλιτώσω από το χέρι του βασιλιά των Ασσυρίων. Και αυτό θα είναι σε σένα το σημείο από τον Κύριο, ότι θα εκπληρώσει ο Κύριος τον λόγο αυτόν που μίλησε».

Εάν κάποια ψυχή είναι μαυρισμένη από την αμαρτία, ας μη φοβάται· αρκεί μόνο να μετανοεί. Ακόμη και αν βρίσκεται στην τελευταία της πνοή, και βρίσκεται τρόπον τινά στη δύση της, ας μη φοβάται. Μόνο ας μετανοεί με κλαυθμό. Να μιμηθείς τον βασιλιά Εζεκία, ο οποίος, έχοντας περιπέσει σε ασθένεια, κειτόταν στο κρεβάτι· όταν δε άκουσε τον Ησαΐα να του λέει: «Τακτοποίησε τα του οίκου σου, διότι πρόκειται να πεθάνεις και δεν θα ζήσεις», εκείνος στράφηκε προς τον τοίχο, έβρεξε το κρεβάτι του με δάκρυα μετανοίας, και αμέσως έλαβε δεκαπέντε έτη ζωής.

Και του είπε ο προφήτης Ησαΐας: «Αυτά λέει ο Κύριος <ο Θεός> του Δαβίδ του πατέρα σου: Άκουσα τη φωνή της προσευχής σου και είδα τα δάκρυά σου» και «ιδού, προσθέτω στον χρόνο της ζωής σου δεκαπέντε έτη». Και ο Εζεκίας λέει: «Με γλίτωσε ο Κύριος και αφαίρεσε την οδύνη της ψυχής μου. Κύριε, διότι για αυτήν σου αναγγέλθηκε», δηλαδή για την ψυχή σου αναγγέλθηκε και δεν σου διέφυγε η σκέψη της ότι δεν υπάρχει ανάσταση, ούτε ότι «δεν θα δω τη σωτηρία του Θεού πάνω στη γη» των ζώντων. «Και διέγειρες την οδύνη της ψυχής μου», δηλαδή ήγειρες εναντίον της θανάσιμη οδύνη, ώστε από αυτό να δοκιμάσει, Κύριε, και τη δική σου δύναμη και την ανάσταση των νεκρών και ότι θα υπάρξει σωτηρία μέσω εσού και του μονογενούς σου Υιού και έτσι, μαθαίνοντας από την εμπειρία και πιστεύοντας πάλι, «διέγειρες την πνοή μου και, αφού παρηγορήθηκα, έζησα». «Διότι επέλεξες την ψυχή μου», αντί του θέλησες, κράτησες την ψυχή μου, «ώστε να μην απολεστεί, και απέρριψες πίσω μου όλες τις αμαρτίες μου. Διότι δεν θα σε αινέσουν, Κύριε, εκείνοι που βρίσκονται στον Άδη, ούτε οι αποθανόντες θα σε ευλογήσουν, ούτε εκείνοι που βρίσκονται στον Άδη θα ελπίσουν στο έλεός σου. Οι ζωντανοί θα σε ευλογήσουν όπως και εγώ». Δηλαδή εκείνοι που καταδικάστηκαν μετά τον θάνατο να κατοικούν στον Άδη δεν μπορούν ούτε να αινέσουν ούτε να ευλογήσουν τον Θεό, ούτε ελπίζουν να βρουν έλεος και δεν υπάρχει εκεί ούτε μετάνοια ούτε ελπίδα σωτηρίας.

Αλλά πώς, λέγει κάποιος, εάν βεβαίως δεν υπάρχει όριο στη ζωή των ανθρώπων, προστέθηκαν στον Εζεκία δεκαπέντε έτη στον χρόνο του; Διότι έτσι μαρτυρεί η Γραφή. Με το να πεις «προστέθηκαν», εσύ ο ίδιος έλυσες την απορία σου. Διότι, εάν το μέτρο των ετών της ζωής του ήταν προκαθορισμένο, δεν θα ήταν δυνατόν να επιζήσει ούτε μία ημέρα παραπάνω, εφόσον βεβαίως το όριο έχει σφραγιστεί με ασφάλεια και αποκλείει προσθήκες καθώς και αφαιρέσεις, όπως ακριβώς διακήρυξε από παλιά η Θεία Γραφή. Εάν πάλι επιθυμείς να μάθεις την αιτία για την οποία καθυστέρησε γι' αυτόν ο φυσικός θάνατος, μάθε αφενός ότι ο βασιλιάς ήταν φιλόθεος και δίκαιος, όπως μαρτυρεί γι' αυτόν η Γραφή. Έπειτα άκουσε τον Δαβίδ που λέει πώς ο δίκαιος χορταίνει από τον Θεό με μακροημέρευση, ύστερα τον σοφότατο Σειράχ που παρακαλεί για λύτρωση από τον θάνατο και σώζεται από την απώλεια. Και πάλι στρέψε το βλέμμα σου στον Ψαλμό, πώς προστίθενται ημέρες στις ημέρες και έτη στον βασιλιά εξαιτίας της δικαιοσύνης του, ενώ ο θρόνος του αμαρτωλού συντρίβεται στη γη και λιγοστεύουν οι ημέρες του χρόνου του. Έπειτα πρόσεξε τα λόγια: «Ο Κύριος θανατώνει και ζωογονεί, κατεβάζει στον άδη και ανεβάζει». Διότι εάν η ζωή του καθενός είχε καθοριστεί με όριο, όπως πολλές φορές προείπα, ο Κύριος δεν θα μπορούσε να θανατώνει και πάλι να ζωογονεί, ούτε θα είχε τη δύναμη να ανασταίνει νεκρούς, των οποίων ίσως τα όρια των ετών έχουν προ πολλού εκπληρωθεί. Και αν ίσχυε αυτό, θα ήταν προφανής μύθος η αναζωογόνηση των νεκρών, η οποία επιτελέστηκε θαυματουργικά από τον Θεό κατά το παρελθόν μέσω των προφητών.

Α. Και πού έχεις παρατηρήσει τέτοια πράγματα μέσα στις Γραφές; Β. Είναι ολοφάνερο ότι ο Εζεκίας, λόγω της ευσέβειάς του, έλαβε παράταση ζωής δεκαπέντε ετών. «Άνδρες δε αιμάτων και δολιότητας δεν θα φτάσουν ούτε στα μισά των ημερών τους», αναφωνεί ο Δαβίδ. Και ο Σολομών λέει: «άκου, γιε μου, τα λόγια μου και θα σου προστεθούν χρόνια ζωής»· και πάλι, αποτρέποντας από τους δρόμους της κακίας, λέει: «μη γίνεσαι σκληρός και μην ασεβείς πολύ, για να μην πεθάνεις πριν από την ώρα σου»· και πάλι: «αφαιρούνται δε πρόωρα οι ψυχές των παρανόμων»· και υπάρχουν περισσότερα τέτοια που βρίσκονται στις Γραφές. Αν λοιπόν η διάρκεια της ζωής δέχεται μείωση και αύξηση ανάλογα με τη διαφορά του τρόπου ζωής, με κανέναν τρόπο δεν έχουν καθοριστεί αμετάκλητα τα όριά της για τους ανθρώπους· διότι αυτό που είναι παγιωμένο πρέπει αναγκαστικά να παραμένει αμετακίνητο, επειδή πώς αλλιώς θα ήταν παγιωμένο;