Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 4:1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄ Και θα πιάσουν επτά γυναίκες έναν άνδρα, λέγοντας: Τον άρτο μας θα τρώμε, και τα ιμάτιά μας θα φορούμε· μόνο το όνομά σου ας δοθεί σε εμάς· αφαίρεσε από εμάς τον ονειδισμό. Ως προς το ρητό, φαίνεται ότι ο λόγος υποδηλώνει την έλλειψη ανδρών εξαιτίας πολέμων, ή ασθενειών που έπληξαν τον λαό εξαιτίας της οργής του Θεού· έτσι ώστε, προκειμένου να μην παραμείνουν άγονες και στείρες (πράγμα που θεωρούνταν κατάρα από τους παλαιούς), οι γυναίκες αποβάλλουν τη συστολή και πολλές μαζί πιάνονται από έναν άνδρα· και καθησυχάζοντάς τον για τον αγώνα της προστασίας πολλών γυναικών, λέγουν: Τον άρτο μας θα τρώμε και τα ιμάτιά μας θα φορούμε. Αφού αφήσεις, λοιπόν, την αναγκαία μέριμνα του βιοπορισμού, παραχώρησέ μας το όνομά σου, ώστε να αποφύγουμε εμείς τον ονειδισμό της ερημίας. —Αυτό, βέβαια, όσον αφορά την κατά λέξη ερμηνεία.

Η δε υπόνοια προκαλεί τον νου μας στην έρευνα ακόμη μεγαλύτερων ζητημάτων. Καθώς, λοιπόν, πρόκειται για ένα χωρίο δυσθεώρητο και πολύ επισκιασμένο από την ασάφεια, υποπίπτει στην αντίληψή μας η εξής σκέψη σχετικά με τις επτά γυναίκες: ότι σε πολλά σημεία και ο παρών βίος και ο κατά σάρκα Ισραήλ εκλαμβάνονται με τον αριθμό επτά.

«Δώσε μερίδιο (λέγει) στους επτά, αλλά και στους οκτώ», καθώς και η Παλαιά Διαθήκη οφείλει να λάβει κάποια μαρτυρία ότι προέρχεται από τον Θεό, όπως και η Καινή, και να έλθουν σε μία μεταξύ τους συμφωνία. —Οι επτά γυναίκες, λοιπόν, είναι η Παλαιά Διαθήκη· θα κρατηθούν από έναν άνθρωπο (τον Κύριο, ο οποίος δεν είναι ένας από τους πολλούς, αλλά είναι ο Ένας), λέγοντας ότι: «Τον άρτο μας θα φάμε», δηλαδή θα παραμείνουμε στο δικό μας μέτρο της υποστάσεως. Διότι θα είμαστε σκιά των μελλόντων και εικόνες των επουρανίων. Μόνο το όνομα του Χριστού ας επικληθεί επί της Παλαιάς, ώστε να αφαιρεθεί ο ονειδισμός της αχρηστίας. —Μπορεί, όμως, και η συναγωγή του Ισραήλ (αφού πέθανε ο νόμος υπό τον οποίο δεσμευόταν), αφού έγινε ελεύθερη να νυμφευθεί όποιον θέλει, να μη χαρακτηριστεί μοιχαλίδα, αν προσέλθει στον Νυμφίο Λόγο και, προσκολλώμενη σε αυτόν τρόπον τινά ερωτικώς, πει: «Το όνομά σου ας επικληθεί εφ' ημάς».

Έχει ειπωθεί δε από κάποιους ότι οι επτά γυναίκες είναι τα επτά πνεύματα, τα οποία λίγο αργότερα ο ίδιος αυτός Προφήτης πρόκειται να απαριθμήσει, ως αναπαυόμενα σε αυτόν που πρόκειται να βλαστήσει από τη ρίζα του Ιεσσαί: πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας, πνεύμα φόβου Θεού· τα οποία, εξαιτίας του ότι όλοι παρεξέκλιναν και συνάμα εξαχρειώθηκαν, μη έχοντας σε ποιον να αναπαυθούν ευάρεστα, αφού επιλήφθηκαν της ανθρώπινης φύσης του Κυρίου, επιτελούν τα αναγεγραμμένα.

Αυτά συμφωνούν με τα προεκτεθέντα. Διότι εκείνος, τον οποίο έπιασαν οι επτά γυναίκες ως άνδρα, αυτός θα επιλάμψει ως Κύριος. Επειδή λοιπόν διεκδίκησαν να φέρουν επάνω τους το όνομά του, ο Θεός, αποδεχόμενος την προθυμία τους, θα επιλάμψει σε αυτές με σκοπό και με δόξα πάνω στη γη, δηλαδή χαρίζοντας το αγαθό που προέρχεται από την κρίση του με ορθοκρισία και περίσκεψη, και όχι αβασάνιστα ούτε ανεξέλεγκτα.

Μετά την κάθαρση διά του λουτρού και τον καθαρισμό διά της μετανοίας, θα έλθει καιρός που κάθε τόπος θα εξομοιωθεί με το όρος Σιών, δηλαδή θα αξιωθεί να καταστεί υψηλός και να ενατενίζει τα επουράνια. —Αφότου οι επτά γυναίκες επιληφθούν του ενός ανδρός, και επιλάμψει ο Κύριος με δόξα και θεία βουλή, για να υψώσει και να δοξάσει το υπόλειμμα του Ισραήλ, οπότε και ονομάστηκαν Άγιοι, επειδή ξεπλύθηκε ο ρύπος των θυγατέρων της Σιών και καθαρίστηκε το αίμα τους από ανάμεσά τους, τότε την ημέρα μια νεφέλη θα επισκιάσει τα περίχωρα της Ιερουσαλήμ, ώστε να παράσχει σκιά από τον καύσωνα και σκέπη από τη σκληρότητα του καιρού και τη βροχή· τη δε νύκτα θα κατέχεται από φως φλεγόμενο, και η δόξα θα είναι ωσάν ένας καπνός που θα τα περιβάλλει όλα.

Προσθέτει δε σε αυτά το, «Και θα εγκαταλειφθείς μόνη και στο έδαφος θα ισοπεδωθείς», δηλαδή, θα γίνεις αξιοθρήνητη και καταβεβλημένη, σαν να κείτεσαι στη γη. Διότι τέτοιος είναι περίπου ο βίος εκείνων που βρίσκονται σε αιχμαλωσία και αθλιότητα, και σε σκληρή και αφόρητη δουλεία. Είναι λοιπόν φοβερό πράγμα το να προσκρούει κανείς στον Θεό και να καταφρονεί την ομορφιά των ψυχών. Διότι, εκείνους που έχουν ρέψει υπερβολικά προς τη ραθυμία, ο Θεός τους αποστερεί από κάθε στολισμό, εννοείται βέβαια τον νοητό, και καθιστώντας τους γυμνούς από κάθε αρετή, τους παραδίδει στους εχθρούς. Έτσι λέμε ότι κάποιοι παραδόθηκαν σε αδόκιμο νου και σε πάθη ατιμίας. Εφόσον λοιπόν μας διακρατεί στην πνευματική ισχύ ο επί πάντων Θεός, διασώζουμε μέσα μας τη λαμπρή ομορφιά της δικής μας φύσης. Όταν όμως Εκείνος αποσύρει τη βοήθειά Του, θα μείνουμε οπωσδήποτε γυμνοί από κάθε αγαθό, και έχοντας αποβάλει την ωραιότητα των καυχημάτων της αρετής, θα υποταχθούμε στα πάθη της ατιμίας και θα γίνουμε δούλοι στους εχθρούς. <Και θα πιάσουν επτά γυναίκες έναν άνδρα, λέγοντας: Το δικό μας ψωμί θα τρώμε και με τα δικά μας ρούχα θα ντυνόμαστε, αρκεί μόνο να κληθεί το όνομά σου πάνω μας· αφαίρεσε την ντροπή μας.> Αφού ολοκλήρωσε πολύ καλά τον λόγο σχετικά με τις γυναίκες των Ιουδαίων, οι οποίες από την τρυφή και τον πλούτο θα όδευαν προς την αιχμαλωσία, προσπαθεί να δείξει ότι οι πόλεις της Ιουδαίας θα απομείνουν στερημένες από άνδρες, και θα βρεθούν σε μεγάλη έλλειψη εκείνων που παλαιότερα ήταν οι πιο μαχητικοί.

Διότι είπε ότι «Όλοι οι δυνατοί σας θα πέσουν από μάχαιρα.» Ποια είναι λοιπόν η απόδειξη αυτών που είπα; Είναι πολύ έξυπνα και κομψά διατυπωμένη. Διότι, καθώς ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή έλεγε στους υιούς του Ισραήλ, «Δεν θα υπάρξει ανάμεσά σας άγονος ούτε στείρα», θεωρούνταν από τους Ιουδαίους ως ο έσχατος ονειδισμός το να μην γεννήσει μια γυναίκα, ή το να είναι άγονος κάποιος από τους άνδρες. Διότι αμέσως τους αποδιδόταν η μομφή της αγονίας και της στειρότητας. Και βέβαια ο νόμος ήταν πνευματικός. Διότι ο Θεός των όλων υποσχόταν ότι ο νοητός Ισραήλ, δηλαδή ο νους που βλέπει τον Θεό, δεν θα είναι άκαρπος, ούτε στειρωμένος, αλλά μάλλον καρποφόρος και σαν μια καλή και εξαίρετη γη. Όμως οι Ιουδαίοι τα κατανοούσαν αυτά σαρκικά, επειδή ήταν ψυχικοί άνθρωποι, μην έχοντας πνεύμα. Θα υπάρξει λοιπόν, λέει, τέτοια σπάνη αρρένων στη χώρα, επειδή ο πόλεμος θα έχει καταναλώσει το γένος, ώστε επτά γυναίκες, δηλαδή πολλές, θα πιάσουν έναν άνδρα και θα πουν: «Το δικό μας ψωμί θα τρώμε και το δικό μας ιμάτιο θα φορούμε. Μόνο το όνομά σου ας κληθεί πάνω μας, αφαίρεσε τον ονειδισμό μας.» Βλέπεις πώς φοβούνται τον ονειδισμό της ατεκνίας και πώς αποφεύγουν εντελώς την ονομασία της άγονης και της στείρας; Διότι προσέρχονται χωρίς να ζητούν τα συνηθισμένα και όσα συνηθίζεται να λαμβάνουν οι γυναίκες από τους συζύγους τους. Επειδή λένε ότι θα τα εξασφαλίσουν μόνες τους για τον εαυτό τους, και ζητούν μόνο, όπως είπα, την αφαίρεση του ονειδισμού.

Παρατήρησε, λοιπόν, το βάθος του λόγου. Διότι, εάν ο παρακαλούμενος ήταν πλούσιος, οι γυναίκες δεν θα έλεγαν: Τον δικό μας άρτο θα φάμε, και με το δικό μας ένδυμα θα ντυθούμε.

Επειδή όμως γνωρίζουν ότι αυτοί που διασώθηκαν και ξέφυγαν με δυσκολία από τον πόλεμο έχουν πέσει σε έσχατη φτώχεια και βρίσκονται σε μεγάλη αθλιότητα, δεν ζητούν από αυτούς απολύτως τίποτα, αλλά ζητούν μόνο να γίνουν μητέρες τέκνων. Και αυτό μεν είναι το ιστορικό νόημα των πραγμάτων. Μερικοί όμως μεταφέρουν το προκείμενο χωρίο σε πνευματική θεωρία, δεν ξέρω πώς, χωρίς να το κάνουν με πολύ σωστό τρόπο· ειδάλλως θα ήταν άξιοι κάθε επαίνου. Διότι ισχυρίζονται ότι οι επτά γυναίκες είναι τα επτά πνεύματα, και ότι ο ένας άνθρωπος είναι ο Χριστός. Έπειτα, αδιαφορώντας ελαφρώς για το τι είναι πρέπον, ισχυρίζονται ότι τα επτά πνεύματα λένε το εξής: Αφαίρεσε τον ονειδισμό μας, και θα φάμε τον δικό μας άρτο, και θα φορέσουμε τα δικά μας ενδύματα. Καίτοι πώς δεν είναι καλύτερο να πούμε ότι οι επτά γυναίκες είναι πολλές ψυχές, οι οποίες κρατήθηκαν μέσω της πίστεως από τον Χριστό, ζητώντας τον ως άρτο και ως ιμάτιο σωτηρίας, και αναζητώντας τον καρπό που προέρχεται από αυτόν. Διότι κάτι τέτοιο είπε και ο μακάριος Δαβίδ για τον Σωτήρα των πάντων Χριστό: «Αυτός που εγκαθιστά τη στείρα στο σπίτι ως μητέρα τέκνων που ευφραίνεται». Έχει ειπωθεί επίσης ότι η στείρα γέννησε επτά, δηλαδή πολλά. Διότι υπάρχουν διάφορες αρετές, και όχι μάλλον μία, αλλά πολλές, των οποίων μητέρες είναι οι φιλόθεες ψυχές. <Εκείνη δε την ημέρα θα επιλάμψει ο Θεός με βουλή και με δόξα πάνω στη γη, για να υψώσει και να δοξάσει το υπόλειμμα του Ισραήλ.

Διότι είπε: «Και θα πιάσουν επτά γυναίκες έναν άνδρα, λέγοντας: Το δικό μας ψωμί θα τρώμε και τα δικά μας ενδύματα θα φορούμε, αρκεί μόνο να φέρουμε το όνομά σου. Αφαίρεσε τον ονειδισμό μας». Επειδή έχει λεχθεί από τον νόμο ότι: «Δεν θα υπάρξει άγονος ούτε στείρα μεταξύ των υιών του Ισραήλ». Και εκείνοι θεωρούσαν ανυπόφορο τον ονειδισμό της ατεκνίας.

Επειδή, λοιπόν, ο πόλεμος εξολόθρευσε όλο το αρσενικό γένος και απέμειναν παντελώς ελάχιστοι, είπε ότι επτά γυναίκες θα δεχθούν έναν άνδρα, ώστε να αφαιρέσουν τον ονειδισμό τους, δηλαδή την ατεκνία. Επειδή όμως είναι δυσβάσταχτο για έναν άνδρα να ικανοποιήσει επτά γυναίκες, υπόσχονται να τρώνε το δικό τους ψωμί και να ντύνονται με τα δικά τους ρούχα, αφού δεν θα έχουν την παραμικρή ανάγκη από τα δικά του. Διότι διαβεβαίωναν πως φοβούνταν μόνο τον ονειδισμό της ατεκνίας, όπως ανέφερα.

Και ας μη λέει ο ευνούχος, ότι «Εγώ είμαι ξύλο ξηρό». Διότι αυτά λέει ο Κύριος στους ευνούχους: Όσοι φυλάξουν τα Σάββατά μου, και επιλέξουν αυτά που εγώ θέλω, και τηρήσουν τη διαθήκη μου, θα τους δώσω μέσα στον οίκο μου και μέσα στα τείχη μου τόπο ονομαστό, καλύτερο από γιους και κόρες, όνομα αιώνιο θα τους δώσω, και δεν θα εξαλειφθεί. Μια άλλη υπεροψία των εξ αίματος Ισραηλιτών, δηλαδή μια πρόφαση αλαζονείας, σαθρή και έωλη, καταρρίπτει ο Θεός· διότι υπερηφανεύονταν πολύ, όπως είπα, λέγοντας: «Έχουμε πατέρα τον Αβραάμ», και βεβαίως ότι είμαστε λαός άγιος και εκλεκτός, και έχουμε ταχθεί ως κληρονομιά του Θεού. Απέφευγαν δε και την ατεκνία, επειδή ακριβώς ο προπάτορας Αβραάμ έλαβε ως ευλογία από τον Θεό το να επεκταθεί το σπέρμα του σε άμετρο πλήθος· διότι ο Θεός υποσχέθηκε να το αναδείξει ισάριθμο με τα άστρα. Είχε λεχθεί δε προς αυτούς και μέσω του πάνσοφου Μωυσή το εξής: «Δεν θα υπάρξει ανάμεσά σας άγονος ούτε στείρα». Το ότι δε η πολυτεκνία θεωρούνταν από αυτούς ως κάτι σπουδαίο και εξαίρετο, μας το επιβεβαιώνει κάποιος από τους αγίους προφήτες λέγοντας: «Οι δόξες τους προέρχονται από γέννες και ωδίνες, και από συλλήψεις». Ότι δε επτά γυναίκες θα πιάσουν έναν άνδρα, αναφέρει ο προφήτης Ησαΐας· και είπαν ότι «Το δικό μας ψωμί θα τρώμε, και τα δικά μας ρούχα θα φοράμε, αρκεί μόνο το όνομά σου να κληθεί πάνω μας· αφαίρεσε τον ονειδισμό μας».

Στο έβδομο έτος της δουλείας οι Ιουδαίοι απελευθερώνουν τους Εβραίους. Από τη δέκατη πέμπτη έως την εικοστή πρώτη ημέρα, κατά τις οποίες εορταζόταν το Πάσχα των Ιουδαίων, επτά είναι οι ημέρες της εορτής. Επτά έθνη κατέγραψε ο Θεός ως υπόδουλα στους Ιουδαίους: των Χαναναίων, των Χετταίων, των Φερεζαίων, των Γεργεσαίων, των Ευαίων, των Ιεβουσαίων και των Αβραίων. Επτά (έξι) ημέρες παρέμεινε εκτός της σκηνής η αδελφή του Μωυσή, έχοντας απομονωθεί. Με επτά κλήματα δέθηκε ο Σαμψών και τα έκοψε σαν σπάγκο. Είχε επτά ιερούς βοστρύχους μαλλιών· το κούρεμα των οποίων απομάκρυνε την ισχύ και τη δύναμή τους. Επτά είναι οι οφθαλμοί που επιβλέπουν σε όλη τη γη. Επτά δοχεία και επτά λύχνους είδε ο Ζαχαρίας, επειδή επτά είναι τα πνεύματα από τον Θεό. Επτά είναι τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος: πνεύμα σοφίας, πνεύμα συνέσεως, πνεύμα βουλής, πνεύμα ισχύος, πνεύμα γνώσεως, πνεύμα ευσεβείας, πνεύμα φόβου Θεού. Με επτά στύλους υποστήριξε τη δική της σκηνή η σοφία. Επτά γυναίκες, σύμφωνα με τον Ησαΐα, θα παρακαλέσουν ικετευτικά τον έναν κύριο λέγοντας: Το δικό μας ψωμί θα φάμε και με τα δικά μας ενδύματα θα ντυθούμε. Αρκεί μόνο το όνομά σου να κληθεί πάνω μας· αφαίρεσε τον ονειδισμό μας.

Επειδή μέσω αυτών υποδηλώνεται η έσχατη ερήμωση του τόπου, στη συνέχεια, εφόσον οι άνδρες είχαν εκλείψει και δεν υπήρχαν πλέον επειδή είχαν εξολοθρευθεί 〈από μάχαιρα〉, λέγει ότι 〈επτά γυναίκες θα πιάσουν έναν άνδρα〉, παρακαλώντας τον να φέρουν απλώς το όνομά του και τίποτε περισσότερο, ⌜διότι δεν είχαν ανάγκη από κάτι άλλο, παρά μόνο το 〈όνομά〉 του και να φαίνεται ότι αυτός προΐσταται αυτών, ώστε να μην είναι έρημες και περιφρονημένες λόγω του ότι δεν είχαν κανέναν προστάτη. Γι' αυτό, σαν να βρήκαν κάποιον σπάνιο, ενώ όλοι είχαν χαθεί, του λένε: 〈μόνο το δικό σου όνομα ας κληθεί σε εμάς, αφαίρεσε τον ονειδισμό μας〉.⌝ Αυτή μεν είναι η έννοια του γράμματος, άλλοι όμως είπαν ότι ο πρώτος άνθρωπος είναι ο Σωτήρας, και 〈επτά γυναίκες〉 είναι οι επτά δυνάμεις του Αγίου Πνεύματος, οι οποίες βρέθηκαν γύρω από τον πρώτο άνθρωπο διότι δεν βρήκαν κανέναν άλλον ικανό να τις χωρέσει, και αυτές είναι ‹πνεύμα σοφίας και συνέσεως, βουλής και ισχύος, γνώσεως και ευσεβείας› και πάνω απ' όλα ‹πνεύμα φόβου Θεού›. 〈Εκείνη την ημέρα θα επιλάμψει ο Θεός〉. Διδάσκει ότι κατά τον ένα και τον αυτό χρόνο θα συμβούν και τα πρώτα και τα προκείμενα, αλλά εκείνα μεν ήταν σκυθρωπά, ενώ τα παρόντα είναι πιο χρηστά. Πώς λοιπόν ήταν δυνατόν να εκπληρωθούν και τα της χρηστής επαγγελίας, κατά τον ίδιο χρόνο, στους ίδιους ανθρώπους;

Και θα πιάσουν επτά γυναίκες έναν άνδρα, λέγοντας: Το δικό μας ψωμί θα τρώμε και τα δικά μας ρούχα θα φορούμε, αρκεί μόνο να φέρουμε το όνομά σου· αφαίρεσε την ντροπή μας. Εκείνη δε την ημέρα ο Θεός θα λάμψει με βουλή και δόξα πάνω στη γη, για να υψώσει και να δοξάσει το υπόλειμμα του Ισραήλ. Και εκείνοι που θα έχουν απομείνει στη Σιών και εκείνοι που θα έχουν διασωθεί στην Ιερουσαλήμ, θα ονομαστούν άγιοι, όλοι όσοι είναι γραμμένοι για ζωή στην Ιερουσαλήμ. Διότι ο Κύριος θα ξεπλύνει τον ρύπο των υιών και των θυγατέρων της Σιών, και θα καθαρίσει το αίμα της Ιερουσαλήμ από το μέσον τους με πνεύμα κρίσεως και με πνεύμα καύσεως. Και θα έλθει, και πάνω σε κάθε τόπο του όρους Σιών και σε όλα τα περίχωρά της, θα ρίχνει σκιά μια νεφέλη την ημέρα, και σαν καπνός και σαν φως φωτιάς που καίει τη νύχτα, θα σκεπαστεί με όλη τη δόξα. Και θα είναι για σκιά από τον καύσωνα, και για σκέπη και για καταφύγιο από την κακοκαιρία και τη βροχή.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄ Και θα πιάσουν επτά γυναίκες την ημέρα εκείνη έναν άνθρωπο, λέγοντας: «Τον δικό μας άρτο θα τρώμε και με τα δικά μας ενδύματα θα ντυνόμαστε· αρκεί μόνο να κληθεί το όνομά σου επάνω μας, αφαίρεσε τον ονειδισμό μας».

Θέλει να καταδείξει την ολιγανθρωπία που προέκυψε εξαιτίας του πολέμου και το πώς ο λαός των Ιουδαίων περιορίστηκε στο ελάχιστο. Διότι, όπως είπαν, δεν έχουν ανάγκη ούτε την προστασία που αρμόζει να παρέχεται στις γυναίκες από τους άνδρες, αλλά τον απαλλάσσουν πλήρως από αυτό το καθήκον και θα έμεναν ικανοποιημένες και θα το αποδέχονταν, αν έστω απλώς και με οποιονδήποτε τρόπο τις απάλλασσε από την ονομασία της χηρείας. Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει: «Αφαίρεσε τον ονειδισμό μας»· επειδή τα παλαιά χρόνια αυτό θεωρούνταν όνειδος.