Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 40:1

Ερώτηση 226. Εφόσον ο Απόστολος λέει: «Όταν μας λοιδορούν ευλογούμε, όταν μας βλασφημούν παρακαλούμε»· πώς οφείλει να ευλογεί αυτός που λοιδορείται, ή τι να παρακαλεί αυτός που βλασφημείται; Απόκριση. Γενικά νομίζω ότι ο Απόστολος εδώ μας διδάσκει, μέσα από το δικό του παράδειγμα, να δείχνουμε ανεξικακία προς όλους και να ανταποδίδουμε με αγαθά σε όσους μας συμπεριφέρονται με κακία· ώστε αυτό να μη γίνεται μόνο απέναντι σε αυτόν που λοιδορεί, αλλά και απέναντι σε καθέναν που πράττει πονηρά, εκπληρώνοντας το ρητό: «Μη νικιέσαι από το κακό, αλλά να νικάς το κακό με το αγαθό». Όσο για το ρήμα «παρακαλώ», η Γραφή συνηθίζει να το χρησιμοποιεί, όχι σύμφωνα με την καθημερινή του έννοια, αλλά με σκοπό να καθοδηγήσει και να στηρίξει την καρδιά στην πλήρη βεβαιότητα της αλήθειας, όπως στο χωρίο: «Παρακαλείτε [παρηγορείτε] τον λαό μου, λέει ο Θεός». Και ο Απόστολος επίσης λέει: «Διότι επιποθώ να σας δω, για να σας μεταδώσω κάποιο πνευματικό χάρισμα ώστε να στηριχθείτε· και αυτό είναι, το να παρηγορηθούμε μαζί ανάμεσά σας μέσω της αμοιβαίας πίστης, τόσο της δικής σας όσο και της δικής μου»· και αλλού: «Αλλά ο Θεός, ο οποίος παρηγορεί τους ταπεινούς, μας παρηγόρησε με την παρουσία του Τίτου».

Αλλά βέβαια ο ανθρώπινος νους είναι πολύ ασθενής, και σφάλλουμε σε πολλά, σύμφωνα με το γεγραμμένο, και κανείς από εμάς δεν θα μπορούσε να γίνει εντελώς οξύνους και σοφός, αλλά πολλές φορές ξεπέφτει στο μη ορθό ακόμη και μια θεοφιλής καρδιά, και ένας αξιοθαύμαστος νους. <Παρηγορείτε, παρηγορείτε τον λαό μου, λέει ο Θεός· ιερείς, μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ, παρηγορήστε την, διότι συμπληρώθηκε η ταπείνωσή της· έχει συγχωρεθεί η αμαρτία της, διότι δέχθηκε από το χέρι του Κυρίου διπλά για τα αμαρτήματά της.> Ο λόγος μετατοπίστηκε στα όσα αφορούν τον Χριστό και κάνει πλέον σαφή την ανακήρυξη της χάριτος μέσω αυτού· όμως δεν φαίνεται να έχει προχωρήσει έξω από το εύλογο, ούτε βέβαια να έχει εισαχθεί σε ακατάλληλο καιρό. Διότι ίσως κάποιοι από όσους δεν έχουν εμβαθύνει πολύ στη θεία Γραφή θα έλεγαν: Με ποιον τρόπο άραγε ο προφήτης σε αυτά μάς παρουσιάζει την προφητεία για τον Χριστό ως γειτονική με τους λόγους του Εζεκία;

Εμείς όμως θα απολογηθούμε σε αυτό λέγοντας το εξής: ότι, επειδή ο λόγος υπενθύμισε την τελευταία άλωση της γης των Ιουδαίων, και των ίδιων των Ιεροσολύμων, εισήγαγε αναγκαία, ως επίκαιρη και χρήσιμη πλέον, την παρηγορία που δόθηκε από τον Θεό μετά από αυτό. Θα πω δε με συντομία την ακριβή διασάφηση όσων μόλις είπαμε. Διότι έχουν γίνει πάρα πολλές επιδρομές εναντίον των Ιεροσολύμων, και η χώρα των Ιουδαίων έχει πορθηθεί πολλές φορές· άλλοτε από τα χέρια των Ασσυρίων, άλλοτε από γειτονικούς βαρβάρους, αλλά και από κάποιους άλλους που την λεηλατούσαν. Έπειτα έγινε η τελευταία άλωση, αυτή από τον Ναβουχοδονόσορα στα χρόνια της βασιλείας του Ιεχονία, όταν και ο Ισραήλ μεταφέρθηκε αιχμάλωτος στη χώρα αυτών που τον κυρίευσαν. Και στα χρόνια της βασιλείας του Κύρου ελευθερώθηκε από την αιχμαλωσία και επέστρεψε στην Ιουδαία, ανοικοδόμησε τον ναό, και κατοίκησαν χωρίς διαχωρισμούς, μέχρι την παρουσία του Σωτήρος μας. Επειδή λοιπόν έκανε μνεία της έσχατης αιχμαλωσίας, όταν οι Βαβυλώνιοι, αφού πήραν όλα όσα υπήρχαν στους θησαυρούς των βασιλέων της Ιουδαίας, επέστρεψαν στη δική τους χώρα, αναγκαία κάνει και την προφητεία της παρηγορίας που έγινε μετά από αυτό, δηλαδή προφανώς αυτής δια του Χριστού, προς εκείνους που ιερουργούν το θείο Ευαγγέλιο, προστάζοντας και λέγοντας: «Παρηγορείτε, παρηγορείτε τον λαό μου, λέγει ο Θεός.»

Προστέθηκε δε ότι «και από τους γιους του», οι οποίοι δεν υπήρχαν ακόμη αλλά επρόκειτο να γεννηθούν από αυτόν, θα πάρουν και θα τους κάνουν «ευνούχους», τους οποίους οι ίδιοι θα υποχρεώσουν να παραστέκονται στους βασιλείς τους. Ακούγοντάς τα αυτά ο Εζεκίας, απάντησε με ευλάβεια και συγχρόνως με ευσέβεια ότι κάθε «λόγος είναι αγαθός, τον οποίο θα λαλούσε» ο Θεός, ακόμη και αν θεωρηθεί λυπηρός για τους ανθρώπους. Αξίωσε όμως να μη συμβούν τα απειλούμενα κατά τον χρόνο της ζωής του, αλλά να υπάρξει «ειρήνη και δικαιοσύνη», ή σύμφωνα με τους «λοιπούς» ερμηνευτές «ειρήνη και αλήθεια», «κατά τις ημέρες του». Ως προς αυτά πάλι, ο Εβραίος έλεγε ότι ο Θεός δεν αποδέχθηκε την προαίρεση του Εζεκία· διότι το γεγονός ότι αξίωσε κάτι για τον εαυτό του, αλλά δεν έκανε κανέναν λόγο για τον λαό, φάνηκε αξιοκατάκριτο στον Θεό· γι' αυτό προσθέτει στη συνέχεια ο προφήτης: «Παρηγορείτε, παρηγορείτε τον λαό μου, λέγει ο Θεός»· διότι, έλεγε, ακόμη και αν αυτός, όντας φίλαυτος, φρόντισε και παρακάλεσε για τον εαυτό του χωρίς να κάνει καμία μνεία για τον λαό, εντούτοις ο Θεός, μεριμνώντας για τον δικό Του λαό, «παραγγέλλει να τον παρηγορούν» όσοι μπορούν να το πράξουν. Τη φράση «ιερείς, να παρηγορείτε τον λαό», ούτε στο εβραϊκό κείμενο ούτε στους λοιπούς ερμηνευτές τη βρήκαμε, γι' αυτό και έχει οβελιστεί και στους Εβδομήκοντα· σύμφωνα, λοιπόν, με τον Σύμμαχο έχει αποδοθεί ως: «Παρηγορείτε, παρηγορείτε τον λαό μου, λέγει ο Θεός σας, παρηγορήστε την καρδιά της Ιερουσαλήμ», και στους υπόλοιπους ερμηνευτές απαντούν φράσεις ισοδύναμες προς αυτό. Το ποιοι είναι όμως εκείνοι στους οποίους ο λόγος προστάζει «να παρηγορούν τον λαό», αξίζει να το εξετάσουμε, καθώς και το ποια είναι η «καρδιά της Ιερουσαλήμ» και πώς πρέπει να νοούμε την Ιερουσαλήμ, ωσάν να έχει «καρδιά» σαν κάποιο ζωντανό ον· διότι ως έμψυχη και λογική οντότητα την παρουσιάζει σαφώς ο λόγος που είπε: «Μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ».

Και θα μπορούσε μεν να ειπωθεί ότι Ιερουσαλήμ είναι ο «λαός» που κατοικεί σε αυτήν, όπως πολλές φορές αναφέρουμε την πόλη αντί για τους κατοίκους της, τώρα όμως ο ίδιος ο λόγος μνημονεύει τον «λαό» λέγοντας: «παρηγορείτε τον λαό μου», και πάλι ιδιαιτέρως προσθέτει το: «μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ». Ποιοι είναι λοιπόν αυτοί που λαμβάνουν την εντολή να «παρηγορούν» και ποιος είναι ο «παρηγορούμενος λαός», καθώς και ποια είναι η «καρδιά της Ιερουσαλήμ», ήρθε η ώρα να διευκρινιστεί.

Σε αυτούς λοιπόν προστάζονται οι ιερείς να ομιλούν, και τον υπόλοιπο λαό να τον παρηγορούν, επειδή έχει ανάγκη παρηγοριάς και παραμυθίας. Αφού, λοιπόν, η προφητεία περιέγραψε την υπόθεση της ιστορίας του Εζεκία, από μια νέα αφετηρία του ευαγγελικού λόγου ξεκινά αναφωνώντας προς αυτούς που υποδέχθηκαν το Πνεύμα του Χριστού, τον Παράκλητο: «Παρηγορείτε, παρηγορείτε τον λαό μου, λέγει ο Θεός»· διότι προστάζει να παρηγορούν κάθε λαό που είναι άξιος να ονομάζεται δικός Του, ο οποίος έχει επιλεγεί από όλα τα έθνη. Αυτό ακριβώς έπρατταν και οι απόστολοι, όπως διδάσκει ο Παύλος λέγοντας: «Ευλογητός ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός πάσης παρακλήσεως, ο οποίος μας παρηγορεί σε κάθε μας θλίψη, ώστε να δυνάμεθα να παρηγορούμε αυτούς που βρίσκονται σε κάθε θλίψη διά της παρακλήσεως με την οποία παρηγορούμαστε εμείς οι ίδιοι από τον Θεό. Διότι, όπως περισσεύουν τα παθήματα του Χριστού σε εμάς, έτσι διά του Χριστού περισσεύει και η παράκλησή μας. Είτε λοιπόν θλιβόμαστε, τούτο γίνεται υπέρ της δικής σας παρακλήσεως και σωτηρίας, η οποία ενεργείται με την υπομονή των ιδίων παθημάτων τα οποία πάσχουμε και εμείς, και η ελπίδα μας είναι βεβαία για εσάς, γνωρίζοντας ότι, όπως ακριβώς είστε κοινωνοί των παθημάτων, έτσι είστε και της παρακλήσεως».

Βλέπεις μέσα από πόσα απέδιδε τον λόγο περί της παρακλήσεως και σε άλλα σημεία, σαν να υπάκουε σε προφητικό πρόσταγμα, αναφωνούσε: «παρακαλούμε», λέγοντας, «στο όνομα του Χριστού, συμφιλιωθείτε με τον Θεό», και πάλι: «Σας παρακαλώ, λοιπόν, εγώ ο δέσμιος εν Χριστώ Ιησού». Με τον ίδιο δε τρόπο και οι υπόλοιποι μαθητές του Χριστού, όντες παράκλητοι, παρακαλούσαν τον λαό του Θεού, αλλά και «μιλούσαν στην καρδιά της Ιερουσαλήμ», δηλαδή αυτήν που νοείται πνευματικά, εννοώ δηλαδή το ανώτερο τάγμα του σώματος του λαού ή, σύμφωνα με άλλη εκδοχή, τους πιο λογικούς από όσους κατοικούσαν στην ίδια την Ιερουσαλήμ. Διότι, επειδή το υπόλοιπο πλήθος ήταν σαρκικό και σαν ένα παχύτατο σώμα, εκείνοι ανάμεσά τους που υπερείχαν στη σύνεση, τη φρόνηση και τη διάνοια, εύλογα θα μπορούσαν να νοηθούν ως η «καρδιά της Ιερουσαλήμ», στους οποίους ακριβώς επιθυμεί να μιλούν όσοι έχουν λάβει το πνεύμα της παρακλήσεως και να τους παρακαλούν, εφόσον αποτελούν την «καρδιά της Ιερουσαλήμ», με το να ευαγγελίζονται και σε αυτούς την άφεση των αμαρτιών, εξαιτίας της προφητείας περί της παρουσίας του Χριστού που ακολουθεί αμέσως μετά.

Κεφάλαιο 54. Υπόσχεση προς τον Ισραήλ για την άφεση των αμαρτιών και την παρουσία του Χριστού· και ευαγγελισμός εκείνων που κατόρθωσε με την παρουσία Του στον κόσμο· και δοξολογία προς Αυτόν, αλλά καταδίκη εκείνων που κατασκευάζουν τα είδωλα. «Παρηγορείτε, παρηγορείτε τον λαό μου», λέει ο Κύριος· «ιερείς, μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ, παρηγορήστε την, διότι ολοκληρώθηκε η ταπείνωσή της· συγχωρέθηκε η αμαρτία της, διότι δέχθηκε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια τιμωρία για τα αμαρτήματά της. Φωνή κάποιου που βοά στην έρημο: Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του Θεού μας. Κάθε φάραγγα θα γεμίσει, και κάθε όρος και βουνό θα ταπεινωθεί· και τα στρεβλά θα γίνουν ευθεία και τα τραχιά ομαλοί δρόμοι, και θα φανερωθεί η δόξα του Κυρίου, και θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού, διότι ο Κύριος μίλησε. Φωνή κάποιου που λέει: Βόησε! Και είπα: Τι να βοήσω; Κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν άνθος του χορταριού... Το ρήμα όμως του Θεού μας μένει στον αιώνα. Ανέβα σε υψηλό όρος, εσύ που φέρνεις το ευαγγέλιο στη Σιών, ύψωσε με δύναμη τη φωνή σου, εσύ που φέρνεις το ευαγγέλιο στην Ιερουσαλήμ· υψώστε την, μη φοβάστε· πείτε στις πόλεις του Ιούδα: Ιδού ο Θεός σας, ιδού ο Κύριος έρχεται με δύναμη, και ο βραχίονάς Του με εξουσία· ιδού ο μισθός Του μαζί Του, και το έργο Του ενώπιόν Του. Ως ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό Του, και με τον βραχίονά Του θα συνάξει τα αρνιά και θα παρηγορήσει τις εγκυμονούσες».

Κάποτε οι Ιουδαίοι υπέστησαν δεινά από τους Βαβυλωνίους, και ο Θεός δεν το εμπόδισε, αλλά οδηγούνταν στην αιχμαλωσία παιδιά και γυναίκες· όμως, μετά από αυτά, η αιχμαλωσία αυτή τους έγινε παρηγοριά ανάλογα με τα αμαρτήματά τους. Γι’ αυτόν τον λόγο λέει στον Ησαΐα: «Παρηγορείτε, παρηγορείτε τον λαό μου, ιερείς· μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ, διότι δέχθηκε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια τιμωρία για τα αμαρτήματά της»· και πάλι: «Δώσε μας ειρήνη, διότι όλα μας τα ανταπέδωσες». Και ο Δαβίδ λέει: «Δες τους εχθρούς μου, ότι πλήθυναν, και συγχώρησε όλες τις αμαρτίες μου». Και όταν ανεχόταν τον Σεμεΐ να τον καταριέται, λέει: «Άφησέ τον, μήπως δει ο Κύριος την ταπείνωσή μου και με ανταμείψει για τη σημερινή ημέρα». Διότι, όταν ο Θεός δεν υπερασπίζεται όσους αδικούνται, τότε ακριβώς ωφελούμαστε περισσότερο· επειδή μας λογίζεται ως κατόρθωμα, εάν το υπομείνουμε με ευχαριστία.

Και άκουσε πώς ο προφήτης τα ονομάζει άργυρο: «Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά, σαν άργυρος δοκιμασμένος στη φωτιά της γης, καθαρισμένος επτά φορές». Έτσι και στον προφήτη λέει ο Θεός: «Υιέ ανθρώπου, διαμαρτυρήσου σε τούτον τον λαό»· και πάλι αλλού: «Παρακαλείτε, οι ιερείς, τον λαό μου· μιλήστε στα αυτιά της Ιερουσαλήμ».