Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 40:10

Ομιλία Β' στον ίδιο 5ο Ψαλμό. Όχι τόσο ο αυγερινός, διατρέχοντας τον ουρανό με απαλά σκιρτήματα, ευαγγελίζεται στον κόσμο ότι η νύχτα παρέρχεται, και η ημέρα φθάνει ως νύμφη και ο ήλιος προσέρχεται ως νυμφίος από τον παστό της ανατολής, όσο ο νοητός αυγερινός, το Άγιο Πνεύμα, ευαγγελίζεται στην Εκκλησία, ως νύμφη και κληρονόμο, ότι ο βίος παρέρχεται ως νύχτα —«διότι παρέρχεται το σχήμα τούτου του κόσμου»— ενώ η ημέρα της κληρονομίας των αιωνίων αγαθών καταφθάνει και ο νυμφίος Χριστός έρχεται μαζί με την κληρονομία. Γι' αυτόν τον λόγο, επιέγραψε τον ψαλμό «Υπέρ της κληρονομούσης». «Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης». Και μάρτυρας είναι ο Ησαΐας: «Ιδού, ο Κύριος έρχεται με ισχύ· ιδού, ο μισθός του είναι μαζί του, και το έργο του καθενός είναι ενώπιόν του». Και ότι η κληρονομία έχει ονομαστεί μισθός, το λέει ο Δαβίδ στους υιούς της Εκκλησίας: «Ιδού, η κληρονομία του Κυρίου, υιοί», αντί του να πει: Σας μιλώ ως σε υιούς και τέκνα: «Ο μισθός του καρπού της κοιλίας». Διότι στους κληρονόμους και υιούς που κοπίασαν, η κληρονομία είναι μισθός, ενώ σε εκείνους που δεν κοπίασαν, η κληρονομία είναι δωρεά.

Διότι στους Ιουδαίους το ότι και θα έλθει και για ποιον σκοπό θα φανερωθεί ο Χριστός, το ανήγγειλε ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή, και ο πάνσεμνος χορός των προφητών το διακήρυττε, και σχεδόν παρόντα πλέον προ των πυλών τον υποδείκνυε λέγοντας: «Ιδού ο Θεός ημών, ιδού ο Κύριος»· και τελευταίος από όλους ο μέγας «μεταξύ των γεννημένων από γυναίκες» Ιωάννης, τον κατέστησε φανερό ενώ είχε ήδη εμφανιστεί και συναναστρεφόταν μαζί τους, λέγοντας: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου». Και το πιο παράδοξο από όλα, μέσω πολλών έργων δύναμης και θεοπρεπούς εξουσίας ο Σωτήρας αποκάλυπτε τον εαυτό του. Τι λοιπόν μετά από αυτά μηχανεύονται εκείνοι που είναι αχαλίνωτοι σε άτοπες βουλές; Φονεύουν αδίκως, επιβουλεύονται ασεβώς, φθονούν κακότροπα, και από τη γη και την πόλη τους εκδιώκουν τη ζωή, το φως, τη σωτηρία όλων, την οδό προς τη βασιλεία, την άφεση των αμαρτημάτων, τον χορηγό της υιοθεσίας. Για τον λόγο αυτόν δικαίως έλεγε ο Σωτήρας: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς αυτούς που έχουν σταλεί σε εσένα, πόσες φορές θέλησα να συνάξω τα τέκνα σου με τον τρόπο που η κότα συνάζει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε· ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας».

Το δε «Εγώ» είναι εκείνος, λέει, για τον οποίο έχει γραφτεί στους προφήτες: «Φωτίζου, φωτίζου, Ιερουσαλήμ, διότι έφθασε το φως σου και η δόξα του Κυρίου ανέτειλε επάνω σου». Διότι «εγώ είμαι», λέει, «αυτός που από παλιά σε πρόσταζε να βαδίσεις προς την απομάκρυνση των ασθενειών της ψυχής, και που υποσχόταν τη θεραπεία από αγάπη λέγοντας: Επιστρέψτε, υιοί που επιστρέφετε, και θα ιατρέψω τα συντρίμματά σας». «Εγώ είμαι αυτός που είπε ότι θα σου χαρίσει από παλιά τη θεοπρεπή χρηστότητα και την ασύγκριτη ανεξικακία, γι' αυτό και φώναζε: Εγώ είμαι, εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου και δεν θα τις θυμηθώ πλέον». «Εγώ είμαι», λέει, «αυτός που και μέσω του προφήτη Ησαΐα έλεγε: Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις καρδιές σας απέναντι στα μάτια μου· παύστε από τις πονηρίες σας, και ελάτε να διαλεχθούμε, λέει ο Κύριος· και εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το κατακόκκινο χρώμα, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι, και εάν είναι σαν το κόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί». «Εγώ είμαι», λέει, «για τον οποίο πάλι κάπου αναφέρει ο ίδιος ο προφήτης Ησαΐας: Ανέβα σε ψηλό βουνό εσύ που ευαγγελίζεσαι τη Σιών, ύψωσε με δύναμη τη φωνή σου εσύ που ευαγγελίζεσαι την Ιερουσαλήμ· υψώστε, μη φοβάστε· ιδού ο Θεός σας, ιδού ο Κύριος έρχεται με δύναμη, και ο βραχίονας με κυριαρχική εξουσία· ιδού ο μισθός του μαζί του, και το έργο του ενώπιόν του».

Διότι το απόκτημα αξίζει να αποκτηθεί, και είναι πρόξενος της αιώνιας ζωής. Επειδή ο Λόγος του Θεού, που παραμένει στον αιώνα και ζει, διατηρεί και ζωοποιεί. Εάν δε κάποιος θα ήθελε να εννοήσει ως ρήμα του Θεού την εντολή Του, λέμε ότι και αυτό είναι εξαιρετικά ωφέλιμο. Διότι και αυτό διατηρεί εκείνους που το κατορθώνουν προς μακραίωνα βίο, σύμφωνα με εκείνο που έχει ειπωθεί από τον ίδιο τον Σωτήρα: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν κάποιος τηρήσει τον λόγο μου, δεν θα δει θάνατο ποτέ». <Ανέβα σε υψηλό όρος, εσύ που ευαγγελίζεσαι τη Σιών, ύψωσε με δύναμη τη φωνή σου, εσύ που ευαγγελίζεσαι την Ιερουσαλήμ· υψώστε, μη φοβάστε· πες στις πόλεις του Ιούδα: Ιδού ο Θεός σας, ιδού ο Κύριος έρχεται με ισχύ, και ο βραχίονας Του με κυριαρχία. Ιδού ο μισθός Του είναι μαζί Του, και το έργο Του ενώπιόν Του. Σαν ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό Του, και με τον βραχίονά Του θα συγκεντρώσει τα αρνιά, και θα στηρίξει εκείνες που κυοφορούν.> Σε εκείνους που ιερουργούν το θείο και σωτήριο κήρυγμα, εννοώ τους αγίους αποστόλους και ευαγγελιστές, ή και γενικότερα σε όσους κατά καιρούς προΐστανται των λογικών ποιμνίων και έχουν μυσταγωγικό έργο, αποδεικνύει μέσα από αυτά με ποιον τρόπο μπορούν να είναι φιλόθεοι, ονομαστοί και γεμάτοι από την ύψιστη δόξα.

Αναγγείλετε στις πόλεις του Ιούδα, Ο Θεός σας, ιδού ο Κύριος έρχεται με ισχύ και ο βραχίονάς Του με κυριαρχία. Προσθέτοντας δε τη λέξη Ιδού, δεν αφήνει την ελπίδα της ελεύσεως να παρατείνεται σε μάκρος χρόνου, αλλά καταδεικνύει τον Λυτρωτή ότι πρόκειται να είναι παρών από στιγμή σε στιγμή και εντός ολίγου, ή μάλλον ότι βρίσκεται ήδη προ των πυλών. Διότι τους πρόσταξε τρόπον τινά να απλώσουν το χέρι και να φανερώσουν με το δάχτυλο αυτόν που είχε προαναγγελθεί.

Το ότι δε δεν θα είναι σαν έναν από τους αγίους προφήτες ούτε βέβαια στο μέτρο των ικετών, αλλά με εξουσία δεσποτική, και με δύναμη και κυριότητα εντελώς θεοπρεπή, το αποσαφήνισε λέγοντας: «Με ισχύ έρχεται, και ο βραχίονας με κυριαρχία». Διότι οι μεν θεσπέσιοι προφήτες παρακαλούσαν να πραγματοποιηθούν κάποια πράγματα από τον Θεό, και βεβαίως να παρασχεθούν στους λαούς που τελούσαν υπό την καθοδήγησή τους.

Ότι δε το μυστήριο της οικονομίας δεν θα είναι άκαρπο για Εκείνον που έγινε όμοιος με εμάς, και υπέμεινε τον σταυρό και τον θάνατο πάνω σε αυτόν, το αποδεικνύει λέγοντας: «Ιδού, ο μισθός του είναι μαζί του, και το έργο του ενώπιόν του», και ονομάζει «μισθό» τον καρπό που προέκυψε από τον κατά σάρκα θάνατό του. Διότι είπε: «Αλήθεια σας λέω, εάν ο κόκκος του σιταριού, πέφτοντας στη γη, δεν πεθάνει, μένει μόνος του. Εάν όμως πεθάνει, παράγει πολύ καρπό.» Και πάλι: «Εάν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου.» Όπως λέει άλλωστε και ο Παύλος: «Υπέμεινε σταυρό, αψηφώντας την ντροπή. Γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε και του χάρισε όνομα, το οποίο είναι πάνω από κάθε όνομα, ώστε στο όνομα του Ιησού να γονατίσει κάθε γόνατο, επουρανίων, επιγείων και καταχθονίων, και κάθε γλώσσα να ομολογήσει ότι ο Ιησούς Χριστός είναι Κύριος, εις δόξαν του Θεού Πατρός.» Αυτό γνωρίζοντας εκ των προτέρων εν Πνεύματι και ο θεσπέσιος Δαβίδ, ψάλλει και του λέει: «Όλα τα έθνη, όσα δημιούργησες, θα έρθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου, Κύριε.» Επομένως, ούτε χωρίς μισθό ούτε άκαρπη είναι η οικονομία.

Γι' αυτό ακριβώς και ο μακάριος προφήτης Ησαΐας μας συμβουλεύει να απαλλαγούμε από τέτοια πάθη, λέγοντας: «Δυναμώστε, χέρια χαλαρωμένα και γόνατα παραλυμένα, παρηγορήστε εσείς οι λιγόψυχοι στη διάνοια, δυναμώστε, μη φοβάστε. Ιδού ο Θεός μας, ιδού ο Κύριος έρχεται με δύναμη, και ο βραχίονάς Του με εξουσία.» <Και επικατάρατος είναι όποιος ήταν ικανός και υπήρχε στο ποίμνιό του αρσενικό ζώο, και ενώ έχει κάνει τάμα γι' αυτό, θυσιάζει στον Κύριο φθαρμένα ζώα· διότι εγώ είμαι μεγάλος βασιλιάς, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας, και το όνομά μου είναι δοξασμένο ανάμεσα στα έθνη.> Ορίζει λοιπόν την κατάρα για εκείνον που θυσιάζει με ανόσιο τρόπο, και πολύ δικαιολογημένα. Διότι αν κάποιος, λέει, κάνει ένα τάμα και έχει στα ποίμνιά του το αρσενικό και άμωμο, για ποιο λόγο να μην προσφέρει αυτό στον Θεό, αλλά αντίθετα μαζεύει εκείνα που δεν αξίζουν απολύτως τίποτα; Διότι αυτό το πράγμα είναι ύβρις και τίποτε άλλο. Επειδή εμείς δεν έχουμε γίνει δούλοι σε πέτρες και σε ξύλα, όπως μερικοί από εκείνους που κάθονται στο σκοτάδι και στις πλάνες και στις βέβηλες ειδωλολατρίες· αλλά μάλλον υπηρετούμε τον Θεό τον Παντοκράτορα, και τον Δημιουργό των πάντων, τον οποίο τρέμουν οι ουρανοί, και συγκλονίζεται η γη και όλοι όσοι βρίσκονται σε αυτήν. Και πάλι επιμαρτυρεί για αυτούς που προέρχονται από τα έθνη την υπερβολική τους ευλάβεια, λέγοντας ότι το όνομα της θεότητας είναι δοξασμένο ανάμεσά τους, σεπτό και αξιοθαύμαστο· διότι εμείς δεν θα έχουμε διαφορετική διάθεση, παρά μόνο με αυτόν τον τρόπο.

«διότι παιδίον γεννήθηκε σε εμάς, Υιός και δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία είναι πάνω στον ώμο του, και καλείται το όνομά του άγγελος της μεγάλης βουλής», προφανώς δε της βουλής του Θεού και Πατέρα. Γι' αυτό λοιπόν και έλεγε: «Δεν λαλώ από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που με έστειλε, αυτός μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να λαλήσω». Διότι ο λόγος του Σωτήρα δεν ήταν ανθρώπινος, αλλά απευθύνθηκε προς εμάς ως προερχόμενος από τον Θεό και Πατέρα μέσω του κατά φύση Υιού. Επειδή είναι ο Λόγος εκείνου που τον γέννησε. Και αυτό επιβεβαιώνεται όταν λέει μέσω της φωνής του Δαβίδ: «Η καρδιά μου ανέβλυσε λόγο αγαθό». <Ιδού, έρχεται, λέει ο Κύριος Παντοκράτορας, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της εισόδου του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του;> Όμοιο με αυτό και πολύ συγγενικό είναι εκείνο που ειπώθηκε μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Δυναμώστε, χέρια χαλαρωμένα και γόνατα παραλυμένα, παρηγορηθείτε εσείς οι ολιγόψυχοι στη διάνοια, δυναμώστε, μη φοβάστε· ιδού, ο Κύριος έρχεται με ισχύ και ο βραχίονάς του με κυριαρχία». Διότι, υποδεικνύοντάς τον ως κάποιον που οπωσδήποτε θα είναι παρών, ή μάλλον που είναι ήδη παρών, δηλώνει σαφώς ότι και ο καιρός της έλευσής του σε αυτόν τον κόσμο δεν θα αναβληθεί για πολύ. Και ότι η δύναμη της θείας οικονομίας δεν θα είναι ευκαταφρόνητη σε κάποιους, ούτε θα μπορούσε να είναι υποφερτή για τους απειθείς, το διδάσκει λέγοντας: Και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της εισόδου του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του;

Αλλά ο Ισραήλ αγνόησε τη θεία οικονομία, αν και οι άγιοι προφήτες διακήρυτταν σαφώς το μυστήριο σχετικά με αυτόν. Διότι ο ένας έλεγε: «Δυναμώστε, χέρια παραλυμένα και γόνατα αδύναμα· παρηγορήστε, οι ολιγόψυχοι στη διάνοια· δυναμώστε, μη φοβάστε.» Και αλλού: «Ιδού ο Θεός μας· ιδού, ο Κύριος έρχεται με ισχύ, και ο βραχίονας Του με εξουσία. Σαν βοσκός θα ποιμάνει το ποίμνιό Του, θα συνάξει τα αρνιά.» Ένας άλλος λοιπόν, ο Ιεζεκιήλ, αυτός ο άριστος των προφητών λέει: «Αυτά λέει ο Κύριος ο Θεός: Ιδού, εγώ θα κρίνω ανάμεσα σε δυνατό πρόβατο και ανάμεσα σε αδύναμο πρόβατο· επειδή με τα πλευρά και τους ώμους σας σπρώχνατε, και με τα κέρατά σας χτυπούσατε, και συνθλίβατε κάθε αδύναμο, θα σώσω τα πρόβατά μου, και δεν θα αποτελούν πλέον λεία· και θα κρίνω ανάμεσα σε κριάρι και κριάρι, και θα αναδείξω σε αυτά έναν ποιμένα, και θα τα ποιμάνει», τον δούλο μου τον Δαβίδ. «Και αυτός θα είναι σε αυτά ποιμένας· και εγώ, ο Κύριος, θα είμαι Θεός τους, και ο Δαβίδ άρχοντας ανάμεσά τους. Εγώ, ο Κύριος, μίλησα, και θα συνάψω με τον Δαβίδ διαθήκη ειρήνης, και θα εξαφανίσω τα πονηρά θηρία από τη γη.» Ακούς πώς συνεχώς ονομάζει Δαβίδ τον Χριστό, ο οποίος προήλθε κατά σάρκα από το σπέρμα του Δαβίδ, υποδεικνύοντας ότι θα γίνει εν καιρώ ποιμένας αυτών που προέρχονται από τον Ισραήλ;

Είπε δε κάπου και πάλι ιδιαιτέρως ο ίδιος μακάριος Ησαΐας: «Δυναμώστε, χέρια χαλαρωμένα, και γόνατα παραλυμένα. Παρηγορήστε, εσείς οι ολιγόψυχοι στη διάνοια, δυναμώστε, μη φοβάστε. Ιδού ο Θεός μας ανταποδίδει κρίση, και θα ανταποδώσει.» Και πάλι: «Ιδού, ο Κύριος έρχεται με δύναμη, και ο βραχίονάς του με εξουσία, σαν ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό του, και με τον βραχίονά του θα συγκεντρώσει τα αρνιά, και θα παρηγορήσει τις εγκυμονούσες,» δηλαδή, θα υπάρξει πνευματική παρηγοριά σε εκείνους που ήδη κυοφορούν με ωδίνες τον θείο λόγο, καθώς πρόκειται να γίνουν καρποφόροι, και σε αυτούς που οσονούπω πρόκειται να γεννήσουν τα καυχήματα της ευαγγελικής πολιτείας. Διότι αυτός είναι καρπός μιας όσιας και γνήσιας ψυχής. Αλλά, λέει, ο Ιακώβ έφτιαξε για τον εαυτό του ξεχωριστά ποίμνια, και δεν τα ανέμειξε με τα πρόβατα του Λάβαν. Διότι το βέβηλο είναι ασυμβίβαστο με το άγιο· το ρυπαρό με το καθαρό. Ξεχωρισμένοι δε είναι οι του Χριστού, οι οποίοι αποφεύγουν να αναμειγνύονται με τα του κόσμου, και είναι απαλλαγμένοι από κάθε φιλοσαρκία, και δεν είναι άσημοι ως προς τον βίο, αλλά μάλλον επιφανέστατοι εξαιτίας της αρετής τους. «Διότι έγιναν, λέει, τα άσημα του Λάβαν, και τα επίσημα του Ιακώβ.» Όμως ο Ιακώβ δεν διέφυγε τον φθόνο.

Στο ίδιο. Αυτά λέει ο Κύριος Σαβαώθ: Ανέβα σε όρος υψηλό, εσύ που ευαγγελίζεσαι τη Σιών. Ύψωσε με δύναμη τη φωνή σου, εσύ που ευαγγελίζεσαι την Ιερουσαλήμ, υψώστε την, μη φοβάστε. Πες στις πόλεις του Ιούδα: Ιδού ο Θεός σας, ιδού, ο Κύριος έρχεται με δύναμη, και ο βραχίονάς Του με εξουσία. Ιδού ο μισθός Του είναι μαζί Του, και το έργο Του μπροστά Του. Σαν ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό Του, και με τον βραχίονά Του θα συνάξει τα αρνιά, και θα παρηγορήσει αυτές που κυοφορούν.

Ο Κύριος εισάκουσε τη δέηση των προφητών. Ο Πατέρας δεν περιφρόνησε το γένος μας που χανόταν. Απέστειλε τον Υιό Του, τον Κύριο, από τον ουρανό ως ιατρό. Και λέει κάποιος από τους προφήτες: «Ο Κύριος, τον οποίο εσείς ζητάτε, έρχεται, και ξαφνικά θα φτάσει», πού; «στον ναό Του ο Κύριος», εκεί όπου τον λιθοβολήσατε. Έπειτα, ακούγοντάς το αυτό, ένας άλλος από τους προφήτες του λέει: Αναγγέλλοντας τη σωτηρία του Θεού, μιλάς σιγανά; Ευαγγελιζόμενος την παρουσία του Θεού για σωτηρία, μιλάς στα κρυφά; «Ανέβα σε ψηλό βουνό εσύ που ευαγγελίζεσαι τη Σιών· πες στις πόλεις του Ιούδα.» Τι να πω; «Ιδού ο Θεός μας», ιδού ο Κύριος έρχεται με δύναμη.

Όλοι λοιπόν, όπως είπα, οι θεοφόροι, με πόνους και δάκρυα κράζουν, προμηνύοντας τη θλίψη εκείνης της ημέρας. Για αυτή την ημέρα έλεγε ο προφήτης Ησαΐας: Ιδού, ο Κύριος έρχεται να καταστρέψει όλη τη γη και να εξολοθρεύσει τους αμαρτωλούς από αυτήν. Και πάλι ο ίδιος Προφήτης λέει: Ιδού, ο Κύριος έρχεται, και ο μισθός του είναι μαζί του και το έργο του καθενός ενώπιόν του.

Όλοι λοιπόν, όπως είπα, οι θεοφόροι, με πόνο και δάκρυα κράζουν, προμηνύοντας τη θλίψη εκείνης της ημέρας. Για αυτήν την ημέρα έλεγε ο προφήτης Ησαΐας: «Ιδού, ο Κύριος έρχεται για να καταστρέψει όλη τη γη και να εξολοθρεύσει τους αμαρτωλούς από αυτήν». Και πάλι ο ίδιος Προφήτης λέει: «Ιδού, ο Κύριος έρχεται, και ο μισθός του μαζί του, και το έργο του καθενός ενώπιόν του». Άλλος Προφήτης φωνάζει, λέγοντας: «Ιδού, ο Κύριος έρχεται, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του, ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του;» Έτερος δε Προφήτης ανακράζει, λέγοντας: «Κύριε, άκουσα το άγγελμά σου και φοβήθηκα, και εισήλθε τρόμος στα οστά μου». Άλλος φωνάζει εκ προσώπου του Κυρίου, λέγοντας: «Σε ημέρα εκδικήσεως θα ανταποδώσω, και δεν υπάρχει κανείς που θα γλιτώσει από τα χέρια μου».

Ρώτησε και μάθε ότι ο Κριτής δεν αργεί. Μην παύσεις να ρωτάς μέχρι να πληροφορηθείς με ακρίβεια. Μην παύσεις να παρακαλείς αυτούς που γνωρίζουν με ακρίβεια γι' αυτό. Θέλεις δε να μάθεις ποιοι είναι αυτοί που γνωρίζουν επακριβώς αυτό το μέγα και φοβερό μυστήριο; Οι Προφήτες, οι Απόστολοι, οι Ευαγγελιστές· αυτοί γνωρίζουν με ακρίβεια για τη φοβερή παρουσία του Χριστού και Νυμφίου· αυτούς ρώτησε, αδελφέ, και θα ακούσεις ότι έρχεται και δεν θα καθυστερήσει. Ρώτησε τον μέγα προφήτη Ησαΐα, και σου αποκρίνεται λέγοντας: ιδού, ο Κύριος έρχεται, και ο μισθός του είναι μαζί του. Και πάλι: ο Κύριος Σαβαώθ εξέρχεται για να συντρίψει τον πόλεμο.

Και πάλι: Θα δείτε τον Βασιλέα με δόξα. Φωνή αυτού που βοά στην έρημο: Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του Θεού μας. Ιδού ο Θεός μας, ιδού ο Κύριος έρχεται με ισχύ. Και πάλι: Πείτε στη θυγατέρα της Σιών: Ιδού, ο σωτήρας σου έρχεται έχοντας μαζί του την ανταμοιβή του.

Έπειτα, εκτός από τα προηγούμενα, προστάζει να αναγγείλει «στις πόλεις του Ιούδα», εννοώ δηλαδή στις ιουδαϊκές συναγωγές, ότι έχει πλέον έλθει ο Θεός, ο οποίος από παλιά κηρυσσόταν μέσω των προφητών ότι θα έρθει και θα κατοικήσει ανάμεσα στους ανθρώπους, και είναι ο ίδιος ο Κύριος που από καιρό προσδοκούσαν. Αλλά και ότι θα έλθει και πάλι και θα πραγματοποιήσει τη δεύτερη παρουσία του «μετά μεγάλης ισχύος» και ότι ο «βραχίονάς του» θα έλθει «μετά κυρείας», σαν να έλεγε σαφέστερα με δεσποτική και κυριαρχική αυθεντία. Και προσθέτει: «ιδού ο μισθός του μαζί του και το έργο του ενώπιόν του». Αυτά μεν αναφέρονται στη δεύτερη παρουσία του Χριστού, κατά την οποία θα έλθει «εν δόξη για να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Αυτό λοιπόν θα το πράξει ως Δεσπότης και Κύριος «μετά ισχύος» και με τον αποκαλούμενο «βραχίονά» του. Το δε επόμενο που προστίθεται: «ως ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό του», εκπληρώθηκε κατά την πρώτη του έλευση, κατά την οποία «αφού εκένωσε τον εαυτό του και έλαβε μορφή δούλου, και βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος», περιβεβλημένος το ανθρώπινο σώμα όπως ο ποιμένας την προβιά των προβάτων, «εποίμανε το ποίμνιό του», ή κατά τη μετάφραση του Συμμάχου: «έβοσκε την αγέλη του». Διότι δεν λέει ότι θα το πράξει ως Κύριος «μετά ισχύος» ούτε ως «βραχίονας» με την οικεία κυριαρχία και δεσποτεία, αλλά «ως ποιμένας», λέει, «θα ποιμάνει το ποίμνιό του».

Παρατήρησε δε πώς αυτά τα ίδια δηλώνονταν και στα προηγούμενα, στα οποία λεγόταν: «Ιδού ο Κύριος έρχεται με ισχύ, ιδού ο μισθός του μαζί του και το έργο του ενώπιόν του», ενώ τώρα: «Πείτε στη θυγατέρα Σιών: Ιδού ο Σωτήρας σου έφτασε, έχοντας μαζί του τον μισθό του και το έργο του προ του προσώπου του». Παλαιότερα, λοιπόν, κατά την πρώτη του παρουσία, αυτός ο ίδιος ήταν Σωτήρας, παρέχοντας τη σωτηρία του Θεού σε όσους πιστεύουν σε αυτόν μέσω όσων έπραξε και έπαθε υπέρ του γένους των ανθρώπων, γι' αυτό και ονομάστηκε Ιησούς σύμφωνα με τη μαρτυρία του αγγέλου. Διότι ο λόγος, παρουσιάζοντας τη δεύτερη έλευσή του, τον εισάγει ως κριτή και μισθαποδότη. «Και θα τον ονομάσει λαό άγιο, λυτρωμένο από τον Κύριο». Αντί δε του «και θα τον ονομάσει», στους υπόλοιπους ερμηνευτές αναφέρεται «και θα τους ονομάσουν», δηλαδή αυτούς που πρόκειται να σωθούν. Αυτοί λοιπόν «θα ονομαστούν λαός άγιος, λυτρωμένος από τον Κύριο, εσύ δε» η πόλη του Θεού, προς την οποία έχουν λεχθεί τόσα πολλά, «θα ονομαστείς επιζητούμενη πόλη και όχι εγκαταλελειμμένη».

Ψ. ΙΗ΄. Ανέβα σε υψηλό όρος, εσύ που ευαγγελίζεσαι τη Σιών, ύψωσε με δύναμη τη φωνή σου, εσύ που ευαγγελίζεσαι την Ιερουσαλήμ· υψώστε την, μη φοβάστε· πες στις πόλεις του Ιούδα: Ιδού ο Θεός σας, ο Κύριος, ο Κύριος έρχεται με δύναμη· και ο βραχίονάς του με κυριαρχία· ιδού, ο μισθός του είναι μαζί του, και το έργο του ενώπιόν του· σαν ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό του, και με τον βραχίονά του θα συνάξει τα αρνιά, και θα παρηγορήσει τις εγκυμονούσες.

Και πάλι ο Ησαΐας: «Ανέβα σε όρος υψηλό, εσύ που φέρνεις το χαρμόσυνο μήνυμα στη Σιών, ύψωσε με δύναμη τη φωνή σου, εσύ που φέρνεις το χαρμόσυνο μήνυμα στην Ιερουσαλήμ· υψώστε την, μη φοβάστε· πείτε στις πόλεις του Ιούδα, ιδού ο Θεός μας. Ιδού, ο Κύριος έρχεται με δύναμη, και ο βραχίονάς Του με εξουσία· ιδού, ο μισθός Του είναι μαζί Του, και το έργο Του ενώπιόν Του. Ως ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό Του, και με τον βραχίονά Του θα συνάξει τα αρνιά και θα παρηγορήσει τις κυοφορούσες».

Γι' αυτόν τον λόγο και ο μέγας Ησαΐας προτρέπει εκείνον που έχει αναβεί στο υψηλό όρος μέσω της πολιτείας του να βοά με λαμπρή φωνή, ώστε μέσω αυτού να γνωρίσουν οι ακροατές τον Κύριο που έρχεται με ισχύ και τον βραχίονα που εξουσιάζει τα όντα, αυτόν που ποιμαίνει το ποίμνιο και συνάγει τα αρνία και παρηγορεί εκείνες που κυοφορούν καλώς μέσω των αγαθών ελπίδων, αυτόν που έχει περιλάβει τον ουρανό με τη σπιθαμή του και περισφίγγει όλη τη γη στη δράκα του, και όσα άλλα εκτός από αυτά αναφέρει η προφητεία ότι πρέπει να κηρύσσονται από εκείνον που έχει ανέλθει στην κορυφή του όρους. Εάν, λοιπόν, για τον σκοπό αυτό παρέχεται στα μάτια η δύναμη από τα ύδατα και το γάλα για την επίγνωση της αλήθειας, ακολούθως επαινούνται έπειτα από αυτά οι σιαγόνες, το έργο των οποίων είναι να λεπτοποιούν την τροφή μέσω της οποίας συντηρείται η φύση και η δύναμη του σώματος.

Διότι σε κανέναν άλλον προφήτη δεν είπε ότι του έχει δώσει τον λόγο· επειδή εκείνοι, διακονώντας ως δούλοι, έλεγαν: «Αυτά λέει ο Κύριος». Αυτός όμως, σύμφωνα με το πατρικό αξίωμα, έλεγε στον λεπρό: «Θέλω, καθαρίσου». Στους νεκρούς: «Νεανίσκε, σε σένα λέω, σήκω»· και, «Λάζαρε, έλα έξω». Στη θάλασσα επιτιμά, και στα πνεύματα με εξουσία, λέγοντας: «Σιώπα, φίμωσο». Τι σημαίνει δε το, «Προφήτη σαν εσένα»; Αντιπαραβάλλοντας διεξοδικά τα λόγια του Μωυσή με αυτά του Χριστού, θα βρούμε και αυτό που έχει ειπωθεί από τον Μωυσή στον νόμο, ότι δεν είναι δυνατόν να προσθέσει κανείς σε αυτά, ούτε είναι δυνατόν να αφαιρέσει από αυτά. Έπειτα, και με το να πει, «Αυτόν θα ακούτε σε όλα, όσα τυχόν σας μιλήσει», υποδηλώνει την υπεροχή εκείνου για τον οποίο προφητεύει. Ο Ησαΐας (λέει): «Ιδού ο Θεός μας· ιδού ο Κύριος έρχεται με ισχύ, και ο βραχίονας με κυριαρχία». Ο Δαβίδ: «Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ την αλήθεια, και δεν πρόκειται να την αθετήσει· Από τον καρπό της κοιλίας σου θα τοποθετήσω πάνω στον θρόνο σου». Και πάλι: «Σύναψα διαθήκη με τους εκλεκτούς μου. Ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου· Έως τον αιώνα θα ετοιμάσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω σε γενεά και γενεά τον θρόνο σου». Στα Παραλειπόμενα: «Και όταν συμπληρωθούν οι ημέρες σου, και κοιμηθείς μαζί με τους πατέρες σου. Και θα αναστήσω το σπέρμα σου μετά από εσένα, το οποίο θα προέλθει από την κοιλία σου, και θα ετοιμάσω τη βασιλεία του».

Κεφάλαιο 54. Υπόσχεση προς τον Ισραήλ για την άφεση των αμαρτιών και την παρουσία του Χριστού· και ευαγγελισμός εκείνων που κατόρθωσε με την παρουσία Του στον κόσμο· και δοξολογία προς Αυτόν, αλλά καταδίκη εκείνων που κατασκευάζουν τα είδωλα. «Παρηγορείτε, παρηγορείτε τον λαό μου», λέει ο Κύριος· «ιερείς, μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ, παρηγορήστε την, διότι ολοκληρώθηκε η ταπείνωσή της· συγχωρέθηκε η αμαρτία της, διότι δέχθηκε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια τιμωρία για τα αμαρτήματά της. Φωνή κάποιου που βοά στην έρημο: Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του Θεού μας. Κάθε φάραγγα θα γεμίσει, και κάθε όρος και βουνό θα ταπεινωθεί· και τα στρεβλά θα γίνουν ευθεία και τα τραχιά ομαλοί δρόμοι, και θα φανερωθεί η δόξα του Κυρίου, και θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού, διότι ο Κύριος μίλησε. Φωνή κάποιου που λέει: Βόησε! Και είπα: Τι να βοήσω; Κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν άνθος του χορταριού... Το ρήμα όμως του Θεού μας μένει στον αιώνα. Ανέβα σε υψηλό όρος, εσύ που φέρνεις το ευαγγέλιο στη Σιών, ύψωσε με δύναμη τη φωνή σου, εσύ που φέρνεις το ευαγγέλιο στην Ιερουσαλήμ· υψώστε την, μη φοβάστε· πείτε στις πόλεις του Ιούδα: Ιδού ο Θεός σας, ιδού ο Κύριος έρχεται με δύναμη, και ο βραχίονάς Του με εξουσία· ιδού ο μισθός Του μαζί Του, και το έργο Του ενώπιόν Του. Ως ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό Του, και με τον βραχίονά Του θα συνάξει τα αρνιά και θα παρηγορήσει τις εγκυμονούσες».

Εκείνος που ήλθε στη Βηθανία, ο ίδιος προσέρχεται και εδώ· προσέρχεται δε όχι ως απών, αλλά ως υπάρχων, και παρών, και ερχόμενος. Αυτή την έλευση του Κυρίου έχοντας προθεωρήσει και ο προφήτης έλεγε: «Ιδού, ο Κύριος έρχεται με ισχύ, ο βραχίονάς Του με κυριαρχία». Ιδού, ο Κύριος έρχεται με ισχύ. Αληθινός είναι ο λόγος: Με ισχύ έρχεται ο Κύριος. Πώς με ισχύ; Ως εκείνος που σκύλευσε τον άδη, ως εκείνος που έδωσε στον Λάζαρο να γευθεί την ανάσταση, ως εκείνος που γέμισε τον κόσμο με μύριες ευεργεσίες. Ιδού, ο Κύριος έρχεται με ισχύ. Διότι ποιος είναι ισχυρότερος από εκείνον που είπε: «Λάζαρε, δεύρο έξω»;

Ιδού, ο Κύριος έρχεται με δύναμη. Έρχεται αυτός που δεν απουσιάζει· διότι άκουσες: Ας εξέλθουμε προς προϋπάντηση εκείνου που είναι παρών και έρχεται, όχι βαδίζοντας στη γη με τη μετακίνηση των ποδιών, αλλά καθαίροντας τις ψυχές με τη βελτίωση της διαγωγής. Ας εξέλθουμε προς προϋπάντηση αυτού που είναι παρών ευχαριστώντας· ας πράξουμε αυτό που έπραξε η αδελφή του Μωυσή· ας υψώσουμε φωνές πιο ισχυρές από εκείνη, επειδή είναι πιο σκληρός από τον Φαραώ ο διάβολος που καταποντίστηκε στη λίμνη του ύδατος.

Ας ασπαστούμε, λοιπόν, τα σύμβολα της νίκης, όχι κρατώντας στα χέρια τύμπανα, αλλά βαΐα από βλαστούς φοινίκων· ας βοήσουμε μαζί με τους ομόπιστους αδελφούς μας όσα μόλις ακούσαμε: Ωσαννά, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου, ο βασιλεύς του Ισραήλ. Αυτήν τη βασιλική έλευση του Κυρίου προείδε ο προφήτης Ησαΐας και έλεγε, όπως προείπα: Ιδού, ο Κύριος έρχεται με ισχύ, επειδή ανέστησε νεκρούς· και όχι απλώς νεκρούς, αλλά σε αποσύνθεση, διαλυμένους, που έσταζαν υγρά, που έχαναν τις τρίχες τους, ανασταίνοντας από τους τάφους τον τετραήμερο Λάζαρο, όπως άκουσες τον ευαγγελιστή να λέει: Έξι ημέρες πριν από το Πάσχα ήλθε ο Ιησούς στη Βηθανία, όπου βρισκόταν ο Λάζαρος, τον οποίο ανέστησε εκ νεκρών. Τι τέτοιο έπραξε ο Μωυσής, σαν αυτό που έκανε ο Δεσπότης μας Χριστός; Ο Μωυσής, βέβαια, θανάτωσε· διότι δεν ζωοποίησε. Ας αισχύνονται, λοιπόν, τα τέκνα των Ιουδαίων, τα οποία εγκωμιάζουν τον Μωυσή, ενώ λοιδορούν τον Δεσπότη Χριστό. Αλλά αμέσως ξεπετάγεται κάποιος Ιουδαίος λέγοντας: Και σε εμάς δεν αναστήθηκε νεκρός; Δεν ανέστησε ο προφήτης Ηλίας τον υιό της χήρας από τα Σάρεπτα; Και ο Ηλίας ήταν ένας άνθρωπος. Πώς, λοιπόν, υπερηφανεύεσθε για τον διδάσκαλό σας, αποδίδοντάς του θεία δύναμη, επειδή ανέστησε τον Λάζαρο εκ νεκρών;

Ερωτώμενοι δε οι προφήτες, ομιλούν μέσω ενός, του Ησαΐα, και λέγουν: Τον είδαμε· αλλά αν εκείνον περιμένεις, τον είδαμε, και δεν είχε ούτε ωραία μορφή ούτε κάλλος, αλλά η μορφή του ήταν στερημένη τιμής και υστερούσε σε σύγκριση με τους υιούς των ανθρώπων. Αποκρίνεται η πάνσεμνη νύμφη Εκκλησία: Εκείνος είναι, αυτόν ποθώ, αυτόν ζητώ, ικετεύω, Ας με φιλήσει με τα φιλήματα του στόματός του. Αποκρίνεται προς αυτήν ο Ησαΐας: Αν είναι αυτός, έρχεται, και με πολλή ισχύ έρχεται. Ο Κύριος, ο Κύριος έρχεται, και ο βραχίονάς του με κυριαρχική εξουσία. Ιδού ο μισθός του, και το Έργο του ενώπιόν του· και με το χέρι του θα συνάξει τους αμνούς, και θα παρηγορήσει τις κυοφορούσες.

«Διότι τα άστρα του ουρανού, και ο Ωρίων, και όλος ο διάκοσμος του ουρανού δεν θα δώσουν το φως τους, και θα σκοτεινιάσουν κατά την ανατολή του ήλιου, και η σελήνη δεν θα δώσει το φως της. Και θα επιφέρω συμφορές σε όλη την οικουμένη, και στους ασεβείς (θα ανταποδώσω) τις αμαρτίες τους· και θα καταστρέψω την αλαζονεία των ανόμων και θα ταπεινώσω την έπαρση των υπερηφάνων.» «Θα αναστηθούν οι νεκροί και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία.» «Εγώ έρχομαι να συνάξω τα έργα τους και τους διαλογισμούς τους.» «Ο ουρανός θα τυλιχθεί σαν βιβλίο, και όλα τα άστρα θα πέσουν όπως το φύλλο από το κλήμα και όπως πέφτει το φύλλο από τη συκιά.» «Κάθε φωνή θα εγερθεί ενώπιόν σου για κρίση, και θα τους εξετάσει όλους· και οι ένοχοι θα βρεθούν σε θλίψη.» «Ιδού ο Θεός μας, ιδού ο Κύριός μας έρχεται με δύναμη. Ιδού η ανταμοιβή του μαζί του, και το έργο του ενώπιόν του.» «Ιδού, ο Κύριος θα έρθει σαν φωτιά, και σαν καταιγίδα τα άρματά του, για να αποδώσει με οργή εκδίκηση και αποπομπή με φλόγα φωτιάς. Διότι με τη φωτιά του Κυρίου θα κριθεί όλη η γη.» «Αυτά λέει ο Κύριος σε τούτα τα οστά: Ιδού εγώ φέρνω σε εσάς πνεύμα ζωής, και θα σας δώσω νεύρα, και θα βάλω επάνω σας σάρκα· και θα ζήσετε, και θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι ο Κύριος.» «Ο Κύριος έχει κρίση με τα έθνη, αυτός θα κρίνει κάθε σάρκα.» «Κοιτούσα μέχρι που στήθηκαν θρόνοι, και ο Παλαιός των Ημερών κάθισε.»

«Αναθαρρήστε, μη φοβάστε. Ιδού ο Θεός ημών.» «Ιδού, ο Κύριος ημών έρχεται με δύναμη.» «Ιδού, ο μισθός του είναι μαζί του και το έργο του ενώπιόν του.» «Κύριε παντοκράτορα, Θεέ του Ισραήλ, ψυχή που στενάζει και πνεύμα που κυριεύεται από ακηδία έκκραξαν προς εσένα· Κύριε, άκουσε, Κύριε, ελέησε, διότι είσαι Θεός ελεήμων.» «Ανορθώστε τα πεσμένα χέρια και τα παραλυμένα γόνατα, και χαράξτε ίσιους δρόμους για τα πόδια σας, ώστε να μην εκτραπεί το χωλό, αλλά μάλλον να θεραπευτεί.» Η υπερβολική κατήφεια γίνεται αιτία αμαρτίας.

Και εκείνος απάντησε: Συμφωνώ. Και εγώ είπα: Ο Ησαΐας λοιπόν προφήτευσε τα εξής για την εμφάνιση του Ιωάννη: «Και είπε ο Εζεκίας προς τον Ησαΐα: Καλός είναι ο λόγος του Κυρίου που ελάλησε· ας υπάρξει ειρήνη και δικαιοσύνη στις ημέρες μου». Και αλλού: «Παρηγορείτε τον λαό· ιερείς, μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ και παρηγορήστε την, διότι συμπληρώθηκε η ταπείνωσή της· συγχωρήθηκε η αμαρτία της, διότι δέχθηκε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια τιμωρία για τα αμαρτήματά της. Φωνή βοώντος στην έρημο: Ετοιμάστε τις οδούς του Κυρίου, κάντε ευθείες τις ατραπούς του Θεού μας. Κάθε φάραγγα θα γεμίσει και κάθε όρος και βουνό θα ταπεινωθεί· και όλα τα σκολιά θα γίνουν ευθεία, και η τραχιά γη ομαλός δρόμος· και θα φανερωθεί η δόξα του Κυρίου, και κάθε σάρκα θα δει το σωτήριο του Θεού, διότι ο Κύριος μίλησε. Φωνή που λέει: Βόησε! Και είπα: Τι να βοήσω; Κάθε σάρκα είναι χορτάρι και κάθε δόξα ανθρώπου σαν το άνθος του χόρτου. Ξεράθηκε το χορτάρι και το άνθος του έπεσε, ο λόγος όμως του Κυρίου μένει στον αιώνα. Ανέβα σε ψηλό όρος, εσύ που ευαγγελίζεσαι τη Σιών· ύψωσε με δύναμη τη φωνή σου, εσύ που ευαγγελίζεσαι την Ιερουσαλήμ· υψώστε, μην φοβάστε. Πείτε στις πόλεις του Ιούδα: Ιδού ο Θεός σας· ιδού, ο Κύριος έρχεται με ισχύ, και ο βραχίονάς Του έρχεται με κυριαρχία. Ιδού η αμοιβή Του μαζί Του, και το έργο Του μπροστά Του».

Και, Θεός των δυνάμεων. Και, ιδού ο Θεός μας έρχεται με ισχύ. Και, ο βραχίονάς Του με κυριαρχία. Και, μήπως δεν έχει ισχύ το χέρι μου για να λυτρώσει; Και, μήπως δεν έχω ισχύ για να σας ελευθερώσω; Και, Αυτός που δημιούργησε τη γη με την ισχύ Του, που στερέωσε την οικουμένη με τη σοφία Του και με τη φρόνησή Του άπλωσε τον ουρανό.