Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 40:11

Ως ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό του, και «με τον βραχίονά του θα συνάξει τα αρνιά, και θα παρηγορήσει αυτές που κυοφορούν». Και πάλι: «Τότε θα ανοιχτούν τα μάτια των τυφλών, και τα αυτιά των κωφών θα ακούσουν, τότε ο χωλός θα πηδήξει σαν ελάφι, και η γλώσσα των μογιλάλων θα γίνει καθαρή». Εγώ είμαι, λέει, για τον οποίο πάλι έχει γραφτεί ότι: «Ξαφνικά θα έρθει στον ναό του ο Κύριος τον οποίο εσείς ζητάτε, και ο άγγελος της διαθήκης τον οποίο εσείς επιθυμείτε. Ιδού έρχεται, λέει ο Κύριος, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του; Διότι αυτός θα εισέλθει σαν φωτιά σε χωνευτήρι και σαν το βότανο των πλυνόντων». Εγώ είμαι, λέει, αυτός που για τη σωτηρία όλων προσφέρω τον εαυτό μου ως θυσία στον ίδιο τον Θεό και Πατέρα, δίνοντας υπόσχεση μέσα από τη φωνή του ψαλμωδού και βοώντας: «Θυσία και προσφορά δεν θέλησες, αλλά σώμα κατασκεύασες για εμένα· ολοκαυτώματα και θυσίες για την αμαρτία δεν ευαρεστήθηκες· τότε είπα: Ιδού έρχομαι, στην αρχή του βιβλίου είναι γραμμένο για εμένα, για να κάνω το θέλημά σου, ω Θεέ». Εγώ είμαι, λέει, αυτός που και ο ίδιος ο νόμος κήρυττε μέσω του Μωυσή λέγοντας τα εξής: «Προφήτη από τους αδελφούς σου σαν και εμένα θα σου αναστήσει ο Κύριος ο Θεός σου, αυτόν θα ακούτε· σύμφωνα με όλα όσα ζήτησες από τον Κύριο τον Θεό σου στο όρος Χωρήβ κατά την ημέρα της συνάξεως».

Αλλά και με άλλον τρόπο πάλι θα το ερμηνεύσουμε: «Και εσείς λοιπόν όσα ακούσατε από τον Πατέρα να κάνετε». Μίλησε, λέει, σε εσάς μέσω των προφητών, ακούσατε να λέει: «Χαίρε πάρα πολύ, θυγατέρα της Σιών, κήρυττε θυγατέρα της Ιερουσαλήμ· ιδού ο βασιλιάς σου έρχεται σε εσένα δίκαιος και σωτήρας, και επιβαίνων σε πώλο όνου, σε υιό υποζυγίου», αλλά και πάλι δια της φωνής του Ησαΐα: «Ανέβα σε υψηλό όρος, εσύ που ευαγγελίζεσαι τη Σιών, ύψωσε με δύναμη τη φωνή σου εσύ που ευαγγελίζεσαι την Ιερουσαλήμ· υψώστε την, μη φοβάστε· ιδού ο Θεός σας, ιδού ο Κύριος έρχεται με δύναμη, και ο βραχίονάς του με κυριαρχία· ιδού η αμοιβή του είναι μαζί του, και το έργο του ενώπιόν του· ως ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό του, και με τον βραχίονά του θα συγκεντρώσει τα αρνιά, και θα παρηγορήσει αυτές που κυοφορούν». Πειθόμενοι, λοιπόν, στις εντολές του Πατέρα, αποδεχθείτε αυτόν που προαναγγέλθηκε· τιμήστε με την πίστη αυτόν που έχει προκηρυχθεί. Επιτρέψτε τουλάχιστον στα λόγια του Πατέρα να επικρατήσουν μέσα σας.

Διότι το απόκτημα αξίζει να αποκτηθεί, και είναι πρόξενος της αιώνιας ζωής. Επειδή ο Λόγος του Θεού, που παραμένει στον αιώνα και ζει, διατηρεί και ζωοποιεί. Εάν δε κάποιος θα ήθελε να εννοήσει ως ρήμα του Θεού την εντολή Του, λέμε ότι και αυτό είναι εξαιρετικά ωφέλιμο. Διότι και αυτό διατηρεί εκείνους που το κατορθώνουν προς μακραίωνα βίο, σύμφωνα με εκείνο που έχει ειπωθεί από τον ίδιο τον Σωτήρα: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν κάποιος τηρήσει τον λόγο μου, δεν θα δει θάνατο ποτέ». <Ανέβα σε υψηλό όρος, εσύ που ευαγγελίζεσαι τη Σιών, ύψωσε με δύναμη τη φωνή σου, εσύ που ευαγγελίζεσαι την Ιερουσαλήμ· υψώστε, μη φοβάστε· πες στις πόλεις του Ιούδα: Ιδού ο Θεός σας, ιδού ο Κύριος έρχεται με ισχύ, και ο βραχίονας Του με κυριαρχία. Ιδού ο μισθός Του είναι μαζί Του, και το έργο Του ενώπιόν Του. Σαν ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό Του, και με τον βραχίονά Του θα συγκεντρώσει τα αρνιά, και θα στηρίξει εκείνες που κυοφορούν.> Σε εκείνους που ιερουργούν το θείο και σωτήριο κήρυγμα, εννοώ τους αγίους αποστόλους και ευαγγελιστές, ή και γενικότερα σε όσους κατά καιρούς προΐστανται των λογικών ποιμνίων και έχουν μυσταγωγικό έργο, αποδεικνύει μέσα από αυτά με ποιον τρόπο μπορούν να είναι φιλόθεοι, ονομαστοί και γεμάτοι από την ύψιστη δόξα.

Ακολούθησε δε και έγινε, σαν να βρισκόταν μπροστά στα μάτια του, καθώς ποίμαινε τα δικά του ποίμνια και συγκέντρωνε τα αρνιά με τον βραχίονά του, δηλαδή με τη δύναμή του. Διότι εκείνοι που πίστεψαν σε αυτόν, ως νεογέννητα και νεαρά πρόβατα, αναδημιουργήθηκαν προς μια καινούργια ζωή, έχοντας προφανώς λάβει την άνωθεν και διά του Πνεύματος αναγέννηση. Γι' αυτό επιποθούν το λογικό γάλα, τρεφόμενα μεν αρχικά ως νήπια, αλλά ανεβαίνοντας έπειτα και φτάνοντας στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού. Επομένως, ποιμάνθηκαν μεν τα αρνιά, παρηγορήθηκαν δε και κάποιες που κυοφορούσαν, δηλαδή που εγκυμονούσαν. Διότι ως αρνιά νεοφανή και αρτιγέννητα θα μπορούσαν ευλόγως να νοηθούν όσοι προέρχονται από τα έθνη.

Αλλά ο Ισραήλ αγνόησε τη θεία οικονομία, αν και οι άγιοι προφήτες διακήρυτταν σαφώς το μυστήριο σχετικά με αυτόν. Διότι ο ένας έλεγε: «Δυναμώστε, χέρια παραλυμένα και γόνατα αδύναμα· παρηγορήστε, οι ολιγόψυχοι στη διάνοια· δυναμώστε, μη φοβάστε.» Και αλλού: «Ιδού ο Θεός μας· ιδού, ο Κύριος έρχεται με ισχύ, και ο βραχίονας Του με εξουσία. Σαν βοσκός θα ποιμάνει το ποίμνιό Του, θα συνάξει τα αρνιά.» Ένας άλλος λοιπόν, ο Ιεζεκιήλ, αυτός ο άριστος των προφητών λέει: «Αυτά λέει ο Κύριος ο Θεός: Ιδού, εγώ θα κρίνω ανάμεσα σε δυνατό πρόβατο και ανάμεσα σε αδύναμο πρόβατο· επειδή με τα πλευρά και τους ώμους σας σπρώχνατε, και με τα κέρατά σας χτυπούσατε, και συνθλίβατε κάθε αδύναμο, θα σώσω τα πρόβατά μου, και δεν θα αποτελούν πλέον λεία· και θα κρίνω ανάμεσα σε κριάρι και κριάρι, και θα αναδείξω σε αυτά έναν ποιμένα, και θα τα ποιμάνει», τον δούλο μου τον Δαβίδ. «Και αυτός θα είναι σε αυτά ποιμένας· και εγώ, ο Κύριος, θα είμαι Θεός τους, και ο Δαβίδ άρχοντας ανάμεσά τους. Εγώ, ο Κύριος, μίλησα, και θα συνάψω με τον Δαβίδ διαθήκη ειρήνης, και θα εξαφανίσω τα πονηρά θηρία από τη γη.» Ακούς πώς συνεχώς ονομάζει Δαβίδ τον Χριστό, ο οποίος προήλθε κατά σάρκα από το σπέρμα του Δαβίδ, υποδεικνύοντας ότι θα γίνει εν καιρώ ποιμένας αυτών που προέρχονται από τον Ισραήλ;

«Ιδού, ο Κύριος έρχεται με ισχύ, και ο βραχίονάς του με κυριαρχία. Ως ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό του, και με τον βραχίονά του θα συνάξει τα αρνιά, και θα παρηγορήσει αυτές που κυοφορούν.» Έγινε, λοιπόν, για εμάς ο Χριστός δικαιοσύνη και ανάπαυση· και μας έσωσε από τη γη την οποία καταράστηκε ο Κύριος και Θεός. Διότι αυτά μας έλεγε προφητεύοντας για τον Νώε ο Λάμεχ. Και είναι αναμφισβήτητο ότι τα εγκλήματα της παράβασης του Αδάμ έχουν λυθεί πάλι εν Χριστώ. «Διότι έγινε για εμάς κατάρα», σύμφωνα με το γεγραμμένο, απαλλάσσοντας τη γη από την αρχαία κατάρα. Διότι μέσω αυτού λέμε ότι ο Πατέρας και Θεός ανακεφαλαιώνει τα πάντα στην αρχική τους κατάσταση· «και τα παλαιά παρήλθαν, τα πάντα έγιναν καινούργια, και αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινούργια κτίση.» Εφόσον είναι ο δεύτερος Αδάμ που μέσω της υπακοής ανατρέπει την κατηγορία του πρωτόπλαστου· εννοώ δηλαδή την αρχική άρνηση που έγινε παρακοή. Έτσι θεωρούσε σωστό να φρονεί και ο θεσπέσιος Παύλος. Διότι γράφει ως εξής: «Διότι, όπως ακριβώς διαμέσου της παρακοής τού ενός ανθρώπου καταστάθηκαν αμαρτωλοί, έτσι και διαμέσου της υπακοής τού ενός, πολλοί θα κατασταθούν δίκαιοι. Και ο Χριστός έγινε υπήκοος στον Πατέρα μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρού.» Όπως, λοιπόν, ήταν καταραμένη η γη εξαιτίας της αρχικής παράβασης εν Αδάμ, έτσι έγινε ευλογημένη εξαιτίας της υπακοής του Χριστού. Μας λύτρωσε όμως και με άλλον τρόπο από τη γη που είχε γίνει καταραμένη. «

Είπε δε κάπου και πάλι ιδιαιτέρως ο ίδιος μακάριος Ησαΐας: «Δυναμώστε, χέρια χαλαρωμένα, και γόνατα παραλυμένα. Παρηγορήστε, εσείς οι ολιγόψυχοι στη διάνοια, δυναμώστε, μη φοβάστε. Ιδού ο Θεός μας ανταποδίδει κρίση, και θα ανταποδώσει.» Και πάλι: «Ιδού, ο Κύριος έρχεται με δύναμη, και ο βραχίονάς του με εξουσία, σαν ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό του, και με τον βραχίονά του θα συγκεντρώσει τα αρνιά, και θα παρηγορήσει τις εγκυμονούσες,» δηλαδή, θα υπάρξει πνευματική παρηγοριά σε εκείνους που ήδη κυοφορούν με ωδίνες τον θείο λόγο, καθώς πρόκειται να γίνουν καρποφόροι, και σε αυτούς που οσονούπω πρόκειται να γεννήσουν τα καυχήματα της ευαγγελικής πολιτείας. Διότι αυτός είναι καρπός μιας όσιας και γνήσιας ψυχής. Αλλά, λέει, ο Ιακώβ έφτιαξε για τον εαυτό του ξεχωριστά ποίμνια, και δεν τα ανέμειξε με τα πρόβατα του Λάβαν. Διότι το βέβηλο είναι ασυμβίβαστο με το άγιο· το ρυπαρό με το καθαρό. Ξεχωρισμένοι δε είναι οι του Χριστού, οι οποίοι αποφεύγουν να αναμειγνύονται με τα του κόσμου, και είναι απαλλαγμένοι από κάθε φιλοσαρκία, και δεν είναι άσημοι ως προς τον βίο, αλλά μάλλον επιφανέστατοι εξαιτίας της αρετής τους. «Διότι έγιναν, λέει, τα άσημα του Λάβαν, και τα επίσημα του Ιακώβ.» Όμως ο Ιακώβ δεν διέφυγε τον φθόνο.

Στο ίδιο. Αυτά λέει ο Κύριος Σαβαώθ: Ανέβα σε όρος υψηλό, εσύ που ευαγγελίζεσαι τη Σιών. Ύψωσε με δύναμη τη φωνή σου, εσύ που ευαγγελίζεσαι την Ιερουσαλήμ, υψώστε την, μη φοβάστε. Πες στις πόλεις του Ιούδα: Ιδού ο Θεός σας, ιδού, ο Κύριος έρχεται με δύναμη, και ο βραχίονάς Του με εξουσία. Ιδού ο μισθός Του είναι μαζί Του, και το έργο Του μπροστά Του. Σαν ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό Του, και με τον βραχίονά Του θα συνάξει τα αρνιά, και θα παρηγορήσει αυτές που κυοφορούν.

Έπειτα, εκτός από τα προηγούμενα, προστάζει να αναγγείλει «στις πόλεις του Ιούδα», εννοώ δηλαδή στις ιουδαϊκές συναγωγές, ότι έχει πλέον έλθει ο Θεός, ο οποίος από παλιά κηρυσσόταν μέσω των προφητών ότι θα έρθει και θα κατοικήσει ανάμεσα στους ανθρώπους, και είναι ο ίδιος ο Κύριος που από καιρό προσδοκούσαν. Αλλά και ότι θα έλθει και πάλι και θα πραγματοποιήσει τη δεύτερη παρουσία του «μετά μεγάλης ισχύος» και ότι ο «βραχίονάς του» θα έλθει «μετά κυρείας», σαν να έλεγε σαφέστερα με δεσποτική και κυριαρχική αυθεντία. Και προσθέτει: «ιδού ο μισθός του μαζί του και το έργο του ενώπιόν του». Αυτά μεν αναφέρονται στη δεύτερη παρουσία του Χριστού, κατά την οποία θα έλθει «εν δόξη για να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Αυτό λοιπόν θα το πράξει ως Δεσπότης και Κύριος «μετά ισχύος» και με τον αποκαλούμενο «βραχίονά» του. Το δε επόμενο που προστίθεται: «ως ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό του», εκπληρώθηκε κατά την πρώτη του έλευση, κατά την οποία «αφού εκένωσε τον εαυτό του και έλαβε μορφή δούλου, και βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος», περιβεβλημένος το ανθρώπινο σώμα όπως ο ποιμένας την προβιά των προβάτων, «εποίμανε το ποίμνιό του», ή κατά τη μετάφραση του Συμμάχου: «έβοσκε την αγέλη του». Διότι δεν λέει ότι θα το πράξει ως Κύριος «μετά ισχύος» ούτε ως «βραχίονας» με την οικεία κυριαρχία και δεσποτεία, αλλά «ως ποιμένας», λέει, «θα ποιμάνει το ποίμνιό του».

Αυτό άλλωστε μαρτυρούσε λέγοντας ο ίδιος στα Ευαγγέλια: «Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός, και γνωρίζω τα δικά μου και με γνωρίζουν τα δικά μου, και την ψυχή μου θυσιάζω υπέρ των προβάτων». «Και με τον βραχίονά του», αναφέρει, «θα συνάξει τα αρνιά». Ως «βραχίονας» του δε, νοείται η θεότητα που κατοικούσε στο ορατό του σώμα, μέσω του οποίου έχει ειπωθεί ότι θα συνάξει τα αρνιά και θα παρηγορήσει τις εγκυμονούσες. Ως «αρνιά» υποδηλώνει τους αρτιγέννητους και τους αναγεννημένους εν Χριστώ, ενώ «εγκυμονούσες» ονομάζει τις ψυχές που από παλιά κυοφορούσαν και βρίσκονταν σε ωδίνες εξαιτίας της ελπίδας της παρουσίας του, τις οποίες έχει αναφερθεί ότι παρηγορεί μέσω της παρουσίας του.

Γι' αυτό έχει λεχθεί: «και αυτές που κυοφορούν θα παρηγορήσει». Εξάλλου, οι ψυχές των αποστόλων του, σαν να κυοφορούν και να περνούν ωδίνες για εκείνους που μέσω αυτών αναγεννώνται εν Χριστώ, είχαν τον ίδιο ως παρηγορητή, πράγμα που θα κατανοήσεις από τον ένα που λέει: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας». Βλέπεις πώς ο Παύλος δοκίμαζε ωδίνες για χάρη εκείνων που μαθήτευαν κοντά του. Έτσι, λοιπόν, και οι υπόλοιποι απόστολοι, σαν μητέρες που «κυοφορούν», δοκίμαζαν ωδίνες για εκείνους που μέσω αυτών αναγεννώνταν εν Χριστώ, αγωνιώντας υπερβολικά μήπως κάποιος γίνει έκτρωμα, ολισθαίνοντας και αποβάλλοντας τη μόρφωση και την τελείωση εν Χριστώ. Γι' αυτό έχει λεχθεί ότι ο ίδιος ο προαναφερθείς «ποιμένας θα τους παρηγορήσει». Ενώ «οι σοφοί αυτού του αιώνα» αποδίδουν τα πάντα στον αυτοματισμό και σε κάποια τυχαία φυσική σύμπτωση και στην ανάγκη της ειμαρμένης, ο παρών λόγος αποδεικνύει ότι κανένα από τα όντα δεν υπάρχει τυχαία, αλλά ότι «τα πάντα έχουν συσταθεί με μέτρο και αριθμό» από τον Κύριο που υμνεί η θεολογία. Διότι, αφενός, την υγρή ουσία και το πέλαγος, που οι πολλοί θεωρούν αμέτρητο, καθώς και τις πηγές, τους ποταμούς και τους χειμάρρους, Εκείνος τα έχει μετρήσει και τα όρισε σε τόσο πλήθος όσο Εκείνος έκρινε αναγκαίο να συστήσει για την επαρκή κάλυψη της παρούσας χρείας, ώστε ούτε να περισσεύουν πέραν του δέοντος ούτε να υστερούν από το αναγκαίο· αφετέρου δε, τον παμμεγέθη ουρανό και το τόσο απέραντο κύτος πάλι Εκείνος το συνεμέτρησε με τη δική Του «σπιθαμή», χωρίς ούτε να το επεκτείνει υπερβολικά σε σημείο ακατάλληλο για την περιοχή του σύμπαντος, ούτε να το σμικρύνει και να το περιορίσει περισσότερο από το πρέπον. Χρησιμοποιεί δε μεταφορικά τα μέτρα που είναι συνηθισμένα σε εμάς, ώστε μέσα από γνωστές και οικείες σε εμάς λέξεις να φτάσουμε στην κατανόηση της διδασκαλίας των όσων δηλώνονται. Έπειτα, επειδή «από το μέγεθος και την ωραιότητα των κτισμάτων αναλογικά επιγινώσκεται ο Γενεσιουργός», εύλογα σμικρύνει σε αντιπαραβολή με τον Υπέρτατο όσα σε εμάς φαντάζουν υπερμεγέθη, προσκαλώντας μας να κατανοήσουμε Εκείνον που συνέστησε τα σύμπαντα. Επομένως, τον τόσο μεγάλο ουρανό, που περιβάλλει ολόκληρο τον κόσμο, τον παρουσιάζει να είναι τόσο μικρός ενώπιον του ίδιου του Θεού, ώστε να φαίνεται ότι έχει υπάρξει με το μέτρο της «σπιθαμής» του χεριού, και ομοίως ότι ολόκληρο το στοιχείο της γης είναι ενώπιόν Του τόσο ελάχιστο, ώστε να φαίνεται ότι περικλείεται στη «χούφτα» Του.

Ψ. ΙΗ΄. Ανέβα σε υψηλό όρος, εσύ που ευαγγελίζεσαι τη Σιών, ύψωσε με δύναμη τη φωνή σου, εσύ που ευαγγελίζεσαι την Ιερουσαλήμ· υψώστε την, μη φοβάστε· πες στις πόλεις του Ιούδα: Ιδού ο Θεός σας, ο Κύριος, ο Κύριος έρχεται με δύναμη· και ο βραχίονάς του με κυριαρχία· ιδού, ο μισθός του είναι μαζί του, και το έργο του ενώπιόν του· σαν ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό του, και με τον βραχίονά του θα συνάξει τα αρνιά, και θα παρηγορήσει τις εγκυμονούσες.

Και πάλι ο Ησαΐας: «Ανέβα σε όρος υψηλό, εσύ που φέρνεις το χαρμόσυνο μήνυμα στη Σιών, ύψωσε με δύναμη τη φωνή σου, εσύ που φέρνεις το χαρμόσυνο μήνυμα στην Ιερουσαλήμ· υψώστε την, μη φοβάστε· πείτε στις πόλεις του Ιούδα, ιδού ο Θεός μας. Ιδού, ο Κύριος έρχεται με δύναμη, και ο βραχίονάς Του με εξουσία· ιδού, ο μισθός Του είναι μαζί Του, και το έργο Του ενώπιόν Του. Ως ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό Του, και με τον βραχίονά Του θα συνάξει τα αρνιά και θα παρηγορήσει τις κυοφορούσες».

Γι' αυτόν τον λόγο και ο μέγας Ησαΐας προτρέπει εκείνον που έχει αναβεί στο υψηλό όρος μέσω της πολιτείας του να βοά με λαμπρή φωνή, ώστε μέσω αυτού να γνωρίσουν οι ακροατές τον Κύριο που έρχεται με ισχύ και τον βραχίονα που εξουσιάζει τα όντα, αυτόν που ποιμαίνει το ποίμνιο και συνάγει τα αρνία και παρηγορεί εκείνες που κυοφορούν καλώς μέσω των αγαθών ελπίδων, αυτόν που έχει περιλάβει τον ουρανό με τη σπιθαμή του και περισφίγγει όλη τη γη στη δράκα του, και όσα άλλα εκτός από αυτά αναφέρει η προφητεία ότι πρέπει να κηρύσσονται από εκείνον που έχει ανέλθει στην κορυφή του όρους. Εάν, λοιπόν, για τον σκοπό αυτό παρέχεται στα μάτια η δύναμη από τα ύδατα και το γάλα για την επίγνωση της αλήθειας, ακολούθως επαινούνται έπειτα από αυτά οι σιαγόνες, το έργο των οποίων είναι να λεπτοποιούν την τροφή μέσω της οποίας συντηρείται η φύση και η δύναμη του σώματος.

Και πώς μας ποιμαίνει; Με το ίδιο του το χέρι, δηλαδή, με την ανθρώπινη φύση του. Διότι με αυτήν έδειξε αυτό που είναι ίδιον του ποιμένα, το να δώσει τη ζωή του για το ποίμνιο. Γι' αυτό και ο Ησαΐας λέει: «Ως ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό του, και με τον βραχίονά του θα συνάξει τα αρνιά». «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με πείραξαν οι πατέρες σας». Το ότι το «Σήμερα» δεν σημαίνει μία μόνο ημέρα, ούτε τον παρόντα αιώνα, μας το δίδαξε ο Παύλος γράφοντας προς τους Εβραίους. Λέει δηλαδή: «Να προτρέπετε ο ένας τον άλλον κάθε μέρα, όσο διαρκεί το σήμερα, για να μην σκληρυνθεί κανείς από σας από την απάτη της αμαρτίας». Εάν λοιπόν ακούσουμε τη φωνή του στον παρόντα αιώνα (διότι έχουμε ακούσει: «Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη φωνή μου και με ακολουθούν»), ας μην σκληρύνουμε τις καρδιές μας, ούτε να μιμηθούμε τον λαό των Ιουδαίων, που στους προφήτες ονομάζεται οίκος αντιλογίας και λαός σκληρόκαρδος, ο οποίος πολλές φορές πείραξε και παραπίκρανε τον Θεό στην έρημο, εξαιρέτως δε όταν, αφού νίκησαν τον Χαναναίο, ενώ έπρεπε να ευχαριστούν, καταφέρονταν εναντίον του Θεού κατηγορώντας τον για την έξοδο από την Αίγυπτο. Τότε που έστειλε εναντίον τους θανατηφόρα φίδια, ώστε και ο Παύλος να λέει: «Ας μην εκπειράζουμε τον Κύριο, όπως ακριβώς κάποιοι από αυτούς τον εξέπειρασαν, και εξολοθρεύτηκαν από τα φίδια».

Ο Δαβίδ πάλι λέει τα εξής: «Όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί αχρειώθηκαν· δεν υπάρχει κανείς που να πράττει την καλοσύνη, δεν υπάρχει ούτε ένας». Γι' αυτό παρέστη αναγκαία η επέμβαση της δεξιάς του Θεού και του βραχίονα, δηλαδή του Μονογενούς Του. Διότι καθένα από αυτά που ελέχθησαν χαρακτηρίζει Αυτόν· για τον οποίο και ο Ησαΐας λέει: «Ως ποιμένας θα ποιμάνει τον λαό του, και με τον βραχίονά του θα συνάξει τα αρνιά»· τον οποίο όχι τυχαία ο ψαλμωδός προσωνόμασε άγιο, αλλά επειδή ήθελε να τον παρουσιάσει σε δική του, ξεχωριστή υπόσταση. Αυτό, λοιπόν, το χαμένο πλάσμα έσωσε· διότι δεν ήλθε για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σώσει τον κόσμο. Το ότι δε ο προφήτης υπαινίσσεται την έλευση του Μονογενούς (επειδή μόνο αυτή σώζει το ανθρώπινο γένος), το φανερώνει ο Ησαΐας, λέγοντας: «Ούτε πρέσβης, ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος θα έλθει και θα μας σώσει»· το φανερώνουν δε και τα επόμενα: «Ο Κύριος έκανε γνωστό το σωτήριό του, ενώπιον των εθνών αποκάλυψε τη δικαιοσύνη του». Το ότι ο Χριστός έχει ονομαστεί πολλές φορές σωτήριον και δικαιοσύνη, το απέδειξε ο λόγος μέσα από τα προηγούμενα. Εδώ όμως καταδεικνύει την ακρίβεια των προφητικών λέξεων, πώς δηλαδή λέει ότι πρώτα Αυτός έγινε γνωστός, και ύστερα αποκαλύφθηκε.

Για τον οποίο και ο Ησαΐας λέει: Ως ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό του, και ο βραχίονάς του θα συνάξει τα αρνιά. Τον οποίο όχι τυχαία ο Ψαλμωδός τώρα ονόμασε άγιο, αλλά επειδή ήθελε να τον δείξει σε δική του, ιδιαίτερη υπόσταση. Αυτός, λοιπόν, έσωσε το χαμένο πλάσμα. Διότι δεν ήλθε για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σώσει τον κόσμο. «Ενθυμήθηκε το έλεός του προς τον Ιακώβ.» Γι' αυτόν τον λόγο, αφού ανέφερε τον Ιακώβ, δεν αρκέστηκε σε αυτό, αλλά πρόσθεσε και τον οίκο του Ισραήλ, για να δηλώσει οπωσδήποτε ότι, πράττοντας αυτά που τώρα προφητεύονται, αυτός ήταν που έδωσε τα ονόματα στον Ιακώβ και τον Ισραήλ. Γι' αυτό άλλωστε και πάλεψε μαζί του, θέλοντας να προτυπώσει το μυστήριο της σαρκώσεως, διότι η πάλη και η συμπλοκή είναι ίδιον της σάρκας. Ενθυμήθηκε, λοιπόν, τις επαγγελίες προς τον Ιακώβ και τον Ισραήλ, και με τη χάρη του εξεπλήρωσε το μυστήριο προς εκείνον. Διότι στους Ιουδαίους ήλθε ως Ιουδαίος. Αλλά, επειδή εκείνοι έκλεισαν τα μάτια τους (διότι έκλεισαν ερμητικά, λέει ο Ησαΐας, τα μάτια τους για να μη δουν), αντί για εκείνους τα πέρατα της γης (δηλαδή όλα τα έθνη) είδαν το σωτήριο του Θεού, αν και προηγουμένως δεν έβλεπαν. «Αλαλάξτε προς τον Θεό, όλη η γη.» Και πολύ δικαιολογημένα, επειδή τα αγαθά είναι κοινά. Διότι το τετελεσμένο μυστήριο δεν αφορά πλέον μία χώρα, όπως την Ιουδαία, ούτε ένα έθνος, αλλά ολόκληρη την ανθρωπότητα, για το οποίο και θέλει να αλαλάζουν, σαν να έχουν νικήσει σε έναν κοινό πόλεμο.

Κεφάλαιο 54. Υπόσχεση προς τον Ισραήλ για την άφεση των αμαρτιών και την παρουσία του Χριστού· και ευαγγελισμός εκείνων που κατόρθωσε με την παρουσία Του στον κόσμο· και δοξολογία προς Αυτόν, αλλά καταδίκη εκείνων που κατασκευάζουν τα είδωλα. «Παρηγορείτε, παρηγορείτε τον λαό μου», λέει ο Κύριος· «ιερείς, μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ, παρηγορήστε την, διότι ολοκληρώθηκε η ταπείνωσή της· συγχωρέθηκε η αμαρτία της, διότι δέχθηκε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια τιμωρία για τα αμαρτήματά της. Φωνή κάποιου που βοά στην έρημο: Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του Θεού μας. Κάθε φάραγγα θα γεμίσει, και κάθε όρος και βουνό θα ταπεινωθεί· και τα στρεβλά θα γίνουν ευθεία και τα τραχιά ομαλοί δρόμοι, και θα φανερωθεί η δόξα του Κυρίου, και θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού, διότι ο Κύριος μίλησε. Φωνή κάποιου που λέει: Βόησε! Και είπα: Τι να βοήσω; Κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν άνθος του χορταριού... Το ρήμα όμως του Θεού μας μένει στον αιώνα. Ανέβα σε υψηλό όρος, εσύ που φέρνεις το ευαγγέλιο στη Σιών, ύψωσε με δύναμη τη φωνή σου, εσύ που φέρνεις το ευαγγέλιο στην Ιερουσαλήμ· υψώστε την, μη φοβάστε· πείτε στις πόλεις του Ιούδα: Ιδού ο Θεός σας, ιδού ο Κύριος έρχεται με δύναμη, και ο βραχίονάς Του με εξουσία· ιδού ο μισθός Του μαζί Του, και το έργο Του ενώπιόν Του. Ως ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό Του, και με τον βραχίονά Του θα συνάξει τα αρνιά και θα παρηγορήσει τις εγκυμονούσες».

Ακούει αυτή, ότι ο Ησαΐας διηγείται με ακρίβεια τα περί αυτού και τον αποκαλεί ποιμένα: Ως ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό του, και με το χέρι του θα συνάξει τα αρνιά, και θα παρηγορήσει τις εγκυμονούσες· και του λέει: Πού ποιμαίνει, πού αναπαύει το ποίμνιο, αυτός που αγάπησε η ψυχή μου; Την στέλνει ο Ησαΐας στον Ιωάννη, και της λέει ο Ιωάννης: Φωνή βοώντος στην έρημο· ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του. Πηγαίνει στην έρημο προς τον Ιωάννη, τον κρατά και τον ρωτά: Πες μου, εσύ είσαι ο Χριστός;

Ως ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό του, και με τον βραχίονά του θα συνάξει τα αρνιά, και θα παρηγορήσει αυτήν που κυοφορεί.