Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 40:16

Τόμος Ε'. «Εάν όλα τα έθνη θεωρήθηκαν σαν σταγόνα από κάδο και σαν κλίση ζυγαριάς, και θα θεωρηθούν σαν σταγόνα σάλιου; Και ο Λίβανος δεν είναι αρκετός για καύση, και όλα τα τετράποδα δεν είναι αρκετά για ολοκαύτωμα, και όλα τα έθνη δεν είναι τίποτα, και θεωρήθηκαν ως μηδέν. Με ποιον παρομοιάσατε τον Κύριο, και με ποιο ομοίωμα τον ταυτίσατε; Μήπως κατασκεύασε είδωλο ο τεχνίτης, ή ο χρυσοχόος λιώνοντας χρυσό το περιχρύσωσε; Διότι ο τεχνίτης επιλέγει ξύλο που δεν σαπίζει, και αναζητά με σοφία πώς θα στήσει το είδωλό του, ώστε να μην κλονίζεται. Δεν θα γνωρίσετε; Δεν ακούτε; Δεν σας αναγγέλθηκε από την αρχή; Δεν γνωρίσατε τα θεμέλια της γης;» Ο προφητικός λόγος, αφού μας υπενθύμισε την ένσαρκη οικονομία του Μονογενούς και θαύμασε επαρκώς την άρρητη σοφία μέσω της οποίας και σωθήκαμε, και έχοντας γνωρίσει τον εκ φύσεως και αληθινό Δεσπότη αξιωθήκαμε της δικής Του χάριτος, αφού συγκεντρωθήκαμε σαν αρνιά με τον βραχίονά Του και βρεθήκαμε υπό την σκέπη Του όπως υπό έναν εξαιρετικά αγαθό ποιμένα· διότι έθεσε τη ζωή Του υπέρ των δικών Του προβάτων.

Τι είναι και ο σίελος, δηλαδή το ανθρώπινο πτύσμα; Αλλά τίποτα δεν θα του αρκούσε, λέει, ούτε ο Λίβανος για καύση, ούτε όλα τα τετράποδα για ολοκαύτωμα. Τέτοιου είδους πράγματα είναι εντελώς ευκαταφρόνητα. Και αν ακόμη προσφέρονταν όλα για ολοκαύτωμα σε αυτόν, και αυτά ας θεωρηθούν κατώτερα της δόξας του Θεού. Και αν όλα τα έθνη, λέει, είναι σαν το μηδέν, και θεωρήθηκαν ως ένα τίποτα, με ποιο ομοίωμα τον παρομοιάσατε;

Και γιατί τα λέγω αυτά, λέει, όταν πάρα πολύ εύκολα, εάν το θελήσει ο Θεός, θα μπορούσαν να συνταραχθούν ακόμη και αυτά τα ίδια τα όρη και οι βουνοί θα μετακινηθούν και σύμπασα η γη μαζί με τους κατοίκους της θα συσταλεί, δηλαδή θα μεταβεί στο μη ον και θα γίνει πάλι σαν να μην υπάρχει; Διότι Εκείνος που τα δημιούργησε στην αρχή, ασφαλώς και θα τα εξαφανίσει πάρα πολύ εύκολα, και τα μεγάλα δεν αποτελούν απολύτως κανένα εμπόδιο για Αυτόν. Φαίνεται δε ότι και ο μακάριος Δαβίδ έχει σκεφθεί και έχει πει πράγματα σύμφωνα με τα προκείμενα: «Τι σου συμβαίνει, θάλασσα, που έφυγες; Και σε σένα, Ιορδάνη, που στράφηκες προς τα πίσω; Τα όρη, γιατί σκιρτήσατε σαν κριάρια, και οι βουνοί σαν τα αρνιά των προβάτων; Από το πρόσωπο του Κυρίου σαλεύτηκε η γη». Διότι, όπως ήδη προείπε: «Μέσα σε σεισμό είναι η οδός Του». Το ότι δε σύμπασα η γη δεν είναι τίποτα, και ότι τα όσα υπάρχουν σε αυτήν θα θεωρούνταν εντελώς ανάξια λόγου, εάν κάποιος επέλεγε να τα αναμετρήσει με τη θεία και ανέκφραστη δόξα, το επιμαρτυρεί και ο προφήτης Ησαΐας λέγοντας: «Εάν όλα τα έθνη θεωρήθηκαν σαν σταγόνα από κάδο, και σαν κλίση ζυγαριάς, και θα λογαριαστούν σαν σταγόνα σιέλου· ο δε Λίβανος δεν είναι αρκετός για καύση, και όλα τα τετράποδα δεν είναι αρκετά για ολοκαύτωμα, και όλα τα έθνη είναι σαν το τίποτα, και λογαριάστηκαν ως τίποτα· με ποιον παρομοιάσατε τον Κύριο, και με ποιο ομοίωμα Τον συγκρίνατε;». Φαίνεται όμως πάλι σε κάποιους άλλους ορθό, να θεωρηθεί ότι τα λόγια αυτά ειπώθηκαν εμμέσως και για την ίδια τη Νινευή.

Και πάλι: μην απορείτε γι' αυτό, διότι έρχεται η ώρα κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνήματα θα ακούσουν τη φωνή του, και θα εξέλθουν εκείνοι που έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, ενώ εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως. Διότι είναι γραμμένο: «Πρόσεχε, ουρανέ, και θα μιλήσω, και ας ακούσει η γη τα ρήματα από το στόμα μου. Ας αναμένεται σαν τη βροχή ο λόγος μου, και ας κατέβουν σαν τη δροσιά τα ρήματά μου». Αυτή είναι η δροσιά που ανατέλλει και ζωοποιεί τους νεκρούς. Όπως ακριβώς και ένας άλλος προφήτης αναφωνεί, λέγοντας: «Θα αναστηθούν οι νεκροί, και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνήματα, και θα ευφρανθούν όσοι βρίσκονται στη γη· διότι η δροσιά που προέρχεται από εσένα είναι θεραπεία γι' αυτούς». Διότι τα πάντα είναι δυνατά στον Θεό, και τίποτα δεν είναι αδύνατο για αυτόν. Διότι είτε πρόκειται για ανθρώπους, είτε για γη, είτε για τα πελάγη των θαλασσών, είτε για τις αβύσσους, είτε για οποιαδήποτε άλλη κτίση, τα πάντα βρίσκονται στο χέρι του, και μπροστά του είναι σαν να μην υπάρχουν. Και ας σε πείσει ο προφήτης, λέγοντας: «Ποιος μέτρησε με το χέρι του το νερό, και τον ουρανό με τη σπιθαμή, και όλη τη γη με μια χούφτα; Ποιος ζύγισε τα βουνά σε σταθμά και τις κοιλάδες σε ζυγαριά;» Και πάλι λέει: «Όλα τα έθνη θεωρήθηκαν σαν μια σταγόνα από τον κουβά και σαν το ελάχιστο βάρος της ζυγαριάς, και θα θεωρηθούν σαν σάλιο. Ο δε Λίβανος δεν είναι αρκετός για καύση προσφοράς, και όλα τα τετράποδα δεν είναι αρκετά για ολοκαύτωμα, και όλα τα έθνη θεωρήθηκαν σαν ένα τίποτα». Ο δε Αββακούμ λέει: «Κύριε, άκουσα την ακοή σου και φοβήθηκα· Κύριε, κατανόησα τα έργα σου και εξεπλάγην».

Γι' αυτό και διδάσκει ότι όλη η λατρεία τους, η οποία τελείται με αίματα και θυσίες, δεν έχει τίποτα το θεοπρεπές. Διότι, ακόμη και αν προσέφερε κάποιος όλα τα τετράποδα της γης, ή αν χρησιμοποιούνταν ολόκληρος ο Λίβανος και η ξυλεία των δέντρων που φυτρώνουν σε αυτόν για την ολοκάρπωση των θυμάτων, δεν θα είχαν αξία αντάξια του Θεού. Σε αυτά προσθέτει αμέσως μετά τα εξής: «Και όλα τα έθνη είναι σαν να μην υπάρχουν και λογίστηκαν ως τίποτα». Ποια είναι όμως αυτά, αν όχι εκείνα που δεν γνώριζαν τον Θεό και είχαν προσκολληθεί στην πλάνη της ειδωλολατρίας; Για τα οποία μάλιστα ελέχθη ότι «θα λογιστούν σαν σταγόνα από τον κάδο, σαν ροπή της ζυγαριάς και σαν σίελος». Σε αυτούς τους ίδιους στη συνέχεια απευθύνει επίπληξη λέγοντας: «Με ποιον παρομοιάσατε τον Κύριο και με ποιο ομοίωμα τον συγκρίνατε; Μήπως κατασκεύασε κάποια εικόνα ο τεχνίτης, ή ο χρυσοχόος, αφού έλιωσε χρυσάφι, την επιχρύσωσε;» και τα εξής. Αυτά βεβαίως πρόσθεσε ακολούθως, αφού παρέθεσε τη θεολογία περί του Χριστού για να την κηρύξει στα έθνη, δηλώνοντας πόσο μεγάλος ήταν Εκείνος που μέτρησε «με το χέρι Του το ύδωρ και τον ουρανό με τη σπιθαμή και όλη τη γη με τη χούφτα», και ο οποίος ζύγισε «τα όρη με τα σταθμά και τις κοιλάδες με τη ζυγαριά». Με αυτά, λοιπόν, παραβάλλει αναγκαίως την πλάνη που κυρίευε προηγουμένως τα έθνη, αποτρέποντάς τα μεν από αυτήν, και ανακαλώντας τα δε προς τη γνώση του Θεολογουμένου. Με αυτόν ακριβώς τον τρόπο το προφητικό πνεύμα εξομαλύνει τις ψυχές των εθνών για το ευαγγελικό κήρυγμα, αποσμήχοντας και αποκαθαίροντάς τες από την πατροπαράδοτη δεισιδαιμονία.

Ποιος μέτρησε με τη χούφτα του το νερό ... ποιος ζύγισε τα βουνά με τον στατήρα και τις κοιλάδες με τη ζυγαριά; Ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου ... αν όλα τα έθνη θεωρήθηκαν σαν μια σταγόνα από τον κάδο και σαν το γέρσιμο της ζυγαριάς, θα θεωρηθούν σαν μια σταγόνα σάλιου; ... και όλα τα έθνη δεν είναι τίποτα, και υπολογίστηκαν ως ένα τίποτα. Με ποιον παρομοιάσατε τον Κύριο ... Μήπως ο τεχνίτης έφτιαξε εικόνα ή ο χρυσοχόος λιώνοντας χρυσάφι την επιχρύσωσε; Μήπως κατασκεύασε ομοίωμά του; Διότι ο ξυλουργός επιλέγει ξύλο που δεν σαπίζει, και ερευνά με σύνεση πώς θα στήσει την εικόνα του, ώστε να μην κλονίζεται. Δεν θα γνωρίσετε; Δεν θα ακούσετε; Δεν σας αναγγέλθηκε από την αρχή; Δεν κατανοήσατε τα θεμέλια της γης; Αυτός που συγκρατεί τον γύρο της γης και βλέπει τους κατοίκους της σαν ακρίδες, αυτός που έστησε τον ουρανό σαν καμάρα και τον άπλωσε σαν σκηνή για κατοικία, αυτός που καθιστά τους άρχοντες σαν να μην εξουσιάζουν τίποτα, και έκανε τη γη σαν ένα τίποτα. Διότι δεν πρόκειται να φυτέψουν, ούτε να σπείρουν, ούτε να ριζώσει στη γη η ρίζα τους· φύσηξε πάνω τους, και ξεράθηκαν ... Τώρα λοιπόν, με ποιον με παρομοιάσατε, για να εξισωθώ; είπε ο Άγιος. Υψώστε τα μάτια σας ψηλά και δείτε· ποιος τα δημιούργησε όλα αυτά; Αυτός που εξάγει τον κόσμο του κατά αριθμό, θα τα καλέσει όλα με το όνομά τους χάρη στην πολλή του δόξα, και μέσα στο κράτος της ισχύος του τίποτα δεν σου διέφυγε.

Κάνουν καλύτερα, βέβαια, εκείνοι που απεικονίζουν το θείο σύμφωνα με το καλύτερο μέρος του ανθρώπου, δηλαδή τη λογική ψυχή. Διότι εκείνοι που θεωρούν ότι αυτό είναι ανθρωπόμορφο, είναι εντελώς ανόητοι, επειδή μπερδεύονται με τα όσα έχουν λεχθεί συγκαταβατικά και δεν ανέχονται να εννοήσουν τίποτα πιο θεϊκό. Πώς, δηλαδή, έχει γραφτεί: «Στη σκέπη των πτερύγων σου θα με σκεπάσεις», και: «Επτά οφθαλμοί του Κυρίου επιβλέπουν σε όλη τη γη», εφόσον ο άνθρωπος δεν έχει ούτε φτερά ούτε επτά μάτια; Και πώς ο Παύλος αποφάνθηκε ότι το θείο δεν είναι όμοιο ούτε καν με τη σκέψη του ανθρώπου; Και πώς ο Ησαΐας είπε: «Εάν όλα τα έθνη θεωρήθηκαν σαν σταγόνα από κουβά, και σαν σταγόνα σάλιου, και ο Λίβανος δεν είναι αρκετός για καύση, και όλα τα τετράποδα δεν είναι αρκετά για ολοκαύτωμα, με ποιον θα παρομοιάσετε τον Κύριο;» Και πώς ο Μωυσής, του οποίου τα λόγια προσπαθούν να ερμηνεύσουν κακόβουλα, είπε: «Και να προφυλάξετε πάρα πολύ τις ψυχές σας, διότι δεν είδατε κανένα ομοίωμα κατά την ημέρα που σας μίλησε;» Όμως, ούτε και εκείνοι, όπως τουλάχιστον νομίζω, δογματίζουν με απόλυτη ακρίβεια.

Τώρα όμως, βλέποντας πολλές φορές έναν βασιλιά να εισέρχεται στα ανάκτορα με πολλούς δορυφόρους, μακαρίζουμε εκείνους που βρίσκονται κοντά του, οι οποίοι συμμετέχουν στους λόγους και τις αποφάσεις του και μετέχουν στην υπόλοιπη δόξα του. Και ακόμη κι αν διαθέτουμε αμέτρητα αγαθά, οικτίρουμε τον εαυτό μας και δεν αισθανόμαστε κανένα από αυτά, ατενίζοντας τη δόξα εκείνων που τον περιστοιχίζουν, αν και γνωρίζουμε καλά ότι μια τέτοια λαμπρότητα είναι επισφαλής και αβέβαιη και εξαιτίας των πολέμων και των επιβουλών και των βασκανιών, αλλά και διότι, ακόμη και χωρίς αυτά, από μόνη της είναι εντελώς ανάξια λόγου. Όσον αφορά, όμως, τον Βασιλέα των πάντων, «Εκείνον που κατέχει —όχι ένα μέρος της γης, αλλά— ολόκληρο τον κύκλο της γης», ή μάλλον Εκείνον που την περικλείει ολόκληρη «στην παλάμη Του» και μετρά τους ουρανούς «με τη σπιθαμή», Εκείνον που συγκρατεί τα πάντα «με τον ρήμα της δυνάμεώς Του», μπροστά στον οποίο όλα τα έθνη λογίστηκαν ως ένα τίποτα και ως σταγόνα σιέλου, στην περίπτωσή Του, λοιπόν, δεν θα θεωρήσουμε ως την έσχατη κόλαση το να μην συγκαταλεχθούμε σε εκείνη τη χορεία που Τον περιστοιχίζει, αλλά θα αρκεστούμε στο να απαλλαγούμε απλώς από τη γέεννα;

Ποιος μέτρησε με το χέρι του το νερό, και τον ουρανό με τη σπιθαμή, και ολόκληρη τη γη με μια χούφτα; Ποιος ζύγισε τα όρη με σταθμά και τις κοιλάδες με ζυγαριά; Ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου, και ποιος έγινε σύμβουλός του, ώστε να τον διδάξει; Ή με ποιον διαβουλεύτηκε, και εκείνος τον συμβούλευσε; Ή ποιος του έδειξε την ορθή κρίση; Ή ποιος του γνώρισε την οδό της συνέσεως; Όλα τα έθνη λογίστηκαν ως μια σταγόνα από τον κάδο, και ως ανεπαίσθητη κλίση της ζυγαριάς, και θα θεωρηθούν ως σίελος. Ο δε Λίβανος δεν αρκεί για καύση, ούτε τα τετράποδα αρκούν για ολοκαύτωμα, και όλα τα έθνη είναι ένα τίποτα, και λογίστηκαν ως μηδέν.