Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 40:2

Με το στόμα τους ευλογούσαν και με την καρδιά τους καταριούνταν. Δόλια χείλη στην καρδιά.〉 Ο λόγος αφορά τους Ιουδαίους: 〈Ο λαός αυτός με τιμά με τα χείλη, αλλά η καρδιά τους απέχει πολύ από εμένα. Δόλια χείλη στην καρδιά,〉 ή και στην καρδιά εκείνου που μιλά και στην καρδιά εκείνου που ακούει, ή και με διπλή καρδιά, ή και στην καρδιά εκείνων που δεν έχουν ακόμη πλανηθεί και στην καρδιά εκείνων που έχουν ήδη πλανηθεί, προκειμένου τους μεν να εξαπατήσουν, τους δε να κάνουν πιο διεστραμμένους. Και οι δαίμονες: 〈Καθώς ο διάβολος είχε ήδη βάλει στην καρδιά του Ιούδα.〉 Στην καρδιά, εξάλλου, μιλά αυτός που μιλάει εσωτερικά και εγγράφει τους λόγους σαν σε πλάκα στην καρδιά του: 〈Ιερείς, μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ,〉 αντί του: Μην θέλγετε τις ακοές με απατηλά λόγια, ούτε να λέτε επιπόλαια πράγματα, αλλά εμβαθύνετε τα σπέρματα της καρδιάς, αγγίξτε τη συνείδηση, μαστιγώστε ως προφήτες, θεραπεύστε τα τραύματα των διαλογισμών ...

Περί Νηστείας, Λόγος Β΄. «Παρηγορείτε, λέει, ιερείς, τον λαό· μιλήστε στα αυτιά της Ιερουσαλήμ». Η φύση του λόγου είναι ικανή, των μεν επιμελών τις ορμές να εντείνει, των δε ράθυμων και νωθρών να διεγείρει την προθυμία. Γι' αυτό οι στρατηγοί, όταν παρατάσσουν τον στρατό, χρησιμοποιούν προτρεπτικούς λόγους πριν από τους αγώνες, και τόση δύναμη έχει η προτροπή, ώστε πολλές φορές να προκαλεί σε πολλούς ακόμη και την περιφρόνηση του θανάτου. Οι γυμναστές, εξάλλου, και οι προπονητές, όταν οδηγούν τους αθλητές στους αγώνες των σταδίων, τους δίνουν πολλές συμβουλές για την ανάγκη να κοπιάσουν για τα στεφάνια της νίκης, με αποτέλεσμα πολλοί να πειστούν και, παρακινημένοι από τον πόθο της νίκης, να αψηφήσουν τα ίδια τους τα σώματα. Έτσι λοιπόν κι εγώ, που παρατάσσω τους στρατιώτες του Χριστού στον πόλεμο κατά των αόρατων εχθρών, και προετοιμάζω τους αθλητές της ευσέβειας για τα στεφάνια της δικαιοσύνης μέσω της εγκράτειας, θεωρώ απολύτως αναγκαίο τον λόγο της προτροπής.

Ο γνήσιος λοιπόν δούλος –γιατί θα επανέλθω πάλι στον σκοπό του λόγου– στεφανώθηκε με το στεφάνι της επιείκειας, διότι εισήλθε στη χαρά του κυρίου του. Εκείνος όμως που έλαβε το τάλαντο, και έπειτα αποδείχθηκε οκνηρός, χωρίς να εργαστεί καθόλου με αυτό, αλλά αντίθετα το έκρυψε στη γη, υπέστη τις έσχατες τιμωρίες. Ας αποφύγουμε λοιπόν τη μίμησή του, ας αποδιώξουμε από τη διάνοιά μας την ανώφελη και καταραμένη οκνηρία, την οκνηρία δηλαδή ως προς τα αγαθά έργα, και ας μην καταχώσουμε στην απραξία τη χάρη που μας δόθηκε από τον Χριστό. Λέει κάπου μέσω της φωνής του Ησαΐα ο Θεός των όλων: «Ιερείς, μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ». Τι γίνεται όμως εάν εκείνος που διδάσκει αναπτύσσει στους ακροατές του λόγους που συνήθως ωφελούν, και εκείνοι δεν εναποθέτουν στο νου και στην καρδιά τους τη μυσταγωγία, αλλά, επευφημώντας απλώς και ανταμείβοντας τον μυσταγωγό με κενούς επαίνους, παραμένουν άγευστοι των ιερών διδαγμάτων; Άραγε αρμόζει στον μυσταγωγό να αδρανήσει; Έπειτα ποιους λόγους θα βρει ενώπιον του θείου βήματος για να τον υπερασπιστούν, όταν κατηγορήσει τη ραθυμία των ακροατών και ισχυριστεί ότι γι' αυτόν τον λόγο η οκνηρία του ήταν δικαιολογημένη; Αντιθέτως, μάλλον θα κατακριθεί, όπως μπορούμε να δούμε από την ευαγγελική παραβολή. Διότι αυτός που έλαβε το τάλαντο από τον οικοδεσπότη, το κατέχωσε μεν στη γη και, φέρνοντάς το χωρίς να το έχει πολλαπλασιάσει, το προσκόμισε λέγοντας: «Κύριε, ιδού, έχεις το δικό σου».

Αλλά βέβαια ο ανθρώπινος νους είναι πολύ ασθενής, και σφάλλουμε σε πολλά, σύμφωνα με το γεγραμμένο, και κανείς από εμάς δεν θα μπορούσε να γίνει εντελώς οξύνους και σοφός, αλλά πολλές φορές ξεπέφτει στο μη ορθό ακόμη και μια θεοφιλής καρδιά, και ένας αξιοθαύμαστος νους. <Παρηγορείτε, παρηγορείτε τον λαό μου, λέει ο Θεός· ιερείς, μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ, παρηγορήστε την, διότι συμπληρώθηκε η ταπείνωσή της· έχει συγχωρεθεί η αμαρτία της, διότι δέχθηκε από το χέρι του Κυρίου διπλά για τα αμαρτήματά της.> Ο λόγος μετατοπίστηκε στα όσα αφορούν τον Χριστό και κάνει πλέον σαφή την ανακήρυξη της χάριτος μέσω αυτού· όμως δεν φαίνεται να έχει προχωρήσει έξω από το εύλογο, ούτε βέβαια να έχει εισαχθεί σε ακατάλληλο καιρό. Διότι ίσως κάποιοι από όσους δεν έχουν εμβαθύνει πολύ στη θεία Γραφή θα έλεγαν: Με ποιον τρόπο άραγε ο προφήτης σε αυτά μάς παρουσιάζει την προφητεία για τον Χριστό ως γειτονική με τους λόγους του Εζεκία;

Διότι η παρουσία του Χριστού, καθώς και τα θεσπίσματα που δόθηκαν μέσω Αυτού, ο οποίος έλεγε ξεκάθαρα: «Δεν απεστάλην παρά μόνο για τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ», αποτέλεσε παράκληση προς σωτηρία πρωτίστως για εκείνους που προέρχονταν από τον Ισραήλ. Ω λοιπόν, λέγει, ιερείς, ω λειτουργοί των νέων θεσπισμάτων του Χριστού, μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ, δηλαδή, καταστήστε τον λόγο της παρακλήσεως ευπρόσδεκτο στους ακροατές. Διότι ο νόμος ήταν βαρύς για όλους, καθώς δίδασκε σκιές και τύπους· δεν εισήγαγε στον νου και στην καρδιά των ακροατών την παιδεία για τα αναγκαία, αλλά μετά βίας εμφύτευε μια κατά κάποιον τρόπο επιφανειακή γνώση, η οποία βρισκόταν μόνο στο γράμμα. Αντιθέτως, το σωτήριο και ευαγγελικό κήρυγμα εξαγγέλλεται ενώ το Άγιο Πνεύμα φανερώνει το βάθος της διανοίας του καθενός, μεταδίδει πνευματικές θεωρίες, και εδραιώνει τους λόγους των αγίων, σαν να τους εντυπώνει ανεξίτηλα στα πιο εσώτερα μύχια της διανοίας.

Σε κάποιους βέβαια φαίνεται ότι, αντί για τους ιερουργούς του θείου κηρύγματος, ονομάστηκαν εδώ ιερείς οι άγιοι άγγελοι, στους οποίους μάλιστα θα ταίριαζε πάρα πολύ να μπορούν να μιλούν στις καρδιές. Παρηγορήστε την, λοιπόν. Τι λοιπόν λέγοντάς της; Ότι ο Θεός των όλων έπαυσε την οργή που είχε στραφεί εναντίον τους. «Ολοκληρώθηκε η ταπείνωσή της.» Διότι, λέει, ταπεινώθηκε επαρκώς, και συγχωρήθηκε η αμαρτία της. «Επειδή δέχθηκε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια τιμωρία για τα αμαρτήματά της.» Μήπως λοιπόν ο Θεός τιμωρούσε περισσότερο από όσο έπρεπε, και δεν επέβαλλε ποινές ισάξιες με τα εγκλήματα, αλλά πολύ μεγαλύτερες από αυτές, και σχεδόν διπλάσιες; Έπειτα πώς αυτό το πράγμα δεν είναι απίθανο; Και πώς θα επαληθευθεί, όταν λέει: Δεν θα τιμωρήσει ο Κύριος δύο φορές για το ίδιο πράγμα με θλίψη; Πώς λοιπόν πρέπει να κατανοήσουμε αυτό που ειπώθηκε; Όπως ακριβώς κάποιος φιλόστοργος πατέρας που έχει τεράστια ευσπλαχνία, έχοντας λυπήσει λίγο κάποιον γιο του που έσφαλε, νομίζει ίσως ότι η ενέργειά του εναντίον του ξεπέρασε το μέτρο· και αιτία αυτού είναι η φιλοστοργία και η στοργική διάθεση που οφείλει ο πατέρας προς τα παιδιά· έτσι λέει ότι δέχθηκε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια τιμωρία για τα αμαρτήματά της, η παρηγορούμενη Ιερουσαλήμ, η οποία, αν και καταδικάστηκε πάρα πολύ, με δεινά και αφόρητα πράγματα, εντούτοις τιμωρήθηκε μετριοπαθώς και όχι ισάξια με όσα έπραξε. «

Διότι είπε κάπου γι' αυτόν: «Ιερείς, μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ, παρηγορήστε την, διότι έφτασε στο πλήρωμά της η ταπείνωσή της, συγχωρήθηκε η αμαρτία της, επειδή δέχτηκε από το χέρι του Κυρίου τα αμαρτήματά της». Επομένως, λέει, ο Κύριος Σαβαώθ που σε λύτρωσε, του οποίου το όνομα είναι Άγιος του Ισραήλ, είπε: Δεν θα παραδοθείς πλέον σε πονηρούς και άσπλαχνους ανθρώπους, δηλαδή προφανώς σε αυτούς που σε νίκησαν στο παρελθόν, επειδή ο Θεός είχε οργιστεί και είχε αφήσει τον Ισραήλ στερημένο από ευσπλαχνία και αγάπη, βλέποντάς τους να τρέπονται σε αποστασία και να προχωρούν αχαλίνωτα στο να πράττουν εκείνα που αντιτίθενται στους θείους Του νόμους. <Κάθισε, συντετριμμένη, μπες στο σκοτάδι, θυγατέρα των Χαλδαίων· δεν θα ονομαστείς πλέον Ισχύς βασιλείας. Οργίστηκα εναντίον του λαού μου, εσύ μόλυνας την κληρονομιά μου. Εγώ τους παρέδωσα στα χέρια σου, αλλά εσύ δεν τους έδειξες έλεος, βάρυνες υπερβολικά τον ζυγό του ηλικιωμένου, και είπες: Στον αιώνα θα είμαι άρχουσα.

Ο μεν λοιπόν γνήσιος δούλος (διότι θα επανέλθω και πάλι στον σκοπό του λόγου μου) φόρεσε τον στέφανο της επιείκειας· διότι εισήλθε στη χαρά του κυρίου του. Εκείνος όμως που έλαβε το [ένα] τάλαντο, και έπειτα αποδείχθηκε οκνηρός, χωρίς να εργαστεί για να προσθέσει απολύτως τίποτα, αλλά αντίθετα το έκρυψε μέσα στη γη, υπέπεσε στις έσχατες τιμωρίες. Ας αποφύγουμε λοιπόν να τον μιμηθούμε, ας αποβάλουμε από τη διάνοιά μας την ανώφελη και καταραμένη οκνηρία, αναφορικά βέβαια με τις αγαθές προσπάθειες· ας μην καταχώσουμε στην απραξία τη χάρη που μας δόθηκε από τον Χριστό. Λέει κάπου μέσω της φωνής του Ησαΐα ο Θεός των όλων: «Ο ιερέας ας μιλήσει στην καρδιά της Ιερουσαλήμ». Τι γίνεται όμως, εάν εκείνος που διδάσκει συνθέτει λόγους που συνήθως ωφελούν τους ακροατές, αλλά εκείνοι δεν εναποθέτουν στον νου και την καρδιά τους τη μυσταγωγία, παρά μόνο τον χειροκροτούν, και αφού ανταμείψουν τον μυσταγωγό με κενούς επαίνους, παραμένουν άγευστοι των ιερών διδαγμάτων;

Προστέθηκε δε ότι «και από τους γιους του», οι οποίοι δεν υπήρχαν ακόμη αλλά επρόκειτο να γεννηθούν από αυτόν, θα πάρουν και θα τους κάνουν «ευνούχους», τους οποίους οι ίδιοι θα υποχρεώσουν να παραστέκονται στους βασιλείς τους. Ακούγοντάς τα αυτά ο Εζεκίας, απάντησε με ευλάβεια και συγχρόνως με ευσέβεια ότι κάθε «λόγος είναι αγαθός, τον οποίο θα λαλούσε» ο Θεός, ακόμη και αν θεωρηθεί λυπηρός για τους ανθρώπους. Αξίωσε όμως να μη συμβούν τα απειλούμενα κατά τον χρόνο της ζωής του, αλλά να υπάρξει «ειρήνη και δικαιοσύνη», ή σύμφωνα με τους «λοιπούς» ερμηνευτές «ειρήνη και αλήθεια», «κατά τις ημέρες του». Ως προς αυτά πάλι, ο Εβραίος έλεγε ότι ο Θεός δεν αποδέχθηκε την προαίρεση του Εζεκία· διότι το γεγονός ότι αξίωσε κάτι για τον εαυτό του, αλλά δεν έκανε κανέναν λόγο για τον λαό, φάνηκε αξιοκατάκριτο στον Θεό· γι' αυτό προσθέτει στη συνέχεια ο προφήτης: «Παρηγορείτε, παρηγορείτε τον λαό μου, λέγει ο Θεός»· διότι, έλεγε, ακόμη και αν αυτός, όντας φίλαυτος, φρόντισε και παρακάλεσε για τον εαυτό του χωρίς να κάνει καμία μνεία για τον λαό, εντούτοις ο Θεός, μεριμνώντας για τον δικό Του λαό, «παραγγέλλει να τον παρηγορούν» όσοι μπορούν να το πράξουν. Τη φράση «ιερείς, να παρηγορείτε τον λαό», ούτε στο εβραϊκό κείμενο ούτε στους λοιπούς ερμηνευτές τη βρήκαμε, γι' αυτό και έχει οβελιστεί και στους Εβδομήκοντα· σύμφωνα, λοιπόν, με τον Σύμμαχο έχει αποδοθεί ως: «Παρηγορείτε, παρηγορείτε τον λαό μου, λέγει ο Θεός σας, παρηγορήστε την καρδιά της Ιερουσαλήμ», και στους υπόλοιπους ερμηνευτές απαντούν φράσεις ισοδύναμες προς αυτό. Το ποιοι είναι όμως εκείνοι στους οποίους ο λόγος προστάζει «να παρηγορούν τον λαό», αξίζει να το εξετάσουμε, καθώς και το ποια είναι η «καρδιά της Ιερουσαλήμ» και πώς πρέπει να νοούμε την Ιερουσαλήμ, ωσάν να έχει «καρδιά» σαν κάποιο ζωντανό ον· διότι ως έμψυχη και λογική οντότητα την παρουσιάζει σαφώς ο λόγος που είπε: «Μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ».

Και θα μπορούσε μεν να ειπωθεί ότι Ιερουσαλήμ είναι ο «λαός» που κατοικεί σε αυτήν, όπως πολλές φορές αναφέρουμε την πόλη αντί για τους κατοίκους της, τώρα όμως ο ίδιος ο λόγος μνημονεύει τον «λαό» λέγοντας: «παρηγορείτε τον λαό μου», και πάλι ιδιαιτέρως προσθέτει το: «μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ». Ποιοι είναι λοιπόν αυτοί που λαμβάνουν την εντολή να «παρηγορούν» και ποιος είναι ο «παρηγορούμενος λαός», καθώς και ποια είναι η «καρδιά της Ιερουσαλήμ», ήρθε η ώρα να διευκρινιστεί.

Και αυτά τα λέγει ο Κύριος, ο οποίος έχει αποσταλεί από έτερο Κύριο και προαναγγέλλει τη δική του παρουσία στους ανθρώπους. Όπως δε έχει καταδειχθεί ποιος είναι ο «λαός» του Θεού, έτσι και η «καρδιά της Ιερουσαλήμ» θα νοηθεί ως η ανώτερη τάξη του «λαού»· διότι, όπως ακριβώς στο σώμα η καρδιά είναι το κυριότερο μέρος του συνόλου, έτσι και στο σώμα της Εκκλησίας η κυριότερη τάξη εύλογα θα μπορούσε να ονομαστεί «καρδιά» του συνόλου, η οποία είναι η τάξη των πλέον λογικών, που διακρίνονται για τη φρόνηση, τη διάνοια και τον λογισμό τους. Εάν, επομένως, λέγεται: «μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ», ο λόγος αυτός πρέπει να εκληφθεί σαν να έλεγε πιο ξεκάθαρα: «μιλήστε στους» συνετούς και πιο λογικούς μέσα στον λαό του Θεού.

Βλέπεις μέσα από πόσα απέδιδε τον λόγο περί της παρακλήσεως και σε άλλα σημεία, σαν να υπάκουε σε προφητικό πρόσταγμα, αναφωνούσε: «παρακαλούμε», λέγοντας, «στο όνομα του Χριστού, συμφιλιωθείτε με τον Θεό», και πάλι: «Σας παρακαλώ, λοιπόν, εγώ ο δέσμιος εν Χριστώ Ιησού». Με τον ίδιο δε τρόπο και οι υπόλοιποι μαθητές του Χριστού, όντες παράκλητοι, παρακαλούσαν τον λαό του Θεού, αλλά και «μιλούσαν στην καρδιά της Ιερουσαλήμ», δηλαδή αυτήν που νοείται πνευματικά, εννοώ δηλαδή το ανώτερο τάγμα του σώματος του λαού ή, σύμφωνα με άλλη εκδοχή, τους πιο λογικούς από όσους κατοικούσαν στην ίδια την Ιερουσαλήμ. Διότι, επειδή το υπόλοιπο πλήθος ήταν σαρκικό και σαν ένα παχύτατο σώμα, εκείνοι ανάμεσά τους που υπερείχαν στη σύνεση, τη φρόνηση και τη διάνοια, εύλογα θα μπορούσαν να νοηθούν ως η «καρδιά της Ιερουσαλήμ», στους οποίους ακριβώς επιθυμεί να μιλούν όσοι έχουν λάβει το πνεύμα της παρακλήσεως και να τους παρακαλούν, εφόσον αποτελούν την «καρδιά της Ιερουσαλήμ», με το να ευαγγελίζονται και σε αυτούς την άφεση των αμαρτιών, εξαιτίας της προφητείας περί της παρουσίας του Χριστού που ακολουθεί αμέσως μετά.

Επομένως, επιθυμεί να μιλήσουν οι προαναφερθέντες εν κρυπτώ στην «καρδιά της Ιερουσαλήμ» και να την πείσουν «ότι έχει παύσει η ταπείνωσή της και έχει λυθεί η αμαρτία της»· διότι υπέμεινε «διπλή» τιμωρία για όσα αμάρτησε. ⌜Αρμόζει, λοιπόν, πλέον να τύχει παρηγοριάς και παραμυθίας εξαιτίας της επιφάνειας του κοινού Σωτήρα όλων των ανθρώπων, η οποία έλαμψε στον βίο. Θα μπορούσε δε κανείς να πει ότι «διπλή» τιμωρία έχει επέλθει στην «καρδιά της Ιερουσαλήμ»· επειδή, και σύμφωνα με την ιστορία, οι προαναφερθέντες συμμετείχαν στα δεινά του πλήθους, ταπεινωμένοι από αλλόφυλα έθνη, και νοερά τιμωρούσαν τους εαυτούς τους, πενθώντας για την αποβολή του πλήθους και θρηνώντας για την πτώση και την απώλεια των πολλών· αλλά και κατά δεύτερον, όταν πολιορκήθηκε η Ιερουσαλήμ, με αποτέλεσμα να κατεδαφιστεί ως το έδαφος ο ναός που βρισκόταν σε αυτήν, υπέμεινε «διπλή» τιμωρία για τα ασεβήματα που διαπράχθηκαν μέσα σε αυτήν.⌝ Όμως, εν πάση περιπτώσει, η επιφάνεια του Σωτήρα, που εξαγγέλλεται στη συνέχεια, μετέδιδε την παρηγοριά και στους συνετούς που βρίσκονταν σε αυτήν, τους οποίους ονόμαζε «καρδιά». Και το ποια ήταν η παρηγοριά, το παρουσιάζει στη συνέχεια λέγοντας: «Φωνή βοώντος εν τη ερήμω· ετοιμάσατε την οδόν Κυρίου, ευθείας ποιείτε τας τρίβους του Θεού ημών». Στα οποία προσθέτει: «και όψεται πάσα σαρξ το σωτήριον του Θεού ημών», δηλαδή το ευαγγελικό κήρυγμα, και η παρηγοριά ήταν αυτή που θέσπιζε ότι επρόκειτο να γίνει γνωστό σε όλους τους ανθρώπους «το σωτήριον του Θεού».

Πώς σε άλλους μεν δίνονται διπλά τα αμαρτήματα από το χέρι του Κυρίου, και αναπληρώνεται το μέτρο της κακίας με τη διπλάσια αυτή ανταπόδοση, με την οποία σωφρονίζεται και ο Ισραήλ· ενώ σε άλλους, μέσω της επταπλάσιας ανταπόδοσης που αποδίδεται στον κόρφο τους, εξαλείφονται τα αμαρτήματα;

Κεφάλαιο 54. Υπόσχεση προς τον Ισραήλ για την άφεση των αμαρτιών και την παρουσία του Χριστού· και ευαγγελισμός εκείνων που κατόρθωσε με την παρουσία Του στον κόσμο· και δοξολογία προς Αυτόν, αλλά καταδίκη εκείνων που κατασκευάζουν τα είδωλα. «Παρηγορείτε, παρηγορείτε τον λαό μου», λέει ο Κύριος· «ιερείς, μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ, παρηγορήστε την, διότι ολοκληρώθηκε η ταπείνωσή της· συγχωρέθηκε η αμαρτία της, διότι δέχθηκε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια τιμωρία για τα αμαρτήματά της. Φωνή κάποιου που βοά στην έρημο: Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του Θεού μας. Κάθε φάραγγα θα γεμίσει, και κάθε όρος και βουνό θα ταπεινωθεί· και τα στρεβλά θα γίνουν ευθεία και τα τραχιά ομαλοί δρόμοι, και θα φανερωθεί η δόξα του Κυρίου, και θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού, διότι ο Κύριος μίλησε. Φωνή κάποιου που λέει: Βόησε! Και είπα: Τι να βοήσω; Κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν άνθος του χορταριού... Το ρήμα όμως του Θεού μας μένει στον αιώνα. Ανέβα σε υψηλό όρος, εσύ που φέρνεις το ευαγγέλιο στη Σιών, ύψωσε με δύναμη τη φωνή σου, εσύ που φέρνεις το ευαγγέλιο στην Ιερουσαλήμ· υψώστε την, μη φοβάστε· πείτε στις πόλεις του Ιούδα: Ιδού ο Θεός σας, ιδού ο Κύριος έρχεται με δύναμη, και ο βραχίονάς Του με εξουσία· ιδού ο μισθός Του μαζί Του, και το έργο Του ενώπιόν Του. Ως ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό Του, και με τον βραχίονά Του θα συνάξει τα αρνιά και θα παρηγορήσει τις εγκυμονούσες».

Έργα του Αγίου Ισιδώρου του Πηλουσιώτου. Βιβλίο Δεύτερο των Επιστολών του Ισιδώρου του Πηλουσιώτου. 1. Προς τον πρεσβύτερο Θεόγνωστο. Τι σημαίνει το «Ιερείς, μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ». Οι καθοδηγητές που επιδιώκουν τον βίο που αρμόζει σε δασκάλους, ας διατηρούν τον εαυτό τους όχι μόνο ανώτερο από κάθε κατάκριση, αλλά και ας πλουτίζουν με θεϊκά χαρίσματα.

Διότι το πρώτο είναι γνώρισμα και των τυχαίων, ενώ το δεύτερο γνώρισμα εκείνων που έχουν φτάσει στο απόγειο της αρετής, οι οποίοι, ακόμη και αν δεν πουν τίποτα, με μια σιωπή πιο ηχηρή από την ομιλία διαπαιδαγωγούν τους μαθητές, όχι τέρποντας την ακοή τους, αλλά φωτίζοντας τις ψυχές τους. Διότι εκείνοι που νομίζουν ότι στον δάσκαλο δεν χρειάζεται να υπάρχει τίποτα περισσότερο από τα λόγια, και την ακοή ενοχλούν, και γίνονται περίγελος. Ενώ εκείνοι που αστράφτουν μέσα από τα έργα τους, ακόμη και αν τηρούν σιγή, διαπαιδαγωγούν τις ψυχές όσων τους βλέπουν. Και αυτό είναι, λοιπόν, εκείνο που ζήτησες να μάθεις: «Ιερείς, μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ». Διότι πολλοί μεν είναι αυτοί που ενοχλούν με τα λόγια τους, λίγοι όμως αυτοί που διαπαιδαγωγούν με τα έργα τους, στους οποίους και ταιριάζει κατεξοχήν η ιεροσύνη.

ΣΒ. ΣΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ ΑΓΑΘΩΝΑ. Τι σημαίνει το: «Ιερείς, μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ»; Επειδή ο λόγος, όταν στερείται έργων, δεν φτάνει πιο πέρα από την ακοή, ενώ εκείνος που εμψυχώνεται από την πράξη, καθώς είναι γρήγορος και δραστήριος, προχωρά σε βάθος και αγγίζει την ψυχή. Γι' αυτόν τον λόγο παρήγγειλε ο Θεός αυτό ακριβώς που θέλησες να μάθεις: «Ιερείς, μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ». Διότι εκείνοι που μιλούν μόνο στα αυτιά είναι μεν πολλοί, αλλά ανάξιοι της ιερωσύνης. Ενώ εκείνοι που μιλούν στην καρδιά είναι μεν λίγοι, αλλά είναι δίκαιο να στεφανωθούν με το αξίωμα της ιερατείας.

ΣΛΗ΄. Στον διάκονο Παμπρέπιο. Τι σημαίνει το χωρίο: «Ιερείς, μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ». Επειδή το να φιλοσοφεί κανείς με τα λόγια είναι εύκολο, ενώ με τα έργα είναι δύσκολο, και επειδή το πρώτο τέρπει τις ακοές, ενώ το δεύτερο παιδαγωγεί τις ψυχές, για τον λόγο αυτόν ο Θεός βροντοφωνάζει προς αυτούς που έχουν στεφανωθεί με το λειτούργημα της ιεροσύνης αυτό ακριβώς που θέλησες να μάθεις: «Ιερείς, μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ». Διότι, επειδή εκείνοι που φιλοσοφούν μόνο με λόγια όχι μόνο ενοχλούν τους ακροατές, αλλά και με το να πράττουν τα αντίθετα από αυτά που λένε, καθιστούν τους εαυτούς τους αξιογέλαστους· γι' αυτόν τον λόγο ο Θεός απαιτεί από αυτούς την αρετή των έργων, η οποία αγγίζει την ψυχή των ακροατών. Επομένως, πρέπει ο ιερωμένος να είναι ιερός. Διότι δεν είναι θεμιτό να ιερουργεί ο ανίερος.

Και ο προφήτης λέει ότι έλαβε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια για τα αμαρτήματα· και πάλι ο Δαβίδ: «Δες τους εχθρούς μου, ότι έγιναν περισσότεροι από τις τρίχες της κεφαλής μου, και με μίσησαν με άδικο μίσος, και συγχώρησε όλες τις αμαρτίες μου»· και πάλι κάποιος άλλος: «Κύριε, ο Θεός μας, δώσε μας ειρήνη, διότι τα πάντα μας τα ανταπέδωσες». Αλλά αυτά τα λόγια αποδεικνύουν μεν ότι οι αγαθοί άνθρωποι εκτίουν εδώ τις ποινές για τα αμαρτήματά τους· πού αποδεικνύεται όμως ότι οι πονηροί, εφόσον απολαμβάνουν τα αγαθά εδώ, τιμωρούνται ολοκληρωτικά εκεί;

Κάποτε οι Ιουδαίοι υπέστησαν δεινά από τους Βαβυλωνίους, και ο Θεός δεν το εμπόδισε, αλλά οδηγούνταν στην αιχμαλωσία παιδιά και γυναίκες· όμως, μετά από αυτά, η αιχμαλωσία αυτή τους έγινε παρηγοριά ανάλογα με τα αμαρτήματά τους. Γι’ αυτόν τον λόγο λέει στον Ησαΐα: «Παρηγορείτε, παρηγορείτε τον λαό μου, ιερείς· μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ, διότι δέχθηκε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια τιμωρία για τα αμαρτήματά της»· και πάλι: «Δώσε μας ειρήνη, διότι όλα μας τα ανταπέδωσες». Και ο Δαβίδ λέει: «Δες τους εχθρούς μου, ότι πλήθυναν, και συγχώρησε όλες τις αμαρτίες μου». Και όταν ανεχόταν τον Σεμεΐ να τον καταριέται, λέει: «Άφησέ τον, μήπως δει ο Κύριος την ταπείνωσή μου και με ανταμείψει για τη σημερινή ημέρα». Διότι, όταν ο Θεός δεν υπερασπίζεται όσους αδικούνται, τότε ακριβώς ωφελούμαστε περισσότερο· επειδή μας λογίζεται ως κατόρθωμα, εάν το υπομείνουμε με ευχαριστία.

«Και θα ανταποδώσω». Ίσως πολλούς να θορυβεί αυτό που ελέχθη· εφόσον εμείς βέβαια δεν προσδοκούμε ότι θα λάβουμε ούτε καν τα ίσα, έχοντας εμπιστοσύνη στη φιλανθρωπία του Θεού. Αυτός όμως λέει, διπλά. Και ο Ησαΐας επίσης λέει ότι «έλαβε από το χέρι του Κυρίου διπλά για τα αμαρτήματά της». Διότι, για να μην εκλάβεις το λεχθέν ως απλή απειλή, εκείνος μαρτυρεί ότι αυτό πραγματοποιήθηκε. Τι συμβαίνει λοιπόν; Οι μεν άνθρωποι τιμωρούν ανάλογα με την βαρύτητα των αμαρτημάτων, ο δε Θεός τιμωρεί και πάνω από την βαρύτητά τους; Δεν συμβαίνει αυτό· αλλά τι σημαίνει; Διπλά αμάρτησαν, διπλά και θα λάβουν την τιμωρία. Ή λέει «διπλά», με την έννοια ότι όχι μόνο θα στερηθούν τα αγαθά, αλλά και θα υποστούν μύρια δεινά. Επειδή και για εμάς η κόλαση γίνεται διπλή: η έκπτωση από τη βασιλεία και η πείρα της γεέννης· διότι το καθένα από αυτά, από μόνο του, αποτελεί μέγα και αφόρητο δεινό.

Διότι, όπως ακριβώς, εάν έβλεπες κάποιον να πάσχει από υδρωπικία ή από ασθένεια του σπλήνα, ή να έχει κάποια σήψη και αμέτρητα έλκη παντού, και έπειτα, επιπλέον όλων αυτών, να μεθάει, να ζει μέσα στην τρυφή και να επιδεινώνει το νόσημά του, όχι μόνο δεν τον θαυμάζεις ούτε τον μακαρίζεις για την τρυφή του, αλλά εξαιτίας αυτού ακριβώς τον οικτίρεις περισσότερο· έτσι να σκέφτεσαι και για την ψυχή. Όταν δεις άνθρωπο να συζεί με την πονηρία και να απολαμβάνει πολλή ευημερία, και να μην παθαίνει κανένα δεινό, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο πρέπει μάλλον να τον θρηνείς, επειδή, ενώ κατέχεται από νόσημα και βαρύτατη σήψη, επιδεινώνει την αρρώστια του, και γίνεται χειρότερος εξαιτίας της τρυφής και της ανέσεως. Διότι η τιμωρία δεν είναι κακό, αλλά η αμαρτία είναι το κακό. Επειδή αυτή μας απομακρύνει από τον Θεό, ενώ εκείνη μας ενώνει με τον Θεό και καταπαύει την οργή. Από πού είναι αυτό φανερό; Άκουσε τον προφήτη που λέει: «Παρηγορείτε, παρηγορείτε τον λαό μου, ιερείς, μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ, διότι δέχθηκε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια την τιμωρία για τα αμαρτήματά της». Και πάλι: «Κύριε, Θεέ μας, δώσε μας ειρήνη, διότι τα πάντα μας τα ανταπέδωσες».

Αλλά για ποιον λόγο στην περίπτωση εκείνου που έπασχε επί τριάντα οκτώ έτη δεν έπραξε έτσι, αλλά πρώτα αποκατέστησε το σώμα του; Διότι σε εκείνον, λόγω της μεγάλης διάρκειας του χρόνου, τα αμαρτήματα είχαν εξαλειφθεί· επειδή το μέγεθος της δοκιμασίας μπορεί να κάνει ελαφρύ το φορτίο των αμαρτημάτων. Όπως ακριβώς, λοιπόν, λέει και για τον Λάζαρο, ότι έλαβε τα δεινά του, και γι' αυτό τώρα εδώ παρηγορείται. Και πάλι αλλού λέει: «Παρηγορείτε τον λαό μου, μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ, διότι δέχθηκε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια τιμωρία για τα αμαρτήματά της». Και πάλι ο προφήτης λέει: «Κύριε, δώσε σε εμάς ειρήνη, διότι όλα μας τα ανταπέδωσες», φανερώνοντας ότι οι τιμωρίες και οι κολάσεις επιφέρουν τη συγχώρηση των αμαρτημάτων, και αυτό είναι δυνατόν να καταστεί φανερό από πολλά σημεία.

Από αυτό μαθαίνουμε ότι οι θλίψεις δεν συμβάλλουν λίγο στη φιλοσοφία· διότι αυτός είναι ο καρπός της θλίψεως· κανείς, επομένως, ας μην την αποφεύγει. Διότι έχει αυτά τα δύο κέρδη: αφενός, μας καθιστά πιο επιμελείς και πιο προσεκτικούς· αφετέρου, γίνεται για εμάς ένα διόλου μικρό δικαίωμα ώστε να εισακουστούμε. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και εκείνος δεν είπε «Τη δικαιοσύνη μου», ούτε «Τα κατορθώματά μου», αλλά «Τη θλίψη μου», επειδή και αυτή αποτελούσε γι' αυτόν μεγάλη συνηγορία. Γι' αυτό και ο Ησαΐας λέει: «Παρηγορείτε, ιερείς, τον λαό μου· μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ, διότι δέχθηκε από το χέρι του Κυρίου διπλή τιμωρία για τα αμαρτήματά της».

Και ο προφήτης λέει ότι: «Έλαβε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια για τα αμαρτήματά της»· και πάλι ο Δαβίδ: «Δες τους εχθρούς μου, ότι πληθύνθηκαν περισσότερο από τις τρίχες της κεφαλής μου, και με μίσησαν με άδικο μίσος»· και: «Συγχώρησε όλες τις αμαρτίες μου»· και πάλι κάποιος άλλος: «Κύριε, δώσε μας ειρήνη· διότι μας τα ανταπέδωσες όλα». Αλλά αυτά μεν αποδεικνύουν ότι οι καλοί δέχονται εδώ τις τιμωρίες για τα αμαρτήματά τους· πού όμως φαίνεται ότι οι πονηροί, οι οποίοι απολαμβάνουν τα αγαθά εδώ, τιμωρούνται ολοκληρωτικά εκεί;

Και άκουσε πώς ο προφήτης τα ονομάζει άργυρο: «Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά, σαν άργυρος δοκιμασμένος στη φωτιά της γης, καθαρισμένος επτά φορές». Έτσι και στον προφήτη λέει ο Θεός: «Υιέ ανθρώπου, διαμαρτυρήσου σε τούτον τον λαό»· και πάλι αλλού: «Παρακαλείτε, οι ιερείς, τον λαό μου· μιλήστε στα αυτιά της Ιερουσαλήμ».

Όσο μεγάλο είναι το ύψος και το αξίωμα, τόσο μεγάλος είναι και ο κίνδυνος. Ιερείς, ενδυθείτε τη δικαιοσύνη. Ας μη διασκορπίζουμε και ας μη διαφθείρουμε τα πρόβατα της νομής, για τα οποία έθεσε την ψυχή του ο Καλός Ποιμένας, ο οποίος γνωρίζει τα δικά του και αναγνωρίζεται από τα δικά του, και τα καλεί με το όνομά τους, και τα εισάγει και τα εξάγει, από την απιστία προς την πίστη, και από την παρούσα ζωή στην εκεί ανάπαυση. Ας φοβηθούμε μήπως από εμάς αρχίσει η κρίση και η απειλή· μήπως λάβουμε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια την τιμωρία για τα αμαρτήματα, εφόσον ούτε εμείς οι ίδιοι εισερχόμαστε, αλλά και εμποδίζουμε όσους έχουν τη δυνατότητα να εισέλθουν.

Και εκείνος απάντησε: Συμφωνώ. Και εγώ είπα: Ο Ησαΐας λοιπόν προφήτευσε τα εξής για την εμφάνιση του Ιωάννη: «Και είπε ο Εζεκίας προς τον Ησαΐα: Καλός είναι ο λόγος του Κυρίου που ελάλησε· ας υπάρξει ειρήνη και δικαιοσύνη στις ημέρες μου». Και αλλού: «Παρηγορείτε τον λαό· ιερείς, μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ και παρηγορήστε την, διότι συμπληρώθηκε η ταπείνωσή της· συγχωρήθηκε η αμαρτία της, διότι δέχθηκε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια τιμωρία για τα αμαρτήματά της. Φωνή βοώντος στην έρημο: Ετοιμάστε τις οδούς του Κυρίου, κάντε ευθείες τις ατραπούς του Θεού μας. Κάθε φάραγγα θα γεμίσει και κάθε όρος και βουνό θα ταπεινωθεί· και όλα τα σκολιά θα γίνουν ευθεία, και η τραχιά γη ομαλός δρόμος· και θα φανερωθεί η δόξα του Κυρίου, και κάθε σάρκα θα δει το σωτήριο του Θεού, διότι ο Κύριος μίλησε. Φωνή που λέει: Βόησε! Και είπα: Τι να βοήσω; Κάθε σάρκα είναι χορτάρι και κάθε δόξα ανθρώπου σαν το άνθος του χόρτου. Ξεράθηκε το χορτάρι και το άνθος του έπεσε, ο λόγος όμως του Κυρίου μένει στον αιώνα. Ανέβα σε ψηλό όρος, εσύ που ευαγγελίζεσαι τη Σιών· ύψωσε με δύναμη τη φωνή σου, εσύ που ευαγγελίζεσαι την Ιερουσαλήμ· υψώστε, μην φοβάστε. Πείτε στις πόλεις του Ιούδα: Ιδού ο Θεός σας· ιδού, ο Κύριος έρχεται με ισχύ, και ο βραχίονάς Του έρχεται με κυριαρχία. Ιδού η αμοιβή Του μαζί Του, και το έργο Του μπροστά Του».

Η Επιστολή του Ταρασίου Κωνσταντινουπόλεως προς τον Πάπα Αδριανό, Ερμηνευμένη. Με πολλούς και διάφορους τρόπους, ευαγγελικά, αποστολικά και πατερικά, διδασκόμαστε να έχουμε αφιλάργυρο ήθος στην ιερουργία της Ιερωσύνης και να μη λαμβάνουμε χρυσό ή άργυρο κατά τη χειροτονία κανενός ιερατικού ανδρός, όπως θα δείξουμε στα παρακάτω παραθέματα, τόσο από τα λόγια των Γραφών όσο και από τις Πατερικές διδασκαλίες. Διότι αυτοί που επιθέτουν τα χέρια είναι υπηρέτες του Αγίου Πνεύματος και όχι πωλητές· επειδή έλαβαν δωρεάν τη χάρη του Πνεύματος, αποφάνθηκαν να τη δίνουν δωρεάν σε όσους τη λαμβάνουν από αυτούς, έχοντας λάβει αυτή την ελευθερία από την ίδια τη φωνή του Κυρίου. Εάν δε κάποιος αποδειχθεί ότι την αγόρασε με χρυσό, διακηρύσσουν ότι ένας τέτοιος άνθρωπος αποβάλλεται από την ιερατική τάξη. Διότι, ακόμη κι αν έχει λάβει τον κλήρο της Ιερωσύνης κατ' όνομα, εντούτοις ο λόγος διαψεύδεται από την πράξη. Επειδή κανείς δεν μπορεί να είναι δούλος στον Θεό και στον Μαμωνά, όπως διδαχθήκαμε από το Ευαγγέλιο. Και επειδή ακούσαμε προφητικά τον Θεό να αναφωνεί: «Ιερείς, μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ».

Επειδή όμως και ο Ησαΐας λέει να μιλήσουν οι ιερείς στην καρδιά της Ιερουσαλήμ, και μέσω του Ιεζεκιήλ φοβερίζει ο Θεός τον φρουρό εκείνον, ο οποίος βλέπει τον πόλεμο όταν έρχεται και δεν το φανερώνει στον λαό για να προφυλαχθεί, ότι θα ζητήσει από τα χέρια του το αίμα εκείνων, γι' αυτό και εμείς, φοβούμενοι μήπως κατακριθούμε για τη σιωπή, φανερώνουμε σε όλους τους αρχιερείς το αμάρτημα αυτό για να προφυλαχθούν από αυτό. Και για να πούμε με τα λόγια του Αποστόλου, είμαστε καθαροί από το αίμα εκείνων που παραβαίνουν τους θείους Κανόνες, και χειροτονούν ή χειροτονούνται με χρήματα, τη στιγμή που ο Απόστολος Πέτρος έστειλε στην απώλεια τον μάγο Σίμωνα, ο οποίος πρώτος έδειξε τέτοιο αμάρτημα. Στη συνέχεια, ο Άγιος στρέφεται προς τον Πάπα και του λέει ότι η ασεβής αίρεση των Σιμωνιακών είναι βαρύτερη από την αίρεση του Πνευματομάχου Μακεδονίου και των οπαδών του. Διότι εκείνοι μεν έλεγαν ότι το Άγιο Πνεύμα είναι κτίσμα και δούλος του Πατέρα, ενώ οι Σιμωνιακοί καθιστούν το Άγιο Πνεύμα δικό τους δούλο.

Αλλά επειδή βλέπει την αίρεση που επικρατεί και τις δυσκολίες που προβάλλουν εκατέρωθεν, επέτρεψε σε όλους όσοι προθυμοποιούνται, να θεραπεύουν τα νοσήματα που έχουν προκύψει ανάλογα με τη δύναμη που έχει ο καθένας, πράττοντας ορθά ο θεσπεσιότατος, ώστε ούτε να θεωρείται νομοθεσία αυτό που τελείται ούτε όμως να εγκαταλείπεται αθεράπευτη καμία ψυχή, υπέρ της οποίας πέθανε ο Χριστός, και αυτό, δηλαδή, να ισχύει μέχρι τη σύγκληση ορθόδοξης συνόδου, οπότε και όσα έχουν γίνει καλώς θα εγκριθούν και όσα έχουν γίνει με άλλο τρόπο θα αποδοκιμαστούν. Και το πράγμα είναι εξαιρετικά προσφιλές στον Θεό, ο οποίος ποθεί να σωθούν όλοι, πόσο μάλλον εκείνοι που προστρέχουν στο φάρμακο της μετάνοιας, και ο οποίος συνδράμει τον φιλάδελφο που απλώνει το χέρι του, και ανασταίνει μαζί με εκείνον που συνεγείρει τον ασθενή. Διότι δική Του είναι η φωνή που λέει: «Παρηγορείτε, παρηγορείτε, ιερείς, τον λαό μου, μιλήστε στα αυτιά της Ιερουσαλήμ». Και τι άλλο θα μπορούσε να είναι η παρηγοριά παρά η διατήρηση των όσων έχουν οριστεί και η μέσω της μετάνοιας επανόρθωση εκείνων που έχουν εκτραπεί; Έπειτα, προς όσους έχουν αμαρτήσει λέει: «Όταν επιστρέψεις και στενάξεις, τότε θα σωθείς και θα γνωρίσεις πού βρισκόσουν». Και πάλι: «Ενώ ακόμη θα προφέρεις τα λόγια της προσευχής σου, θα πει: Ιδού, είμαι παρών».