Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 40:25

«Διότι, ενώ γνώρισαν τον Θεό, δεν τον δόξασαν ούτε τον ευχαρίστησαν ως Θεό, αλλά ματαιώθηκαν στους διαλογισμούς τους, και σκοτίστηκε η ασύνετη καρδιά τους· και ενώ ισχυρίζονταν ότι είναι σοφοί, απομωράνθηκαν, και αντάλλαξαν τη δόξα του άφθαρτου Θεού με ομοίωμα εικόνας φθαρτού, και πτηνών, και τετράποδων, και ερπετών.» Επομένως, εφόσον, λέγει, εγώ κατέχω τον γύρο της γης, και έχω απλώσει τον ουρανό σαν σκηνή, και καθιστώ τους άρχοντες σαν να μην εξουσιάζουν τίποτα, και παρομοιάζω με ακρίδες αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη, με ποιον με ομοιάσατε; Αντί του: Με ποιον παρομοιάζοντάς με δεν θα βρεθείτε έξω από το πρέπον και δεν θα αστοχήσετε ως προς την αλήθεια;

«Αλλά αυτοί μεν», λέει, «είναι τέτοιοι, εμένα όμως, τον Θεό των όλων, ‹με ποιον με παρομοιάσατε και θα εξυψωθώ; είπε ο Άγιος. Υψώστε τα μάτια σας ψηλά και δείτε· ποιος τα δημιούργησε όλα αυτά;›». Διότι ούτε είναι δυνατόν να τα αριθμήσουμε, ούτε να τα αναφέρουμε με κάθε λεπτομέρεια, αλλά αρκεί να βλέπουμε με τα μάτια μας ‹τα μεγέθη και τις ομορφιές›, την αρμονία και την κίνηση του σύμπαντος, και από τη θέα αυτών να θαυμάζουμε ‹τον δημιουργό των πάντων›, να γνωρίζουμε και να αναγνωρίζουμε αυτόν που, ανά τους χρόνους και τις γενεές, σαν από κάποια ταμεία και θησαυρούς του, ‹εξάγει› σε τάξη και ‹αριθμό τον δικό του κόσμο›, ή σύμφωνα με τους άλλους ερμηνευτές: ‹τη στρατιά του›. Γι' αυτό έχει ονομαστεί ‹Κύριος Σαβαώθ›, το οποίο ερμηνεύεται ‹Κύριος των στρατιών›· διότι οι αγγελικές ‹στρατιές›, υποταγμένες σαν σε μέγα βασιλιά, διοικούν όλο του τον ‹κόσμο›, τις ονομασίες των οποίων κανένας δεν γνωρίζει παρά μόνον ο ίδιος, αυτός που τις τίμησε με φυσικά και κατάλληλα ονόματα. Έτσι λοιπόν, το ποιες είναι οι ιδιαίτερες προσωνυμίες των θείων πνευμάτων και των αρχαγγέλων, καθώς και των ασώματων δυνάμεων, των λειτουργών του Θεού που βρίσκονται πέραν του ουρανού, μας είναι ακατάληπτο και άγνωστο. Γι' αυτό και μόνο από αυτόν, ‹όταν καλούνται με το όνομά τους›, υπακούν, έτσι ώστε εξαιτίας ‹της πολλής του δόξας› και της υπερβάλλουσας ‹ισχύος› του κανένας από όσους ‹καλούνται› να μην απειθεί, αλλά να εξυπηρετούν όλοι το νεύμα του.

Άκουσα τη θεόπνευστη Γραφή να εκθέτει μεγαλειώδη πράγματα για την υπερκείμενη φύση. Αλλά τι είναι αυτά μπροστά στην ίδια τη φύση; Διότι ο λόγος εξέφρασε τόσα όσα εγώ μπορούσα να χωρέσω, και όχι όσο είναι στην πραγματικότητα αυτό που δηλώνεται. Όπως ακριβώς εκείνοι που αναπνέουν τον αέρα, ανάλογα με τη χωρητικότητα που διαθέτει ο καθένας, άλλος προσλαμβάνει περισσότερο και άλλος λιγότερο αέρα· ωστόσο, εκείνος που κράτησε πολύ αέρα μέσα του δεν περιέκλεισε ολόκληρο το στοιχείο εντός του, αλλά και αυτός έλαβε από το σύνολο όσο μπορούσε, και το σύνολο παραμένει ακέραιο. Έτσι και οι θεολογίες της Αγίας Γραφής, οι οποίες μας έχουν εκτεθεί από εκείνους που εμπνέονται από το Άγιο Πνεύμα, σε σχέση με το δικό μας μέτρο της διάνοιας είναι υψηλές, μεγαλειώδεις και ξεπερνούν κάθε μέγεθος, χωρίς όμως να αγγίζουν το αληθινό της μέγεθος. Ποιος μέτρησε, λέει, τον ουρανό με τη σπιθαμή, και το νερό με το χέρι, και ολόκληρη τη γη με τη χούφτα; Βλέπεις το μεγαλείο αυτού που περιγράφει την ανέκφραστη δύναμη; Αλλά τι είναι αυτά μπροστά στο Όντως Ον; Διότι ένα μέρος μόνο της θείας ενέργειας κατέδειξε ο προφητικός λόγος με τέτοιες μεγαλειώδεις εκφράσεις. Την ίδια όμως τη δύναμη από την οποία προέρχεται η ενέργεια, για να μην πω τη φύση από την οποία προέρχεται η δύναμη, ούτε την εξέφρασε, ούτε διανοήθηκε καν να την εκφράσει. Αντίθετα, μάλιστα, ελέγχει με τον λόγο του εκείνους που προσπαθούν να απεικονίσουν το Θείο με κάποιους στοχασμούς, αναφέροντας τα εξής εκ προσώπου του Θεού: «Με ποιον με παρομοιάσατε;» λέγει ο Κύριος.

Μιλάει δε για τον Χριστό, για τον οποίο έλεγε και ο Ησαΐας: «Με ποιον με παρομοιάσατε, και θα υψωθώ;» είπε ο Άγιος, προαναγγέλλοντας τον σταυρό· διότι έτσι τον ονόμασε και ο Χριστός. 6. Για ποιο λόγο, άραγε, στην έρημο όχι μόνο πίκραναν τον Θεό, εννοώντας τον Πατέρα, αλλά και παρόξυναν τον Άγιο του Ισραήλ, δηλαδή τον Υιό; Επειδή η πέτρα που τους ακολουθούσε ήταν ο Χριστός, αλλά αυτοί απίστησαν στο αν μπορεί να βγάλει και να τους χορηγήσει νερό από την πέτρα· ώστε και ο Μωυσής να λέει: «Ακούστε με, εσείς οι απειθείς· μήπως από τούτη την πέτρα θα σας βγάλουμε νερό;» Γι' αυτό ο Θεός, αγανακτισμένος απέναντί τους, έλεγε: «Επειδή δεν με πιστέψατε, ώστε να με αγιάσετε ενώπιον των υιών Ισραήλ», και τα όσα ακολουθούν. Δεν θυμήθηκαν το χέρι του, την ημέρα κατά την οποία τους λύτρωσε από το χέρι αυτού που τους κατέθλιβε. Πώς έθεσε τα σημεία του στην Αίγυπτο, και τα τέρατά του στην πεδιάδα της Τάνεως. Χέρι πάλι του Θεού, δηλαδή του Πατέρα, εύλογα ονομάζει τον Χριστό, επειδή «μέσω αυτού έγιναν τα πάντα, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα»· ώστε και άλλος προφήτης να λέει: «Διότι το χέρι του Κυρίου τα έκανε όλα αυτά».

Ποιος μέτρησε με τη χούφτα του το νερό ... ποιος ζύγισε τα βουνά με τον στατήρα και τις κοιλάδες με τη ζυγαριά; Ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου ... αν όλα τα έθνη θεωρήθηκαν σαν μια σταγόνα από τον κάδο και σαν το γέρσιμο της ζυγαριάς, θα θεωρηθούν σαν μια σταγόνα σάλιου; ... και όλα τα έθνη δεν είναι τίποτα, και υπολογίστηκαν ως ένα τίποτα. Με ποιον παρομοιάσατε τον Κύριο ... Μήπως ο τεχνίτης έφτιαξε εικόνα ή ο χρυσοχόος λιώνοντας χρυσάφι την επιχρύσωσε; Μήπως κατασκεύασε ομοίωμά του; Διότι ο ξυλουργός επιλέγει ξύλο που δεν σαπίζει, και ερευνά με σύνεση πώς θα στήσει την εικόνα του, ώστε να μην κλονίζεται. Δεν θα γνωρίσετε; Δεν θα ακούσετε; Δεν σας αναγγέλθηκε από την αρχή; Δεν κατανοήσατε τα θεμέλια της γης; Αυτός που συγκρατεί τον γύρο της γης και βλέπει τους κατοίκους της σαν ακρίδες, αυτός που έστησε τον ουρανό σαν καμάρα και τον άπλωσε σαν σκηνή για κατοικία, αυτός που καθιστά τους άρχοντες σαν να μην εξουσιάζουν τίποτα, και έκανε τη γη σαν ένα τίποτα. Διότι δεν πρόκειται να φυτέψουν, ούτε να σπείρουν, ούτε να ριζώσει στη γη η ρίζα τους· φύσηξε πάνω τους, και ξεράθηκαν ... Τώρα λοιπόν, με ποιον με παρομοιάσατε, για να εξισωθώ; είπε ο Άγιος. Υψώστε τα μάτια σας ψηλά και δείτε· ποιος τα δημιούργησε όλα αυτά; Αυτός που εξάγει τον κόσμο του κατά αριθμό, θα τα καλέσει όλα με το όνομά τους χάρη στην πολλή του δόξα, και μέσα στο κράτος της ισχύος του τίποτα δεν σου διέφυγε.