Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 40:31

Και έτσι, όταν πλούτισαν με την άνωθεν και εξ ουρανού χάρη, ανανέωσαν τη δύναμή τους σύμφωνα με τα γραφόμενα, και έγιναν ανώτεροι από πριν όσον αφορά τη γνώση, τότε ακριβώς τους ακούσαμε να λένε με παρρησία: «Εμείς όμως έχουμε νου Χριστού». Και με τον νου του Σωτήρος δεν εννοούν τίποτε άλλο παρά το Άγιο Πνεύμα που έρχεται σε αυτούς, το οποίο τους αποκαλύπτει, με τον κατάλληλο γι' αυτούς τρόπο, όλα όσα έπρεπε να γνωρίζουν και να μάθουν.

«Αν σε κάποιους συγχωρήσετε τις αμαρτίες, τους συγχωρούνται· αν σε κάποιους τις κρατήσετε, είναι κρατημένες.» Αφού τους κατέστησε λαμπρούς με το μεγάλο αξίωμα της αποστολής, και αφού τους ανέδειξε οικονόμους και ιερουργούς των θείων θυσιαστηρίων, όπως ακριβώς είπα προηγουμένως, τους αγιάζει αμέσως δίνοντάς τους το δικό Του Πνεύμα μέσω εμφανούς εμφυσήματος, ώστε να πιστεύουμε και εμείς σταθερά ότι το Άγιο Πνεύμα δεν είναι ξένο προς τον Υιό, αλλά ομοούσιο με Αυτόν, και μέσω Αυτού προέρχεται το Πνεύμα που εκπορεύεται από τον Πατέρα. Έδειξε δε ότι σε όσους χειροτονούνται από Αυτόν για τη θεία αποστολή, η δωρεά του Πνεύματος ακολουθεί κατ' ανάγκην. Και για ποια αιτία; Διότι δεν θα μπορούσαν να πράξουν τίποτε από όσα αρέσουν στον Θεό, ούτε θα μπορούσαν να υπερισχύσουν ενάντια στις παγίδες της αμαρτίας, αν δεν ενδύονταν προηγουμένως τη δύναμη εξ ύψους, και δεν μεταστοιχειώνονταν σε κάτι διαφορετικό από αυτό που ήταν. Γι' αυτό και προς κάποιον από τους παλαιότερους λεγόταν, ότι «θα επέλθει πάνω σου το Πνεύμα του Κυρίου, και θα μεταβληθείς σε άλλον άνθρωπο», ότι δε θα ανανεώσουν τη δύναμή τους όσοι ελπίζουν στον Θεό μας το υποσχόταν και ο προφήτης Ησαΐας· ενώ ο σοφότατος Παύλος, λέγοντας ότι κοπίασε περισσότερο από άλλους, προφανώς στα αποστολικά κατορθώματα, πρόσθεσε αμέσως ότι «Όχι εγώ, αλλά η χάρη του Θεού που είναι μαζί μου».

Διότι έχουν ασεβήσει απέναντι στον αρχηγό της ζωής. Όσοι όμως προσμένουν τον Θεό, δηλαδή αυτοί που υπηρετούν τον Χριστό, και έχουν το δικό Του φρόνημα, και αγωνίζονται να πράττουν το σωστό, θα ανανεώσουν τη δύναμή τους. Διότι δεν έχουν παραμείνει σε εκείνες τις αδυναμίες στις οποίες βρίσκονταν κάποτε, όταν πλανώνταν και ήταν υποδουλωμένοι στον Σατανά και στις κοσμικές ηδονές, αλλά θα αποκτήσουν άλλη δύναμη, αφού προφανώς ο Χριστός τούς χορηγεί τη δυνατότητα να υπερισχύουν κάθε βδελυρής ηδονής και να μένουν έξω από τις παγίδες της αμαρτίας. Διότι έχει γραφτεί: «Ισχύς μου και ύμνησίς μου ο Κύριος». Έτσι λοιπόν θα ανακαινιστούν, λέει, σαν τους αετούς. Και αυτό το διδάσκει ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: «Θα ανακαινιστεί η νεότητά σου σαν του αετού». Και θα τρέξουν, και δεν θα κοπιάσουν.

«Επομένως, ανανεωθείτε ερχόμενοι προς εμένα», λέει. Και διαβεβαιώνει κατηγορηματικά ότι οι άρχοντες θα αλλάξουν δύναμη. Άρχοντες εδώ ονομάζει τους κήρυκες της αλήθειας, οι οποίοι μετά την κλήση τους έγιναν διαφορετικοί από ό,τι ήταν πριν. Και αυτό το φανερώνουν ο Πέτρος και ο Παύλος, και η υπόλοιπη χορεία των αποστόλων, στους οποίους είναι καταλληλότερο να αποδοθεί και το: «Θα βγάλουν φτερά σαν αετοί. Θα τρέξουν και δεν θα κοπιάσουν. Θα βαδίσουν και δεν θα πεινάσουν». Διότι τέτοια θαύματα φανερώνουν οι Πράξεις τους. Επειδή οι μαθητές του Σωτήρος μας δεν υπήρξαν σαν τους πρώτους, δηλαδή τους διδασκάλους των Ιουδαίων. Αλλά, καθώς διέθεταν μια άλλη δύναμη, προφανώς πνευματική, ήταν κατά πολύ ανώτεροι και ασυγκρίτως υπερτερούσαν ως προς τα καυχήματα της αρετής. Αυτοί, λοιπόν, οι άρχοντες ας πλησιάσουν και ας μιλήσουν ταυτόχρονα. Το δε «ας πλησιάσουν» θα το κατανοήσεις χρονικά. Διότι, όταν τους αναδείξει ο καιρός, θα μιλήσουν ταυτόχρονα. Είναι σαν να λέει: Όλοι θα πουν το ίδιο πράγμα σε εκείνους που μυσταγωγούνται. Επειδή, καθώς μιλούν από το ίδιο Πνεύμα, δεν θα έρθουν σε σύγκρουση με τα λόγια ο ένας του άλλου, αλλά μάλλον θα κάνουν με απόλυτη συμφωνία το κήρυγμα για τα θεία δόγματα, και θα αναγγείλουν το κεκρυμμένο μυστήριο του Χριστού.

Σύμφωνα με τον ίδιο λόγο, καθιστά αδύναμους τους 〈νέους〉 και τους 〈νεανίσκους〉, οι οποίοι οφείλουν να ανδρωθούν, περιβάλλοντάς τους με διάφορα πάθη και νοσήματα, ενώ προετοίμασε αμέτρητους άλλους, που έσφυζαν από νεανική ακμή, να σβήσουν γρηγορότερα από τη ζωή.⌝ Αλλά ούτε και παρέτεινε μέχρι το βαθύ γήρας τη ζωή εκείνων που είχαν περιέλθει στα έσχατα όρια της πενίας, ώστε να μην έχουν ούτε την καθημερινή τους τροφή, και αντίθετα άλλους, που καυχιόνταν για τον πλούτο και τη δόξα τους, τους εξαφάνισε ξαφνικά από τους ανθρώπους. ⌜Σε αντίθεση δε με αυτούς, εκείνοι που σε καιρούς διωγμών 〈προσμένουν τον Θεό〉, αν και αδύναμοι και αξιολύπητοι κατά την παρούσα ζωή, αξιώθηκαν θείας μεταβολής, ώστε όχι μόνο να βρουν άνεση και ελευθερία, αλλά και 〈να βγάλουν φτερά σαν τους αετούς〉, ώστε να πετάξουν ψηλά, να υψωθούν, να πορευθούν στα μετέωρα και, τέλος, να αναχωρήσουν για την πορεία τους προς τους ουρανούς. Διότι τέτοια είναι η φύση των αετών⌝ να πετούν στα ουράνια, και είναι η μόνη ικανή να ατενίζει κατάματα τις μαρμαρυγές του φωτός του ηλίου· παρόμοια, λοιπόν, με αυτούς είναι και 〈εκείνοι που προσέμειναν τον Θεό〉 και εξαιτίας του φόβου Του κακουχήθηκαν κατά τον θνητό βίο, μένοντας άστεγοι, ανέστιοι και χωρίς καμία ελπίδα από ανθρώπινης πλευράς, κατά τους καιρούς των διωγμών. ⌜Αφού, λοιπόν, πέρασαν υπερβολικές θλίψεις, αξιώθηκαν την επίσκεψη του Θεού και διήγαγαν τον βίο τους εν ειρήνη, 〈βγάζοντας φτερά〉 σαν τους 〈αετούς〉 και υψούμενοι προς τα ύψη.

Εάν, πάλι, συνέβη να τελειωθούν με μαρτύριο όσοι αγωνίστηκαν και νίκησαν υπέρ της ευσέβειας, πολύ περισσότερο θα ταίριαζε σε αυτούς η επαγγελία που λέει: «εκείνοι όμως που υπομένουν προσδοκώντας τον Θεό, θα ανανεώσουν τη δύναμή τους»· αφού, λοιπόν, εγκαταλείψουν τον θνητό βίο και μεταστούν στην αγγελική ζωή, και ξεκινήσουν την επουράνια πορεία, «θα βγάλουν φτερά σαν τους αετούς, θα τρέξουν και δεν θα κοπιάσουν, θα βαδίσουν και δεν θα πεινάσουν (ή δεν θα εξαντληθούν)», σύμφωνα με τους λοιπούς ερμηνευτές. Εάν, λοιπόν, σε εκείνους που τον υπομένουν προσφέρει τέτοιες αμοιβές, ενώ στους αντιθέτους ανταποδίδει τα επίχειρα εν μέρει μεν κατά τον παρόντα βίο, πληρέστατα δε κατά τον καιρό της κρίσεως, πώς εσείς που ονομάζεστε «Ιακώβ» και «Ισραήλ», οι οποίοι έχετε μαθητεύσει στα θεία λόγια, τολμάτε να λέτε μέσα σας ότι «αποκρύφθηκε η οδός σου από τον Θεό» και «η κρίση σου αφαιρέθηκε» και «απομακρύνθηκε»;

Αντί αυτού ο Σύμμαχος λέει: «δουλεύσατε σε εμένα, νησιά, και τα έθνη ας αλλάξουν δύναμη», ενώ κατά τον Ακύλα και τον Θεοδοτίωνα έχει ειπωθεί: «κωφεύσατε [μείνετε σιωπηλοί] προς εμένα». Προτρέπει λοιπόν τα «νησιά να κωφεύουν» και να σιωπούν, προκειμένου να γίνουν ακροατές της θεϊκής ομιλίας και του σωτηρίου κηρύγματος. Και «νησιά» ονομάζει συνεχώς τις εκκλησίες που προέρχονται από όλα τα έθνη, επειδή αυτές περιβρέχονται, σαν από θάλασσα, από την αλμυρή κακία του βίου. Έπειτα, αφού πιο πάνω είπε: «όσοι δε υπομένουν τον Θεό θα αλλάξουν δύναμη», εδώ λέει: «διότι οι άρχοντες θα αλλάξουν δύναμη», ή κατά τον Σύμμαχο: «και τα έθνη ας αλλάξουν δύναμη»· διότι αυτό που υποσχέθηκε πιο πάνω σε όσους τον υπομένουν, το ίδιο ακριβώς προστάζει στα «νησιά» και στα «έθνη» λέγοντας: «και τα έθνη ας αλλάξουν δύναμη», προκειμένου να μεταβάλουν τον τρόπο της ζωής τους και να επιτελέσουν την αλλαγή από τα χειρότερα στα καλύτερα. Έπειτα στη συνέχεια λέει: «ας πλησιάσουν και ας μιλήσουν μαζί», είναι δε φανερό ότι εννοεί τα έθνη να «πλησιάσουν» προς εμένα, τον Θεό, και «ας μιλήσουν ομού» τα δικά μου λόγια, αφού συγκεντρωθούν στο ίδιο μέρος, δηλαδή στη δική μου εκκλησία. Και το τι αρμόζει να «λαλούν» οι καλούμενοι, το διδάσκει στη συνέχεια λέγοντας: «τότε ας αναγγείλουν κρίση»· διότι επιθυμεί τα «έθνη», αφού μάθουν τον λόγο περί της κρίσεως, να τον «απαγγέλλουν» και σε άλλους. Αλλά προστάζει στους ίδιους να μάθουν και τούτο, το να γνωρίσουν δηλαδή: «ποιος εξήγειρε από τις ανατολές δικαιοσύνη;»· διότι έργο της «δικαιοσύνης» ήταν το να κληθούν στη γνώση του Θεού όχι μόνο οι Ιουδαίοι αλλά και τα υπόλοιπα έθνη. Ποιος είναι, λοιπόν, αυτός που «από τις ανατολές» του φωτός «εξήγειρε» αυτή τη «δικαιοσύνη» και τον «κάλεσε» στο να τον ακολουθήσει;

Διότι κάθε κόπος άλλης αρετής είναι μικρός και πολύ υποφερτός συγκρινόμενος με αυτόν. Γι' αυτό και πολλοί, αποκάμνοντας μπροστά στη στενότητα της αρετής της προσευχής, δεν επιτυγχάνουν το πλάτος των χαρισμάτων. Αλλά εκείνους που υπομένουν τους υποδέχονται μεγαλύτερες θείες βοήθειες, οι οποίες τους βαστάζουν και τους υποστηρίζουν, προωθώντας τους προς τα εμπρός με ευχαρίστηση, κάνοντας την ακατόρθωτη πορεία πιο εύκολη, και, τρόπον τινά, ενσταλάζοντας μια αγγελική επιτηδειότητα, ενδυναμώνουν τη φύση μας να επικοινωνεί με τα υπερφυσικά, σύμφωνα με όσα έχει πει ο προφήτης, ότι «εκείνοι που υπομένουν θα αποκτήσουν φτερά, θα ανανεώσουν τη δύναμή τους». {γ'} Νους ονομάζεται και η ενέργεια του νου, η οποία συνίσταται σε λογισμούς και νοήματα. Νους είναι επίσης και η δύναμη που τα ενεργεί αυτά, η οποία και ονομάζεται καρδιά από την Αγία Γραφή. Σύμφωνα με αυτήν, επειδή είναι η κυριότερη από τις δυνάμεις που υπάρχουν μέσα μας, η ψυχή μας είναι λογική. Έτσι, λοιπόν, η ενέργεια του νου μέσω των λογισμών, για όσους αφοσιώνονται στην προσευχή, και μάλιστα τη μονολόγιστη, κατασταλάζει και καθαρίζεται εύκολα. Όμως, η δύναμη που τη γεννά δεν θα μπορούσε να καθαριστεί, εάν δεν καθαριστούν και όλες οι άλλες δυνάμεις της ψυχής. Διότι η ψυχή είναι ένα πολυδύναμο πράγμα. Μολύνεται, επομένως, ολόκληρη, όταν γεννηθεί η κακία από οποιαδήποτε από τις δυνάμεις που υπάρχουν μέσα της, και όλες συμμετέχουν σε αυτή τη μία εξαιτίας της ενότητας της ψυχής.

Γι' αυτόν τον λόγο οι θεολόγοι αποκαλούν αυτό το φως άπειρο, μέσω του οποίου, με την κατάπαυση κάθε γνωστικής δύναμης, με τη δύναμη του Πνεύματος, ο Θεός γίνεται ορατός στους αγίους, ως Θεός που ενώνεται με θεούς και γίνεται ορατός σε αυτούς· διότι, έχοντας μεταμορφωθεί προς το ανώτερο μέσω της μετοχής στο ανώτερο και, για να εκφραστούμε προφητικά, έχοντας «αλλάξει ισχύ», καταπαύουν κάθε ενέργεια της ψυχής και του σώματος, ώστε μόνο αυτό το φως να φαίνεται μέσω αυτών και να οράται από αυτούς, καθώς τα φυσικά γνωρίσματα έχουν νικηθεί από την υπερβολή της δόξας, «για να είναι ο Θεός τα πάντα σε όλους», σύμφωνα με τον Απόστολο.

Μην πεις, λοιπόν, Ιακώβ, και γιατί μίλησες έτσι, Ισραήλ, λέγοντας: «Κρύφτηκε ο δρόμος μου από τον Θεό, και ο Θεός μου αφαίρεσε το δίκαιό μου και απομακρύνθηκε»; Και τώρα δεν το έμαθες; Μήπως δεν το άκουσες; Ο αιώνιος Θεός, ο Θεός που κατασκεύασε τα πέρατα της γης, ούτε θα πεινάσει ούτε θα κοπιάσει, ούτε μπορεί να εξιχνιαστεί η φρόνησή του. Αυτός δίνει ισχύ σε όσους πεινούν, και λύπη σε εκείνους που δεν πονούν. Διότι θα πεινάσουν οι νεότεροι, και θα κοπιάσουν οι νεανίσκοι, και οι εκλεκτοί θα γίνουν ανίσχυροι· εκείνοι όμως που υπομένουν προσδοκώντας τον Θεό θα ανανεώσουν την ισχύ τους, θα βγάλουν φτερά σαν τους αετούς, θα τρέξουν και δεν θα κοπιάσουν, θα βαδίσουν και δεν θα πεινάσουν.

Διότι καθένας που ζητεί λαμβάνει, και αυτός που αναζητεί βρίσκει, και σε εκείνον που κρούει θα ανοιχτεί. Να ζητείτε δε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν εκ περισσού. Θα ανακαινιστεί η νεότητά σου όπως του αετού. Αυτή την αναδημιουργία μάς τη δώρισε πάλι ο Δεσπότης διά του παναγίου βαπτίσματος, και, αφού εξάλειψε το γήρας της αμαρτίας, μας κατέστησε νέους αντί για γερασμένους. Σε συμφωνία με αυτά, ο Θεός λέει διά του προφήτη Ησαΐα: Όσοι υπομένουν θα ανανεώσουν τη δύναμή τους, θα βγάλουν φτερά σαν τους αετούς. Επειδή δηλαδή, όταν δημιουργηθήκαμε, λάβαμε τα θεία και βασιλικά χαρακτηριστικά, αλλά έπειτα τα αμαυρώσαμε και τα διαφθείραμε με κάθε είδους επιτηδεύματα της αμαρτίας, ο προφητικός λόγος μάς υπόσχεται την ανάκτηση της βασιλείας. Διότι βασιλικό είναι το πτηνό αυτό, και του έχει εμπιστευθεί η βασιλεία των πτηνών. Μας διδάσκει δε και τον τρόπο της θείας δωρεάς, ώστε να ανακαινίζεται αποβάλλοντας τον παλαιό άνθρωπο και προσλαμβάνοντας τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προχωρώντας στην επίγνωση του Κτίστου. Έτσι, λοιπόν, λέει, θα ανακαινισθεί η νεότητά σου, ώστε να παραμένει διαρκώς σε νεανική κατάσταση μέσα στην άφθαρτη ζωή.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΒ΄. — Περί υπομονής και μακροθυμίας. «Είπε ο Δαβίδ: Αφήστε τον να καταριέται, διότι ο Κύριος του το είπε· ίσως ο Κύριος επιβλέψει στην ταπείνωσή μου, και μου ανταποδώσει αγαθά αντί για την κατάρα αυτή.» «Όλοι όσοι σε προσμένουν με υπομονή δεν πρόκειται να ντροπιαστούν.» «Να δείχνεις ανδρεία, και ας κραταιώνεται η καρδιά σου, και να υπομένεις τον Κύριο.» «Ο φρόνιμος άνδρας υποφέρει πολλά. Ο μακρόθυμος άνδρας έχει άφθονη φρόνηση.» — «Ο μακρόθυμος θα κατασιγάσει τις διαμάχες.» «Ο ελεήμων άνδρας είναι μακρόθυμος.» «Θα υποφέρω την οργή του Κυρίου, διότι αμάρτησα ενώπιόν του.» «Αγαθός είναι ο Κύριος σε αυτούς που τον υπομένουν κατά την ημέρα της θλίψης.» «Εάν καθυστερήσει, υπόμεινέ τον, διότι ερχόμενος θα φθάσει, και δεν θα αργήσει.» «Περίμενέ με, λέει ο Κύριος, μέχρι την ημέρα της αναστάσεώς μου ως μαρτυρία· διότι θα επιβάλω την κρίση σε συνάξεις εθνών.» «Στέφανος θα υπάρξει σε όσους υπομένουν, και σε όσους είναι χρήσιμοι σε αυτήν.» «Μακάριοι όλοι όσοι παραμένουν σταθεροί σε αυτόν.» «Εκείνοι που προσμένουν τον Θεό, θα ανανεώσουν τη δύναμή τους, θα βγάλουν φτερά σαν τους αετούς· θα τρέξουν, και δεν θα κοπιάσουν· θα βαδίσουν, και δεν θα πεινάσουν.» «Τέκνα, δείξτε μακροθυμία για την οργή που ήρθε εναντίον σας. Διότι σε καταδίωξε ο εχθρός σου, αλλά γρήγορα θα δεις την καταστροφή του, και θα πατήσεις πάνω στον τράχηλό του.» «Αγαθός είναι ο Κύριος σε όσους τον προσμένουν.» «Μέχρι ενός καιρού θα δείξει ανοχή ο μακρόθυμος, και ύστερα θα του αποδοθεί ευφροσύνη.»

Γι' αυτόν τον λόγο τους ονόμασε αετούς που συγκεντρώνονται γύρω από το πτώμα· «Διότι όπου είναι το πτώμα», λέει, «εκεί θα συγκεντρωθούν οι αετοί». Και πράγματι, θα μεταβούν από τη μία τράπεζα στην άλλη, από αυτήν που είναι ακόμη καλυμμένη προς εκείνη που είναι ήδη φανερωμένη, από τον άρτο στο πτώμα. Διότι τώρα, καθώς ζουν ακόμη την ανθρώπινη ζωή, ο Χριστός είναι γι' αυτούς άρτος· και πάσχα, επειδή διαβαίνουν από εδώ προς την επουράνια πόλη. Όταν όμως «ανανεώσουν τη δύναμή τους και βγάλουν φτερά σαν τους αετούς», όπως λέει ο θαυμαστός Ησαΐας, τότε θα καθίσουν πάνω στο ίδιο το πτώμα, το οποίο θα είναι απαλλαγμένο από καταπετάσματα.