Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 40:7

Διότι μας ανέφερε όχι μόνο την ακρίβεια όσων από εσάς έχουν επιφορτιστεί με τη λειτουργία του θυσιαστηρίου, αλλά και τη συμφωνία όλου του λαού, καθώς και τον ευγενή χαρακτήρα και τη γνήσια διάθεση προς τον Θεό των ηγετών και των αρχόντων της πόλεως. Έτσι, μακαρίσαμε την Εκκλησία που απαρτίζεται από τέτοιους ανθρώπους και ευχηθήκαμε τώρα ακόμη περισσότερο να σας δοθεί η πνευματική γαλήνη, ώστε όσα επιδείξατε τώρα στον καιρό του αγώνα, αυτά να τα απολαύσετε στον καιρό της ανέσεως. Διότι είναι φυσικό οι δυσκολίες που βιώνονται στην πράξη να φέρνουν ευχαρίστηση σε εκείνους που τις αναθυμούνται. Προς το παρόν, όμως, σας παρακαλούμε να μην αποθαρρύνεστε, να μην απελπίζεστε μπροστά στη συνέχεια των κακώσεων. Διότι είναι κοντά τα στεφάνια και είναι κοντά η βοήθεια του Κυρίου. Μην αφήσετε να χαθούν οι προηγούμενοι κόποι σας, μην αχρηστεύσετε τον μόχθο που έχει γίνει ξακουστός σε όλη την οικουμένη. Ολιγόχρονες είναι οι καταστάσεις των ανθρώπινων πραγμάτων· «Κάθε σάρκα είναι χορτάρι και κάθε δόξα ανθρώπου σαν το άνθος του χόρτου. Ξεράθηκε το χόρτο και έπεσε το άνθος του, ο λόγος όμως του Κυρίου μένει στον αιώνα». Κρατώντας σταθερά τη μόνιμη εντολή, ας περιφρονήσουμε την παροδική ματαιότητα. Πολλές Εκκλησίες ανόρθωσε το δικό σας παράδειγμα. Πολύ μισθό συγκεντρώσατε για τον εαυτό σας, με τρόπο αθέατο, προσκαλώντας τους πιο άπειρους σε παρόμοιο ζήλο.

Πρέπει, λοιπόν, εμείς, εάν θέλουμε να διατρέξουμε με ασφάλεια τον προκείμενο δρόμο του βίου, και να παραστήσουμε στον Χριστό την ψυχή και το σώμα μαζί ελεύθερα από την αισχύνη των τραυμάτων, και να λάβουμε τα στεφάνια της νίκης, να περιφέρουμε πάντοτε άγρυπνα τα μάτια της ψυχής, και να αντιμετωπίζουμε με καχυποψία όλα τα τερπνά, και σε τίποτα να μην προσκολλάμε τον λογισμό μας, ούτε αν φαινόταν χρυσός άφθονος απλωμένος μπροστά μας, έτοιμος να περιέλθει στα χέρια όσων τον επιθυμούν (διότι «εάν ο πλούτος ρέει», λέει, «μην προσηλώνετε την καρδιά σας»)· ούτε αν η γη βλαστάνει κάθε είδους τρυφή και επιδεικνύει πολυτελείς σκηνές (διότι «το δικό μας πολίτευμα βρίσκεται στον ουρανό, από τον οποίο και απεκδεχόμαστε ως Σωτήρα τον Χριστό»)· ούτε αν υπάρχουν χοροί, και ξεφαντώματα, και μέθες, και τραπέζια με συνοδεία αυλών (διότι «ματαιότης», λέει, «ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης»)· ούτε αν προβάλλονται σωματικά κάλλη, που κατοικούνται από πονηρές ψυχές (διότι «από πρόσωπο γυναίκας, όπως από πρόσωπο φιδιού, φεύγε», λέει ο σοφός)· ούτε αν υπάρχουν δυναστείες και τυραννίες, και σμήνη από σωματοφύλακες ή κόλακες, ούτε αν υπάρχει θρόνος υψηλός και λαμπρός, που έχει υποτάξει έθνη και πόλεις σε ακούσια δουλεία· διότι «κάθε σάρκα είναι χόρτο, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν άνθος χόρτου· ξεράθηκε το χόρτο, και το άνθος εξέπεσε».

Πρέπει λοιπόν εμείς, εάν πραγματικά θέλουμε να διατρέξουμε με ασφάλεια τον προκείμενο δρόμο της ζωής, και να παραστήσουμε στον Χριστό την ψυχή και το σώμα μας ελεύθερα από την αισχύνη των τραυμάτων, και να λάβουμε τα στεφάνια της νίκης, να στρέφουμε πάντοτε με εγρήγορση τα μάτια της ψυχής προς κάθε κατεύθυνση και να αντιμετωπίζουμε με επιφύλαξη όλα όσα είναι τερπνά, και να τα προσπερνούμε αμέσως, και να μην προσηλώνουμε σε τίποτα τον νου μας· ούτε αν εμφανίζεται μπροστά μας άφθονος χρυσός, έτοιμος να παραδοθεί στα χέρια αυτών που τον επιθυμούν (διότι, όπως λέει, εάν ρέει ο πλούτος, μην προσκολλάτε σε αυτόν την καρδιά σας)· ούτε αν η γη βλαστάνει κάθε τρυφή, και επιδεικνύει πολυτελείς κατοικίες (διότι το δικό μας πολίτευμα βρίσκεται στον ουρανό, από όπου και απεκδεχόμαστε τον Σωτήρα Χριστό)· ούτε αν υπάρχουν χοροί, και ξεφαντώματα, και μέθες, και συμπόσια με συνοδεία μουσικής (διότι ματαιότης ματαιοτήτων, λέει, τα πάντα είναι ματαιότητα)· ούτε αν προβάλλονται σωματικά κάλλη, που κατοικούνται όμως από πονηρές ψυχές (διότι από το πρόσωπο της γυναίκας να φεύγεις όπως από το πρόσωπο του φιδιού, λέει ο Σοφός)· ούτε αν υπάρχουν δυναστείες και τυραννίες, και σμήνη από σωματοφύλακες ή κόλακες· ούτε αν υπάρχει θρόνος υψηλός και λαμπρός, που έχει υποτάξει έθνη και πόλεις σε εκούσια δουλεία (διότι κάθε σάρκα είναι σαν το χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν το άνθος του χόρτου· ξεράθηκε το χορτάρι, και το άνθος του έπεσε).

Τέτοιος ήταν εκείνος ο παράφρων, ο υιός του Σολομώντα, ο οποίος ήταν νέος στην ηλικία και ακόμη πιο ανώριμος στο φρόνημα, αυτός που απείλησε με σκληρότερη εξουσία τον λαό ο οποίος ζητούσε ηπιότερη, και εξαιτίας της απειλής του έχασε τη βασιλεία. Και με τη συμπεριφορά από την οποία προσδοκούσε να φανεί πιο βασιλικός, με αυτήν ακριβώς καθαιρέθηκε από το αξίωμα που κατείχε. Αποθρασύνει τον άνθρωπο και η δύναμη των χεριών, και η ταχύτητα των ποδιών, και η ομορφιά του σώματος, τα οποία αποτελούν αναλώματα των ασθενειών και φθορές του χρόνου· και δεν αντιλαμβάνεται ότι «κάθε σάρκα είναι χόρτο, και κάθε δόξα ανθρώπου είναι σαν το άνθος του χόρτου. Ξεράθηκε το χόρτο, και το άνθος του έπεσε». Τέτοιες είναι οι αλαζονείες των γιγάντων για τη δύναμή τους, και το θεομάχο φρόνημα του ανόητου Γολιάθ, και ο Αδωνίας που υπερηφανευόταν για την ομορφιά του, και ο Αβεσσαλώμ που επαιρόταν για το μέγεθος της κόμης του.

«Κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου είναι άνθος του χορταριού. Ξεράθηκε το χορτάρι και το άνθος έπεσε· το ρήμα του Θεού μένει στον αιώνα». Κάνει σαφές ότι δεν υπάρχει άλλος τρόπος να δουν το σωτήριο έργο του Θεού εκείνοι που τον αγαπούν αληθινά και επιθυμούν διακαώς να το επιτύχουν, παρά μόνο με το να επιλέγουν να φρονούν και να πράττουν εκείνα που είναι αρεστά και φίλια σε Αυτόν. Διότι νομίζω πως πρέπει, όσοι επιθυμούν να ζουν με αγιοπρέπεια, να επιλέξουν την ευσεβή και εξαίρετη ζωή, και να φορέσουν σαν στεφάνι τα καυχήματα της εν Χριστώ πολιτείας, να θεωρούν ως μηδαμινό τον περισπασμό της παρούσας ζωής, να απορρίπτουν όσο πιο μακριά γίνεται την ανθρώπινη και πρόσκαιρη δόξα, να θεωρούν ότι πράγματι τα ανθρώπινα μοιάζουν με χορτάρι και χλόη, και να έχουν στον νου και στην καρδιά το ρήμα του Θεού, δηλαδή τον Λόγο που προέρχεται από τον Θεό και Πατέρα. Διότι κατοικεί στις καρδιές μας μέσω της πίστεως, και, αποκτώντας ως πλούτο το θείο του Πνεύμα, τον έχουμε μέσα μας.

Σε ποιον δε 〈θα αποκαλυφθεί〉, το διασαφηνίζει προσθέτοντας: 〈και θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού〉· ⌜〈σάρκα〉 δε ήταν οι ίδιοι που ήταν μόνο ‹σάρκινοι› και ουδόλως ‹μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος›, όλοι οι άνθρωποι.⌝ Το οποίο βεβαίως παριστά και ο Μωυσής καταγράφοντας τον Θεό να λέει: «Δεν θα παραμείνει το πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς, επειδή είναι 〈σάρκες〉». Ότι λοιπόν 〈κάθε σάρκα〉 έμελλε να γνωρίσει 〈το σωτήριο του Θεού〉, το δίδασκε με το πρώτο κήρυγμα η 〈φωνή που βοά στην έρημο〉· ⌞‹διότι αψευδής είναι εκείνος που το υποσχέθηκε›.⌟ Όμως δεν διέλαθε της προσοχής του προφητικού πνεύματος η απείθεια και η απιστία του ιουδαϊκού λαού· γι' αυτό δεύτερο κήρυγμα κάνει η ίδια 〈βοώντας〉 και λέγοντας: 〈Κάθε σάρκα είναι χόρτο, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν άνθος χόρτου〉. ⌜Αυτή λοιπόν είναι η φύση 〈κάθε σάρκας〉 και του ανθρώπου που ‹φορεί› «την εικόνα του χοϊκού», εννοώ του φιλοσώματου και ‹εκείνου που ζει κατά σάρκα›· όμοια λοιπόν με το 〈χόρτο〉 της γης και με τα ωραία 〈άνθη〉 για λίγο θάλλει και ωραΐζεται, έπειτα μετά από λίγο εξαιτίας της ρευστής και ασταθούς φύσεως μαραίνεται, πράγμα που διδάσκει η Γραφή λέγοντας: 〈ξεράθηκε το χόρτο, και το άνθος έπεσε〉.⌝ Αλλά αυτά μεν τα δίδαξε η προφητεία γενικότερα, στη συνέχεια όμως διακριτά το εβραϊκό κείμενο, κάνοντας μνεία του ιουδαϊκού λαού, προσθέτει: 〈αληθώς ο λαός είναι χόρτο· ξεράθηκε το χόρτο, έπεσε το άνθος〉.

«Ξεράθηκε το χορτάρι και το άνθος του έπεσε». Αλλά και σαν τα χλωρά χόρτα γρήγορα θα μαραθούν· ούτε καν με τα καλλιεργούμενα χόρτα δεν είναι άξιοι να συγκριθούν. Τι αξίζει λοιπόν να ζηλεύει κανείς αυτούς, οι οποίοι, αφού άνθισαν για λίγο, αύριο ρίχνονται στη φωτιά του φούρνου, όπως δίδαξε ο Σωτήρας; «Έλπισε στον Κύριο και πράττε το αγαθό, και κατοίκησε τη γη, και θα ποιμανθείς με τον πλούτο της. Βρες την αγαλλίασή σου στον Κύριο, και θα σου δώσει όλα τα αιτήματα της καρδιάς σου». Αφού σε απέτρεψε από τον φθόνο προς τους πονηρούς με τα πρώτα του λόγια, αμέσως παράλληλα χαράσσει την ορθή και βασιλική οδό, υποδεικνύοντας ποια πρέπει να βαδίζεις. Γι' αυτό λέει: Κοίταζε ψηλά, εσύ, ατενίζοντας τον κυβερνήτη των όλων και θέτοντας σε αυτόν την ελπίδα σου· να έχεις θάρρος σαν να είσαι στερεωμένος σε μια μεγάλη άγκυρα. Και ο μεν νους σου ας έχει αυτήν την ελπίδα, με τις πράξεις σου όμως να εργάζεσαι και να πράττεις το αγαθό, σαν να σπέρνεις για τον εαυτό σου σπόρους που θα φέρουν καλή συγκομιδή καρπών. Έχοντας δε αποκτήσει αυτά τα δύο, μην αγωνιάς πλέον για τίποτα. Κατοίκησε στη γη αμέριμνα, και διάγε αυτήν την πρόσκαιρη ζωή σαν να βρίσκεσαι μέσα σε σκηνή, μένοντας εκεί μόνο για λίγο. Διότι θα ποιμανθείς σαν το καλό θρέμμα, αφού θα ποιμαίνεσαι από τον Καλό Ποιμένα.

Το μεν «Εις το τέλος», έχει ειπωθεί επειδή τα προφητευόμενα επρόκειτο να εκπληρωθούν κατά τη συντέλεια των αιώνων· προστίθεται δε αναγκαστικά το «τοις αλλοιωθησομένοις» (για εκείνους που θα μεταβληθούν), εξαιτίας της αλλοίωσης που επρόκειτο να διαδεχθεί την κατάσταση των πραγμάτων εκείνης της εποχής. Διότι, όταν λέγονταν αυτά, ο Ισραήλ επικρατούσε των αλλοφύλων και αποδεικνυόταν ισχυρότερος από τους εχθρούς. Επρόκειτο, όμως, σε κάποιον καιρό να υποστεί αλλοίωση και να βρεθεί υπό την εξουσία των εχθρών. Γι' αυτό η επιγραφή αναφέρει: «Εις το τέλος τοις αλλοιωθησομένοις»· ο δε Σύμμαχος (μεταφράζει), «Υπέρ των ανθών»· και ο Ακύλας, «Επί κρίνων». Διότι, όπως τα κρίνα του αγρού και το χορτάρι φαίνονται μεν για λίγο όμορφα, πολύ σύντομα όμως μεταβάλλονται και φθείρονται, έτσι και η κατάσταση του λαού, που τότε άνθιζε, επρόκειτο πολύ σύντομα να μεταβληθεί. Γι' αυτό και ο Σωτήρας στις διδασκαλίες του έλεγε: «Παρατηρήστε τα κρίνα του αγρού»· και πάλι: «Αν όμως το χορτάρι του αγρού, που σήμερα υπάρχει και αύριο ρίχνεται στον κλίβανο»· αλλά και, «Κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα της σαν άνθος του χορταριού. Ξεράθηκε το χορτάρι, και το άνθος έπεσε· ο δε λόγος του Κυρίου μένει στον αιώνα»· στα οποία ο Προφήτης, σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές, προσθέτει λέγοντας: «Αληθινά χορτάρι είναι ο λαός· ξεράθηκε το χορτάρι, έπεσε το άνθος», υποδηλώνοντας απροκάλυπτα το έθνος των Ιουδαίων.

Με άνθη τους παρομοιάζει και ο Ησαΐας, λέγοντας: «Κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα της σαν το άνθος του χορταριού· ξεράθηκε το χορτάρι, και το άνθος έπεσε». Με αυτά τα λόγια, παρομοιάζει με χορτάρι και με άνθη τη σωματική θρησκεία των Ιουδαίων, η οποία άνθισε για κάποιο μικρό χρονικό διάστημα και φάνηκε ωραία. Και μέσω των προαναφερθέντων, λοιπόν, ο λόγος προχωρώντας παρουσιάζει την αλλοίωση και τη μεταβολή προς το χειρότερο της άνθησής τους, εκεί όπου λέει: «Ας γίνει η τράπεζά τους μπροστά τους παγίδα, και ανταπόδοση, και σκάνδαλο.»

«Ο δίκαιος θα ανθίσει σαν τον φοίνικα, θα πληθυνθεί σαν την κέδρο του Λιβάνου». Για τους αμαρτωλούς λέχθηκε ότι ανατέλλουν σαν το χορτάρι και, αναλόγως προς το παράδειγμα του χορταριού, δεν αργούν να φθαρούν· διότι άμα τη ανατολή του το χορτάρι ξηράνθηκε, και το άνθος του έπεσε, όπως ακριβώς συμβαίνει με τη ζωή και τη δόξα των αμαρτωλών. Ο δίκαιος όμως δεν θα ανθίσει σαν το χορτάρι, αλλά όμοια με τον φοίνικα, φέροντας κατά κάποιον τρόπο τις ρίζες του προς τα άνω, και τα φυλλώματά του όχι απλωμένα στο χώμα, αλλά εκτεινόμενα προς τον ουρανό. Εξαιτίας αυτών λοιπόν ο δίκαιος θα μπορούσε να παρομοιαστεί με τον φοίνικα, όχι όμως και με τον μονοφυή κορμό του φοίνικα· διότι πληθύνεται στο πλήθος των κλαδιών, τα οποία σώζονται ταυτόχρονα με αυτόν και μέσω αυτού. Γι' αυτόν τον λόγο πρέπει να παρομοιαστεί με την κέδρο, και όχι απλώς με μια οποιαδήποτε, αλλά με αυτήν του Λιβάνου· διότι αυτή είναι ογκώδης και αυξάνεται μεγαλοπρεπώς, καθώς φυτρώνει σε όρος εξαιρετικά εύφορο, το οποίο γεννά και τρέφει φυτά ουρανομήκη. Έτσι λοιπόν και ο δίκαιος, έχοντας αμέτρητους εκείνους που σώζονται μέσω αυτού και μαζί με αυτόν, ως προς τούτο θα ήταν παρόμοιος με την κέδρο, ενώ με τον φοίνικα σύμφωνα με όσα άλλως έχουν δηλωθεί.

Πού είναι η προσηνής δεξιά που κινούσε τα δάχτυλα μαζί με την ευλογία του στόματος; Παρακινούμαι δε, σαν να βρίσκομαι πάνω σε σκηνή, να αναβοήσω για τη συμφορά. Σε σπλαχνίζομαι, ω Εκκλησία· σε σένα μιλώ, πόλη της Αντιόχειας· σε σπλαχνίζομαι για αυτήν την ξαφνική μεταβολή. Πώς απογυμνώθηκε το κάλλος; Πώς συλήθηκε το στολίδι; Πώς μαράθηκε ξαφνικά το άνθος; Όντως, ξηράνθηκε το χορτάρι και το άνθος του έπεσε. Ποιο πονηρό μάτι, ποια κακή βασκανία οργίασε εναντίον εκείνης της εκκλησίας; Τι πράγματα αντάλλαξε και με τι! Στέρεψε η πηγή. Ξεράθηκε ο ποταμός. Πάλι μετατράπηκε σε αίμα το νερό. Ω, τι δυστυχισμένη εκείνη η είδηση που αναγγέλλει στην εκκλησία τη συμφορά! Ποιος θα πει στα τέκνα ότι ορφάνεψαν; Ποιος θα αναγγείλει στη νύμφη ότι χήρεψε; Ω, τι κακά! Τι ξεπροβόδισαν; Και τι υποδέχονται; Κιβωτό ξεπροβόδισαν και σορό υποδέχονται. Διότι κιβωτός ήταν, αδελφοί, ο άνθρωπος του Θεού· κιβωτός, που περιείχε μέσα του τα θεία μυστήρια. Εκεί βρισκόταν η χρυσή στάμνα, γεμάτη από το θείο μάννα, γεμάτη από την ουράνια τροφή. Σε αυτήν βρίσκονταν οι πλάκες της διαθήκης, εγγεγραμμένες στις πλάκες της καρδιάς με το Πνεύμα του ζώντος Θεού, όχι με μελάνι· διότι κανένα σκοτεινό και μαύρο νόημα δεν είχε αποτυπωθεί στην καθαρότητα της καρδιάς του· σε αυτήν βρισκόταν η ράβδος της ιεροσύνης, η οποία βλάστησε στα χέρια του. Και αν ακούμε ότι η κιβωτός περιείχε οτιδήποτε άλλο, όλα αυτά τα περιέκλειε η ψυχή αυτού του ανδρός.

Κεφάλαιο 54. Υπόσχεση προς τον Ισραήλ για την άφεση των αμαρτιών και την παρουσία του Χριστού· και ευαγγελισμός εκείνων που κατόρθωσε με την παρουσία Του στον κόσμο· και δοξολογία προς Αυτόν, αλλά καταδίκη εκείνων που κατασκευάζουν τα είδωλα. «Παρηγορείτε, παρηγορείτε τον λαό μου», λέει ο Κύριος· «ιερείς, μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ, παρηγορήστε την, διότι ολοκληρώθηκε η ταπείνωσή της· συγχωρέθηκε η αμαρτία της, διότι δέχθηκε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια τιμωρία για τα αμαρτήματά της. Φωνή κάποιου που βοά στην έρημο: Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του Θεού μας. Κάθε φάραγγα θα γεμίσει, και κάθε όρος και βουνό θα ταπεινωθεί· και τα στρεβλά θα γίνουν ευθεία και τα τραχιά ομαλοί δρόμοι, και θα φανερωθεί η δόξα του Κυρίου, και θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού, διότι ο Κύριος μίλησε. Φωνή κάποιου που λέει: Βόησε! Και είπα: Τι να βοήσω; Κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν άνθος του χορταριού... Το ρήμα όμως του Θεού μας μένει στον αιώνα. Ανέβα σε υψηλό όρος, εσύ που φέρνεις το ευαγγέλιο στη Σιών, ύψωσε με δύναμη τη φωνή σου, εσύ που φέρνεις το ευαγγέλιο στην Ιερουσαλήμ· υψώστε την, μη φοβάστε· πείτε στις πόλεις του Ιούδα: Ιδού ο Θεός σας, ιδού ο Κύριος έρχεται με δύναμη, και ο βραχίονάς Του με εξουσία· ιδού ο μισθός Του μαζί Του, και το έργο Του ενώπιόν Του. Ως ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό Του, και με τον βραχίονά Του θα συνάξει τα αρνιά και θα παρηγορήσει τις εγκυμονούσες».

Και αυτό είναι, λέει, το γεγραμμένο στη Γραφή: «διότι ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ, και ο άνθρωπος του Ιούδα νεόφυτο αγαπημένο». Εάν δε ο άνθρωπος του Ιούδα είναι νεόφυτο αγαπημένο, αποδεικνύεται, λέει, ότι το δέντρο δεν είναι τίποτε άλλο παρά ο άνθρωπος. Αλλά σχετικά με την έκκριση και τη διάκρισή του επαρκώς, λέει, έχει μιλήσει η Γραφή, και για τη διδασκαλία των εξεικονισμένων αρκεί το λεχθέν ότι «κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα σαρκός σαν άνθος χορταριού· ξεράθηκε το χορτάρι και το άνθος του έπεσε· το ρήμα όμως του Κυρίου μένει στον αιώνα». Ρήμα δε του Κυρίου, λέει, είναι το ρήμα και ο λόγος που γεννιέται στο στόμα, και άλλος τόπος γένεσης δεν υπάρχει.

δʹ. Διότι τέτοια είναι η δύναμη αυτής της συμφοράς· αυτόν που ήταν λαμπρός και περιφανής, τον έκανε να φαίνεται τώρα πιο ευτελής από όλους. Και αν εισέλθει κάποιος πλούσιος, αποκομίζει μεγάλα οφέλη. Διότι βλέποντας να έχει κατακρημνιστεί από τέτοια κορυφή αυτός που συγκλόνιζε ολόκληρη την οικουμένη, και να έχει συρρικνωθεί, και να έχει γίνει πιο δειλός από λαγό και από βάτραχο, και να είναι προσηλωμένος σε αυτόν τον κίονα χωρίς δεσμά, και αντί για αλυσίδα να περισφίγγεται από τον φόβο, να φοβάται και να τρέμει, καταστέλλει την έπαρσή του, ταπεινώνει την αλαζονεία του, και αφού φιλοσοφήσει όσα πρέπει να φιλοσοφεί κανείς για τα ανθρώπινα, αναχωρεί, μαθαίνοντας μέσα από τα ίδια τα γεγονότα εκείνα που με λόγια διδάσκουν οι Γραφές: ότι «Κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν το άνθος του χορταριού· και ξεράθηκε το χορτάρι, και το άνθος έπεσε»· όπως το «Σαν το χορτάρι γρήγορα θα ξεραθούν, και σαν τα χλωρά βλαστάρια γρήγορα θα μαραθούν»· ότι «Σαν τον καπνό είναι οι ημέρες του», και όλα τα παρόμοια. Από την άλλη, ο φτωχός εισερχόμενος και αντικρίζοντας αυτό το θέαμα, δεν υποτιμά τον εαυτό του ούτε θλίβεται για τη φτώχεια του· απεναντίας, νιώθει ευγνωμοσύνη για τη φτώχεια, επειδή του έγινε ασφαλές καταφύγιο και λιμάνι ακύμαντο και τείχος απόρθητο· και πολλές φορές, βλέποντας αυτά, θα προτιμούσε να μείνει στην κατάσταση που βρίσκεται, παρά, αφού λάβει για λίγο τα αγαθά όλων, αργότερα να κινδυνεύει ακόμη και για το ίδιο του το αίμα.

Διότι μόλις εμφανιστεί, μας εγκαταλείπει πιο εύκολα και από σκιά. Γιατί λοιπόν υπερηφανεύεσαι, άνθρωπε, που είσαι σαν καπνός ή ματαιότητα; «Διότι ο άνθρωπος παρομοιάστηκε με ματαιότητα». «Σαν τον καπνό είναι οι ημέρες του». «Ξεράθηκε το χόρτο, και το άνθος του έπεσε». Αυτά τα λέω, όχι για να εξευτελίσω την ανθρώπινη φύση, αλλά για να χαλιναγωγήσω την αλαζονεία. Διότι πράγματι, «μεγάλο πράγμα είναι ο άνθρωπος, και πολύτιμο ο ελεήμων άνδρας». Αλλά αυτός ο Οζίας, αν και ήταν βασιλιάς και φορούσε το διάδημα, επειδή ήταν δίκαιος, υπερηφανεύτηκε κάποτε, και έχοντας υπερηφανευτεί περισσότερο από την αξία του, εισήλθε στο ιερό. Και άκουσε πώς: Εισήλθε, λέει, στα άγια των αγίων, και έπειτα λέει, θέλω να προσφέρω θυμίαμα. Όντας βασιλιάς, αρπάζει την εξουσία της ιεροσύνης.

Αλλά οι εξορίες; Του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της. Αλλά οι συκοφαντίες; Να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, όταν πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς. Έβλεπα τα ξίφη και σκεφτόμουν τον ουρανό· περίμενα τον θάνατο και αναλογιζόμουν την ανάσταση· έβλεπα τα κάτω πάθη (τα επίγεια δεινά) και μετρούσα τα άνω βραβεία· έβλεπα τις επιβουλές και συλλογιζόμουν τον άνω στέφανο· διότι η ίδια η αιτία των αγώνων ήταν αρκετή για παρηγοριά και ανακούφιση. Με οδηγούσαν στην εξορία, αλλά αυτό που συνέβαινε δεν αποτελούσε προσβολή για εμένα· διότι προσβολή είναι μόνο ένα πράγμα, η αμαρτία. Διότι, ακόμη και αν ολόκληρη η οικουμένη σε υβρίζει, εφόσον εσύ ο ίδιος δεν προσβάλλεις τον εαυτό σου, δεν έχεις υβριστεί. Μόνη προδοσία είναι εκείνη της συνειδήσεως. Μην προδώσεις τη συνείδησή σου, και κανείς δεν σε προδίδει. Με έπαιρναν μακριά, και έβλεπα τα γεγονότα, ή μάλλον τα λόγια μου να γίνονται πράξεις, την ομιλία μου, εκείνη που έγινε με λόγια, να κηρύττεται στην αγορά μέσα από τα ίδια τα γεγονότα. Ποια ομιλία; Αυτήν που έλεγα πάντοτε. Φύσηξε άνεμος και έριξε κάτω τα φύλλα. Ξεράθηκε το χορτάρι και το άνθος έπεσε. Έφυγε η νύχτα και φάνηκε η ημέρα· ελέγχθηκε η σκιά και φάνηκε η αλήθεια. Ανέβηκαν έως τους ουρανούς και κατέβηκαν έως τις πεδιάδες. Διότι τα κύματα που υψώθηκαν, καταλάγιασαν μέσα από τα ανθρώπινα πράγματα. Πώς;

Ξεράθηκε το χορτάρι και το άνθος έπεσε· ο δε λόγος του Θεού μένει στον αιώνα. γ΄. Είδατε την ευτέλεια των ανθρωπίνων πραγμάτων, είδατε το εφήμερο της εξουσίας; Είδατε τον πλούτο, τον οποίο πάντοτε αποκαλούσα δραπέτη, και όχι μόνο δραπέτη, αλλά και ανθρωποκτόνο; Διότι δεν εγκαταλείπει μόνο εκείνους που τον κατέχουν, αλλά και τους σφάζει· διότι, όταν κάποιος τον υπηρετεί, τότε ακριβώς τον προδίδει.

Διότι, έπειτα από τόση περιποίηση, γυμνός και μόνος οδηγούνταν στον θάνατο, χωρίς να μπορεί να πάρει μαζί του τίποτε από εδώ από την τόση περιουσία του, αλλά οδηγούνταν έρημος και απροστάτευτος. Κανείς από αυτούς που τον υπηρετούσαν, κανείς από όσους θα μπορούσαν να τον βοηθήσουν δεν ήταν παρών για να τον απαλλάξει από την κόλαση και την τιμωρία, αλλά, αφού αποσπάστηκε από όλα εκείνα, παραδιδόταν μόνος του στο να υπομένει τις αφόρητες τιμωρίες. Πράγματι, «Κάθε σάρκα είναι σαν το χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν το άνθος του χόρτου. Ξεράθηκε το χορτάρι, και το άνθος του έπεσε· το δε ρήμα του Κυρίου μένει στον αιώνα». Ήλθε ο θάνατος, και τα έσβησε όλα εκείνα· και αφού τον έπιασε σαν αιχμάλωτο, έτσι τον πήρε μαζί του, με σκυμμένο το κεφάλι, γεμάτο ντροπή, χωρίς καμία παρρησία, να τρέμει και να φοβάται, σαν να είχε απολαύσει όλη εκείνη την τρυφή μέσα σε όνειρα. Και στο εξής ο πλούσιος γινόταν ικέτης του φτωχού, και παρακαλούσε για το δικό του τραπέζι, εκείνου που κάποτε λιμοκτονούσε και βρισκόταν εκτεθειμένος στα στόματα των σκύλων. Και η κατάσταση αντιστράφηκε, και μάθαιναν πλέον όλοι ποιος ήταν πραγματικά ο πλούσιος και ποιος ήταν ο φτωχός, και ότι ο μεν Λάζαρος ήταν ο πλουσιότερος από όλους, ενώ αυτός ήταν ο φτωχότερος όλων.

«Διότι επαίνεσα τους νεκρούς, αυτούς που έχουν ήδη πεθάνει, περισσότερο από τους ζωντανούς, και καλύτερος από αυτούς τους δύο είναι εκείνος που δεν γεννήθηκε ακόμη, ο οποίος δεν γνώρισε όλο το έργο που γίνεται κάτω από τον ήλιο.» «Όλος ο μόχθος του ανθρώπου προορίζεται για το στόμα του.» «Σε τι υπερτερεί ο άνθρωπος από το κτήνος; Σε τίποτα· διότι τα πάντα είναι ματαιότητα.» «Όλες οι ημέρες του είναι γεμάτες πόνους και η απασχόλησή του ταραχή και θυμός. Ακόμη και τη νύχτα δεν ησυχάζει η καρδιά του. Διότι και αυτό είναι ματαιότητα.» «Όπως ακριβώς βγήκε γυμνός από την κοιλιά της μητέρας του, έτσι θα επιστρέψει, φεύγοντας όπως ήρθε, και δεν θα πάρει τίποτα από τον μόχθο του στο χέρι του για να το πάρει μαζί του· και αυτό επίσης είναι μια θλιβερή αρρώστια· διότι ακριβώς όπως ήρθε, έτσι και θα απέλθει.» «Οι πατέρες σας και οι προφήτες πού είναι; Μήπως θα ζήσουν αιώνια;» «Κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου είναι σαν το άνθος του χορταριού. Ξεράθηκε το χορτάρι, και το άνθος του έπεσε.» «Ιδού, όλοι εσείς θα παλιώσετε σαν το ένδυμα, και ο σκόρος θα σας καταφάει.» «Μη φοβηθείτε τον ονειδισμό των ανθρώπων και μην καταβάλλεστε από τις προσβολές τους· διότι θα παλιώσουν σαν το ένδυμα και θα φαγωθούν από τον σκόρο.» «Καπνός είναι η πνοή στα ρουθούνια μας· και η ζωή μας θα παρέλθει σαν τα ίχνη της νεφέλης. Διότι η ζωή μας είναι πέρασμα μιας σκιάς.» «Τι μας ωφέλησε η υπερηφάνειά μας; Και τι μας προσέφερε ο πλούτος μαζί με την αλαζονεία;»

Και σιωπώντας από εδώ βγάζει φωνή, προτρέποντας τους πάντες και λέγοντας: Μην κάνετε τέτοια, για να μην πάθετε τέτοια. Και αναδείχθηκε διδάσκαλος, σιωπώντας, μέσω της συμφοράς του. Και το θυσιαστήριο εκπέμπει μεγάλη λάμψη. Τώρα μάλιστα είναι φοβερό, διότι κρατάει τον λέοντα δεμένο. Και σε μια βασιλική εικόνα θα αποτελούσε μεγάλο στολίδι· όχι μόνο όταν ο βασιλιάς κάθεται στον θρόνο ντυμένος με την πορφύρα και φέροντας μόνο διάδημα, αλλά και εάν κάτω από τα βασιλικά του πόδια κείτονται βάρβαροι, δεμένοι πισθάγκωνα, και σκύβουν τα κεφάλια τους. Και όλοι εσείς συντρέξατε εδώ, για να δείτε την ανθρώπινη φύση να ελέγχεται. Διότι, βλέποντας αυτόν να έχει κατακρημνιστεί από τόσο μεγάλη κορυφή, αυτόν που συγκλόνιζε σχεδόν ολόκληρη την οικουμένη να έχει συρρικνωθεί, και να έχει γίνει πιο δειλός από λαγό και από βάτραχο, και χωρίς δεσμά να είναι προσηλωμένος σε τούτον τον κίονα, και αντί για αλυσίδα να περισφίγγεται από τον φόβο, και να είναι κατατρομαγμένος και να τρέμει, καταστέλλετε την έξαψη και ταπεινώνετε την οίηση, αναλογιζόμενοι φιλοσοφικά ότι «Κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν άνθος χορταριού. Ξεράθηκε το χορτάρι και το άνθος του έπεσε», ότι «Σαν το χορτάρι γρήγορα θα ξεραθούν, και σαν τα χλωρά φυτά γρήγορα θα μαραθούν»· ότι «Ο άνθρωπος παρομοιάστηκε με ματαιότητα, και σαν καπνός είναι οι ημέρες του». Ταράζεται ο άνθρωπος, και στο τέλος χάνεται.

Ο χόρτος ξεράθηκε και το άνθος του έπεσε. Δημιούργησε μέσα μου καθαρή καρδιά, Κύριε, και εγκαίνισε πνεύμα ευθύ στα εσώτερά μου, ώστε να σου προσφέρω θυσία ως ευωδία ένα πνεύμα συντετριμμένο και ταπεινωμένο, με το οποίο δεν θα καταφρονηθώ.

Όταν παρέλθει για εμάς ο παρών αιώνας των πράξεων, τίποτα από το σύνολο των παρόντων δεν πρόκειται να παραμείνει όπως έχει τώρα, ούτε ως προς το σχήμα ούτε ως προς τη θέση. Κανένα από τα ορατά πράγματα δεν είναι αξιόπιστο και αμετάπτωτο για εκείνους που τα κατέχουν. Τίποτα δεν στέκεται διαρκώς ακίνητο, παραμένοντας σταθερό σε όσους έχουν υποδουλωθεί σε αυτό: ούτε η δόξα, ούτε ο πλούτος, ούτε η εξουσία, ούτε η υγεία, ούτε η αδοξία, ούτε η φτώχεια, ούτε η δουλεία, ούτε η αρρώστια, ούτε η ομορφιά, ούτε η νεότητα, ούτε η κοινωνική προβολή, ούτε η ασχήμια, ούτε τα γηρατειά, ούτε η ταπεινή καταγωγή· όλα παρέρχονται, όλα μαραίνονται, όλα τα ανθρώπινα εξαφανίζονται σαν σκιά, και όλος ο όγκος της ανθρώπινης εξουσίας διαλύεται πιο εύκολα και από φυσαλίδα. Διότι, όπως λέει η Γραφή, «κάθε άνθρωπος είναι σαν το χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν το άνθος του χορταριού· ξεράθηκε το χορτάρι, και το άνθος του έπεσε». Διότι αληθινά, όλα τα ανθρώπινα πράγματα έχουν, εν δυνάμει, συζευγμένη τη φθορά με τη γένεση· και πολλές φορές, σε ορισμένα μάλιστα, η φθορά προηγείται της γένεσης, ώστε το ενδιάμεσο διάστημα να μπορεί να εξαλειφθεί από την ταυτόχρονη σύμπτωση των δύο άκρων μεταξύ τους, νοούμενο και μέσα από τα δύο. Και αυτό το έχει οικονομήσει σοφά η Θεία Πρόνοια, ώστε η φύση των μεταβλητών πραγμάτων να γίνει παιδαγωγία για την επιβεβαίωση των αιωνίων. Όλα μεταβάλλονται το ένα στο άλλο, και το καθένα μετατρέπεται γύρω από το άλλο· και διά μέσου αλλήλων επιβεβαιώνουν περισσότερο τη δική τους φθορά παρά τη γένεσή τους.