Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 42:1

Μακεδ. Και ο ίδιος ο Πατέρας είναι Πνεύμα· και όταν λέει, «Θα θέσω το Πνεύμα μου επάνω του», εννοεί τη δύναμή του. Ορθ. Όταν λοιπόν λέει, «Σε όποιον δεις το Πνεύμα να κατεβαίνει και να παραμένει επάνω του», εννοεί τη δύναμή του; Μακεδ. Όχι, αλλά εννοεί το ίδιο το Πνεύμα, τον Παράκλητο. Ορθ. Άλλο πράγμα λοιπόν είπε στον προφήτη ότι θα θέσει επάνω του, και άλλο στον Ιωάννη.

Ο προφήτης Ησαΐας ανέφερε το «ευδόκησε» και το «προσεδέξατο», λέγοντας: «Ο Ιακώβ είναι ο δούλος μου, θα τον βοηθήσω· ο Ισραήλ είναι ο εκλεκτός μου, η ψυχή μου τον αποδέχθηκε· έδωσα το Πνεύμα μου επάνω του.» Όποια ψυχή, λοιπόν, αποδέχθηκε αυτόν, τον οποίο σας υποδεικνύω ως δούλο μου, αυτή είναι η δική μου ψυχή. Μακεδόνιος: Εμείς λέμε ότι ο Πατέρας εξέφερε αυτή τη φωνή καταχρηστικώς.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΔʹ Και θα ελεήσει ο Κύριος τον Ιακώβ και θα εκλέξει τον Ισραήλ. Νομίζω πως έχει λογική το ότι η λέξη «ελεήσει» έχει χρησιμοποιηθεί για τον Ιακώβ, το οποίο αποτελούσε το όνομά του μέχρι την πάλη του, ενώ το «θα εκλέξει» για τον Ισραήλ, όνομα το οποίο δόθηκε ως έπαθλο στον πατριάρχη για αυτήν την πάλη. Διότι αυτός που ελεείται φανερώνει μια κατάσταση πιο ταπεινή, ενώ αυτός που εκλέγεται μια κατάσταση ανώτερη. Επομένως το χωρίο «Ο Κύριος θα ελεήσει μεν τον Ιακώβ, θα εκλέξει δε τον Ισραήλ», είναι όμοιο με το εξής: «Ιακώβ ο δούλος μου, θα τον βοηθήσω· Ισραήλ ο εκλεκτός μου, αυτόν αποδέχθηκε η ψυχή μου». Διότι το μεν όνομα Ιακώβ λαμβάνεται για εκείνον που βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της βασικής κατήχησης και είναι σωματικός, ενώ το Ισραήλ για εκείνον που βρίσκεται σε ανώτερη και πνευματική κατάσταση. Γενικά δε, ο Ιακώβ και ο Ισραήλ θα αναπαυθούν στη γη τους, στη γη εκείνη για την οποία έχει ειπωθεί: «Μακάριοι οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη»· η οποία δεν αποτελεί μέρος αυτής εδώ της γης, η οποία έχει βρεθεί υπό κατάρα, και από την οποία τρέφεται με λύπες και κόπους όλες τις ημέρες της ζωής του αυτός που την καλλιεργεί. Θα προστεθεί δε και ο γηώρας στον Ιακώβ και στον Ισραήλ, που αναπαύεται στη γη του. Αυτός που κοπιάζει για τη γη, ο προσήλυτος, αυτός είναι ο γηώρας. Ίσως αυτός να είναι ο λαός που προέρχεται από τα έθνη, ο οποίος προστίθεται στον Ιακώβ, και τον οποίο η Γραφή ονομάζει γηώρα, επειδή είναι σαν πάροικος και προσήλυτος.

Θα δώσω λοιπόν, λέει, στη Σιών, δηλαδή στην Εκκλησία, ήτοι στο πλήθος αυτών που πιστεύουν, τη σώζουσα αρχή, δηλαδή τον Χριστό. Θα παρηγορήσω δε και την Ιερουσαλήμ, η οποία είναι πάλι η είσοδος της Εκκλησίας. Διότι έχουμε παρηγορηθεί λαμβάνοντας δύναμη μέσω του Χριστού, και έχουμε διδαχθεί την ασφαλή οδό που οδηγεί στη ζωή. Διότι από τα έθνη, λέει, ιδού, κανείς δεν βρέθηκε, και από τα είδωλά τους δεν υπήρξε αυτός που να αναγγέλλει. Διότι πάρα πολλοί έχουν αναδειχθεί μεταξύ των Ελλήνων ως σοφοί και εκλεκτοί ρήτορες· αλλά ουδείς υπήρξε ανάμεσά τους που να μπορεί να διδάξει την οδό προς την ευσέβεια. Οι δε ναοί που είχαν ήταν γεμάτοι από είδωλα, αλλά ούτε στα είδωλα, δηλαδή στους ψευδώνυμους θεούς, βρέθηκε κάποιος ικανός να αναγγείλει την αναζήτηση του συμφέροντος, ήτοι να κατευθύνει στην οδό της δικαιοσύνης. Μάλλον δε λέω τούτο: Ούτε αν ερωτώνταν, λέει, «Από πού είστε;» θα μπορούσαν να απαντήσουν. Εκείνοι δε που αγνοούν τον ίδιο τους τον εαυτό, επειδή είναι ύλη κωφή και αναίσθητη, πώς θα μπορούσαν να γίνουν καθοδηγητές σε άλλους; Ή πώς θα μπορούσαν να υποδείξουν σε κάποιους γενικά αυτό που καταλήγει σε ωφέλεια; Διότι υπάρχουν αυτοί που σας κατασκευάζουν, πλάθοντας τους ψευδώνυμους θεούς, οι οποίοι με τη σειρά τους πλανούν εσάς που τους προσκυνάτε. <Ο Ιακώβ είναι ο δούλος μου, θα τον προστατεύσω· ο Ισραήλ είναι ο εκλεκτός μου, τον αποδέχθηκε η ψυχή μου. Έδωσα το πνεύμα μου σε αυτόν. Θα εξάγει κρίση στα έθνη. Δεν θα κραυγάσει, ούτε θα υψώσει, ούτε θα ακουστεί έξω η φωνή του.>

«Τσακισμένο καλάμι δεν θα συντρίψει, και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει, αλλά με αλήθεια θα αποδώσει κρίση. Θα αναλάμψει, και δεν θα θραυστεί, έως ότου επιβάλει στη γη κρίση· και στο όνομά του έθνη και λαοί θα ελπίσουν.» Έχει προαναγγελθεί, λέγοντας: «Θα δώσω αρχή στη Σιών», και ποια είναι αυτή η αρχή το δείχνει σαφώς. Διότι έχει εγκατασταθεί στη νοητή Σιών, δηλαδή στην Εκκλησία, ως άρχοντας και καθηγητής, χωρίς να ανέρχεται στην αρχή της εξουσίας τότε που λέγεται ότι προήχθη σε αυτό. Διότι ήταν και είναι πάντοτε βασιλιάς, και Κύριος των όλων ο εκ Παρθένου Λόγος. Επειδή όμως έγινε άνθρωπος, οικειοποιείται το μέτρο της ανθρωπότητας. Διότι έτσι ήταν αληθώς, και πιστεύεται από εμάς χωρίς αμφιβολία, ότι έγινε όμοιος με εμάς. Επομένως, και αν λέγεται ότι λαμβάνει την εξουσία επί των πάντων, η λήψη αυτή θα ανήκει στην ένσαρκη οικονομία, όχι στην υπεροχή του, σύμφωνα με την οποία νοείται ως Δεσπότης των όλων. Τον αποκαλεί δε Ιακώβ και Ισραήλ, επειδή προήλθε κατά σάρκα από το αίμα του Ιακώβ, ο οποίος μετονομάστηκε σε Ισραήλ. Λέει δε: «Θα τον συνδράμω», και τον ονομάζει εκλεκτό. Διότι ο Πατέρας συνεργαζόταν με τον Υιό, και επιτελούσε τα μεγαλουργήματα ως έργα της δικής του δύναμης. Είναι δε αληθώς και εκλεκτός, διότι είναι ωραιότερος στο κάλλος από τους υιούς των ανθρώπων, και αποδεκτός ως αγαπημένος· διότι ο Θεός και Πατέρας ευδόκησε σε αυτόν.

Είπε λοιπόν: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα.» Το ότι δε έχει χριστεί κατά την ανθρώπινη φύση του και λέγεται ότι έχει μεθέξει του Αγίου Πνεύματος, αν και ο ίδιος δίνει το Πνεύμα και αγιάζει την κτίση, το διασαφηνίζει λέγοντας: Έδωσα το Πνεύμα μου σε αυτόν. Διότι, όταν βαπτίστηκε, λέει, το Πνεύμα κατήλθε από τους ουρανούς με μορφή περιστεράς και έμεινε πάνω του. Εάν δε την ώρα του βαπτίσματος δέχεται το Πνεύμα σύμφωνα με το μέτρο της ανθρωπότητας, θα ίσχυε και αυτό μαζί με τα άλλα. Διότι δεν αγιαζόταν λαμβάνοντας το Πνεύμα ως Θεός, αφού ο ίδιος, όπως είπα, είναι αυτός που αγιάζει, αλλά κατά το ότι εμφανίστηκε ως άνθρωπος κατ' οικονομίαν. Έχει χριστεί λοιπόν, ώστε να φέρει κρίση στα έθνη. Και με τη λέξη κρίση εννοεί εδώ τη δίκαιη κρίση. Διότι τα δικαίωσε, κατακρίνοντας τον πλεονέκτη Σατανά. Και αυτό μας το δίδαξε ο ίδιος λέγοντας: «Τώρα είναι η κρίση αυτού του κόσμου.»

Και άλλα αναφέρει ο μεγαλοφωνότατος Ησαΐας: «και θα αναπαυθεί επάνω του Πνεύμα Θεού, πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας, και θα τον γεμίσει πνεύμα φόβου Θεού», φανερώνοντας ότι μεν αυτό είναι ένα και αδιαίρετο, αλλά διάφορες είναι οι ενέργειές του. Και πάλι: «Ο Ιακώβ ο δούλος μου», και τα εξής, «έδωσα το Πνεύμα μου επάνω του». Και πάλι: «Θα επιθέσω το Πνεύμα μου στο σπέρμα σου». Και πάλι: «Και τώρα ο Κύριος ο παντοκράτωρ απέστειλε εμένα και το Πνεύμα του». Και πάλι: «Αυτή είναι σε αυτούς η από εμένα διαθήκη, είπε ο Κύριος, το δικό μου Πνεύμα το οποίο είναι επάνω σου». Και πάλι: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε», και τα εξής. Και πάλι σε όσα λέγει κατά των Ιουδαίων: «Αυτοί όμως απείθησαν και παρόξυναν το Άγιο Πνεύμα του». Και: «Πού είναι εκείνος που έθεσε μέσα τους το Άγιο Πνεύμα;»

Με απόλυτη συνέπεια, μετά τον έλεγχο των ειδώλων, αντιπαρέθεσε την προφητεία περί του Χριστού και την επακόλουθη σε αυτήν κλήση των εθνών· αλλά βέβαια, πριν από την ερμηνευτική εξέταση των χωρίων, αξίζει να παρατηρήσουμε ότι ούτε το όνομα του «Ιακώβ» ούτε το όνομα του «Ισραήλ» αναφέρεται στην προκείμενη προφητεία. Γι' αυτό ούτε οι υπόλοιποι ερμηνευτές ούτε το εβραϊκό κείμενο τα μνημόνευσαν, αλλά ο μεν Σύμμαχος το απέδωσε με αυτόν τον τρόπο: «Ιδού ο δούλος μου, θα τον υποστηρίξω· ο εκλεκτός μου, στον οποίο ευαρεστήθηκε η ψυχή μου», ο δε Ακύλας: «Ιδού ο δούλος μου, θα τον βοηθήσω». Στα προηγούμενα, λοιπόν, ο αποστολικός χορός ονομαζόταν «Ιακώβ» και «Ισραήλ», όπου έχει ειπωθεί: «Εσύ όμως, Ιακώβ, ο δούλος μου, Ισραήλ, τον οποίο εξέλεξα, σπέρμα του Αβραάμ, τον οποίο αγάπησα». Στο προκείμενο όμως κείμενο, επειδή εισάγεται το ανώτερο πρόσωπο, για να μη νομιστεί ότι ταυτίζεται με όσα προαναφέρθηκαν, δεν ονομάστηκε ούτε «Ιακώβ» ούτε «Ισραήλ» ούτε «σπέρμα του Αβραάμ», αλλά σαφώς τα λόγια αυτά αναφέρονται στον Χριστό τον Θεό, καθώς το μαρτύρησε ο Ευαγγελιστής αναφέροντας: «Έδωσα το Πνεύμα μου επάνω του, και θα εξαγγείλει κρίση στα έθνη».

και ύστερα από όλα αυτά «στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη», πράγματα τα οποία δεν άρμοζε να λέγονται για τον αποστολικό χορό· εύλογα, λοιπόν, στην προκείμενη προφητεία έχει αποσιωπηθεί το όνομα του «Ιακώβ» και του «Ισραήλ»· κάποιος άλλος επομένως είναι αυτός που ονομάζεται εδώ «παίδας» του Θεού και «εκλεκτός» Του.

Γι' αυτό προστίθεται το: 〈τον αποδέχθηκε η ψυχή μου〉· διότι αυτός μόνο ήταν ο 〈εκλεκτός〉 του Θεού, και αυτόν 〈αποδέχθηκε〉 η λεγόμενη 〈ψυχή〉 του Θεού, ⌜εφόσον η Θεία Γραφή συνηθίζει να χρησιμοποιεί καταχρηστικά το όνομα της 〈ψυχής〉 για τον Θεό, όπως ακριβώς συνηθίζει να αναφέρει ανθρωπομορφικά πόδια και χέρια και δάχτυλα και μάτια του Θεού.⌝ 〈έδωσα το Πνεύμα μου σε αυτόν, κρίση στα έθνη θα προβάλει〉. ⌞Θα διαπιστώσεις δε ότι αυτά συμφωνούν με όσα προφητεύτηκαν προηγουμένως για εκείνον που επρόκειτο να προέλθει «από τη ρίζα του Ιεσσαί». Είναι όμως 〈εκλεκτός〉 όχι με τον ίδιο τρόπο όπως οι απόστολοι, επειδή μόνο για αυτόν έχει ειπωθεί το: «τον οποίο διάλεξε 〈η ψυχή〉 μου», αλλά και επειδή ‹το 〈Πνεύμα〉 του Θεού αναπαύθηκε μόνο σε αυτόν›: «διότι σε αυτόν κατοίκησε όλο το πλήρωμα της θεότητας σωματικώς».⌟ Το 〈Πνεύμα〉 δε που δόθηκε σε αυτόν που προήλθε «〈από〉 τη ρίζα του Ιεσσαί» ήταν ο ίδιος ο Μονογενής Λόγος του Θεού, πράγμα που και ο Απόστολος δήλωνε λέγοντας: «ο δε Κύριος είναι το 〈Πνεύμα〉». ⌜Γι' αυτό, ως ο μόνος που χώρεσε το πατρικό 〈Πνεύμα〉, επιτελεί όλα τα ακόλουθα εξαγγέλλοντας τα περί της καθολικής 〈κρίσεως〉 στα 〈έθνη〉, ώστε να προετοιμαστούν όλοι για τη μέλλουσα 〈κρίση〉 του Θεού.⌝ Γι' αυτό έχει λεχθεί: 〈κρίση στα έθνη θα προβάλει〉. ⌜Έπειτα, επειδή διήλθε τον ανθρώπινο βίο του ήσυχα και πράα, ώστε να μην επιτρέπει ούτε σε εκείνους που θεραπεύονταν από αυτόν να τον κάνουν φανερό σε όλους.⌝ Για τον λόγο αυτό έχει ειπωθεί: 〈δεν θα κραυγάσει ούτε θα υψώσει φωνή, ούτε θα ακουστεί έξω η φωνή του〉, αλλά 〈ούτε τσακισμένο καλάμι θα συντρίψει〉· ⌜διότι έτσι αθόρυβα και ήσυχα θα διέλθει τον βίο του ανάμεσα στους ανθρώπους, ώστε να μη λυπήσει ούτε τον πιο τυχαίο άνθρωπο, τον πιο ταπεινό και αδύναμο από όλους, που παρομοιάζεται με 〈καλάμι〉 εξαιτίας της αδυναμίας του.⌝ αλλά 〈ούτε λινάρι που καπνίζει θα σβήσει〉, ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: 〈ούτε αμυδρό λινάρι θα σβήσει〉, και σύμφωνα με τον Ακύλα: 〈και αμυδρό λινάρι δεν θα σβήσει〉, και σύμφωνα με τον Θεοδοτίωνα: 〈και αμυδρό στουπί δεν θα σβήσει. ⌜Λινάρι〉 δε που σιγοκαίει θα μπορούσες να πεις ότι είναι κάποιος που υπερηφανεύεται από τον σαρκικό του νου και έχει τυφλωθεί από έπαρση, τον οποίο ειπώθηκε ότι ο προφητευόμενος δεν θα εμποδίσει ούτε θα σταματήσει από την αλαζονεία του.

Πρόσεξε δε πώς αναφέρει ότι ο ουρανός «έχει πήξει», επειδή σύμφωνα με την κοσμογονία του Μωυσή λέγεται ότι συστάθηκε από την πήξη των υδάτων· και όχι σύμφωνα με τους Έλληνες φυσιολόγους, οι οποίοι θεώρησαν ότι ο αιθέρας και ο ίδιος ο ουρανός προέρχονται από φωτιά. Για δε τη γη λέει ότι «έχει στερεωθεί» κατάλληλα, διότι, επειδή βρίσκεται στο μέσο του σύμπαντος, είναι ακίνητη, πράγμα που δεν ταίριαζε να λεχθεί για τον ουρανό. Αντί δε της φράσης «και όσα υπάρχουν σε αυτήν», ο Σύμμαχος λέει: «στερέωσες τη γη και όσα περπατούν πάνω σε αυτήν». Και το ποια είναι αυτά, το αποσαφηνίζει λέγοντας στη συνέχεια: αυτός που «δίνει πνοή στον λαό που βρίσκεται πάνω της και πνεύμα σε όσους την πατούν». Διότι πρέπει να μάθουμε από ποιο πρόσωπο ειπώθηκαν αυτά περί του Χριστού. Επειδή δηλαδή ο προφητικός λόγος εισήγαγε το θέμα απευθείας στην αρχή, λέγοντας: «Ο Ιακώβ είναι ο δούλος μου, θα τον βοηθήσω· ο Ισραήλ είναι ο εκλεκτός μου, τον αποδέχθηκε η ψυχή μου· έδωσα το πνεύμα μου σε αυτόν»· και επειδή δεν ξεκαθάρισε από πριν ποιος ήταν αυτός που τα είπε, αναγκαστικά στο παρόν εδάφιο αποσαφηνίζει εκείνον που τα προφήτευσε. Γι' αυτό προσθέτει το: «Έτσι είπε Κύριος ο Θεός»· διότι Αυτός ήταν που είπε τα πρώτα και όσα λέγονται στη συνέχεια.

Πέραν δε όσων ειπώθηκαν, ο ίδιος ο 〈Κύριος〉 και 〈Θεός〉 απευθύνει στον Χριστό του και τα ακόλουθα, λέγοντας: 〈εγώ ο Κύριος ο Θεός σε κάλεσα με δικαιοσύνη και θα κρατήσω το χέρι σου και θα σε ενισχύσω〉. ⌜Αυτά δε τα απευθύνει στον προαναφερθέντα ‹παίδα› του, στον οποίο ελέγετο ότι ‹θα δώσει το δικό του πνεύμα›, και πρώτον τον 〈καλεί με δικαιοσύνη〉, πραγματοποιώντας την κλήση του επάξια και κατά τον δικαιότατο τρόπο· έπειτα, υπόσχεται ότι θα 〈κρατήσει το χέρι〉 του και θα τον 〈ενισχύσει〉 και, τρίτον, ότι θα τον προσφέρει ως δώρο, σαν ένα μεγάλο 〈φως〉 σε όλα τα 〈έθνη〉, λέγοντας: 〈και σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών〉.

Ποιος άραγε, λέει, θα είναι αυτός που πρόκειται κάποτε να δει με τα μάτια του τις εκβάσεις αυτών των λόγων, και ποιοι ας έρθουν ως μάρτυρες των αποτελεσμάτων; Ας δικαιωθούν δίνοντας μαρτυρία, επειδή και εγώ ο Θεός θα γίνω μάρτυράς τους, όπως και ο Παίδας, τον οποίο εξέλεξα, για τον οποίο έλεγε πιο πάνω: «Ιδού ο Παίδας μου, τον οποίο διάλεξα, ο εκλεκτός μου, τον οποίο αποδέχθηκε η ψυχή μου». Εγώ λοιπόν ο ίδιος ο Θεός, και αυτός ο Παίδας, ο εκλεκτός μου. Αυτό ακριβώς φανέρωνε και ο Σωτήρας στα Ευαγγέλια λέγοντας: «Όποιος με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου τον εν τοις ουρανοίς». Θα δώσω μαρτυρία στους δικούς μου μάρτυρες, για να γνωρίσετε και να πιστέψετε και να κατανοήσετε ότι εγώ είμαι· πριν από εμένα δεν υπήρξε άλλος θεός και μετά από εμένα δεν θα υπάρξει. Διότι η αιτία της παρουσίας του Χριστού και της μαρτυρίας των αποστόλων του σε όλα τα έθνη δεν ήταν καμία άλλη παρά το να κηρύξουν τη γνώση του επί πάντων Θεού και την πίστη σε αυτόν και την κατανόηση περί αυτού σε εκείνους που προηγουμένως ήταν ασύνετοι, αθέτησαν τις συμφωνίες, ήταν άπιστοι και βρίσκονταν σε άγνοια γι' αυτόν, και γι' αυτό είχαν τυφλωθεί στα μάτια της διάνοιας και περιφέρονταν μέσα στην πλάνη της άθεης ειδωλολατρίας. Γι' αυτό, αφού προφήτευσε: «Γίνετε μάρτυρές μου, και εγώ μάρτυρας, λέει ο Κύριος ο Θεός, και ο Παίδας, τον οποίο εξέλεξα», πρόσθεσε: «για να γνωρίσετε και να πιστέψετε και να κατανοήσετε ότι εγώ είμαι· πριν από εμένα δεν υπήρξε άλλος θεός και μετά από εμένα δεν θα υπάρξει». Εφόσον δηλαδή μία είναι η αρχή, μία θα είναι και η θεότητα, μαζί με την οποία συμπεριλαμβάνεται και η θεολογία του Μονογενούς Του. Και ο λόγος (της Γραφής), επιμένοντας στην ίδια διδασκαλία, προσθέτει: «Εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει σωτήρας εκτός από εμένα».

Διότι, εφόσον ο λόγος έχει ειπωθεί μία φορά στα προηγούμενα, πρέπει εμείς, ενθυμούμενοι αυτόν, να συμπεριλαμβάνουμε τον ίδιο λόγο σε κάθε θεολογία· διότι αυτό που έχει ειπωθεί μία φορά και έχει μαρτυρηθεί από τον Θεό έχει ειπωθεί αληθινά, και αυτό που έχει ειπωθεί αληθινά, όταν περιλαμβάνεται παντού, είναι αληθές. Ποιος δε ήταν «ο παις, τον οποίο εξέλεξε» παρά εκείνος για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Ιδού ο παις μου, τον οποίο επέλεξα, ο εκλεκτός μου, τον οποίο αποδέχθηκε η ψυχή μου· θα εκφέρει κρίση στα έθνη, και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη» και όσα ακολουθούν αυτά, δια των οποίων ο λόγος παρουσιάζει σαφώς τον Χριστό του Θεού; Αλλά αυτό μεν παρουσιάστηκε στα προηγούμενα με παντοίες αποδείξεις, προς εκείνους όμως που εμμένουν στην ειδωλολατρική πλάνη και υπολαμβάνουν ότι υπάρχουν πολλοί θεοί, ο παρών λόγος εκθέτει τη διδασκαλία τού να μη θεωρούν ‹κανέναν άλλον θεό πλην ενός›· διότι ένα είναι το αγέννητο και μία η επί πάντων μοναρχική εξουσία. Αν δε και ο Λόγος του Θεού συμπεριλαμβάνεται στη θεολογία περί του Πατρός· διότι «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος», εντούτοις δεν ήταν κατάλληλος ο καιρός να αποκαλυφθεί το μυστήριο περί του μονογενούς Υιού του Θεού σε εκείνους που ήταν ακόμη απορροφημένοι από τα ξόανα, τα αγάλματα και την άψυχη ύλη.

«Και θα γνωρίσετε ότι ο Κύριος ο Παντοκράτωρ με έχει αποστείλει σε εσάς». Διότι παρατήρησε σε αυτά πώς ο Κύριος ομολογεί ότι ο ίδιος έχει αποσταλεί από άλλον Κύριο Παντοκράτορα, και υπόσχεται ότι θα συγκεντρώσει για τον εαυτό του λαό από όλα τα έθνη. Αυτός, λοιπόν, ο ίδιος ο Λόγος του Θεού απευθυνόταν στον λαό που προερχόταν από τα έθνη, λέγοντας: «Προσέξτε, λαέ μου, τον νόμο μου». Και διδάσκει ότι ο νόμος του είναι το Ευαγγέλιο, για το οποίο προφήτευε και ο Ησαΐας λέγοντας: «Διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ, και θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη». Αυτόν τον νόμο και ο Ιερεμίας τον ονόμασε καινή διαθήκη, λέγοντας: «Ιδού, έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος, και θα συνάψω Καινή Διαθήκη, όχι σαν τη διαθήκη που σύναψα με τους πατέρες τους». Και ο Ησαΐας πάλι αναφωνούσε για τον Σωτήρα, λέγοντας: «Ιδού ο δούλος μου τον οποίο εξέλεξα, ο εκλεκτός μου· τον αποδέχθηκε η ψυχή μου. Θα εξαγγείλει κρίση στα έθνη».

Ψ. Κ΄. Ιακώβ ο δούλος μου, θα τον προστατεύσω· Ισραήλ ο εκλεκτός μου, τον αποδέχθηκε η ψυχή μου· έδωσα το Πνεύμα μου σε αυτόν· θα εκφέρει κρίση στα έθνη. Δεν θα κραυγάσει, ούτε θα υψώσει τη φωνή του, ούτε θα ακουστεί έξω η φωνή του· τσακισμένο καλάμι δεν θα συντρίψει, και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει· αλλά σύμφωνα με την αλήθεια θα εκφέρει κρίση. Θα αναλάμψει και δεν θα καμφθεί, έως ότου εγκαθιδρύσει την κρίση επί της γης· και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη. Έτσι λέγει ο Κύριος ο Θεός, αυτός που εποίησε τον ουρανό και τον εδραίωσε, αυτός που στερέωσε τη γη και τα όσα υπάρχουν σε αυτήν, και δίνει πνοή στον λαό που βρίσκεται πάνω της, και πνεύμα σε όσους την περπατούν: Εγώ, ο Κύριος ο Θεός, σε κάλεσα με δικαιοσύνη, και θα κρατήσω το χέρι σου και θα σε ενισχύσω· και σε έθεσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών, για να βγάλεις από τα δεσμά τους δεμένους, και από τον οίκο της φυλακής αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι.

Το ότι δεν προφητεύονται για τον λαό των Ιουδαίων τα λόγια «Ο Ιακώβ είναι ο δούλος μου, θα τον βοηθήσω· ο Ισραήλ είναι ο εκλεκτός μου, αυτόν αποδέχθηκε η ψυχή μου», θα είναι σαφές σε όσους θέλουν να εξετάσουν κάθε λέξη του εν λόγω χωρίου, αλλά και από την ακρίβεια του εβραϊκού κειμένου αυτό είναι φανερό. Διότι ούτε το όνομα του Ιακώβ, ούτε του Ισραήλ αναφέρεται σε αυτό, γι' αυτό και έχει επισημανθεί με οβελίσκο στα ακριβή αντίγραφα των Εβδομήκοντα· καθόσον βέβαια νομίζω ότι κανείς δεν αμφιβάλλει πως κανένας άλλος από τους δικαίους, εκτός από τον Σωτήρα μας Ιησού Χριστό, ούτε καν ο ίδιος ο γιος του Ισαάκ, ο Ιακώβ, ο οποίος ονομάστηκε και Ισραήλ, δεν ήταν τέτοιος ώστε να μπορούν να εφαρμόζονται σε αυτόν τα προκείμενα. Διότι, έστω και αν κάποιος μπορούσε να προσαρμόσει σε άλλους το «Έδωσα το Πνεύμα μου επάνω του», τι θα μπορούσε να πει για το «θα εξαγγείλει κρίση στα έθνη», και για τα επόμενα, και μάλιστα για το «και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη»; Και πώς θα ήταν έστω και πιθανό να εφαρμοστεί, είτε στον λαό των Ιουδαίων, είτε στον ίδιο τον Ιακώβ, τον γιο του Ισαάκ, είτε σε οποιονδήποτε άλλον από τους δικαίους το εξής: «Σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών, να βγάλεις από τα δεσμά τους δεμένους, και από τον οίκο της φυλακής αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι»;

Ο δε Ιησούς, γνωρίζοντάς το, αναχώρησε από εκεί. Και τον ακολούθησαν πολλοί, και τους θεράπευσε όλους· και τους παρήγγειλε αυστηρά να μην τον κάνουν γνωστό. Διότι στα γεγονότα αυτά προστίθεται στο Ευαγγέλιο, προκειμένου να εκπληρωθεί ο λόγος που ειπώθηκε μέσω του προφήτη Ησαΐα, ο οποίος λέει: «Ιδού ο παις μου, τον οποίο εξέλεξα· ο αγαπητός μου, στον οποίο ευαρεστήθηκε η ψυχή μου· θα θέσω το πνεύμα μου επάνω του», και τα εξής, όσα βεβαίως καταγράφονται στην προφητεία. Αυτός, λοιπόν, θα πρέπει να είναι και εκείνος που ονομάστηκε Ιακώβ, όντας ο μονογενής Υιός του Θεού· όπως αλλού έχει ειπωθεί: «Είναι μέγα για εσένα το να ονομάζεσαι παις μου, για να ανορθώσεις τις φυλές του Ιακώβ και να επαναφέρεις τους διεσπαρμένους του Ισραήλ». Αυτός λοιπόν, αφού άκουσε από τον Πατέρα, μεταξύ των άλλων, και το «σε έδωσα ως διαθήκη στο γένος, ως φως στα έθνη», εξήγγειλε κρίση στα έθνη, ώστε αυτά να πολιτεύονται με συνετό λογισμό σύμφωνα με το ιερό Ευαγγέλιο. Και είναι σαφές πώς στο όνομά του στήριξαν τις ελπίδες τους τα έθνη που πίστεψαν σε αυτόν, και πώς αυτός έχει αναδειχθεί σε φως των εθνών, ώστε μέσω του φωτός του λόγου του να διανοιχθούν οι οφθαλμοί της διανοίας εκείνων που άλλοτε ήταν σκοτισμένοι· αλλά και εξήγαγε από τα δεσμά εκείνους που προηγουμένως ήταν σφιχτοδεμένοι από τις αλυσίδες των δικών τους αμαρτιών, και από τον οίκο της φυλακής του διαβόλου εκείνους που κάθονταν στο σκοτάδι εξαιτίας της άγνοιάς τους για τον Θεό των συμπάντων.

Ψ. ΚΑ΄. «Γίνετε μάρτυρές μου, και εγώ είμαι μάρτυρας, λέει ο Κύριος ο Θεός, και ο παίδας που εξέλεξα». Και ποιος μπορεί να είναι ο παίδας που εξέλεξε ο Κύριος ο Θεός, τον οποίο συγκαταλέγει με τον εαυτό Του, ώστε να γίνει μάρτυρας σε όσους δίνουν μαρτυρία για Εκείνον, αν όχι αυτός για τον οποίο γινόταν λόγος και στο προηγούμενο κεφάλαιο: «Ο Ιακώβ ο παίδας μου· θα τον βοηθήσω», και τα εξής; Πράγματα τα οποία αποδείχθηκε σαφώς ότι προφητεύθηκαν για τον Σωτήρα και Κύριό μας Ιησού.

Αλλά και το «ιδού, σε έθεσα ως φως των εθνών, για να είσαι προς σωτηρίαν έως το έσχατο της γης», υποδεικνύει κάποιον παράδοξο και θαυμαστό, για τον οποίο γίνεται ο λόγος. Και ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι αυτός εκτός από τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος ήδη προηγουμένως στα ανωτέρω ονομάστηκε Ιακώβ και Ισραήλ διά του «Ιακώβ ο δούλος μου, θα τον προστατεύσω· Ισραήλ ο εκλεκτός μου, τον αποδέχθηκε η ψυχή μου»; Διότι αυτός είναι ο μόνος που βλέπει αληθινά τον Θεό Πατέρα, ονομαζόμενος μεν Ισραήλ, το οποίο ερμηνεύεται «εκείνος που βλέπει τον Θεό», κατά την έννοια της θεότητάς του· Ιακώβ δε, το οποίο σημαίνει «πτερνιστής», καθότι, αφού ενανθρώπησε, κατατρόπωσε όλες τις αντίπαλες δυνάμεις. Πρόσεξε δε αν δεν συμφωνούν μεταξύ τους οι περικοπές, τόσο η προκείμενη, όσο και εκείνη στην οποία ελέγετο το «Ιακώβ ο δούλος μου», η οποία αναφερόταν στον Χριστό· διότι όπως ακριβώς εκεί έχει ειπωθεί το «Ιακώβ ο δούλος μου», έτσι και εδώ το «μέγα είναι για εσένα το να κληθείς δούλος μου»· και όπως εκεί έχει λεχθεί το «Ισραήλ ο εκλεκτός μου», έτσι και εδώ το «διότι πιστός είναι ο Άγιος του Ισραήλ, και σε εξέλεξα».

«Ιδού, ο δούλος μου, θα τον στηρίξω· ο εκλεκτός μου, τον οποίο ευαρεστήθηκε η ψυχή μου. Έδωσα το Πνεύμα μου επάνω του και θα εξαγγείλει κρίση στα έθνη. Δεν θα κραυγάσει, ούτε θα υψώσει τη φωνή του, ούτε θα ακουστεί έξω η φωνή του. Καλάμι τσακισμένο δεν θα συντρίψει και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει, αλλά σύμφωνα με την αλήθεια θα εξαγγείλει κρίση· θα αναλάμψει και δεν θα θραυστεί, έως ότου εγκαθιδρύσει στη γη κρίση· και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη». Και στη συνέχεια προσθέτει: «Εγώ ο Κύριος ο Θεός σε κάλεσα με δικαιοσύνη, και θα κρατήσω το χέρι σου, και θα σε ενισχύσω· και σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών, για να βγάλεις από τα δεσμά τους δεμένους και από τον οίκο της φυλακής αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι. Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός, αυτό είναι το όνομά μου, τη δόξα μου δεν θα την δώσω σε άλλον, ούτε τον έπαινό μου στα είδωλα. Τα από την αρχή, ιδού, ήλθαν, καινούργια είναι αυτά που τώρα θα αναγγείλω, και πριν αναγγελθούν σας φανερώθηκαν». 〈21. Από τον ίδιο〉. «Ακούστε με, νησιά, και προσέξτε, έθνη, έπειτα από πολύ χρόνο θα εμφανιστεί, λέγει ο Κύριος. Από την κοιλιά της μητέρας μου κάλεσε το όνομά μου, και έκανε το στόμα μου σαν κοφτερό μαχαίρι, και [με έβαλε] κάτω από τη σκέπη του χεριού του· με έκανε σαν εκλεκτό βέλος και με έκρυψε στη φαρέτρα του». Και προσθέτει στη συνέχεια: «Ιδού, σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να φτάσεις έως τις εσχατιές της γης». 〈22. Από τον ίδιο〉. «

Για τους οποίους αρμόζει να λεχθεί: «και θα πω σε εκείνον που δεν είναι λαός μου, εσύ είσαι λαός μου, και εκείνος θα πει, εσύ είσαι ο Κύριος και Θεός μου». Εάν δε αυτός, και κανείς άλλος, είναι ο Χριστός, για τον οποίο έχει προφητευθεί ότι θα βλαστήσει «από τη ρίζα του Ιεσσαί», και αυτό βεβαίως έχει ομολογηθεί και από τους ίδιους τους Εβραίους, ώστε κανείς και με κανέναν τρόπο να μην αμφισβητεί περί αυτού, πρόσεξε πώς έχει διακηρυχθεί ότι και αυτός θα εγερθεί για να άρχει όχι του Ισραήλ αλλά των εθνών, και έχει λεχθεί ότι τα έθνη θα ελπίσουν σε αυτόν, και όχι ο Ισραήλ, επειδή «αυτός ήταν η προσδοκία των εθνών». Γι' αυτό και λέγεται ότι «θα εξαγγείλει κρίση στα έθνη» και θα γίνει «φως των εθνών», και πάλι «στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη», και ότι θα δοθεί για σωτηρία όχι μόνο στους Ιουδαίους αλλά και σε όλους τους ανθρώπους έως τα πέρατα της γης. Γι' αυτό και του έχει ειπωθεί από τον Πατέρα που τον κατέπεμψε: «σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανορθώσεις τη γη και να κληρονομήσεις έρημες κληρονομιές». Λέει δε «ως μαρτυρία στα έθνη», ώστε όλα τα έθνη, τα οποία ποτέ μέχρι τότε δεν είχαν μάθει κάτι για τον Χριστό, αφότου γνωρίσουν τη θεία οικονομία γύρω από αυτόν, και ποια δύναμη υπήρχε μέσα του, να τον επικαλεστούν, και λαοί που προηγουμένως δεν τον γνώριζαν να καταφύγουν σε αυτόν.

Διότι σαφώς διευκρίνισε ότι τα άλογα ζώα και τα προαναφερθέντα θηρία δεν είναι άλλα από τα έθνη, εξαιτίας του θηριώδους τρόπου της ζωής τους. Αυτά τα έθνη, λέει, θα τα κυβερνήσει αυτός που εγείρεται από το σπέρμα του Ιεσσαί, από τον οποίο ακριβώς γενεαλογείται ο Σωτήρας και Κύριός μας, στον οποίο τα έθνη που πιστεύουν σε αυτόν ελπίζουν μέχρι και σήμερα, σύμφωνα με την προφητεία: «και θα υπάρξει αυτός που θα εγερθεί για να κυβερνήσει τα έθνη, σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη». Αντιπαράβαλε, λοιπόν, αυτό με τα όσα παραδίδονται από τον Μωυσή κάνοντας τη σχετική διάκριση, και το μεν «θα υπάρξει αυτός που θα εγερθεί για να κυβερνήσει τα έθνη» εφάρμοσέ το στο «θα εξέλθει άνθρωπος από το σπέρμα του, και θα κυριαρχήσει σε πολλά έθνη», το δε «σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη» στο «και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Διότι σε τι διαφέρει το να λέει κανείς «σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη» από το «αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών»; Και πάλι ο ίδιος ο Ησαΐας, προχωρώντας, προφητεύει τα εξής για τον Χριστό: «Ιδού ο παις μου (ο δούλος μου), τον οποίο εξέλεξα, ο αγαπητός μου, στον οποίο ευαρεστήθηκε η ψυχή μου· θα φέρει κρίση στα έθνη», και προσθέτει: «έως ότου εγκαθιδρύσει κρίση στη γη, και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη». Ήδη, με αυτά τα λόγια, για δεύτερη φορά ο προφήτης διατυπώνει ότι τα έθνη θα ελπίσουν στον Χριστό, έχοντας πει πιο πάνω «σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη», και εδώ «και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη».

Ας κατανοήσουμε λοιπόν και αυτά, στρέφοντας πρώτα την προσοχή μας στο εξής, ότι δηλαδή οι θείοι χρησμοί συνηθίζουν να προσαγορεύουν τον Χριστό με διάφορα ονόματα. Διότι άλλοτε μεν τον αποκαλούν Ιακώβ: «Ιακώβ ο δούλος μου, θα τον υποστηρίξω· Ισραήλ ο εκλεκτός μου, τον αποδέχθηκε η ψυχή μου, θα εξαγγείλει κρίση στα έθνη», και τα εξής. Στα οποία προστίθεται: «έως ότου εγκαθιδρύσει κρίση στη γη, και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη», άλλοτε δε τον ονομάζουν Σολομώντα και Δαβίδ. Σολομώντα μεν, όπως στον 71ο ψαλμό, ο οποίος φέρει μεν την επιγραφή «εις Σολομώντα», αλλά περιέχει σαφώς όσα αφορούν τον Χριστό. Διότι το «θα κατακυριεύσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από ποταμό έως τα πέρατα της οικουμένης», και το «όλα τα έθνη θα τον δουλεύσουν», και όσα στη συνέχεια αυτών περιέχει ο ψαλμός, μόνο στον Χριστό θα μπορούσαν να αρμόζουν.

Η δε προφητεία για όσους πρόκειται να σωθούν μέσω αυτού δηλώνεται στη συνέχεια με το: «Αυτός θα έλθει και θα μας σώσει· τότε θα ανοιχτούν τα μάτια των τυφλών και τα αυτιά των κωφών θα ακούσουν», και τα εξής. Αυτήν δε τη σωτήρια κρίση και άλλη προφητεία επαγγέλλεται ότι θα την επιφέρει ο Χριστός, λέγοντας: «Ιδού ο δούλος μου, θα τον υποστηρίξω, ο εκλεκτός μου, τον οποίο αποδέχθηκε η ψυχή μου· θα φέρει κρίση στα έθνη». Γι' αυτό και για τον λόγο της Καινής Διαθήκης έχει λεχθεί: «Διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ, και θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη». Διότι, με θεία κρίση και με λόγους άρρητους σε εμάς, είναι εύλογο να ενεργεί Εκείνος τα σχετικά με την κλήση όσων επιστρέφουν σε αυτόν. Αλλά και επειδή μας διδάσκει τη θεία κρίση και μας διαπαιδαγωγεί να πράττουμε τα πάντα με ορθή κρίση, λέγεται ότι θα επιφέρει «κρίση στα έθνη». 〈Από τον ίδιο〉. «Τότε θα γίνουν φανεροί αυτοί που σφραγίζουν τον νόμο ώστε να μην τον μάθουν, και θα πει: Θα περιμένω τον Θεό που απέστρεψε το πρόσωπό του από τον οίκο του Ιακώβ, και θα έχω την ελπίδα μου σε αυτόν. Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός. Και θα υπάρξουν σημεία και τέρατα στον Ισραήλ από τον Κύριο Σαβαώθ, ο οποίος κατοικεί στο όρος Σιών. Και εάν σας πουν: Ζητήστε τους εγγαστρίμυθους και αυτούς που μιλούν μέσα από τη γη, τους κενολόγους που μιλούν από την κοιλιά τους, δεν πρέπει άραγε ένα έθνος να απευθύνεται στον Θεό του; Γιατί ζητούν από τους νεκρούς για λογαριασμό των ζωντανών;»

Αφού κατοίκησε ο Κύριος Σαβαώθ, ο Λόγος του Θεού, μέσα στον άνθρωπο τον οποίο προσέλαβε, και αφού διέμεινε «στο όρος Σιών», επιτελώντας σημεία και τέρατα, παραγγέλλει ταυτόχρονα στους μαθητές του και σε όλους όσους πίστεψαν σε αυτόν από όλους τους πρώην ειδωλολάτρες, να μην φοβούνται πλέον με κανέναν τρόπο τη δεισιδαίμονα πλάνη. Αλλά, ακόμη κι αν τους κλονίζουν ή τους εξαναγκάζουν οι ειδωλολάτρες των εθνών να αναζητούν «τους εγγαστρίμυθους» και τα μαντεία των δαιμόνων ως θαυμαστά και σε τίποτα υποδεέστερα από τον προφητικό τρόπο ζωής των θείων και θεοφιλών ανδρών, ο ίδιος τους διδάσκει ότι πρέπει να απαντούν και να λένε: «Γιατί αναζητούν τους νεκρούς για χάρη των ζωντανών; Διότι έδωσε νόμο για βοήθεια», και τα όσα ακολουθούν αυτά. Διότι, για εκείνους που έχουν λάβει άπαξ τον νόμο και τις σωτήριες εντολές για τη βοήθεια και τη θεραπεία του δικού τους βίου, είναι περιττό να ασχολούνται με μαντείες που ενεργούνται μέσω της δαιμονικής απάτης. 〈Από το ίδιο〉. «Ο Ιακώβ είναι ο δούλος μου, θα τον υποστηρίξω· ο Ισραήλ είναι ο εκλεκτός μου, η ψυχή μου τον αποδέχθηκε· θα εξαγγείλει κρίση στα έθνη. Δεν θα κραυγάσει ούτε θα υψώσει τη φωνή του, ούτε θα ακουστεί η φωνή του έξω. Καλάμι τσακισμένο δεν θα συντρίψει, και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει, αλλά θα εξαγγείλει την κρίση με αλήθεια. Θα αναλάμψει και δεν θα θραυστεί, έως ότου εγκαθιδρύσει την κρίση επί της γης· και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη».

«Δεν θα φιλονικήσει ούτε θα κραυγάσει, ούτε θα ακούσει κανείς τη φωνή του στις πλατείες. Τσακισμένο καλάμι δεν θα σπάσει, και λυχνάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει, έως ότου οδηγήσει την κρίση σε νίκη, και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη.» Παρατήρησε δε με προσοχή τον τρόπο με τον οποίο ο Ματθαίος, όταν είπε «Ιδού ο παίς μου, τον οποίο εξέλεξα, ο αγαπητός μου, στον οποίο ευδόκησε η ψυχή μου», δεν μνημόνευσε ούτε τον Ιακώβ ούτε τον Ισραήλ. Διότι δεν είπε «ο Ιακώβ ο παίς μου», «ο Ισραήλ ο εκλεκτός μου», αλλά το διατύπωσε αόριστα, λέγοντας: «Ιδού ο παίς μου» και «ο αγαπητός μου». Επομένως, καθώς δεν υπάρχει ούτε στο εβραϊκό κείμενο της προφητείας, από μεν τους Εβδομήκοντα έχει οβελιστεί το όνομα του Ιακώβ και του Ισραήλ, ενώ από τους υπόλοιπους ερμηνευτές έχει αποσιωπηθεί, επειδή δεν περιλαμβάνεται ούτε στο εβραϊκό. Εξαιτίας αυτού, εύλογα δεν αναφέρεται ούτε από τον ευαγγελιστή, ο οποίος ήταν Εβραίος και εξέθεσε την προφητεία ακολουθώντας τη Γραφή των Εβραίων. Επομένως, αυτά που προφητεύονται δεν αρμόζουν ούτε κατά διάνοια στον λαό της περιτομής, παρά μόνο στον Χριστό του Θεού, γεγονός που επιβεβαιώνεται από την ενάργεια και την έκβαση των ίδιων των πραγμάτων.

Διότι αυτός μόνος προκήρυξε τη μέλλουσα «κρίση στα έθνη», αφού ήρθε αθόρυβα στον βίο των ανθρώπων, και έθεσε κρίση πάνω στη γη· και όχι μόνο «δεν έσπασε το τσακισμένο καλάμι», αλλά, αν επιτρέπεται να το πούμε, το έδεσε, ανορθώνοντας και καθιστώντας ισχυρούς τους ασθενείς και «τους συντετριμμένους στην καρδιά». Και όπως ακριβώς δεν παρέβλεπε τους ασθενείς και τους σαθρούς και όσους είχαν ανάγκη τη θεραπεία του, ούτε συνέτριβε κατακρίνοντας όσους μετανοούσαν, έτσι δεν έσβηνε ούτε εκείνους που επέμεναν στα κακά και σιγοκαίγονταν από τα πάθη, εμποδίζοντάς τους να ενεργούν ενάντια στην ελεύθερη προαίρεσή τους, ούτε βέβαια τιμωρούσε άκαιρα κάποιον από αυτούς, αναβάλλοντας την αντάξια τιμωρία τους για τον καιρό της καθολικής κρίσεως. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «και λινάρι που καπνίζει δεν θα το σβήσει».

Ιακώβ ο δούλος μου, θα τον βοηθήσω· Ισραήλ ο εκλεκτός μου, αυτόν αποδέχθηκε η ψυχή μου· έδωσα το πνεύμα μου σε αυτόν, θα φέρει κρίση στα έθνη· δεν θα κραυγάσει ούτε θα υψώσει τη φωνή του, ούτε θα ακουστεί έξω η φωνή του. Καλάμι τσακισμένο δεν θα συντρίψει, και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει, αλλά θα φέρει κρίση με αλήθεια· θα λάμψει και δεν θα θραυστεί, έως ότου εγκαθιδρύσει κρίση επί της γης· και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη. Έτσι λέει Κύριος ο Θεός ... αυτός που στερέωσε τη γη και τα όσα υπάρχουν σε αυτήν και έδωσε πνοή στον λαό που βρίσκεται πάνω της και πνεύμα σε αυτούς που την περπατούν. Εγώ, Κύριος ο Θεός, σε κάλεσα με δικαιοσύνη και θα κρατήσω το χέρι σου και θα σε ενισχύσω, και σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών, για να βγάλεις από τα δεσμά τους φυλακισμένους και από το σπίτι της φυλακής αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι. Εγώ, Κύριος ο Θεός ... τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον ούτε τις αρετές μου στα είδωλα. Ιδού, τα αρχικά έχουν έρθει, και νέα εγώ αναγγέλλω, και πριν ανατείλουν σας φανερώθηκαν. Υμνήστε τον Κύριο με ύμνο νέο· την κυριαρχία του, δοξάζετε το όνομά του στα άκρα της γης, εσείς που κατεβαίνετε στη θάλασσα και πλέετε σε αυτήν, τα νησιά και οι κάτοικοί τους. Ας ευφρανθεί η έρημος και τα χωριά της, οι επαύλεις και οι κάτοικοι της Κηδάρ.

Και ο Ιακώβ λέγει: «Παρέλυσαν τα νεύρα των βραχιόνων των χεριών τους από το χέρι του Δυνάστου του Ιακώβ». Διότι εκείνοι που είχαν την ελπίδα τους στον εαυτό τους και όχι στον Θεό, αλλά καυχιόνταν για τη δική τους δύναμη, παρέλυσαν και εκμηδενίστηκαν, πολεμηθέντες από τον ίδιο τον Λόγο και παραδοθέντες σε διασπορά στα έθνη. «Από εκεί, αυτός που ενίσχυσε τον Ισραήλ από τον Θεό Πατέρα σου, και σε βοήθησε ο δικός μου Θεός», ποιος άραγε είναι αυτός που ενίσχυσε τον Ισραήλ και βοήθησε τον δούλο του παρά μόνον ο Θεός; Όπως ακριβώς λέγει και μέσω του Ησαΐα: «Ο Ιακώβ είναι ο δούλος μου, θα τον υποστηρίξω. Ο Ισραήλ είναι ο εκλεκτός μου, τον αποδέχθηκε η ψυχή μου». Και πάλι λέγει: «Μη φοβάσαι επειδή ντροπιάστηκες, ούτε να εντραπείς, επειδή ονειδίστηκες». Γι' αυτό, ως ανταπόδοση για τις ύβρεις που έγιναν εναντίον του, δίνοντάς του τις ευλογίες λέγει: «Σε ευλόγησε με ευλογία ουρανού από άνω και με ευλογία της γης που τα έχει όλα». «Διότι όλα τα υπέταξε κάτω από τα πόδια του». Τα επουράνια μεν ως ευλογία ουρανού, τα δε επίγεια ως ευλογία γης, για να φανεί Κύριος και αγγέλων και ανθρώπων αυτός που εξουθενωνόταν από αυτούς. «Ένεκα ευλογίας μαστών και μήτρας, ευλογίας του πατέρα σου και της μητέρας σου». «

Και η θάλασσα δέχθηκε τον τύπο του παναγίου βαπτίσματος, η δε πέτρα αποδείχθηκε σκιά των αθανάτων κρουνών, και το μάννα εικόνα της επουράνιας τρυφής, αλλά και τα υπόλοιπα, για να μην τα εξετάζω ένα προς ένα, έτσι μπορεί κανείς να τα βρει σκιαγραφημένα σε εκείνους. Επομένως, οι έννοιες οδοί και θελήματα υποδηλώνουν και οι δύο τις αρετές, σύμφωνα με το χωρίο: «Κύριε, γνώρισέ μου τις οδούς σου»· και με όσα είπε ο Παύλος προς τον Ελύμα: «Δεν θα πάψεις να διαστρέφεις τις ευθείες οδούς του Κυρίου;» Τέτοιο είναι και το: «Βρήκα τον Δαβίδ τον γιο του Ιεσσαί, άνδρα σύμφωνα με την καρδιά μου, ο οποίος θα πράξει όλα τα θελήματά μου». Λέει, λοιπόν, ότι τις μεταβάσεις από τους τύπους του νόμου και της σκιάς προς τα μέλλοντα αγαθά, τα οποία είναι πνευματικά και πρωτότυπα, τις δίδαξε στον Μωυσή δίνοντάς του τον νόμο, όπως για παράδειγμα τι σημαίνει η περιτομή, τι τα σάββατα, τι οι θυσίες· και αφού δίδαξε αυτά, του δίδαξε και ποιος είναι ο πραγματικός υιός Ισραήλ, για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Ο Ισραήλ ο εκλεκτός μου». Διότι αυτά φανερώνει ο Θεός σε όσους έχουν πνευματική διόραση, δηλαδή τον εν κρυπτώ Ιουδαίο, την περιτομή της καρδιάς, τη θυσία αινέσεως και δικαιοσύνης.

«Αυτός κρίνει τα πέρατα της γης, όντας δίκαιος.» «Μήπως ο Κύριος θα αδικήσει κρίνοντας; Ή αυτός που δημιούργησε τα πάντα θα ανατρέψει το δίκαιο;» «Αυτός που συλλαμβάνει τους σοφούς στη δική τους πανουργία, και ματαιώνει τα σχέδια των πολυπλόκων.» «Κάθισες στον θρόνο, εσύ που κρίνεις με δικαιοσύνη.» «Δίκαιος είναι ο Κύριος, και αγάπησε τις δίκαιες πράξεις· το πρόσωπό του αντίκρισε την ευθύτητα.» «Οι κρίσεις του Κυρίου είναι αληθινές, απόλυτα και συνολικά δίκαιες.» «Αγαπά την ελεημοσύνη και τη δίκαιη κρίση ο Κύριος.» «Γεμάτο δικαιοσύνη είναι το δεξί σου χέρι.» «Η δικαιοσύνη και η δίκαιη κρίση είναι το θεμέλιο του θρόνου σου.» «Κρίση και δικαιοσύνη στον Ιακώβ εσύ εφήρμοσες.» «Ο δίκαιος Κύριος συνέτριψε τους αυχένες των αμαρτωλών.» «Όλα τα έργα του Κυρίου γίνονται με δικαιοσύνη. Η ζυγαριά της δικαιοσύνης προέρχεται από τον Κύριο, και τα έργα του είναι δίκαια σταθμά.» «Πολλοί επιδιώκουν την εύνοια των αρχόντων· αλλά από τον Κύριο απονέμεται το δίκαιο.» «Αυτός που έπλασε κάθε πνοή, αυτός γνωρίζει τα πάντα, και θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του.» «Ο Δεσπότης των πάντων δεν θα κάνει διακρίσεις προσώπων, ούτε θα διστάσει μπροστά σε αξιώματα.» —«Από τον Κύριο προέρχονται όλα τα δίκαια.» «Πάρτε δύναμη, μη φοβάστε, ιδού ο Θεός μας ανταποδίδει δίκαιη κρίση.» «Θα υψωθεί ο Κύριος Σαβαώθ μέσα από τη δίκαιη κρίση, και ο άγιος Θεός θα δοξαστεί με τη δικαιοσύνη.» «Έδωσα το Πνεύμα μου σε αυτόν, θα φέρει κρίση στα έθνη· δεν θα κραυγάσει, ούτε θα υψώσει τον τόνο του, ούτε θα ακουστεί η φωνή του έξω.»

Αλλά αυτά μεν είναι τα λόγια των αποστόλων, αφήνοντας κατά μέρος όσα έχουν αποσιωπηθεί για το Άγιο Πνεύμα· ποια είναι όμως τα λόγια των προφητών; Διότι από αυτούς ο μεν Δαβίδ λέει: «με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το Πνεύμα του στόματός Του όλη η δύναμή τους»· «καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ μου, και πνεύμα ευθύ εγκαινίασε στα σπλάχνα μου· μη με απορρίψεις από το πρόσωπό Σου, και το Πνεύμα Σου το Άγιο μην το αφαιρέσεις από εμένα· δώσε μου πίσω την αγαλλίαση της σωτηρίας Σου, και με Πνεύμα ηγεμονικό στήριξέ με»· «θα εξαποστείλεις το Πνεύμα Σου και θα δημιουργηθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης»· «πού να πορευθώ μακριά από το Πνεύμα Σου, και από το πρόσωπό Σου πού να φύγω;» και «το Πνεύμα Σου το αγαθό θα με οδηγήσει σε γη ευθεία». Ο δε Ησαΐας: «Ιδού ο δούλος μου τον οποίο διάλεξα, ο αγαπητός μου, στον οποίο ευδόκησε η ψυχή μου, θα θέσω το Πνεύμα μου επάνω του». «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, για το οποίο με έχρισε, για να ευαγγελιστώ σε φτωχούς με απέστειλε»· «κατέβηκε Πνεύμα από τον Κύριο και τους οδήγησε»· «αυτά λέει ο Κύριος: πήρατε απόφαση, και όχι μέσω εμού, και κάνατε συνθήκες, και όχι μέσω του Πνεύματός μου· και αυτοί απείθησαν, και παρόξυναν το Πνεύμα το Άγιο· και Εκείνο στράφηκε εναντίον τους ως εχθρός».

Εξάλλου και με λόγια ο φιλάνθρωπος Θεός δεν αμέλησε να μαρτυρήσει σε εμάς τον εαυτό του ως τρισυπόστατο σε διάφορους καιρούς· και αυτό είναι φανερό και από τα εξής. Μαρτύρησε ο Θεός και Πατέρας για τον Υιό, στην μεν Παλαιά Διαθήκη λέγοντας προς αυτόν: «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα»· «κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου»· και προς εμάς λέγοντας για αυτόν: «ιδού ο παις μου τον οποίο εξέλεξα, ο αγαπητός μου στον οποίο ευαρεστήθηκε η ψυχή μου»· «θα θέσω το Πνεύμα μου επάνω του»· «γίνετε μάρτυρές μου, και εγώ είμαι μάρτυρας, και ο παις που εξέλεξα»· «εγώ θα είμαι σε αυτόν Πατέρας, και αυτός θα είναι σε εμένα Υιός».

Και καθώς εκείνος συμφωνούσε με ένα νεύμα των ματιών του, έλεγα εγώ: Πάλι, στον Ησαΐα, στο σημείο «ακούγοντας με τα αυτιά σας αν άραγε ακούτε», ο Θεός μιλώντας παραβολικά για τον Χριστό, τον ονομάζει Ιακώβ και Ισραήλ. Έτσι λέει: Ιακώβ ο δούλος μου, θα τον προστατεύσω.

Ισραήλ ο εκλεκτός μου, θα θέσω το πνεύμα μου επάνω του, και θα φέρει κρίση στα έθνη. Δεν θα φιλονικήσει ούτε θα κραυγάσει, ούτε θα ακούσει κανείς τη φωνή του στις πλατείες. Καλάμι τσακισμένο δεν θα συντρίψει και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει, αλλά με αλήθεια θα φέρει σε πέρας την κρίση, θα αναλάβει την κρίση και δεν θα καμφθεί, έως ότου εγκαθιδρύσει στη γη την κρίση· και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη. Όπως λοιπόν από εκείνον τον ένα Ιακώβ, ο οποίος ονομάστηκε και Ισραήλ, ολόκληρο το γένος σας ονομάστηκε Ιακώβ και Ισραήλ, έτσι και εμείς, από τον Χριστό που μας γέννησε για τον Θεό, ονομαζόμαστε και είμαστε, όπως και ο Ιακώβ και ο Ισραήλ και ο Ιούδας και ο Ιωσήφ και ο Δαβίδ, αληθινά τέκνα του Θεού, εμείς που τηρούμε τις εντολές του Χριστού.

Και όταν η Γραφή λέει: Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός, ο Άγιος του Ισραήλ, που ανέδειξα τον Ισραήλ βασιλιά σας· δεν θα κατανοήσετε αληθινά ότι πρόκειται για τον Χριστό, τον αιώνιο βασιλιά; Διότι γνωρίζετε βέβαια ότι ο Ιακώβ, ο γιος του Ισαάκ, ποτέ δεν έγινε βασιλιάς. Και γι' αυτό η Γραφή, εξηγώντας μας και πάλι ποιον αποκαλεί βασιλιά Ιακώβ και Ισραήλ, είπε τα εξής: Ο Ιακώβ είναι ο δούλος μου, θα τον βοηθήσω. Και ο Ισραήλ ο εκλεκτός μου, η ψυχή μου θα τον αποδεχθεί. Έδωσα το Πνεύμα μου σε αυτόν, και θα φέρει κρίση στα έθνη. Δεν θα κραυγάσει, ούτε θα ακουστεί έξω η φωνή του. Καλάμι τσακισμένο δεν θα το συντρίψει και λινάρι που καπνίζει δεν θα το σβήσει, μέχρις ότου επιφέρει νίκη, θα αναλάβει την κρίση, και δεν θα τσακιστεί, μέχρι να εγκαθιδρύσει την κρίση στη γη. Και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη. Μήπως λοιπόν οι προερχόμενοι από τα έθνη ελπίζουν στον Ιακώβ τον πατριάρχη, και όχι στον Χριστό, όπως και εσείς οι ίδιοι; Όπως λοιπόν αποκαλεί τον Χριστό Ισραήλ και Ιακώβ, έτσι και εμείς, που λαξευτήκαμε από την κοιλιά του Χριστού, είμαστε το αληθινό Ισραηλιτικό γένος. Ας δώσουμε όμως μεγαλύτερη προσοχή στο ίδιο το χωρίο.

Διότι το να ριψοκινδυνεύει κανείς δεν είναι θεάρεστο. Πρόσεξε δε τη λέξη «Εξελθόντες». Διότι, όταν απομακρύνθηκαν από τον Θεό, τότε αποφάσισαν να εξοντώσουν τον Ιησού. Επειδή κανείς, όταν παραμένει ενωμένος με τον Θεό, δεν σχεδιάζει τέτοια πράγματα. «Και τον ακολούθησαν πολλά πλήθη, και τους θεράπευσε όλους. Και τους παρήγγειλε αυστηρά να μην τον κάνουν γνωστό». Προσπαθώντας να κατευνάσει τον φθόνο εκείνων, δεν ήθελε να γίνεται φανερός. Διότι φρόντιζε με κάθε τρόπο να τους θεραπεύει. «Για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε μέσω του προφήτη Ησαΐα, που λέει: Ιδού ο δούλος μου τον οποίο εξέλεξα, ο αγαπητός μου, στον οποίο ευαρεστήθηκε η ψυχή μου. Θα θέσω το πνεύμα μου επάνω του και θα αναγγείλει κρίση στα έθνη. Δεν θα φιλονικήσει, ούτε θα κραυγάσει». Εισάγει και τον προφήτη ως μάρτυρα της πραότητας του Ιησού.