Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 42:14

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΘΕΙΟ ΓΡΗΓΟΡΙΟ Σιώπησα. Μήπως όμως θα σιωπώ για πάντα, και θα ανεχθώ για περισσότερο χρόνο να επικυρώσω εις βάρος μου την πιο δυσβάσταχτη ζημιά της σιωπής, χωρίς ούτε ο ίδιος να στέλνω επιστολή ούτε να ακούω εσένα να μου απευθύνεις τον λόγο; Διότι εγώ, έχοντας υπομείνει μέχρι τώρα αυτή την σκυθρωπή απόφαση, θεωρώ ότι ταιριάζει και σε εμένα να πω τα λόγια του προφήτη, ότι «Υπέμεινα σαν την επίτοκο», πάντοτε επιθυμώντας είτε συνάντηση είτε επικοινωνία μέσω λόγου, αλλά πάντοτε αποτυγχάνοντας εξαιτίας των δικών μου αμαρτιών. Επειδή δεν μπορώ να σκεφτώ καμία άλλη αιτία για όσα συμβαίνουν, παρά μόνο την πεποίθηση ότι πληρώνω το τίμημα παλαιών αμαρτημάτων με τον χωρισμό από την αγάπη σου, εάν βέβαια είναι όσιο να μιλάμε για χωρισμό μεταξύ εσένα και οιουδήποτε τυχαίου, πόσο μάλλον εμάς, για τους οποίους εξ αρχής στάθηκες στη θέση του πατέρα. Αλλά η αμαρτία μου τώρα, σαν κάποια πυκνή νεφέλη που με σκέπασε, προκάλεσε άγνοια όλων εκείνων. Διότι, όταν παρατηρώ ότι αυτό που συμβαίνει δεν κατορθώνει τίποτε άλλο παρά να φέρνει σε εμένα λύπη, πώς να μην αποδώσω εύλογα τα παρόντα στις δικές μου κακίες; Αλλά, είτε οι αμαρτίες είναι οι αιτίες των όσων συνέβησαν, ας είναι αυτό για εμένα το τέλος των δυσχερειών· είτε πάλι επρόκειτο για κάποια οικονομία, οπωσδήποτε εκπληρώθηκε ο επιδιωκόμενος σκοπός.

Διότι δεν θεωρούσα ότι εκείνα ειπώθηκαν εναντίον μας από κάποια κακία, αλλά από άγνοια της αλήθειας. Επειδή όμως βλέπω ότι η έχθρα αυξάνεται με την πάροδο του χρόνου και ότι δεν μετανοούν για όσα ειπώθηκαν εξ αρχής, ούτε δείχνουν κάποια φροντίδα για το πώς θα θεραπεύσουν τα παρελθόντα σφάλματα, αλλά απεναντίας εργάζονται περισσότερο και παραμένουν προσηλωμένοι στον αρχικό σκοπό που έθεσαν, μηχανευόμενοι πώς να βλάψουν τη ζωή μας και να κηλιδώσουν την υπόληψή μας ενώπιον των αδελφών, η σιωπή δεν μου φαίνεται πλέον ασφαλής οδός. Αλλά ήλθε στον νου μου ο λόγος του Ησαΐα, που λέει: «Σιώπησα· μήπως θα σιωπώ και θα ανέχομαι για πάντα; Υπέμεινα όπως η επίτοκος». Είθε, λοιπόν, να δεχθούμε και εμείς τον μισθό της σιωπής και να λάβουμε κάποια δύναμη στους ελέγχους, ώστε, αφού τους ελέγξουμε, να ξηράνουμε αυτόν τον πικρό χείμαρρο της ψευδολογίας που ξεχύθηκε εναντίον μας, για να μπορέσουμε να πούμε και εμείς: «Η ψυχή μας πέρασε μέσα από χείμαρρο», και το: «Εάν ο Κύριος δεν ήταν μαζί μας, όταν ξεσηκώθηκαν άνθρωποι εναντίον μας, τότε θα μας είχαν καταπιεί ζωντανούς, τότε το νερό θα μας είχε καταποντίσει».

«Υψώστε τη φωνή σας, μη φοβάστε.» Διότι κήρυτταν με πολλή παρρησία, και δεν ήθελαν να περάσουν απαρατήρητοι από κανέναν, αλλά ήταν περίοπτοι σε όλους παντού, όπως μια πόλη χτισμένη σε βουνό· και ο λόφος τους δεν βρισκόταν σε απόκρυφο μέρος, ούτε στα κρυφά, αλλά εν μέσω πολλής παρρησίας, όπως μόλις ανέφερα. Διότι αυτό τους είχε παραγγείλει και ο ίδιος ο Σωτήρας, λέγοντας: «Αυτό που σας λέω στο σκοτάδι, πείτε το στο φως, και αυτό που ακούτε στο αυτί, κηρύξτε το πάνω στα δώματα». Απέδιδαν λοιπόν δόξα στον Θεό, και διακήρυτταν τις αρετές του στα νησιά. Διότι ο λόγος των αγίων αποστόλων και ευαγγελιστών φαίνεται ότι έχει γίνει εξαγγελέας της δόξας του Σωτήρα. Επειδή άλλοτε μεν ομιλούν για την άρρητη θεότητά του και υμνούν την υπερκόσμια αρετή του, μη κατατάσσοντάς τον στα δημιουργήματα, αλλά πέρα από καθετί που έχει κληθεί στην ύπαρξη, και σε φυσική ταυτότητα με τον Θεό και Πατέρα· άλλοτε πάλι διηγούνται τις θεοσημείες του που ξεπερνούν κάθε θαύμα και λόγο. Διότι το να ανασταίνει νεκρούς από τα μνήματα, και το να μεταχειρίζεται τη θάλασσα σαν ξηρά, καθιστώντας την βατή στα ίδια του τα πόδια, και το να επιτιμά τους ανέμους, και να συντρίβει τον Σατανά με τον λόγο, πιστοποιούν την θεοπρεπή δόξα του. <Ο Κύριος ο Θεός των δυνάμεων θα εξέλθει και θα συντρίψει τον πόλεμο· θα διεγείρει ζήλο, και θα αλαλάξει εναντίον των εχθρών του με ισχύ· «Εσιώπησα, μήπως θα σιωπώ και θα ανέχομαι για πάντα;»>

«Υπέμεινα σαν τη γυναίκα που γεννά.» Προχωρά και τώρα ο λόγος με πολλή τάξη, και διαθέτει θαυμαστή οικονομία. Διότι επρόκειτο οι ιερουργοί των θεσπισμάτων του Σωτήρα μας να διακηρύξουν τις αρετές του σε όλον τον κόσμο, και με πολλή παρρησία να μιλήσουν γι' αυτές. Αλλά ήταν αναγκαίο να γίνει κατανοητό, ότι με κάθε τρόπο και οπωσδήποτε θα εγερθούν ενάντια στις τόσο σεπτές προσπάθειες και προθυμίες τους οι εχθροί της αλήθειας, οι οποίοι επιβουλεύονται με πολλούς τρόπους τη δόξα του Σωτήρα, δηλαδή άνδρες διεφθαρμένοι και δεισιδαίμονες, και όργανα της διαβολικής σκληρότητας, και υπασπιστές της δικής του δυστροπίας, ή ίσως μαζί με αυτούς και τα ίδια τα στίφη των δαιμόνων, εφόσον κλονιζόταν η δόξα τους και η εξουσία που είχαν αποκτήσει μέσω της πλεονεξίας. Διότι είχαν κυριαρχήσει στην οικουμένη μέσω της απάτης. Ότι λοιπόν θα παραμείνουν ακατανίκητοι από τους εχθρούς, και κανείς δεν θα υπερισχύσει εναντίον τους εφόσον ο Θεός είναι συμπαραστάτης τους, το αποδεικνύει ο προφήτης στα σημεία αυτά, λέγοντας, ότι ο Κύριος των δυνάμεων θα εξέλθει, και θα συντρίψει τον πόλεμο. Και το «θα εξέλθει», λέει, χρησιμοποιείται όπως ακριβώς για κάποιον από τους βασιλείς της γης που επιτίθεται ακατανίκητα στις φάλαγγες των πολεμίων μαζί με τα στρατεύματα που υπάγονται στο σκήπτρο του. Ότι δε ο Κύριος των δυνάμεων θα επικρατήσει οπωσδήποτε, το φανέρωσε, λέγοντας ότι θα συντρίψει τον πόλεμο.

Αυτή η φωνή ταιριάζει απόλυτα σε εκείνους που νικούν, χορεύοντας κατά κάποιον τρόπο θριαμβευτικά πάνω στους νικημένους. Έπειτα λέει: Εσιώπησα, μήπως και θα σιωπώ πάντοτε και θα ανέχομαι; Υπέμεινα σαν την γυναίκα που γεννά. Από αυτό, θα μπορούσε κάποιος να αντιληφθεί πολύ καλά ότι, κατά τον καιρό εκείνο όπου το πλήθος των εθνών βρισκόταν στην πλάνη, με τον Σατανά να τους διαρπάζει, να τους συσκοτίζει με το σκοτάδι της αμαρτίας και να τους απομακρύνει ακόμη και από το να γνωρίζουν ποιος είναι εκ φύσεως και αληθινά ο Θεός των συμπάντων, ο Θεός που βρίσκεται υπεράνω όλων ήθελε να τους προστατεύσει. Ανέβαλλε όμως αυτήν την ενέργεια, και φανερά έκανε υπομονή, περιμένοντας τον κατάλληλο καιρό για την παροχή της βοήθειας. Και αυτός ήταν ο καιρός κατά τον οποίο σαρκώθηκε και έγινε άνθρωπος ο μονογενής Του Λόγος. Διότι τότε ακριβώς εξεστράτευσε εναντίον εκείνων που μας είχαν νικήσει, και μας απάλλαξε από την σκληρότητά τους, μας προστάτευσε, μας έσωσε και μας υπέταξε κάτω από τους δικούς Του ζυγούς. Επομένως, καθώς κατά τον παρελθόντα καιρό κατασπαράσσονταν οι άνθρωποι της γης και ο Σατανάς τους κατέτρωγε όλους σαν λιοντάρι, λέει: Έχω σιωπήσει, μήπως και θα σιωπώ πάντοτε και θα ανέχομαι;

Υπέμεινα σαν την επίτοκο. Παρατήρησε λοιπόν πόση φειδώ έδειχνε για αυτούς που βρίσκονταν στη γη ο Θεός των όλων· μολονότι, όπως λέει ο Ψαλμωδός, κανείς δεν έπραττε την αγαθότητα· αφού όλοι είχαν παρεκκλίνει, μέχρι και ο τελευταίος, και είχαν αχρειωθεί ολοκληρωτικά, σχεδόν. Και ενώ ένιωθε ωδίνες για αυτό, και αν μπορούσε να ανεχθεί και να είναι δεκτικός λύπης, θα είχε πάθει και αυτό για εμάς, φύλαξε, όπως είπα, τις βοήθειες για τον κατάλληλο καιρό. <Θα εκστήσω, και μαζί θα ξηράνω, και θα μετατρέψω ποταμούς σε νησιά, και θα ξηράνω έλη.> Είναι αναγκαίο να εξετάσουμε τι θα μπορούσε να σημαίνει το «Εκστήσω» σε αυτά τα λόγια. Διότι ή λέει εκείνο, ότι δηλαδή «Θα εκδιώξω αυτούς που τώρα κυριαρχούν πάνω στη γη, και θα τους κάνω να βρεθούν έξω από την εξουσία που έχουν αποκτήσει επί πάντων», σύμφωνα τουλάχιστον με αυτό που έχει ειπωθεί από τον Χριστό: «Τώρα ο άρχοντας αυτού του κόσμου θα εκβληθεί έξω»· ή το «Εκστήσω» θα το κατανοήσεις αντί του, «Θα κάνω να θαυμάσουν όσοι βλέπουν τα κατορθώματα, και τους τρόπους της οικονομίας μου, και την υπερβολή της ανέκφραστης δύναμής μου»· όπως ακριβώς και ο προφήτης Αββακούμ έμενε έκπληκτος με αυτά τα ίδια λέγοντας: «Κύριε, άκουσα το άγγελμά σου, και φοβήθηκα· κατενόησα τα έργα σου, και εξέστην (έμεινα έκθαμβος)». Ή, αν κάποιος νομίζει, μπορεί να κατανοήσει το «Εκστήσω» και με άλλον τρόπο.

Έπειτα προσθέτει: «εγείρει ζήλο», για τον οποίο δίδαξε και ο Μωυσής λέγοντας για το έθνος των Ιουδαίων: «Αυτοί με προκάλεσαν σε ζηλοτυπία με εκείνο που δεν είναι θεός, με εξόργισαν με τα είδωλά τους· κι εγώ θα τους προκαλέσω σε ζηλοτυπία με ένα μη έθνος, με ένα ασύνετο έθνος θα τους εξοργίσω»· αυτόν ακριβώς τον «ζήλο εγείρει», λέει, υιοθετώντας και οικειοποιούμενος την Κηδάρ και τα νησιά και τα αλλόφυλα έθνη, αποτινάσσοντας και απωθώντας όμως τον λαό των Ιουδαίων, πράττοντας μάλιστα αυτό με λογική κρίση και εύλογη αιτιολόγηση. Γι' αυτό προσθέτει: και «θα φωνάξει προς τους εχθρούς του με δύναμη». Διότι δεν θα τους πολεμήσει χωρίς λόγο, αλλά αφού εξαγγείλει την αιτία και την κάνει φανερή με δυνατή κραυγή, την οποία και διδάσκει λέγοντας: «Σώπασα, μήπως και θα σωπαίνω για πάντα;»· διότι, ενώ αυτοί παρανομούσαν και ασεβούσαν, αυτός δείχνοντας ανεξικακία και υπομένοντάς τους με τη μακροθυμία του, χωρίς να επιφέρει αμέσως σε αυτούς την οργή, (λέει) «σώπασα». Και επιπλέον, κατά τον καιρό του πάθους του, ενώ συκοφαντούνταν «εσιώπησε» και, ενώ δεχόταν ψευδομαρτυρίες, «δεν αποκρίθηκε τίποτα». Αλλά τότε μεν λέει «σώπασα», δεν (σημαίνει) όμως ότι «και θα σωπαίνω για πάντα»· τότε «υπέμεινα σαν τη γυναίκα που γεννά», τώρα όμως είναι «καιρός ανταπόδοσης», γι' αυτό «θα αφανίσω και θα ξηράνω ταυτόχρονα», ή κατά τον Σύμμαχο: «θα αναπνεύσω και θα εκφυσήσω μαζί».

Έπειτα, επειδή παραδόθηκε σε αυτούς σαν πρόβατο για σφαγή, και σαν άκακος αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, βλέποντας το πάθος του αναφωνούσαν: «Εύγε, εύγε, είδαν τα μάτια μας». «Είδες, Κύριε, μην παρασιωπήσεις». Και πιο πάνω είπε: «Πότε θα επιβλέψεις;» και μέσω των προκειμένων: «Είδες, Κύριε». Και τι είδε; Πώς τον πλησίασαν με δόλο, και πώς άνοιξαν διάπλατα το στόμα τους εναντίον του, και πώς, αφού έπραξαν σύμφωνα με τις επιθυμίες τους, φώναζαν: «Εύγε, εύγε, είδαν τα μάτια μας». Εσύ όμως, Κύριε, αφού τα είδες αυτά, αφού τα ανέχθηκες και μακροθύμησες, μην παρασιωπήσεις· αλλά αφού αναλάβεις το κριτήριο της δικαιοσύνης σου, πες: «Αυτά έπραξες, και εγώ σιώπησα»· και πάλι: «Σιώπησα, μήπως θα σιωπώ για πάντα;»

Προς τον Ευγένιο «Υπάρχει καιρός για κάθε πράγμα», λέει ο Εκκλησιαστής· γι' αυτό «έβαλα φρουρά στο στόμα μου», όταν ήταν καιρός, και «ιδού, δεν θα εμποδίσω τα χείλη μου», επειδή τώρα είναι ο καιρός γι' αυτό. Διότι «σιώπησα», λέει η Γραφή· μήπως όμως θα σιωπώ για πάντα; Σιώπησα μεν για τον εαυτό μου, θα μιλήσω όμως στους άλλους. Κι εκείνοι, αν μεν πουν όσα πρέπει, έχει καλώς· ειδάλλως, θα κλείσουμε και τα αυτιά μας.

Ζʹ. Σιώπησα, μήπως όμως θα σιωπώ για πάντα; Υπέμεινα σαν την επίτοκο, μήπως θα υπομένω παντοτινά; Διότι στον μεν Ζαχαρία έλυσε τη σιωπή η γέννηση του Ιωάννη· επειδή δεν έπρεπε ο πατέρας της φωνής να σιωπά, εφόσον αυτή είχε πλέον εμφανιστεί. Αλλά όπως, όταν δεν την πίστεψε, του έδεσε τη γλώσσα, έτσι, όταν εκείνη φανερώθηκε, έπρεπε να δώσει στον πατέρα την ελευθερία, στον οποίο και δόθηκε το χαρμόσυνο άγγελμα, και γεννήθηκε φωνή και λύχνος, ο πρόδρομος του Λόγου και του φωτός. Σε εμένα όμως λύνει τη γλώσσα και υψώνει τη φωνή σαν σάλπιγγα η παρούσα ευεργεσία και τούτο το ωραιότατο θέαμα: τα σκορπισμένα τέκνα του Θεού που συγκεντρώθηκαν σε ένα και αναπαύονται κάτω από τις ίδιες φτερούγες, και πορεύονται προς τον οίκο του Θεού με ομόνοια, συναρμοσμένα σε μία αρμονία, την αρμονία του καλού και του Πνεύματος. Τώρα που πλέον δεν λεηλατεί ο ένας τον άλλον, αφού τόσο πολύ είχαμε εξαπατηθεί ή παρασυρθεί από τον πονηρό, και είχαμε κατατοξευθεί στον νου μέσα στο σκοτάδι που εκείνος σήκωσε εναντίον μας· και δεν ξέρω τι πρέπει να πω για το ότι φτάσαμε στο σημείο να χαιρόμαστε με τις συμφορές ο ένας του άλλου, και να μη θεωρούμε ότι η εξόντωση του άλλου αποτελεί ζημία για το σύνολο· τώρα που ο Ιούδας και ο Ισραήλ θέτουν για τον εαυτό τους μία κοινή αρχή, και η Ιερουσαλήμ και η Σαμάρεια συνάγονται προς μία, την άνω Ιερουσαλήμ, και δεν ανήκουμε πλέον στον Παύλο, τον Απολλώ και τον Κηφά, για τους οποίους και εναντίον των οποίων υπήρχε η αλαζονεία, αλλά όλοι έχουμε γίνει του Χριστού.

ΗΣΑΪΑΣ 1243. Μην εξαιτίας αυτών, αγαπητέ μου, στραφείς προς το χειρότερο, ενώ θα έπρεπε μέσω αυτών να γίνεις σωφρονέστερος, ούτε να θεωρήσεις την προϋπόθεση της σωτηρίας ως πρόφαση απώλειας· αλλά, από σεβασμό προς τη θεία μακροθυμία, προσκολλήσου στην αρετή. Διότι ο Κριτής δεν θα ανέχεται έως τέλους να καταφρονείται, αλλά θα επιφέρει την κραταιά Του χείρα. Γι’ αυτό και προειδοποιεί και απολογείται εκ των προτέρων, ώστε να καταδείξει ότι η απόφασή Του εναντίον των ενόχων δεν εκφέρεται χωρίς κρίση: «Γιατί λοιπόν», λέει, «σιώπησα; Μήπως θα σιωπώ πάντοτε και θα ανέχομαι; Θα προκαλέσω κατάπληξη και συγχρόνως θα καταξηράνω», σαν να λέει περίπου: Αν πάψετε να αντιμάχεστε εν γνώσει σας την αλήθεια, έχω ήδη προετοιμάσει όσα προανήγγειλα. Αν όμως επιμείνετε, εμείς τουλάχιστον είμαστε απαλλαγμένοι από κάθε ευθύνη· διότι εσείς εξαναγκάσατε την τιμωρία να επέλθει εναντίον σας.

222. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΙΔΙΟ. Επειδή η θεία πρόνοια δείχνει μεγαλύτερη ευσπλαχνία στους αμαρτωλούς από όσο βλέπει αυτούς να αδιαφορούν για τον εαυτό τους, γι' αυτό, χρησιμοποιώντας ένα βασιλικό και φιλάνθρωπο κήρυγμα μακροθυμίας, βροντοφωνάζει: «Μετανοείτε, πλησίασε η βασιλεία των ουρανών». Εάν, όμως, οι αμαρτωλοί, αψηφώντας την προτροπή, θεωρήσουν τη μακροθυμία ως αμέλεια, ίσως και τώρα, αλλά οπωσδήποτε όταν έρθει ο καιρός της κρίσης, δεν θα λυπηθεί πλέον εκείνους που δεν έκριναν τους εαυτούς τους άξιους της ευσπλαχνίας, αλλά θα επιβάλει σφοδρότατες τιμωρίες σε όσους περιφρόνησαν τη μακροθυμία. Γι' αυτό ειπώθηκε και τούτο που θέλησες να μάθεις: «Σιώπησα, μήπως θα σιωπώ και θα ανέχομαι για πάντα; Θα ερημώσω και θα ξηράνω ταυτόχρονα». Διότι είναι δίκαιο εκείνοι που δεν ωφελήθηκαν από τόση μακροθυμία, αλλά την έκαναν εφόδιο για μεγαλύτερα αμαρτήματα, να αναλωθούν από τις τιμωρίες της θείας δίκης.

«Εσιώπησα· μήπως και θα σιωπώ παντοτινά, και θα ανέχομαι;» «Δεν θα οργισθώ εναντίον σας στον αιώνα, ούτε η φωνή της αδικίας θα σας καταπατήσει.» «Άπλωσα τα χέρια μου προς λαό απειθή και αντιλέγοντα, σε εκείνους που πορεύονται σε οδό που δεν είναι καλή, αλλά οπίσω από τις αμαρτίες τους.» «Ελεείς τους πάντες, διότι τα πάντα δύνασαι, και παραβλέπεις τα αμαρτήματα των ανθρώπων για να οδηγηθούν σε μετάνοια. Σπλαχνίζεσαι δε τα πάντα, επειδή δικά σου είναι τα πάντα, Φιλόψυχε. Διότι το άγιό σου Πνεύμα υπάρχει μέσα σε όλα.» «Εσύ, όντας κύριος της ισχύος, κρίνεις με επιείκεια, και με πολλή ευσπλαχνία μας διοικείς. Διότι η δύναμη είναι παρούσα σε εσένα, όποτε το θελήσεις. Και δίδαξας τον λαό σου μέσα από τέτοια έργα, ότι ο δίκαιος πρέπει να είναι φιλάνθρωπος.» «Ας πέσουμε στα χέρια του Κυρίου, και όχι στα χέρια των ανθρώπων. Διότι όση είναι η μεγαλωσύνη του, τόσο είναι και το έλεός του.» «Τον ήλιό του ανατέλλει σε πονηρούς και αγαθούς, και βρέχει σε δικαίους και αδίκους.» «Εάν εσείς, αν και είστε πονηροί, γνωρίζετε να δίνετε αγαθά δώρα στα παιδιά σας, πόσο μάλλον ο Πατέρας σας ο εν ουρανοίς θα δώσει αγαθά σε εκείνους που του τα ζητούν;» «Τότε απήλθαν στον τόπο που ονομάζεται Κρανίο, και εκεί σταύρωσαν τον Ιησού, καθώς και τους κακούργους, τον έναν από τα δεξιά και τον άλλον από τα αριστερά.»

«Περάστε», λέει, «στα νησιά των Χεττιείμ και δείτε, και στείλτε στην Κηδάρ και εξετάστε πολύ προσεκτικά αν έγιναν ποτέ τέτοια πράγματα. Άλλαξαν ποτέ τα έθνη τους θεούς τους; Αν και αυτοί δεν είναι καν θεοί. Ο ουρανός έφριξε γι' αυτό, και η γη συγκλονίστηκε πάρα πολύ». Έφριξε, επειδή τίμησαν ως θεούς αυτούς που δεν είναι θεοί, ενώ τον εκ φύσεως Θεό και Κύριο τον αθέτησαν αστόχαστα. «Εγώ», λέει, «είμαι ο Κύριος ο Θεός, αυτό είναι το όνομά μου. Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον ούτε τους επαίνους μου στα είδωλα». «Σιώπησα από αιώνες, μήπως θα σιωπώ και θα ανέχομαι παντοτινά; Υπέμεινα σαν την ετοιμόγεννη γυναίκα, αλλά τώρα θα φανερωθώ και θα προκαλέσω κατάπληξη και θα ξεράνω ταυτόχρονα». Δηλαδή, θα ξεράνω τις ενέργειες των ειδώλων, και θα φανερώσω ότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός, και ούτε πριν από εμένα ούτε μετά από εμένα θα φανεί άλλος θεός.

Μου άρεσε και εμένα μαζί με τον προφήτη Ησαΐα να λέω: ότι υπέμεινα σαν «εκείνη που γεννά», μέχρις ότου τους «ξεράνω» και τους καταστρέψω. Εάν, λοιπόν, γνωρίζεις για τον εαυτό σου ότι αναβλύζει μέσα σου η πηγή του Αγίου Πνεύματος, αυτό είναι το σημάδι ότι αυτά ξεράθηκαν και καταστράφηκαν, όπως ακριβώς είπε ο Σωτήρας μας, ότι «η βασιλεία» των ουρανών δεν είναι «εδώ ή εκεί», αλλά είναι «μέσα σας». Πάλι ο απόστολος λέει: «η βασιλεία του Θεού» δεν είναι «σε λόγια», «αλλά σε δύναμη». Διότι υπάρχουν μερικοί που μιλούν για τα της βασιλείας, αλλά δεν τα εφαρμόζουν, και υπάρχουν μερικοί που εφαρμόζουν τα της βασιλείας, αλλά δεν μιλούν γι' αυτά με προσοχή ούτε με γνώση. Εκείνοι όμως στους οποίους έχει γίνει πράξη ο λόγος του Σωτήρα, το «η βασιλεία είναι μέσα σας», είναι λίγοι και σπάνιοι και δυσεύρετοι· σε αυτούς επιφοίτησε το Άγιο «Πνεύμα» του Θεού και εκπληρώθηκε ο λόγος του ευαγγελιστή Ιωάννη: ότι σε όσους πίστεψαν στο όνομά του «τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού», «οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα ούτε από θέλημα» «ανδρός, αλλά από τον Θεό». Αυτοί είναι εκείνοι που απαλλάχτηκαν από την πικρή απόφαση που εκδόθηκε κατά του Αδάμ: ότι «είναι καταραμένη η γη στα έργα σου», αυτοί είναι εκείνοι που βίωσαν τη χαρά την οποία βίωσε η Μαρία: ότι «πνεύμα Θεού θα έρθει επάνω σου, και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει».

Νομίζω ότι ταιριάζει και σε μένα τώρα να λέω τα λόγια του προφήτη, ότι «υπέμεινα σαν την ετοιμόγεννη», επιθυμώντας πάντα την προκοπή του Αγίου Πνεύματος μέσα σου, η οποία δεν βρίσκεται σε λόγια και σκιές, αλλά επιτελείται με την ενέργεια της «αλήθειας» και με τη «δύναμη του Θεού», σύμφωνα με την ίδια την απόφαση του Δεσπότη, ότι η βασιλεία δεν βρίσκεται «σε λόγια» «αλλά σε» έργα και «δύναμη», και πάλι: «η βασιλεία» «είναι μέσα σας». Διότι άλλοι μεν φιλοσοφούν για τον Χριστό μόνο κατά το σχήμα, άλλοι και με λόγια, άλλοι πάλι και με το ίδιο το έργο, ενώ αυτοί που ενεργούν «με τη δύναμη του Θεού» είναι πολύ σπάνιοι. Και αυτοί είναι εκείνοι στους οποίους το «Άγιο Πνεύμα» θα «επέλθει» και η «δύναμη του Υψίστου θα τους επισκιάσει». Διότι είναι φυσικό κάθε ψυχή που αποφεύγει τη λύπη της καταδίκης που δόθηκε στην Εύα, και επιδιώκει τη χαρά της Μαρίας, να αφιερωθεί ως άμωμη και άμεμπτη παρθένος στον άχραντο νυμφίο Χριστό. Όπως δηλαδή μέσα από το χωματένιο φρόνημα και τα σαρκικά πάθη αναγνωρίζουμε τους εαυτούς μας ως γιους της Εύας και του Αδάμ, έτσι πρέπει να αναγνωρίσουμε την υιοθεσία μας μέσα από το επουράνιο φρόνημα και τα πάθη του Χριστού. Γι' αυτό «εξετάζετε τους εαυτούς σας», «δοκιμάζετε τους εαυτούς σας», «αν είστε στην πίστη», αν ο «Ιησούς Χριστός» κατοικεί «μέσα σας».

Αλλά για αυτόν τον λόγο παρακαλούμε την τελειότητά σου να παύσει από την ιερουργία αυτόν που έχει καθαιρεθεί από τους κανόνες και είχε αποκλειστεί για ολόκληρα εννέα έτη από τον προκάτοχο της αγιωσύνης σου, ο οποίος εισήλθε παράτυπα. Διότι μόλις τώρα ανοίξαμε το ταπεινό μας στόμα, όταν κατηγορηθήκαμε· επειδή, όταν είχε γίνει εκείνη η μικρή και δεν ξέρω πώς να την ονομάσω συνέλευση, είχα μόλις βγει από τη φυλακή. Και όταν έβλεπα αυτούς συγκεντρωμένους, οι οποίοι και πρωτύτερα είχαν αποδεχθεί τη μοιχεία και είχαν ασπαστεί τον μοιχοζεύκτη, θυμήθηκα εκείνον τον προφητικό λόγο, ότι ο συνετός σε εκείνον τον καιρό θα σιωπήσει, επειδή ο καιρός είναι πονηρός. Αλλά επειδή ο ίδιος λέει: «Σιώπησα, μήπως όμως θα σιωπώ για πάντα;», για αυτό, όταν συκοφαντήθηκα σε κατάλληλο χρόνο, εξέθεσα τα όσα συνέβαιναν· διότι, όσο εξαρτιόταν από εμένα, με κάθε τρόπο απέφυγα σε αυτά τα δύο έτη να φανερωθεί δημόσια η υπόθεση, λέγοντας τούτο μέσα μου, ότι εφόσον δεν έχω το αξίωμα του επισκόπου ώστε να μπορώ να ελέγξω, μου είναι αρκετή η προσωπική μου προφύλαξη και το να μη συμμετέχω ούτε στην κοινωνία του ούτε με όσους συλλειτουργούν μαζί του εν γνώσει τους, μέχρι να εξαλειφθεί το σκάνδαλο.

Προς τον ανεψιό του Ταρωνίτη, τον κύριο Γρηγόριο. Σιώπησα, μήπως όμως θα σιωπώ για πάντα; Σιώπησα μεν, επειδή, αφού ήπια μέχρι κόρου από το ποτήρι αυτών των πονηρών ημερών και μέθυσα με χολή, όπως λέει ο Ιερεμίας, βρισκόμουν σε κατάσταση λήθαργου και ήμουν αναίσθητος σε κάθε κουβέντα και προσφώνηση. Τώρα όμως, καθώς με τον χρόνο διαλύθηκε κάπως η υπνοποιός αναθυμίαση και ο λήθαργος υποχώρησε από τη θερμότητα του θείου λόγου, αφήνω κατά μέρος τη σιωπή, ιδίως εφόσον χρησιμοποιώ έναν τέτοιο κομιστή για την επιστολή προς εσένα. Αλλά, σε τι κατάσταση να μου βρίσκεσαι άραγε, εσύ που είσαι αήττητος στην ψυχή και ασύγκριτος στην ανδρεία, εσύ που με την πρώτη δείχνεις την καλή κράση του σώματος και με τη δεύτερη την αρμονία των ψυχικών δυνάμεων, εσύ που διαθέτεις νου ο οποίος δεν έχει καμία ανάγκη από χέρια, αλλά και χέρια που κατορθώνουν όσα ακόμη και ο νους θα θεωρούσε απέλπιδα, εσύ που υπερασπίστηκες μόνος σου την ανθρώπινη φύση, ότι δεν έχει γεράσει ούτε έχει φθαρεί ως προς τη γέννηση ανδρών, αλλά ακόμη βράζει η ακμή της δύναμής της, και επαρκείς εξίσου και σε καιρούς ειρήνης και σε πολέμους, εσύ του οποίου ούτε η πρακτική ούτε η πολεμική ικανότητα μπορούν να περιγραφούν με λόγια ή να κατανοηθούν ως θαύμα, ή, για να πω το αληθέστερο, αποδεικνύεις ότι η καθεμία υπερτερεί της άλλης; Πού να μου βρίσκεσαι άραγε εσύ, που παντού σε αναζητώ με πόθο, η δεξαμενή κάθε αγαθού, ο επιδέξιος στα πάντα;