Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 42:15

Υπέμεινα σαν την επίτοκο. Παρατήρησε λοιπόν πόση φειδώ έδειχνε για αυτούς που βρίσκονταν στη γη ο Θεός των όλων· μολονότι, όπως λέει ο Ψαλμωδός, κανείς δεν έπραττε την αγαθότητα· αφού όλοι είχαν παρεκκλίνει, μέχρι και ο τελευταίος, και είχαν αχρειωθεί ολοκληρωτικά, σχεδόν. Και ενώ ένιωθε ωδίνες για αυτό, και αν μπορούσε να ανεχθεί και να είναι δεκτικός λύπης, θα είχε πάθει και αυτό για εμάς, φύλαξε, όπως είπα, τις βοήθειες για τον κατάλληλο καιρό. <Θα εκστήσω, και μαζί θα ξηράνω, και θα μετατρέψω ποταμούς σε νησιά, και θα ξηράνω έλη.> Είναι αναγκαίο να εξετάσουμε τι θα μπορούσε να σημαίνει το «Εκστήσω» σε αυτά τα λόγια. Διότι ή λέει εκείνο, ότι δηλαδή «Θα εκδιώξω αυτούς που τώρα κυριαρχούν πάνω στη γη, και θα τους κάνω να βρεθούν έξω από την εξουσία που έχουν αποκτήσει επί πάντων», σύμφωνα τουλάχιστον με αυτό που έχει ειπωθεί από τον Χριστό: «Τώρα ο άρχοντας αυτού του κόσμου θα εκβληθεί έξω»· ή το «Εκστήσω» θα το κατανοήσεις αντί του, «Θα κάνω να θαυμάσουν όσοι βλέπουν τα κατορθώματα, και τους τρόπους της οικονομίας μου, και την υπερβολή της ανέκφραστης δύναμής μου»· όπως ακριβώς και ο προφήτης Αββακούμ έμενε έκπληκτος με αυτά τα ίδια λέγοντας: «Κύριε, άκουσα το άγγελμά σου, και φοβήθηκα· κατενόησα τα έργα σου, και εξέστην (έμεινα έκθαμβος)». Ή, αν κάποιος νομίζει, μπορεί να κατανοήσει το «Εκστήσω» και με άλλον τρόπο.

Διότι αυτούς που τώρα πλανώνται, αυτούς που βρίσκονται στο σκοτάδι και στη διαβολική ομίχλη, θα τους μεταφέρω στην επίγνωση της αλήθειας και στο θεϊκό και νοητό και ουράνιο φως. Αυτούς που τώρα είναι μολυσμένοι και έχουν νου βδελυρό και ακάθαρτο, θα τους μεταβάλω σε ασυγκρίτως καλύτερη διάθεση, ώστε να απομακρυνθούν από τους παλιούς ρύπους και να προτιμήσουν μάλλον την αγαθοεργία. Το δε «θα ξηράνω συγχρόνως», σημαίνει πάλι κάτι τέτοιο, το οποίο βέβαια θα διασαφηνίσει το νόημα των όσων ακολουθούν. Διότι θα μετατρέψω, λέει, τους ποταμούς σε νησιά και τα έλη θα ξηράνω. Ποιοι μπορεί να είναι οι ποταμοί που μετατρέπονται σε νησιά και τα έλη που ξηραίνονται; Λέμε λοιπόν ότι είναι οι ποιητές και οι λόγιοι των Ελλήνων, οι οποίοι έγιναν κήρυκες της πολυθεϊστικής πλάνης. Διότι θεοποίησαν την κτίση και εισήγαγαν αναρίθμητους θεούς στη ζωή. Και ήταν σαν κάποιοι ποταμοί, που πότιζαν με θολή καταστροφή, όπως έχει γραφτεί, τους απατημένους, και με τα νάματα των περίτεχνων λόγων τους κατέκλυζαν τον νου αυτών που τους θαύμαζαν, συγκρατώντας τους μέσω αυτού στην πλάνη, και προσφέροντάς τους σαν κάποια τροφή τη γλυκύτητα και τη χάρη της δικής τους καλλιέπειας. Επομένως, δικαίως θα μπορούσαν να παρομοιαστούν με ποταμούς και έλη, δηλαδή με δρυμούς ή άλση που έλαχαν πάρα πολύ και ανθισμένο χορτάρι.

Τέτοιους ποταμούς, λοιπόν, υπόσχεται ο Θεός να μετατρέψει σε νησιά, δηλαδή να τους καταστήσει ξηρούς και άνυδρους, και να κάνει τα έλη σαν ξηρά, πράγμα το οποίο και έγινε.

Έπειτα προσθέτει, σύμφωνα με την εβραϊκή ανάγνωση και τους υπόλοιπους ερμηνευτές: «θα ερημώσω όρη και βουνούς και όλο το χορτάρι τους θα ξεράνω, όρη και βουνούς», υπονοώντας τους άρχοντες του λαού, και με το «χορτάρι» τις αμαρτίες τους. Απειλεί, λοιπόν, ότι θα καταρρίψει τις επάρσεις τους και τα ύψη των αρχόντων τους, και ότι «θα ξεράνει το χορτάρι τους». Και το ότι αυτά λέγονται για αυτούς, θα το αποδείξει πολύ σύντομα η συνέχεια του λόγου. Ακόμη και τους «ποταμούς» που βρίσκονται ανάμεσά τους, δηλαδή τις διδασκαλίες που άλλοτε τους χορηγούνταν δίκην «ποταμών», λέγει: «θα μετατρέψω σε νησί»· και επιπλέον τους τόπους των λογικών υδάτων που λιμνάζουν σε αυτούς ώστε να παρομοιάζονται με «έλη», και αυτά, λέγει, «θα τα ξεράνω».