Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 42:17

Διότι τα βουνά και οι κοιλότητες καθιστούν τον δρόμο ανώμαλο. Όταν όμως δεν υπάρχει ύψωμα ούτε βέβαια κοιλότητα, ο δρόμος είναι οπωσδήποτε ευθύς και ευκολοδιάβατος, και απαλλαγμένος από κάθε δυσκολία. Αυτό άλλωστε λέει κάπου αλλού και ο ίδιος ο μακάριος προφήτης Ησαΐας: «Διότι η οδός», λέει, «των ευσεβών έγινε ευθεία, και προετοιμασμένη είναι η οδός των ευσεβών.» Διότι πραγματικά η οδός της ευαγγελικής πολιτείας δεν είναι τραχιά και δύσβατη, αλλά μάλλον ομαλή, και τρόπον τινά επίπεδη για όσους αγαπούν τον εξαίρετο βίο. Ο Θεός λοιπόν υπόσχεται αυτά τα λόγια, δηλαδή να φέρει εις πέρας τις υποσχέσεις, και να μην τους εγκαταλείψει, τουτέστιν, να είναι μαζί τους πάντοτε, σύμφωνα με το: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, έως τη συντέλεια του αιώνος.» <Αυτοί όμως θα στραφούν προς τα πίσω. Ντραπείτε με μεγάλη ντροπή όσοι έχετε πεποίθηση στα γλυπτά, όσοι λέτε στα χωνευτά είδωλα, εσείς είστε οι θεοί μας.> Πολύ επίκαιρα λοιπόν μεταφέρει τους λόγους στο έθνος των Ιουδαίων, οι οποίοι, αν και είχαν τον νόμο που δόθηκε μέσω του Μωυσή για να τους καθοδηγεί προς τη θεογνωσία και προς το να πρέπει να εκπληρώνουν και να επιθυμούν εκείνα με τα οποία ήταν φυσικό να ευδοκιμήσουν, προχώρησαν σε αποστασία, και αφού βυθίστηκαν στα τέλματα της πολυθεΐας κατακρημνίστηκαν στο βάραθρο της απώλειας. Και για τον λόγο αυτόν προσέκρουσαν, και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα, στον Θεό που τους προσέφερε κάθε φειδώ και αγάπη.

Αφού, λοιπόν, προανήγγειλε ο λόγος ότι τα έθνη θα κληθούν κατά τους καθορισμένους καιρούς και θα βαδίσουν σε οδούς που δεν γνώριζαν, και ότι το σκοτάδι θα μεταβληθεί σε φως και τα σκολιά σε ευθεία, αποκαλύπτει την άγνοια εκείνων που κατάγονται εξ αίματος από τον Ισραήλ, λέγοντας: Αυτοί όμως στράφηκαν προς τα πίσω.

Διότι, βέβαια, λάτρευσαν τους θεούς των Αιγυπτίων, αλλά έχει εκδιωχθεί το δαιμονικό στοιχείο, εφόσον κλήθηκαν στη θεογνωσία, δηλαδή μέσω του νόμου. Ασθένησαν όμως πνευματικά με την κατηγορία της πλάνης, και μάλιστα ακόμη χειρότερα, όταν, ενώ γνώριζαν τον εκ φύσεως Θεό, έγιναν αποστάτες, τιμώντας ως θεούς εκείνους που δεν είναι θεοί. «Νιώστε, λοιπόν, βαθιά ντροπή», λέει, «εσείς που έχετε εναποθέσει την εμπιστοσύνη σας στα γλυπτά, και αποδίδετε το σεπτό όνομα της υπέρτατης θεότητας, δηλαδή τη δόξα της, στα χειροποίητα σκαλιστά κατασκευάσματα». «Οι κωφοί, ακούστε, και οι τυφλοί, αναβλέψτε για να δείτε. Και ποιος είναι κωφός, παρά μόνο τα παιδιά μου; Και τυφλοί, παρά εκείνοι που τα κυβερνούν; Και τυφλώθηκαν οι δούλοι του Θεού. Είδατε πολλές φορές, και δεν φυλάξατε τον νόμο· τα αυτιά σας ήταν ανοιχτά, και δεν ακούσατε». Πολύ σωστά, λοιπόν, αποκαλεί κωφούς και τυφλούς εκείνους που λάτρευσαν τα είδωλα. Διότι, όπως γράφει ο πάνσοφος Παύλος: «Ο θεός αυτού του αιώνα τύφλωσε τα νοήματα των απίστων, ώστε να μην λάμψει σε αυτούς ο φωτισμός του Ευαγγελίου του Χριστού». Και η δύναμη αυτού του λόγου θα ταίριαζε ιδιαίτερα σε εκείνους από τον Ισραήλ, οι οποίοι, ενώ είχαν τη δυνατότητα να πλουτίσουν τον νου τους με το θείο φως, καθώς ο νόμος τους προσέφερε την έλλαμψη της θεογνωσίας, αγάπησαν ανόητα το να περπατούν στο σκοτάδι και να παγιδεύονται στα δίχτυα της απάτης. Και είναι, βέβαια, τυφλοί και με άλλον τρόπο.

Διότι, ενώ τίποτα δεν τους εμπόδιζε, εκκινώντας από την ωραιότητα των κτισμάτων, να δουν αναλογικά τον Δημιουργό τους· όπως ακριβώς γράφει ο πάνσοφος Παύλος: «Τα αόρατα αυτού από την κτίση του κόσμου, νοούμενα μέσω των δημιουργημάτων, καθορώνται, τόσο η αιώνια δύναμή του όσο και η θεότητά του»· αυτοί κατρακύλησαν σε τέτοιο σημείο αμάθειας, ώστε να λένε στα χωνευτά είδωλα: «Εσείς είστε οι θεοί μας». Διότι το ότι ο λόγος του προφήτη δεν αναφέρεται τώρα στο πλήθος των εθνών, αλλά σε αυτούς που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ, το απέδειξε λέγοντας: «Και ποιος είναι τυφλός, παρά οι δούλοι μου; και κουφοί, παρά εκείνοι που τους εξουσιάζουν;» Διότι έχει τυφλωθεί το υποτελές πλήθος, έχοντας περιπέσει σε αυτή την κατάσταση εξαιτίας της αδιαφορίας των καθοδηγητών του. Διότι αυτοί ακριβώς έγιναν οι υπαίτιοι της αμάθειάς τους και οι διδάσκαλοι της πλάνης.

Και βεβαίως είναι απόλυτα αληθινός ο Θεός των όλων, όταν λέει αυτά και κατηγορεί τους απογόνους του Ισραήλ. Είναι όμως αναγκαίο να πούμε ποια ήταν η πρόφαση για την αμαρτωλή φλυαρία αυτών που έλεγαν ανοησίες. Διότι, ενώ αμέτρητα έθνη ζούσαν στη γη, από όλα ο Θεός εξέλεξε μόνο ένα, αυτό του Ισραήλ, το οποίο ονομάστηκε μερίδα και ιδιοκτησία και κλήρος Του. Αφού το έκανε δικό Του, το διαπαιδαγώγησε με τον νόμο και το ωφέλησε μέσω των προφητών. Και τι έπραξε απέναντι σε αυτά ο ανόητος Ισραήλ; Προσκύνησε τη στρατιά του ουρανού, λάτρευσε τα είδωλα και είπε στα γλυπτά: «Εσείς είστε οι θεοί μας». Ο Θεός των όλων, αγανακτώντας δικαιολογημένα για τέτοια φοβερά ανοσιουργήματα, τους παιδαγωγούσε με πολλούς τρόπους, καλώντας τους σε μετάνοια με λιμούς, καταστροφές από ανέμους, ελλείψεις καρπών, ακρίδες και βρούχους, ίκτερο και κάμπιες. Διότι δεν ήθελε ακόμη να τους χτυπήσει με σκληρό χέρι, αλλά σχεδόν να τους αποτρέψει με τους φόβους και με ακόμη σύμμετρες ενέργειες, ώστε να επιλέξουν να πράττουν το ωφέλιμο και να αγαπήσουν τον κατά φύση και αληθινό Θεό. Επειδή όμως δεν έδιναν καμία σημασία ούτε στα σύμμετρα χτυπήματα, αλλά παρασύρονταν αχαλίνωτα σε κάθε είδους ακαθαρσία, τους έστειλε στην αιχμαλωσία και επέτρεψε να πέσουν στα χέρια των Βαβυλωνίων.

Δες πώς υπόσχεται σε εμάς τους 〈τυφλούς〉 τον Χριστό, τον οποίο δεν γνωρίζαμε πρωτύτερα, και τον σωτήριο λόγο Του, αλλά 〈και τρίβους, τις οποίες δεν γνωρίζαμε〉, ⌜δηλαδή, λέει ότι θα κατανοήσουμε τις προφητικές γραφές και τους τρόπους ζωής που υποδεικνύονται από τη θεία διδασκαλία⌝, και ότι 〈θα κάνει〉 〈το σκοτάδι〉 για εμάς 〈φως και τα σκολιά ευθεία〉· ⌜διότι η άγνοια του Θεού, η οποία παλαιότερα επικρατούσε στις ψυχές μας, θα μεταβληθεί 〈σε φως〉 γνώσης, και τα λόγια του Θεού που παλαιότερα θεωρούνταν από εμάς 〈σκολιά〉 και ασαφή, υπόσχεται ότι και αυτά 〈θα τα κάνει〉 ομαλά.⌝ Και προσθέτει: 〈αυτά τα λόγια θα τα κάνω πράξη για αυτούς〉, και με πολύ μεγάλη ακρίβεια δεν υπόσχεται ότι θα τους μιλήσει 〈τα λόγια〉, αλλά ότι 〈θα τα κάνει πράξη〉· διότι παλαιότερα αυτά λέγονταν από τους προφήτες, αλλά υπόσχεται ότι θα τα εκπληρώσει μέσω των έργων, και λέει 〈και δεν θα τους εγκαταλείψω〉. Έπειτα, αφού είπε αυτά για όσους ήταν παλαιότερα 〈τυφλοί〉, στρέφει πάλι τον λόγο σε εκείνους που παλαιότερα βρίσκονταν κοντά στον Θεό, αλλά που 〈αποστράφηκαν〉 〈προς τα πίσω〉 ⌜υπονοώντας αυτούς που προέρχονταν από την περιτομή, για τους οποίους λέει: 〈αυτοί όμως αποστράφηκαν προς τα πίσω〉.

Έπειτα, σαν να τους επιδεικνύει τη μεταστροφή των εθνών, και από ποια πλάνη μεταστράφηκαν ερχόμενοι 〈στο φως〉 από το σκοτάδι, προσθέτει επικριτικά προς εκείνους που ειδωλολατρούν: 〈Ντραπείτε με μεγάλη ντροπή, εσείς που έχετε εμπιστοσύνη στα γλυπτά⌝ εσείς που λέτε στα χωνευτά: Εσείς είστε οι θεοί μας〉. Διότι στ' αλήθεια, όταν τα άλλοτε ειδωλολατρικά έθνη μεταστράφηκαν στη θεοσέβεια, το έθνος των Ιουδαίων 〈ντράπηκε〉· γι' αυτό, κατά τους χρόνους που προφητεύονταν αυτά, ήταν προσκολλημένοι στις ειδωλολατρίες, αλλά τώρα έπαψαν 〈νιώθοντας ντροπή〉 εξαιτίας της μεταστροφής των εθνών. Επομένως, προφητικά αυτό δηλωνόταν με τη φράση: 〈θα ντραπούν με μεγάλη ντροπή〉· διότι, λέγει, όταν δουν τους άλλοτε 〈τυφλούς〉 να έχουν μεταστραφεί 〈στο φως〉, τότε και οι ίδιοι 〈θα ντραπούν〉 και θα πάψουν να 〈λένε στα χωνευτά: Εσείς είστε οι θεοί μας〉.

Έτσι, λοιπόν, συμπεριφέρονται ανόητα και όσοι ελπίζουν στα είδωλα· διότι τα κατασκεύασαν με τα ίδια τους τα χέρια, και προσκυνούν αυτά που έφτιαξαν τα δάχτυλά τους, λέγοντας: Αυτοί είναι οι πλάστες μας. Πώς, λοιπόν, θεωρούν πλάστες αυτούς που δημιουργήθηκαν και πλάστηκαν από τους ίδιους; Αλλά και ενώ τα φυλάνε με ασφάλεια, για να μην συληθούν από κλέφτες, τα αποκαλούν φύλακες της δικής τους σωτηρίας· και βέβαια πόση αφροσύνη δείχνουν αυτά, και το να μη γνωρίζουν ότι, εφόσον δεν επαρκούν να φυλάξουν και να βοηθήσουν τον ίδιο τους τον εαυτό, πώς θα μπορούσαν να γίνουν φύλακες και σωτήρες για άλλους; Διότι γιατί, λέγει, ζητούν από τους νεκρούς βοήθεια για τους ζωντανούς; Σπαταλούν χρήματα για να αναγείρουν στήλες και αγάλματα στους δαίμονες, και φλυαρούν ανόητα ότι αυτοί είναι πάροχοι αγαθών, ζητώντας να λάβουν από αυτούς πράγματα τα οποία ούτε απέκτησαν ποτέ τους, ούτε πρόκειται βέβαια να αποκτήσουν. Γι' αυτό έχει γραφτεί: Όμοιοι με αυτά ας γίνουν εκείνοι που τα κατασκευάζουν και όλοι όσοι ελπίζουν σε αυτά· οι οποίοι, λέγει, αφού μίσθωσαν χρυσοχόο, έφτιαξαν χειροποίητα είδωλα, και σκύβοντας τα προσκύνησαν. Τα σηκώνουν στους ώμους και πορεύονται· και εάν τα τοποθετήσουν σε έναν τόπο, θα παραμείνουν εκεί, δεν πρόκειται να κινηθούν. Και όποιος φωνάξει προς αυτά, δεν πρόκειται να τον εισακούσουν, ούτε πρόκειται να τον σώσουν από τα δεινά. Γι' αυτό να ντραπείτε με αιώνια ντροπή, εσείς που ελπίζετε στα γλυπτά, εσείς που λέτε στα χυτά είδωλα: Εσείς είστε οι θεοί μας.