Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 42:18

Ας μη μας διαφύγει όμως ούτε και εκείνο χωρίς να το επισημάνουμε, ότι μετά την προσταγή του Θεού, «Γενηθήτω στερέωμα», δεν αναφέρεται απλώς, «και εγένετο στερέωμα»· αλλά, «Και εποίησεν ο Θεός το στερέωμα»· και πάλι, «Διεχώρισεν ο Θεός». Οι κωφοί ακούστε, και οι τυφλοί αναβλέψτε.

Και πάλι, παρομοίως, κάνει λόγο για οφθαλμούς τόσο της ψυχής όσο και της σάρκας, όχι μόνο στη φράση που παραθέσαμε, αλλά και όταν αναφέρει ότι η εντολή του Κυρίου είναι τηλαυγής και φωτίζει τους οφθαλμούς. Και τι πρέπει να πούμε για το: «Ο έχων ώτα ακούειν, ακουέτω»; Διότι είναι φανερό ότι κάποιοι κατέχουν ώτα ανώτερα, τα οποία δύνανται να ακούουν τους λόγους του Θεού. Και προς εκείνους που δεν έχουν αυτά τα ώτα, τι λέει; «Οι κωφοί, ακούσατε, και οι τυφλοί, αναβλέψατε»· και, «Το στόμα μου ήνοιξα και είλκυσα πνεύμα»· και, «Οδόντας αμαρτωλών συνέτριψας». Διότι όλα αυτά έχουν ειπωθεί για τις δυνάμεις που υπηρετούν τη νοητή τροφή και τον νοητό λόγο. Παρόμοιο είναι και το: «Την κοιλίαν μου αλγώ»· καθώς και το: «Ο πους του δικαίου ου μη προσκόψει». Διότι όλα τα παρόμοια αναφέρονται στον έσω άνθρωπο. Κατά τον ίδιο δε λόγο, θα μπορούσαν να υπάρχουν και κάποια οστά του κρυπτού ανθρώπου, στα οποία συγκροτείται ο σύνδεσμος και η αρμονία των ψυχικών δυνάμεων. Και όπως τα οστά με τη φυσική τους ευρωστία προστατεύουν την απαλότητα των σαρκών, έτσι και μέσα στην Εκκλησία υπάρχουν κάποιοι οι οποίοι, χάρη στη δική τους στερεότητα, δύνανται να βαστάζουν τα υστερήματα των ασθενούντων. Και όπως τα οστά συνδέονται μεταξύ τους στις αρθρώσεις με νεύρα και συνδέσμους που εκφύονται επάνω τους, έτσι θα μπορούσε να είναι και ο σύνδεσμος της αγάπης και της ειρήνης, ο οποίος κατεργάζεται μια συμφυΐα και ένωση των πνευματικών οστών μέσα στην Εκκλησία του Θεού.

Απευθύνεται δε σε κάποιους: «Σας γράφω, πατέρες, διότι έχετε γνωρίσει αυτόν που υπάρχει από την αρχή.» Και ποιος είναι άραγε αυτός, ο ίδιος πάλι είπε: «Αυτά λέγει ο ων, ο ην και ο ερχόμενος.» Β. Αλλά ότι υπήρχε και πριν από την κτίση θα το έλεγαν και οι ίδιοι· το ότι όμως ήταν και Θεός, δεν έχει διαπιστωθεί ακόμη με σαφήνεια, λένε. Διότι το λαμβάνει, επειδή προφανώς δεν το έχει. Α. Έπειτα, πώς να μην πούμε κι εμείς τώρα εύλογα, εκφράζοντας τη λύπη μας σε αυτούς που προβάλλουν αυτόν τον αξιοκατάκριτο λόγο: «Οι κουφοί, ακούστε, και οι τυφλοί, αναβλέψτε για να δείτε.» Διότι, ενώ ο θεηγόρος και ευαγγελιστής καταγράφει με σαφήνεια όχι απλώς ότι υπήρχε, αλλά ότι ο Λόγος ήταν και Θεός, αυτοί, σαν από κρασί και μέθη ορμώντας απερίσκεπτα προς οτιδήποτε, ειρωνεύονται την αλήθεια. Εμπρός λοιπόν, ας προχωρήσουμε και μέσα από άλλες έννοιες, για να αναγνωρίσουμε ότι ο Υιός είναι Θεός κατά φύση. Διότι δεν θα ταίριαζε άραγε σε αυτόν που είναι πραγματικά Θεός κατά φύση το να κρίνει τον καθένα, και αφενός να στεφανώνει με επαίνους αυτούς που έχουν ως κανόνα του βίου τους τον Νομοθέτη και έχουν τιμήσει την ένδοξη και περιφανή ζωή, αφετέρου δε να τιμωρεί όσους αμάρτησαν ως αλαζόνες και υβριστές και που εύκολα συμπεριφέρονται προσβλητικά στους άνωθεν θεσμούς; Β. Θα του ταίριαζε. Α. Και τι θα έλεγες για τη δυνατότητα να πληροί τα πάντα, να διαπερνά τα πάντα, και να βρίσκεται μέσα στα πάντα; Θα την απέδιδες σε κάποια άλλη φύση πέρα από τη θεία; Β. Εγώ όχι βέβαια· πώς θα μπορούσα άλλωστε; Α.

Και το να μακρηγορήσουμε για αυτά δεν θα ήταν δύσκολο. Αλλά θέτοντας το πρέπον μέτρο στα όσα ειπώθηκαν, θα αποφύγουμε προς το παρόν την παράθεση των χωρίων. Όμως ας υπενθυμίσουμε πάλι εκείνο, ότι ο άλλοτε τυφλός εκπλήρωνε καλά τον τύπο της λατρείας των εθνών, συνδέοντας άμεσα την προσκύνηση με την ομολογία της πίστεως. <Και είπε ο Ιησούς: Για κρίση ήλθα εγώ σε τούτον τον κόσμο, ώστε εκείνοι που δεν βλέπουν να δουν και εκείνοι που βλέπουν να γίνουν τυφλοί.> Εξηγώντας μας την αιτία της φανερώσεώς Του, εννοώ σε τούτον τον κόσμο, ο Χριστός λέει μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε, με απέστειλε να ευαγγελιστώ σε φτωχούς, να κηρύξω άφεση σε αιχμαλώτους και ανάβλεψη σε τυφλούς». Αλλά και κάπου αλλού λέει: «Οι κωφοί ακούστε, και οι τυφλοί αναβλέψτε για να δείτε». Εφόσον λοιπόν λέει ότι για αυτήν την αιτία έχει οριστεί από τον Θεό και Πατέρα, για να κηρύξει στους τυφλούς την ανάβλεψη, πώς εδώ λέει: Για κρίση ήλθα εγώ σε τούτον τον κόσμο, ώστε εκείνοι που δεν βλέπουν να δουν και εκείνοι που βλέπουν να γίνουν τυφλοί; «Άραγε λοιπόν, θα πει κάποιος, είναι ο Χριστός υπηρέτης της αμαρτίας, σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου; Μη γένοιτο». Διότι ήλθε για να εκπληρώσει τον σκοπό που προέκυψε από την προς εμάς αγαθότητά Του, δηλαδή, να καταφωτίσει τους πάντες με τη δαδουχία του Πνεύματος.

Διότι, βέβαια, λάτρευσαν τους θεούς των Αιγυπτίων, αλλά έχει εκδιωχθεί το δαιμονικό στοιχείο, εφόσον κλήθηκαν στη θεογνωσία, δηλαδή μέσω του νόμου. Ασθένησαν όμως πνευματικά με την κατηγορία της πλάνης, και μάλιστα ακόμη χειρότερα, όταν, ενώ γνώριζαν τον εκ φύσεως Θεό, έγιναν αποστάτες, τιμώντας ως θεούς εκείνους που δεν είναι θεοί. «Νιώστε, λοιπόν, βαθιά ντροπή», λέει, «εσείς που έχετε εναποθέσει την εμπιστοσύνη σας στα γλυπτά, και αποδίδετε το σεπτό όνομα της υπέρτατης θεότητας, δηλαδή τη δόξα της, στα χειροποίητα σκαλιστά κατασκευάσματα». «Οι κωφοί, ακούστε, και οι τυφλοί, αναβλέψτε για να δείτε. Και ποιος είναι κωφός, παρά μόνο τα παιδιά μου; Και τυφλοί, παρά εκείνοι που τα κυβερνούν; Και τυφλώθηκαν οι δούλοι του Θεού. Είδατε πολλές φορές, και δεν φυλάξατε τον νόμο· τα αυτιά σας ήταν ανοιχτά, και δεν ακούσατε». Πολύ σωστά, λοιπόν, αποκαλεί κωφούς και τυφλούς εκείνους που λάτρευσαν τα είδωλα. Διότι, όπως γράφει ο πάνσοφος Παύλος: «Ο θεός αυτού του αιώνα τύφλωσε τα νοήματα των απίστων, ώστε να μην λάμψει σε αυτούς ο φωτισμός του Ευαγγελίου του Χριστού». Και η δύναμη αυτού του λόγου θα ταίριαζε ιδιαίτερα σε εκείνους από τον Ισραήλ, οι οποίοι, ενώ είχαν τη δυνατότητα να πλουτίσουν τον νου τους με το θείο φως, καθώς ο νόμος τους προσέφερε την έλλαμψη της θεογνωσίας, αγάπησαν ανόητα το να περπατούν στο σκοτάδι και να παγιδεύονται στα δίχτυα της απάτης. Και είναι, βέβαια, τυφλοί και με άλλον τρόπο.

Αφού είπε αυτά ο λόγος, σαν να βγάζει κραυγή σε αυτιά κωφών, αναφωνεί: «Οι κωφοί ακούστε, και οι τυφλοί αναβλέψτε για να δείτε». Και για να μη νομίσει κάποιος ότι αυτά λέγονται για τα έθνη που παλαιότερα ήταν τυφλά και κωφά, αναγκαίως διασαφηνίζει και ερμηνεύει το νόημα προσθέτοντας στη συνέχεια: «Και ποιος είναι τυφλός παρά οι δούλοι μου, και κωφοί παρά εκείνοι που τους εξουσιάζουν;». Έπειτα, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, προστίθεται: «Ποιος είναι τυφλός όπως ο τέλειος;». Και ερμηνεύει ακόμη περισσότερο τον λόγο λέγοντας: «Και τυφλώθηκαν οι δούλοι του Θεού», ενώ κατά τον Σύμμαχο λέει: «Οι τυφλοί αναβλέψτε, και οι κωφοί ακούστε· ποιος είναι τυφλός παρά ο δούλος μου, και κωφός όπως ο άγγελός μου που απέστειλα; Ποιος είναι τυφλός όπως ο τέλειος και κωφός όπως ο δούλος μου;». Ισοδύναμα είναι και τα όσα παραδίδουν οι υπόλοιποι ερμηνευτές. Και ποιον αποκαλεί δούλο του παρά τον λαό της περιτομής; Αυτόν τον ίδιο ονομάζει και άγγελο, και τέλειο, και δούλο Κυρίου, προς κατάκρισή του. Λέγοντας αυτά εννοεί: εγώ θέλησα να έχω αυτόν τον λαό και ως δούλο, και ως τέλειο, και ως άγγελo δικό μου, αλλά αυτοί τυφλώθηκαν.

Ο αλειμμένος και μεσσίας, τον οποίο προσδοκάτε, είναι απλός άνθρωπος ή θεάνθρωπος; Διότι, εάν μεν είναι απλός άνθρωπος, δεν είναι αυτός τον οποίο εξήγγειλαν οι προφήτες. Επειδή αυτοί του αποδίδουν γνωρίσματα θεότητας, διαστέλλοντάς τον από τους απλούς ανθρώπους. Και από πού αλλού διδαχθήκατε και τον προσδοκάτε; Εάν πάλι είναι θεάνθρωπος, ιδού, χωρίς να το καταλαβαίνετε ομολογείτε και άλλο πρόσωπο της θεότητας. Διότι ασφαλώς δεν θα ισχυριστείτε ότι είναι ο Πατέρας. Επειδή, λέγει, «Παιδίον γεννήθηκε σε εμάς», Υιός, και όχι ο Πατέρας. Δεδομένου δε ότι το «αλείφειν» και το «χρίειν» σημαίνουν το ίδιο πράγμα, ο ίδιος είναι ο αλειμμένος και ο Χριστός. Συνετιστείτε, λοιπόν, οι άφρονες ανάμεσα στον λαό, και οι μωροί αποκτήστε κάποτε φρόνηση. Και ο Ησαΐας επίσης σας λέγει: «Οι τυφλοί αναβλέψτε, και οι κωφοί ακούστε». Ή, λοιπόν, ολοφάνερα εθελοτυφλείτε, ή είστε παντελώς αναίσθητοι. Πότε, επομένως, θα διακρίνετε τις ομωνυμίες των ονομάτων, ή τις σημασίες των ρημάτων, ή τις ιδιότητες των λέξεων, μέσω των οποίων γίνεται κατανοητή η αλήθεια;

Οι κωφοί ακούστε, και οι τυφλοί αναβλέψτε για να δείτε. Και ποιος είναι τυφλός παρά οι υπηρέτες μου, και κωφοί παρά εκείνοι που τους εξουσιάζουν; Και τυφλώθηκαν οι δούλοι του Θεού. Είδατε πολλές φορές, και δεν φυλαχτήκατε· τα αυτιά σας ήταν ανοιχτά, και δεν ακούσατε. Ο Κύριος ο Θεός αποφάσισε, ώστε να δικαιωθεί και να μεγαλύνει την αίνεση. Και είδα, και να, ο λαός καταλεηλατήθηκε και διαρπάχθηκε· διότι η παγίδα βρίσκεται παντού στα κρυφά δωμάτια και συνάμα στα σπίτια, όπου τους έκρυψαν. Έγιναν λάφυρο, και δεν υπήρχε κανείς να τους γλιτώσει από την αρπαγή, και δεν υπήρχε κανείς να πει: Επίστρεψέ τα. Ποιος ανάμεσά σας θα δώσει προσοχή σε αυτά; Ακούστε προσεκτικά για τα επερχόμενα. Ποιος παρέδωσε σε διαρπαγή τον Ιακώβ και τον Ισραήλ σε εκείνους που τον λεηλατούν; Δεν ήταν ο Θεός εναντίον του οποίου αμάρτησαν και δεν ήθελαν να πορεύονται στους δρόμους του ούτε να υπακούν στον νόμο του; ... Και επικράτησε εναντίον τους ο πόλεμος, και εκείνοι που τους κατέκαιγαν ολόγυρα, και κανένας τους δεν το κατάλαβε ούτε το έβαλε στην καρδιά του.

Αναρωτιούνται οι αγνώμονες: «Ποιος είναι αυτός;», σαν να μην είχαν δει ποτέ τον ευεργέτη που ήταν ξακουστός για τα θεοπρεπή του θαύματα. Διότι η σκιά δεν κατανόησε το άδυτο φως που έλαμψε μέσα της. Γι' αυτό εύστοχα προανεφώνησε σε αυτούς ο Ησαΐας, λέγοντας: «Οι κωφοί, ακούστε, και οι τυφλοί, αναβλέψτε για να δείτε. Και ποιος είναι τυφλός, παρά οι υπηρέτες μου; Και ποιοι είναι κωφοί, παρά εκείνοι που τους εξουσιάζουν; Και τυφλώθηκαν οι δούλοι του Θεού. Είδατε πολλές φορές και δεν προσέξατε· τα αυτιά σας ήταν ανοιχτά, και δεν ακούσατε». Βλέπετε, αγαπητοί, την ακρίβεια των λόγων; Πώς το προορατικό θείο Πνεύμα, μέσω των αγίων του, προκήρυττε τα μέλλοντα σαν να ήταν παρόντα;

Ως προς αυτά, λοιπόν, τι άραγε θα ακούσουν εκείνοι που έχουν πωρωμένο το οπτικό της ψυχής και έχουν εμφράξει τις ακοές τους στις ρήσεις του θείου Πνεύματος; Αυτοί που κατέχονται από τόσο μεγάλη νόσο αναισθησίας και ανοησίας, οι τυφλοί, αναβλέψτε, και οι κουφοί, ακούστε. Και ποιος έχει σε τέτοιο βαθμό τυφλωθεί και πωρωθεί, ώστε, εξαιτίας της εμπαθείας της ψυχής του, να μην αποδέχεται τη λάμψη των λόγων που ακτινοβολούν σε εμάς άνωθεν; Και ποιος είναι τόσο κουφός και αναίσθητος, παρά εκείνος που, ενώ επισκιάζεται από το νέφος της υλικής παχύτητας, δεν επιλέγει να εισακούσει αυτές τις θεόφθογγες φωνές, οι οποίες με σαφήνεια και ρητώς διακήρυξαν σε εμάς από παλιά την πανωλεθρία των ειδώλων; Αυτά, ακόμη και αν οι άνθρωποι θελήσουν να τα αποσιωπήσουν, οι ίδιοι οι λίθοι θα τα κραυγάσουν, πιεζόμενοι από την ίδια την ενάργεια των πραγμάτων. Όμως σε αυτούς, όπως φαίνεται, η σκληρότητα και η αναισθησία της ψυχής ξεπέρασε και αυτό ακόμη το σκληρό και αμείλικτο των ίδιων των λίθων. Ποιος τρόπος απολογίας, λοιπόν, θα τους απομείνει εάν ποτέ θελήσουν να συμβιβαστούν με αυτά, ή ποια επινόηση αντιλογίας κατά της αλήθειας θα εφευρεθεί εάν νομίσουν ότι μπορούν να εναντιωθούν; Ποιοι θα εμπλακούν σε αυτόν τον αγώνα για να συνηγορήσουν δήθεν υπέρ των ψευδών; Και πού θα συγκροτηθεί γι' αυτούς το δικαστήριο στο οποίο θα μπορούσαν να τα διευθετήσουν αυτά; Ποιες δεινότητες των σοβαρών ρητόρων και λογογράφων, που επιδεικνύουν την ευστροφία τους στην εφευρετικότητα των επιχειρημάτων;

Οι κωφοί ακούστε και οι τυφλοί αναβλέψτε. Σε ένα μόνο πράγμα συνίσταται η σε σχέση με εμάς καινοτομία ως προς τον Χριστό, στο ότι συνελήφθη χωρίς σπορά στη μήτρα παρθένου και γεννήθηκε χωρίς φθορά, καθώς ούτε αμαρτία έπραξε, σύμφωνα με τις Γραφές, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του. Σε όλα τα άλλα υπήρξε όμοιος με εμάς: έφαγε, ήπιε, ανέπνευσε, αυξήθηκε, περπάτησε, ίδρωσε, κοπίασε, σταυρώθηκε, πέθανε (αν και ήταν Θεός) και αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, έχοντας και μετά την ανάσταση τη δική μας μορφή, η οποία απεικονίζεται, θεωμένη και άφθαρτη στον εαυτό του, με την οποία και εμφανίστηκε στους αποστόλους και έφαγε και ήπιε μαζί τους αναστημένος και ψηλαφήθηκε από τον Θωμά, λέγοντας σε όλους, που υποπτεύθηκαν ότι ήταν πνεύμα: «Ψηλαφήστε με και δείτε ότι το πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε εμένα να έχω». Έτσι και ανελήφθη εν δόξη, και με τον ίδιο τρόπο θα έρθει με την ίδια μορφή του δικού μας είδους, τον οποίο θα δει κάθε σάρκα από τον ουρανό με τους αγγέλους της δυνάμεώς του μέσα σε πύρινη φλόγα, αποδίδοντας εκδίκηση σε αυτούς που δεν γνωρίζουν τον Θεό και σε αυτούς που δεν υπάκουσαν στο ευαγγέλιό του, καθώς είναι γεγραμμένο. Μαζί με αυτούς θα θρηνήσουν οι Ιουδαίοι που τον σταύρωσαν και οι εικονομάχοι που δεν ανέχονται να τον εικονίζουν.

Διότι, επειδή είπε ότι «Και Θεός ήταν ο Λόγος», για να μην ταράξει κάποιους κάποια σατανική υποψία, μήπως τυχόν, επειδή και ο Λόγος είναι Θεός, επαναστάτησε εναντίον του Πατέρα, όπως διηγούνται οι μύθοι των Ελλήνων, και σαν να χωρίστηκε από αυτόν, έγινε αντίθεος· γι' αυτό λοιπόν λέει, ότι αν και ο Λόγος είναι Θεός, εντούτοις βρίσκεται πάλι κοντά στον Θεό και Πατέρα, συνυπάρχοντας με αυτόν και χωρίς ποτέ να χωρίζεται. Δεν είναι άσκοπο να πούμε και αυτό προς τους Αρειανούς: Ακούστε, εσείς οι κωφοί, που λέτε ότι ο Υιός του Θεού είναι έργο και δημιούργημά Του, κατανοήστε τι όνομα έχει δώσει ο ευαγγελιστής στον Υιό του Θεού. Διότι τον ονόμασε Λόγο, ενώ εσείς τον αποκαλείτε έργο και δημιούργημα.