Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 42:4

«Τσακισμένο καλάμι δεν θα συντρίψει, και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει, αλλά με αλήθεια θα αποδώσει κρίση. Θα αναλάμψει, και δεν θα θραυστεί, έως ότου επιβάλει στη γη κρίση· και στο όνομά του έθνη και λαοί θα ελπίσουν.» Έχει προαναγγελθεί, λέγοντας: «Θα δώσω αρχή στη Σιών», και ποια είναι αυτή η αρχή το δείχνει σαφώς. Διότι έχει εγκατασταθεί στη νοητή Σιών, δηλαδή στην Εκκλησία, ως άρχοντας και καθηγητής, χωρίς να ανέρχεται στην αρχή της εξουσίας τότε που λέγεται ότι προήχθη σε αυτό. Διότι ήταν και είναι πάντοτε βασιλιάς, και Κύριος των όλων ο εκ Παρθένου Λόγος. Επειδή όμως έγινε άνθρωπος, οικειοποιείται το μέτρο της ανθρωπότητας. Διότι έτσι ήταν αληθώς, και πιστεύεται από εμάς χωρίς αμφιβολία, ότι έγινε όμοιος με εμάς. Επομένως, και αν λέγεται ότι λαμβάνει την εξουσία επί των πάντων, η λήψη αυτή θα ανήκει στην ένσαρκη οικονομία, όχι στην υπεροχή του, σύμφωνα με την οποία νοείται ως Δεσπότης των όλων. Τον αποκαλεί δε Ιακώβ και Ισραήλ, επειδή προήλθε κατά σάρκα από το αίμα του Ιακώβ, ο οποίος μετονομάστηκε σε Ισραήλ. Λέει δε: «Θα τον συνδράμω», και τον ονομάζει εκλεκτό. Διότι ο Πατέρας συνεργαζόταν με τον Υιό, και επιτελούσε τα μεγαλουργήματα ως έργα της δικής του δύναμης. Είναι δε αληθώς και εκλεκτός, διότι είναι ωραιότερος στο κάλλος από τους υιούς των ανθρώπων, και αποδεκτός ως αγαπημένος· διότι ο Θεός και Πατέρας ευδόκησε σε αυτόν.

Άραγε, είναι ανώτεροι από τον Υιό αυτοί που κτίστηκαν από αυτόν; Ή και το Άγιο Πνεύμα; Γιατί δεν ήλθε εν σαρκί και δεν φόρεσε σάρκα και δεν ενανθρώπησε είτε το Άγιο Πνεύμα του Θεού είτε κάποιος από τους αγγέλους; Διότι βεβαίως δεν ενδύθηκε τη σάρκα εξαιτίας του ότι ο Υιός είναι υποδεέστερος από τον Πατέρα (επειδή τότε θα όφειλαν οπωσδήποτε και οι άγγελοι ή και το Πνεύμα να ενδυθούν σάρκα), αλλά επειδή, όντας η σοφία του Πατρός και η δύναμη και ο Λόγος, αυτός δημιούργησε τα πάντα μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, ώστε να δείξει ότι ο Αδάμ δεν έλαβε την αιτία της παραβάσεως, την αμαρτία ή την παρακοή, από το γεγονός ότι πλάστηκε ή από το ότι δημιουργήθηκε, αλλά από τη δική του ελεύθερη προαίρεση, προκειμένου να φέρει σε πέρας τη δίκαιη κρίση, όπως είπε ο Ησαΐας: «Καλάμι τσακισμένο δεν θα συντρίψει, και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει, έως ότου οδηγήσει την κρίση σε νίκη, και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη», όπως ακριβώς έχει πει και ο Δαβίδ για αυτόν το «και θα νικήσεις όταν κριθείς». Διότι κρίθηκε, ώστε, κρίνοντας δίκαια, να κλείσει τα στόματα εκείνων που πρόκειται να αντιλέξουν. Επειδή κανείς δεν θα μπορέσει να φέρει αντίρρηση στη δίκαιη κρίση του. Διότι ενδύθηκε το σώμα, διατηρώντας το άχραντο.

και ύστερα από όλα αυτά «στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη», πράγματα τα οποία δεν άρμοζε να λέγονται για τον αποστολικό χορό· εύλογα, λοιπόν, στην προκείμενη προφητεία έχει αποσιωπηθεί το όνομα του «Ιακώβ» και του «Ισραήλ»· κάποιος άλλος επομένως είναι αυτός που ονομάζεται εδώ «παίδας» του Θεού και «εκλεκτός» Του.

Με αλήθεια και παρρησία διασαφήνιζε προς όλους τα σχετικά με την κρίση του Θεού, και δεν σταμάτησε παρά μόνο όταν έλαμψε σαν φως μέσω της εκ νεκρών αναστάσεως, την οποία υπαινίχθηκε ο προφητικός λόγος λέγοντας: «θα αναλάμψει και δεν θα συντριβεί». Διότι εκείνοι που του απεργάστηκαν τον θάνατο επιχείρησαν να τον συντρίψουν και να τον εξαλείψουν, επειδή κάθε θνητό γένος από τη φύση του συντρίβεται από τον θάνατο. Αλλά αυτόν δεν τον συνέτριψαν. Αφού λοιπόν αναδείχθηκε αυτός ο μοναδικός, ανάμεσα σε όλους ανά τους αιώνες, νικητής του θανάτου, εύλογα επιβεβαιώνεται από την προφητεία που αναφέρει: «θα αναλάμψει και δεν θα συντριβεί». Έπειτα προσθέτει: «έως ότου εγκαθιδρύσει κρίση επί της γης· και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη». Γι' αυτό και μετά την εκ νεκρών ανάσταση, αφού έλαμψε σαν φως σε όλο τον κόσμο, δεν σταμάτησε παρά μόνο όταν καθόρισε επί της γης τη διοίκηση και την κρίση σχετικά με την εκκλησία του, την οποία παρέδωσε στους μαθητές του. Ύστερα από αυτά, προστίθενται στη συνέχεια τα εξής: «Έτσι λέει ο Κύριος ο Θεός, αυτός που δημιούργησε τον ουρανό και τον εδραίωσε, αυτός που στερέωσε τη γη και τα όσα υπάρχουν σε αυτήν, και ο οποίος δίνει πνοή στον λαό που βρίσκεται πάνω της και πνεύμα σε αυτούς που περπατούν σε αυτήν».

Διότι, εφόσον ο λόγος έχει ειπωθεί μία φορά στα προηγούμενα, πρέπει εμείς, ενθυμούμενοι αυτόν, να συμπεριλαμβάνουμε τον ίδιο λόγο σε κάθε θεολογία· διότι αυτό που έχει ειπωθεί μία φορά και έχει μαρτυρηθεί από τον Θεό έχει ειπωθεί αληθινά, και αυτό που έχει ειπωθεί αληθινά, όταν περιλαμβάνεται παντού, είναι αληθές. Ποιος δε ήταν «ο παις, τον οποίο εξέλεξε» παρά εκείνος για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Ιδού ο παις μου, τον οποίο επέλεξα, ο εκλεκτός μου, τον οποίο αποδέχθηκε η ψυχή μου· θα εκφέρει κρίση στα έθνη, και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη» και όσα ακολουθούν αυτά, δια των οποίων ο λόγος παρουσιάζει σαφώς τον Χριστό του Θεού; Αλλά αυτό μεν παρουσιάστηκε στα προηγούμενα με παντοίες αποδείξεις, προς εκείνους όμως που εμμένουν στην ειδωλολατρική πλάνη και υπολαμβάνουν ότι υπάρχουν πολλοί θεοί, ο παρών λόγος εκθέτει τη διδασκαλία τού να μη θεωρούν ‹κανέναν άλλον θεό πλην ενός›· διότι ένα είναι το αγέννητο και μία η επί πάντων μοναρχική εξουσία. Αν δε και ο Λόγος του Θεού συμπεριλαμβάνεται στη θεολογία περί του Πατρός· διότι «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος», εντούτοις δεν ήταν κατάλληλος ο καιρός να αποκαλυφθεί το μυστήριο περί του μονογενούς Υιού του Θεού σε εκείνους που ήταν ακόμη απορροφημένοι από τα ξόανα, τα αγάλματα και την άψυχη ύλη.

Διότι ο Χριστός είναι ο νομοθέτης, και το κήρυγμα του Ευαγγελίου έχει κυριαρχήσει στα έθνη. Για αυτόν λέει ο Πατέρας μέσω του προφήτη: «Ιδού ο παίδας μου, τον οποίο εξέλεξα, ο εκλεκτός μου, στον οποίο ευαρεστήθηκε η ψυχή μου. Θα εξαγγείλει κρίση στα έθνη. Δεν θα φιλονικήσει, ούτε θα κραυγάσει, ούτε θα ακουστεί η φωνή του. Τσακισμένο καλάμι δεν θα συντρίψει, και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει· αλλά με αλήθεια θα εξαγγείλει κρίση. Θα αναλάμψει, και δεν θα θραυστεί, μέχρις ότου εγκαθιδρύσει την κρίση πάνω στη γη, και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη». Το δε εβραϊκό κείμενο και όλοι οι υπόλοιποι ερμηνευτές το απέδωσαν ως εξής: «Και στον νόμο του θα ελπίσουν τα έθνη».

Δεν θα φιλονικήσει, ούτε θα κραυγάσει, ούτε θα ακουστεί έξω η φωνή του. Καλάμι τσακισμένο δεν θα συντρίψει, και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει· αλλά σύμφωνα με την αλήθεια θα φέρει στο φως την κρίση, θα αναλάμψει και δεν θα καμφθεί, έως ότου εγκαθιδρύσει στη γη την κρίση· και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη. Διότι αντί του «και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη», το εβραϊκό κείμενο περιέχει το «και στον νόμο του», όπως ομόφωνα έχουν παραδώσει και όλοι οι υπόλοιποι ερμηνευτές, λέγοντας «και στον νόμο του». Προτρέπει, λοιπόν, ο Χριστός τον λαό του, ο οποίος προέρχεται από τα έθνη, μέσω αυτών των λόγων να προσέχουν τον νόμο του. Διότι επιθυμεί να προσέχουν και όχι να ακούνε επιπόλαια· αλλά να ερευνούν με κατανόηση και να εννοούν τον νόμο του. Γι' αυτό και τους παραγγέλλει να κλίνουν το αυτί στα ρήματα του στόματός του, και να προσέχουν τον νόμο του, επειδή ακριβώς πραγματοποιούσε τις διδασκαλίες του με παραβολές.

Ψ. Κ΄. Ιακώβ ο δούλος μου, θα τον προστατεύσω· Ισραήλ ο εκλεκτός μου, τον αποδέχθηκε η ψυχή μου· έδωσα το Πνεύμα μου σε αυτόν· θα εκφέρει κρίση στα έθνη. Δεν θα κραυγάσει, ούτε θα υψώσει τη φωνή του, ούτε θα ακουστεί έξω η φωνή του· τσακισμένο καλάμι δεν θα συντρίψει, και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει· αλλά σύμφωνα με την αλήθεια θα εκφέρει κρίση. Θα αναλάμψει και δεν θα καμφθεί, έως ότου εγκαθιδρύσει την κρίση επί της γης· και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη. Έτσι λέγει ο Κύριος ο Θεός, αυτός που εποίησε τον ουρανό και τον εδραίωσε, αυτός που στερέωσε τη γη και τα όσα υπάρχουν σε αυτήν, και δίνει πνοή στον λαό που βρίσκεται πάνω της, και πνεύμα σε όσους την περπατούν: Εγώ, ο Κύριος ο Θεός, σε κάλεσα με δικαιοσύνη, και θα κρατήσω το χέρι σου και θα σε ενισχύσω· και σε έθεσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών, για να βγάλεις από τα δεσμά τους δεμένους, και από τον οίκο της φυλακής αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι.

Το ότι δεν προφητεύονται για τον λαό των Ιουδαίων τα λόγια «Ο Ιακώβ είναι ο δούλος μου, θα τον βοηθήσω· ο Ισραήλ είναι ο εκλεκτός μου, αυτόν αποδέχθηκε η ψυχή μου», θα είναι σαφές σε όσους θέλουν να εξετάσουν κάθε λέξη του εν λόγω χωρίου, αλλά και από την ακρίβεια του εβραϊκού κειμένου αυτό είναι φανερό. Διότι ούτε το όνομα του Ιακώβ, ούτε του Ισραήλ αναφέρεται σε αυτό, γι' αυτό και έχει επισημανθεί με οβελίσκο στα ακριβή αντίγραφα των Εβδομήκοντα· καθόσον βέβαια νομίζω ότι κανείς δεν αμφιβάλλει πως κανένας άλλος από τους δικαίους, εκτός από τον Σωτήρα μας Ιησού Χριστό, ούτε καν ο ίδιος ο γιος του Ισαάκ, ο Ιακώβ, ο οποίος ονομάστηκε και Ισραήλ, δεν ήταν τέτοιος ώστε να μπορούν να εφαρμόζονται σε αυτόν τα προκείμενα. Διότι, έστω και αν κάποιος μπορούσε να προσαρμόσει σε άλλους το «Έδωσα το Πνεύμα μου επάνω του», τι θα μπορούσε να πει για το «θα εξαγγείλει κρίση στα έθνη», και για τα επόμενα, και μάλιστα για το «και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη»; Και πώς θα ήταν έστω και πιθανό να εφαρμοστεί, είτε στον λαό των Ιουδαίων, είτε στον ίδιο τον Ιακώβ, τον γιο του Ισαάκ, είτε σε οποιονδήποτε άλλον από τους δικαίους το εξής: «Σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών, να βγάλεις από τα δεσμά τους δεμένους, και από τον οίκο της φυλακής αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι»;

Για τους οποίους αρμόζει να λεχθεί: «και θα πω σε εκείνον που δεν είναι λαός μου, εσύ είσαι λαός μου, και εκείνος θα πει, εσύ είσαι ο Κύριος και Θεός μου». Εάν δε αυτός, και κανείς άλλος, είναι ο Χριστός, για τον οποίο έχει προφητευθεί ότι θα βλαστήσει «από τη ρίζα του Ιεσσαί», και αυτό βεβαίως έχει ομολογηθεί και από τους ίδιους τους Εβραίους, ώστε κανείς και με κανέναν τρόπο να μην αμφισβητεί περί αυτού, πρόσεξε πώς έχει διακηρυχθεί ότι και αυτός θα εγερθεί για να άρχει όχι του Ισραήλ αλλά των εθνών, και έχει λεχθεί ότι τα έθνη θα ελπίσουν σε αυτόν, και όχι ο Ισραήλ, επειδή «αυτός ήταν η προσδοκία των εθνών». Γι' αυτό και λέγεται ότι «θα εξαγγείλει κρίση στα έθνη» και θα γίνει «φως των εθνών», και πάλι «στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη», και ότι θα δοθεί για σωτηρία όχι μόνο στους Ιουδαίους αλλά και σε όλους τους ανθρώπους έως τα πέρατα της γης. Γι' αυτό και του έχει ειπωθεί από τον Πατέρα που τον κατέπεμψε: «σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανορθώσεις τη γη και να κληρονομήσεις έρημες κληρονομιές». Λέει δε «ως μαρτυρία στα έθνη», ώστε όλα τα έθνη, τα οποία ποτέ μέχρι τότε δεν είχαν μάθει κάτι για τον Χριστό, αφότου γνωρίσουν τη θεία οικονομία γύρω από αυτόν, και ποια δύναμη υπήρχε μέσα του, να τον επικαλεστούν, και λαοί που προηγουμένως δεν τον γνώριζαν να καταφύγουν σε αυτόν.

Διότι σαφώς διευκρίνισε ότι τα άλογα ζώα και τα προαναφερθέντα θηρία δεν είναι άλλα από τα έθνη, εξαιτίας του θηριώδους τρόπου της ζωής τους. Αυτά τα έθνη, λέει, θα τα κυβερνήσει αυτός που εγείρεται από το σπέρμα του Ιεσσαί, από τον οποίο ακριβώς γενεαλογείται ο Σωτήρας και Κύριός μας, στον οποίο τα έθνη που πιστεύουν σε αυτόν ελπίζουν μέχρι και σήμερα, σύμφωνα με την προφητεία: «και θα υπάρξει αυτός που θα εγερθεί για να κυβερνήσει τα έθνη, σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη». Αντιπαράβαλε, λοιπόν, αυτό με τα όσα παραδίδονται από τον Μωυσή κάνοντας τη σχετική διάκριση, και το μεν «θα υπάρξει αυτός που θα εγερθεί για να κυβερνήσει τα έθνη» εφάρμοσέ το στο «θα εξέλθει άνθρωπος από το σπέρμα του, και θα κυριαρχήσει σε πολλά έθνη», το δε «σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη» στο «και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Διότι σε τι διαφέρει το να λέει κανείς «σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη» από το «αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών»; Και πάλι ο ίδιος ο Ησαΐας, προχωρώντας, προφητεύει τα εξής για τον Χριστό: «Ιδού ο παις μου (ο δούλος μου), τον οποίο εξέλεξα, ο αγαπητός μου, στον οποίο ευαρεστήθηκε η ψυχή μου· θα φέρει κρίση στα έθνη», και προσθέτει: «έως ότου εγκαθιδρύσει κρίση στη γη, και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη». Ήδη, με αυτά τα λόγια, για δεύτερη φορά ο προφήτης διατυπώνει ότι τα έθνη θα ελπίσουν στον Χριστό, έχοντας πει πιο πάνω «σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη», και εδώ «και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη».

Ας κατανοήσουμε λοιπόν και αυτά, στρέφοντας πρώτα την προσοχή μας στο εξής, ότι δηλαδή οι θείοι χρησμοί συνηθίζουν να προσαγορεύουν τον Χριστό με διάφορα ονόματα. Διότι άλλοτε μεν τον αποκαλούν Ιακώβ: «Ιακώβ ο δούλος μου, θα τον υποστηρίξω· Ισραήλ ο εκλεκτός μου, τον αποδέχθηκε η ψυχή μου, θα εξαγγείλει κρίση στα έθνη», και τα εξής. Στα οποία προστίθεται: «έως ότου εγκαθιδρύσει κρίση στη γη, και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη», άλλοτε δε τον ονομάζουν Σολομώντα και Δαβίδ. Σολομώντα μεν, όπως στον 71ο ψαλμό, ο οποίος φέρει μεν την επιγραφή «εις Σολομώντα», αλλά περιέχει σαφώς όσα αφορούν τον Χριστό. Διότι το «θα κατακυριεύσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από ποταμό έως τα πέρατα της οικουμένης», και το «όλα τα έθνη θα τον δουλεύσουν», και όσα στη συνέχεια αυτών περιέχει ο ψαλμός, μόνο στον Χριστό θα μπορούσαν να αρμόζουν.

Αφού κατοίκησε ο Κύριος Σαβαώθ, ο Λόγος του Θεού, μέσα στον άνθρωπο τον οποίο προσέλαβε, και αφού διέμεινε «στο όρος Σιών», επιτελώντας σημεία και τέρατα, παραγγέλλει ταυτόχρονα στους μαθητές του και σε όλους όσους πίστεψαν σε αυτόν από όλους τους πρώην ειδωλολάτρες, να μην φοβούνται πλέον με κανέναν τρόπο τη δεισιδαίμονα πλάνη. Αλλά, ακόμη κι αν τους κλονίζουν ή τους εξαναγκάζουν οι ειδωλολάτρες των εθνών να αναζητούν «τους εγγαστρίμυθους» και τα μαντεία των δαιμόνων ως θαυμαστά και σε τίποτα υποδεέστερα από τον προφητικό τρόπο ζωής των θείων και θεοφιλών ανδρών, ο ίδιος τους διδάσκει ότι πρέπει να απαντούν και να λένε: «Γιατί αναζητούν τους νεκρούς για χάρη των ζωντανών; Διότι έδωσε νόμο για βοήθεια», και τα όσα ακολουθούν αυτά. Διότι, για εκείνους που έχουν λάβει άπαξ τον νόμο και τις σωτήριες εντολές για τη βοήθεια και τη θεραπεία του δικού τους βίου, είναι περιττό να ασχολούνται με μαντείες που ενεργούνται μέσω της δαιμονικής απάτης. 〈Από το ίδιο〉. «Ο Ιακώβ είναι ο δούλος μου, θα τον υποστηρίξω· ο Ισραήλ είναι ο εκλεκτός μου, η ψυχή μου τον αποδέχθηκε· θα εξαγγείλει κρίση στα έθνη. Δεν θα κραυγάσει ούτε θα υψώσει τη φωνή του, ούτε θα ακουστεί η φωνή του έξω. Καλάμι τσακισμένο δεν θα συντρίψει, και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει, αλλά θα εξαγγείλει την κρίση με αλήθεια. Θα αναλάμψει και δεν θα θραυστεί, έως ότου εγκαθιδρύσει την κρίση επί της γης· και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη».

Ξεκάθαρα, λοιπόν, έχει εκπληρωθεί το «και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη»· διότι μόνο στο όνομα του σωτήρα μας Ιησού Χριστού ήλπισαν τα έθνη των Χριστιανών, φέροντας το όνομά του, ως πατέρα της ευσέβειας την οποία έχουν παραλάβει. Και πράγματι, έχει προαναγγελθεί ότι δεν έχει δοθεί σε άλλους «ως φως» παρά μόνο στα έθνη, και μέσω αυτού, σύμφωνα με την προφητεία, άνοιξαν τα μάτια των τυφλών που παλαιότερα είχαν πωρωμένη τη διάνοια (και όχι μόνο αυτών, αλλά και όσων είχαν βλάβη στο ίδιο τους το σώμα), και εκείνοι που ήταν δεμένοι με τα δεσμά και τις αλυσίδες των αμαρτιών και κυλιόνταν προηγουμένως στο σκοτάδι και την άγνοια της αληθινής ευσέβειας, αφού ελευθερώθηκαν από τις αμαρτίες μέσω αυτού, αξιώθηκαν το φως της γνώσης και την ελευθερία που προέρχεται από τον Θεό. Εάν δε και εσύ, με την ησυχία σου, εξετάσεις επιμελώς το κείμενο σε ακολουθία με όσα έχουν ερμηνευθεί, θα διαπιστώσεις ότι απολύτως κάθε τι που δηλώνεται μέσα από αυτό έχει εκπληρωθεί με ακρίβεια μόνο στο πρόσωπο του Κυρίου και σωτήρα μας. Από τον ίδιο. «Είδα τον Κύριο να κάθεται σε θρόνο υψηλό και υπερυψωμένο», «και τα Σεραφείμ στέκονταν γύρω του». Έπειτα, προχωρώντας παρακάτω λέει: «Και άκουσα τη φωνή του Κυρίου να λέει: Ποιον να αποστείλω, και ποιος θα πορευτεί προς τον λαό αυτόν; Και είπα: Ιδού εγώ, απόστειλέ με. Και είπε: Πήγαινε και πες σε αυτόν τον λαό: Με την ακοή θα ακούσετε και δεν θα καταλάβετε, και βλέποντας θα βλέπετε και δεν θα αντιληφθείτε».