Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 42:6

Διότι, προφανώς, ως θρόνος νοείται το βασιλικό αξίωμα. Οπωσδήποτε όμως θυμάσαι από την ιστορία ότι υποτελής στον Δαβίδ ήταν όλη η Ιουδαία και η χώρα της Ιδουμαίας και η Μωαβίτιδα και όσα μέρη της Συρίας ήταν γειτονικά, καθώς και τα πιο απομακρυσμένα μέχρι τη Μεσοποταμία, και από την άλλη πλευρά μέχρι τον ποταμό της Αιγύπτου. Εάν λοιπόν κανείς από τους μεταγενέστερους δεν φάνηκε να έχει τόσο μεγάλο αξίωμα, πώς δεν είναι αληθινός ο λόγος του προφήτη, ότι κανένας πλέον από το σπέρμα του Ιεχονία δεν θα καθίσει στον θρόνο του Δαβίδ; Διότι κανείς δεν φαίνεται να έχει αναλάβει αυτό το αξίωμα από τη γενιά του. Βεβαίως, δεν εξέλιπε η φυλή του Ιούδα μέχρις ότου ήλθε εκείνος για τον οποίο ήταν προορισμένο το αξίωμα, ο οποίος όμως ούτε και αυτός κάθισε σε επίγειο, υλικό θρόνο, καθώς η ιουδαϊκή βασιλεία είχε πλέον περιέλθει στον γιο του Αντιπάτρου του Ασκαλωνίτη, τον Ηρώδη, και στα παιδιά του, οι οποίοι μοίρασαν την Ιουδαία σε τέσσερις εξουσίες, ενώ ηγεμόνευε ο Πιλάτος και την υπέρτατη εξουσία όλης της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας κατείχε ο Τιβέριος. Αλλά ως θρόνο του Δαβίδ, στον οποίο κάθισε ο Κύριος, εννοεί την ακατάλυτη βασιλεία. «Διότι Αυτός είναι η προσδοκία των εθνών», και όχι μόνον ενός ελάχιστου μέρους της οικουμένης. «Διότι θα υπάρξει», λέγει, «η ρίζα του Ιεσσαί και εκείνος που θα εγερθεί για να άρχει στα έθνη· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη. Διότι σε έθεσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών. Και θα στερεώσω», λέγει, «στους αιώνες των αιώνων το σπέρμα του, και τον θρόνο του σαν τις ημέρες του ουρανού».

Αλλά είναι αληθινή· επομένως δεν έχω πει ψέματα, και αν δεν πείθεστε από τα δικά μου λόγια, αισθανθείτε σεβασμό, λέει, προς τα λόγια εκείνου που με έστειλε. Διότι, τι είπε για εμένα; «Ιδού άνδρας, Ανατολή είναι το όνομά του»· και πάλι προς εκείνους που τον σέβονται: «Και θα ανατείλει σε εσάς που φοβάστε το όνομά μου ο ήλιος της δικαιοσύνης, και θεραπεία θα υπάρχει στις φτερούγες του»· για εμένα λοιπόν λέει, τον οποίο εσείς υβρίζετε μη γνωρίζοντάς τον: «Ιδού, σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών». Αλλά και ότι είμαι φως, προς εσάς ελέχθη από εκείνον: «Φωτίζου, φωτίζου, λέει, Ιερουσαλήμ, διότι ήλθε το φως σου, και η δόξα του Κυρίου έχει ανατείλει επάνω σου». Αυτά άκουσα να λέει για εμένα ο Πατέρας που με απέστειλε, και γι' αυτό εγώ λέω ότι είμαι το φως του κόσμου, εσείς όμως με υποτιμήσατε μόνο εξαιτίας της σάρκας, κρίνοντας εσφαλμένα, και γι' αυτόν τον λόγο τολμάτε να λέτε συχνά: «Εσύ μαρτυρείς για τον εαυτό σου· η μαρτυρία σου δεν είναι αληθινή».

Όμως έλαμψε σαν φως και δεν συντρίφτηκε, δηλαδή, δεν νικήθηκε από τη φθορά, δεν επικράτησε η παράνοια αυτών που τον επιβουλεύτηκαν. Διότι λύθηκε ο θάνατος, και αναστήθηκε θεοπρεπώς, και καταπάτησε τους εχθρούς, και το πάθος του έγινε αφορμή σωτηρίας για όλους όσους βρίσκονται κάτω από τον ουρανό. Δεν θα συντριφτεί, λοιπόν, έως ότου επιβάλει την κρίση στη γη. Και μην υποθέσεις ότι ορίζει κάποιον χρόνο κατά τον οποίο θα συντριφτεί, δηλαδή, μετά την επιβολή της κρίσης σε όσους βρίσκονται στη γη, αλλά μάλλον λέει το εξής: Θα υπερισχύσει όσων αντιστέκονται, και θα κυριαρχήσει τόσο, ώστε να επιβάλει την κρίση σε όλη τη γη. Διότι κηρύχθηκε το Ευαγγέλιο σε όλη τη γη, και κατά κάποιον τρόπο στερεώθηκαν τα θεσπίσματά του. Επειδή είναι γραμμένο: «Δικαιοσύνη εις τον αιώνα, και ο νόμος σου αλήθεια». Ήλπισαν όμως τα έθνη, λέει, στο όνομά του. Επειδή αναγνώρισαν ότι είναι αληθινός Θεός, και ας φανερώθηκε με σάρκα, αυτόν θα κάνουν ελπίδα τους, και όπως λέει ο Ψαλμωδός: «Στο όνομά του θα αγαλλιούνται όλη την ημέρα». Διότι ονομαζόμαστε Χριστιανοί, και σε αυτόν έχουμε κάθε ελπίδα. Έτσι λέει ο Κύριος που δημιούργησε τον ουρανό, και τον στερέωσε, που εδραίωσε τη γη και όσα βρίσκονται σε αυτήν, και δίνει πνοή στον λαό που είναι πάνω σε αυτήν, και πνεύμα σε αυτούς που την περπατούν: Εγώ ο Κύριος ο Θεός σε κάλεσα με δικαιοσύνη, και θα κρατήσω το χέρι σου, και θα σε ενισχύσω.

Και το παράδοξο βέβαια είναι ότι και ο ίδιος ο Χριστός λοιδορήθηκε, πως τάχα δεν ήταν απεσταλμένος από τον Θεό, ούτε πως ήταν αληθινά άγιος και ότι δεν επιτελούσε τα θαύματα με την υπεροχή της θεότητάς του. Και πράγματι οι διδάσκαλοι των Ιουδαίων, αν και τον έβλεπαν να θαυματουργεί, άλλοτε μεν έλεγαν ότι αυτός εκβάλλει τα δαιμόνια μέσω του Βεελζεβούλ, του άρχοντα των δαιμονίων· άλλοτε πάλι έλεγαν μεταξύ τους: «Αν αυτός ο άνθρωπος ήταν από τον Θεό, δεν θα κατέλυε το Σάββατο». Και ως προς αυτά, ο Χριστός προσπαθούσε πολλές φορές να απολογηθεί και να τους βεβαιώσει ότι δεν είναι σαν εκείνους που έχουν την ψιλή και μόνη ψευδαίσθηση ότι έχουν σταλεί από τον Θεό. Έλεγε λοιπόν: «Ο κλέφτης δεν έρχεται παρά μόνο για να κλέψει και να σφάξει και να καταστρέψει. Εγώ ήλθα για να έχουν ζωή». Και πάλι: «Εγώ ήλθα στο όνομα του Πατέρα μου». Για να έχει λοιπόν και τον ίδιο τον επουράνιο Πατέρα να δίνει μαρτυρία γι' αυτόν, και μέσω των αγίων προφητών με ωφέλιμο και αναγκαίο τρόπο είπε: «Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός που στερέωσα τον ουρανό, που κατέστησα τη γη σταθερότατη και ακλόνητη, ο ζων και ζωοποιός, που δίνω πνοή στα πάντα. Εγώ, ο Θεός και Κύριος των όλων, σε κάλεσα με δικαιοσύνη». Διότι δεν ήλθε με δική του πρωτοβουλία, λέει, όπως εκείνοι οι ψευδοπροφήτες, οι οποίοι μιλούν από τη δική τους καρδιά και όχι από το στόμα του Κυρίου· αλλά εγώ σε έχω καλέσει, δηλαδή, σύμφωνα με την ευδοκία μου, σε παρουσίασα με δικαιοσύνη.

«Θα κρατήσω το χέρι σου και θα σε ενισχύσω», αντί του: «Θα συνεργαστώ μαζί σου και θα σε αναδείξω απόλυτα ισχυρό». Και βέβαια δεν ισχυριζόμαστε ότι ο Πατέρας θεωρεί τον Υιό ως αδύναμο και ανίσχυρο, ούτε ότι έχει ανάγκη βοηθείας. Διότι Αυτός είναι ο Κύριος των δυνάμεων και η ανίκητη δεξιά του Πατρός, διά της οποίας τα πάντα παρήχθησαν στην ύπαρξη. Αλλά διατυπώνει πάλι τα λόγια, σαν να απευθύνεται σε έναν από εμάς, κατά το ότι εμφανίστηκε ως άνθρωπος, και φαίνεται κατά κάποιον τρόπο να ενδυναμώνεται από τον Πατέρα λόγω της ανθρώπινης φύσης Του. Έτσι άλλωστε λέγεται ότι και Τον ανέστησε, και Του έδωσε δόξα, και Τον ανέδειξε ανώτερο από την επιβουλή εκείνων που Τον φόνευσαν. Διότι, εάν ταπείνωσε τον Εαυτό Του και εκουσίως κατήλθε σε κένωση, πρέπει βεβαίως να γίνεται ορατό και το μέτρο της κενώσεως, και μέσα από αυτά τα ίδια τα γεγονότα να κατανοείται η ταπείνωση. Πρόσεξε όμως ότι, ενώ λέει για άνθρωπο το «Θα κρατήσω το χέρι σου και θα σε ενισχύσω», αμέσως αποδεικνύει ότι είναι Θεός κατά φύση και αληθινός Υιός, και φως εκ φωτός. Διότι «Σε έδωσα», λέει, «ως διαθήκη για το γένος, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών». Επειδή ήλθε ο μονογενής Λόγος του Θεού σε αυτόν τον κόσμο με σάρκα, και σε αυτούς που ανήκουν στο γένος, δηλαδή στο αίμα του Ισραήλ (διότι από αυτούς εμφανίστηκε γεννηθείς από γυναίκα ως προς τη σάρκα) έδωσε την Καινή Διαθήκη, η οποία είχε προαναγγελθεί από παλιά μέσω της φωνής των προφητών. Έγινε δε φως και στα έθνη. Και αυτό βεβαίως είναι θεοπρεπές.

ΒΙΒΛΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΛΟΓΟΣ Α'. Εμφανίστηκε ανάμεσά μας ο Κύριος που είναι Θεός, σύμφωνα με τις Γραφές, και μέσω αυτού προσελκύστηκε στη διά της πίστεως χάρη η αγέλη όσων πλανώνταν. Διότι ήταν η προσδοκία των εθνών, και αυτούς που βρίσκονταν σε ομίχλη και σε σκοτάδι τους κάλεσε στο φως της αλήθειας ο Θεός και Πατέρας μέσω αυτού. Και αυτό μας το κατέστησε σαφές στα προηγούμενα, λέγοντας συνοπτικά: «Εγώ, ο Κύριος ο Θεός, σε κάλεσα με δικαιοσύνη, και θα κρατήσω το χέρι σου, και θα σε ενισχύσω, και σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών, να βγάλεις από τα δεσμά τους δεμένους, και από τον οίκο της φυλακής αυτούς που κάθονται σε βαθύ σκοτάδι.» Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός τέθηκε από τον Θεό και Πατέρα ως διαθήκη για το κατά σάρκα γένος, εννοώ δηλαδή για όσους προέρχονται από τον Ισραήλ, στους οποίους και παλαιότερα ο Θεός είχε δώσει υπόσχεση μέσω ενός προφήτη λέγοντας: «Ιδού έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο του Ισραήλ και με τον οίκο του Ιούδα νέα διαθήκη, όχι σαν τη διαθήκη που συνήψα με τους πατέρες τους.» Διότι ο θεσπέσιος Μωυσής υπήρξε διάκονος της σκιάς και του τύπου, βρισκόμενος στη θέση του υπηρέτη. Ο Χριστός όμως, ως Υιός και Κύριος, έγινε χορηγός της νέας διαθήκης.

A f. 77, H f. 235 b) Όπως ακριβώς, βέβαια, το «με έχρισε» αρμόζει στην ανθρώπινη φύση –διότι δεν χρίεται η θεία φύση, αλλά εκείνο που είναι ομογενές με εμάς– έτσι και το «με απέστειλε» πρέπει να αποδοθεί στην ανθρώπινη φύση. (A f. 77 b, H f. 236) Και αυτούς που παλαιότερα είχαν στην καρδιά τους την ομίχλη από τον διάβολο, τους ανέδειξε λαμπρούς, ανατέλλοντας σαν ήλιος δικαιοσύνης, και αναδεικνύοντάς τους υιούς όχι πλέον της νύχτας και του σκότους, αλλά του φωτός και της ημέρας, σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου. Και αυτοί που ήταν τυφλοί –διότι ο αποστάτης είχε τυφλώσει τις καρδιές τους– ανέβλεψαν, και επίγνωσαν την αλήθεια, και, όπως λέει ο Ησαΐας, το σκοτάδι έγινε γι' αυτούς φως· δηλαδή, οι αμαθείς έγιναν σοφοί, κι εκείνοι που κάποτε πλανιούνταν γνώρισαν τις οδούς της δικαιοσύνης. Λέει δε κάπου και προς τον ίδιο τον Υιό ο Πατήρ: «Σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών, να βγάλεις από τα δεσμά τους δεμένους, και από τον οίκο της φυλακής αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι.» Διότι ήλθε ο Μονογενής σε τούτον τον κόσμο, και σε εκείνους από το γένος, δηλαδή σε αυτούς από το αίμα του Ισραήλ –διότι από αυτούς φανερώθηκε κατά σάρκα– έδωσε την καινή διαθήκη, την παλαιότερα προαναγγελθείσα μέσω της φωνής των προφητών. Άστραψε δε και στα έθνη το θείο και ουράνιο φως· και αφού πορεύθηκε, κήρυξε στα πνεύματα στον άδη, και φανερώθηκε σε όσους ήταν κλεισμένοι σε οίκο φυλακής, και τους απάλλαξε όλους από τα δεσμά και τον καταναγκασμό.

Πώς δηλαδή ήταν δυνατόν να μπορούν να χαίρονται αυτοί που επρόκειτο πολύ σύντομα να τιμωρηθούν για την αμαρτία; <Ινατί με απώθησες, κ.λπ.> (A f. 232. b) Εκείνοι που επιθυμούν την εν Χριστώ κλήση, την επισπεύδουν, και παρακαλούν να λυθεί η αποστροφή του Θεού, ώστε να μην τους θλίβει πλέον ο Σατανάς. Και οι αιχμάλωτοι, γνωρίζοντας ότι από τον Θεό προερχόταν η επικράτησή τους, ευλόγως ονομάζουν αποπομπή από τον Θεό την αιχμαλωσία τους. Το δε «ινατί;», δεν το λέγουν ως κατηγορία ή δυσφορία, αλλά με την έννοια ότι η κακοπάθεια οφείλει να λάβει τέλος χάριν του ελέους. Διότι γιατί, Κύριε, λένε, δεν επιτελείται το δικό σου έργο, το οποίο είναι το έλεος, αλλά πλεονάζει αυτό που προέρχεται από εμάς; <Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου.> (A f. 233, E f. 80, I f. 219 b) Διότι με σαφήνεια διαμέσου αυτών υποδηλώνουν τον φωτισμό διά του Σωτήρος όλων ημών Χριστού. Επειδή αυτό ακριβώς και παλαιότερα υπόσχεται ο Θεός διά της φωνής του Ησαΐα λέγοντας: «Θα μετατρέψω γι' αυτούς το σκοτάδι σε φως, και όλα τα σκολιά σε ευθεία.» Και προς τον ίδιο τον Υιό λέγεται: «Ιδού, σε έδωσα ως διαθήκη, γίνε φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών.» Ικετεύουν, λοιπόν, τον εν τοις ουρανοίς Θεό και Πατέρα, να αποστείλει σε αυτούς το δικό του φως, δηλαδή τον Λόγο που θεοπρεπώς εξέλαμψε από την ουσία του, τον οποίο μάλιστα ονομάζουν και αλήθεια, αντιδιαστέλλοντάς τον προς τους ψευδώνυμους θεούς.

Πέραν δε όσων ειπώθηκαν, ο ίδιος ο 〈Κύριος〉 και 〈Θεός〉 απευθύνει στον Χριστό του και τα ακόλουθα, λέγοντας: 〈εγώ ο Κύριος ο Θεός σε κάλεσα με δικαιοσύνη και θα κρατήσω το χέρι σου και θα σε ενισχύσω〉. ⌜Αυτά δε τα απευθύνει στον προαναφερθέντα ‹παίδα› του, στον οποίο ελέγετο ότι ‹θα δώσει το δικό του πνεύμα›, και πρώτον τον 〈καλεί με δικαιοσύνη〉, πραγματοποιώντας την κλήση του επάξια και κατά τον δικαιότατο τρόπο· έπειτα, υπόσχεται ότι θα 〈κρατήσει το χέρι〉 του και θα τον 〈ενισχύσει〉 και, τρίτον, ότι θα τον προσφέρει ως δώρο, σαν ένα μεγάλο 〈φως〉 σε όλα τα 〈έθνη〉, λέγοντας: 〈και σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών〉.

Στο παρελθόν, λοιπόν, μέσω του Μωυσή, έδωσε την παλαιά διαθήκη στον λαό των Ιουδαίων· εδώ όμως λέει ότι θα δωρίσει τον προφητευόμενο «ως διαθήκη για το γένος» των ανθρώπων και «ως φως των εθνών». Εύλογα, επομένως, επειδή ο ίδιος ο Χριστός του Θεού ήταν η «διαθήκη», δεν εξέδωσε ούτε γραφή ούτε βιβλίο, όπως ο Μωυσής· διότι ο ίδιος ήταν η «διαθήκη», εφόσον αποτελεί τον κατεξοχήν «μεσίτη Θεού και ανθρώπων», αλλά και «δίνεται ως φως των εθνών», ώστε, φωτιζόμενοι σε αυτόν, «να διανοίγονται οι οφθαλμοί» αυτών που παλαιότερα ήταν τυφλοί κατά τις ψυχές, και να αναβλέπουν, διακρίνοντας καθαρά τη γνώση του Θεού, με σκοπό να μην αποδίδουν πλέον την τιμή προς τον Θεό σε λίθους, σε ξύλα και σε άψυχη ύλη. Και επειδή αυτοί οι ίδιοι «ήταν δεμένοι σφιχτά με τα δεσμά των δικών τους αμαρτιών» και εγκλωβισμένοι στο σκοτάδι της κακίας, επρόκειτο δε, μέσω της χάριτος του Χριστού, να αξιωθούν την άφεση των αμαρτιών και να απολυθούν σαν από δεσμωτήρια, να ελευθερωθούν και να απαλλαγούν από τη φυλακή του διαβόλου. Για τον λόγο αυτόν, προστίθεται στη συνέχεια το εξής: «να εξαγάγει από τα δεσμά τους δεδεμένους και από τον οίκο της φυλακής αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι». Όλα αυτά, μέσω του Χριστού Του, ο μεγαλόδωρος Θεός υπόσχεται ότι θα τα «δώσει», όχι στον Ισραήλ ούτε στο έθνος των Ιουδαίων, αλλά συλλήβδην σε όλα τα «έθνη».

Και προσθέτει: «Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός, τούτο είναι το όνομά μου· τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον». Και παρατήρησε πώς, σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές και σύμφωνα με την ίδια την εβραϊκή ανάγνωση, έχει λεχθεί ομοίως το: «τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον». Αν όμως «τα λόγια του Κυρίου είναι πεπυρωμένα» και δεν πρέπει να τα μελετούμε επιφανειακά, αξίζει να προσέξουμε ότι δεν έχει ειπωθεί: «τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε κανέναν»· διότι το «σε κανέναν» θα απέκλειε τους πάντες, ενώ το ότι δεν θα τη «δώσει σε άλλον» φανερώνει ότι η παραχώρηση έχει γίνει σε έναν μόνο, δηλαδή σε αυτόν προς τον οποίο απευθύνεται. Αυτός δε ήταν εκείνος προς τον οποίο ελέγετο: «Σε κάλεσα εν δικαιοσύνη και θα κρατήσω το χέρι σου και θα σε ενισχύσω, και σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών». Επειδή, λοιπόν, λέει: σε εσένα «έχω δώσει τη δόξα μου», πρέπει να γνωρίζουμε ότι «δεν θα τη μετέδιδα και σε άλλον»· και το ποια ήταν η «δόξα» αυτού που τα λέει αυτά, μας το δίδαξε προηγουμένως λέγοντας: «Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός, τούτο είναι το όνομά μου»· το «όνομα», λοιπόν, με το οποίο δοξάζεται ως «Κύριος» και «Θεός» των πάντων, «δεν θα το δώσω», λέει, «σε άλλον», παρά μόνο σε εσένα τον οποίο δώρισα «ως φως των εθνών». Γι' αυτό, σε ακολουθία με την επαγγελία, και ο Χριστός του Θεού αναγορεύεται «Κύριος» και «Θεός» από όλα τα «έθνη», καθώς ο Πατέρας χάρισε αυτή «τη δόξα» μόνο σε αυτόν.

Και αφού λοιπόν εξέφρασε αυτές τις απειλές για εκείνους, μεταβαίνει πάλι στη χάρη που πρόκειται να δοθεί στα έθνη. Γι' αυτό προσθέτει: 〈και θα οδηγήσω τυφλούς σε οδό, την οποία δεν γνώρισαν〉. ⌜Το ποιοι δε ήταν αυτοί το δίδαξε με όσα προηγήθηκαν, λέγοντας απευθυνόμενος στο πρόσωπο του Χριστού: «σε έδωσα ως διαθήκη του γένους μου, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των 〈τυφλών〉»· αυτούς λοιπόν ακριβώς τους άλλοτε 〈τυφλούς〉 ανάμεσα στα έθνη, υπόσχεται ότι θα τους κάνει να βαδίσουν 〈οδό την οποία δεν γνώριζαν〉. Διότι από πού ήταν δυνατόν σε εμάς να 〈γνωρίζουμε〉 την κατά Θεόν 〈οδό〉 παρά διά της θείας Του χάριτος;⌝ Επειδή δε έχει διατυπωθεί στον ενικό αριθμό, σύμφωνα με όλους τους ερμηνευτές, το: 〈και θα οδηγήσω τυφλούς σε οδό, την οποία δεν ήξεραν〉, αυτό δε το φανερώνει ο Σωτήρας λέγοντας: «εγώ είμαι η 〈οδός〉».

Διότι, αφού ξεχώρισε από τα προαναφερθέντα ορφανά και τις μνημονευθείσες χήρες το εξαιρετικό και πολυτιμότατο σε αυτόν τάγμα των μονοτρόπων (μοναχών), τους εγκαθιστά σε οίκο, δηλαδή στην Εκκλησία του, αξιώνοντάς τους να παραμένουν και να κατοικούν σε αυτήν. Μετά από αυτούς, επιτελεί ένα δεύτερο έργο κοινωφελές, το οποίο επεκτείνεται σε πολλούς: «εξάγοντας τους δεσμώτες με ανδρεία»· διότι με τη δική του ανδρεία ελευθερώνει αυτούς που προηγουμένως ήταν δεμένοι με τις αλυσίδες των αμαρτιών. Αντί δε της φράσης «με ανδρεία», ο Σύμμαχος ερμήνευσε «προς απελευθέρωση», λέγοντας: «Εξάγει τους δεμένους προς απελευθέρωση.» Θα το κατανοήσεις δε αυτό και από την προφητεία του Ησαΐα, η οποία λέγει για το πρόσωπο του Κυρίου: «Ιδού, σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών, για να βγάλεις από τα δεσμά τους δεδεμένους και από τον οίκο της φυλακής αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι.» Διότι εκείνους που παλαιότερα ήταν σφιχτοδεμένοι με διαβολικά δεσμά και είχαν παραδοθεί στην πολυθεϊστική και δαιμονική πλάνη, αφού τους έλυσε από τα δεσμά, τους ελευθέρωσε, δίνοντάς τους άφεση αμαρτιών. Αλλά και αυτούς που ήταν από αιώνων δεσμώτες στον θάνατο, τους ανέστησε μαζί του, λύνοντάς τους από τα πικρά δεσμά του θανάτου. Και το έπραξε αυτό «με ανδρεία»· διότι, αφού έλαβε μορφή άνδρα και επέδειξε ανδρεία μέσω του ανθρώπινου σώματος, ελευθέρωσε από τα δεσμά τους προαναφερθέντες.

Παλαιότερα, αφού υποσχέθηκε στον Αβραάμ ότι μέσω του σπέρματός του θα ευλογηθούν τα έθνη, επιβεβαίωσε την αλήθεια των λόγων Του με την έκβαση των γεγονότων· και το έλεος που υποσχέθηκε με όρκο ότι θα προσφέρει, αυτό απέδειξε ότι πραγματοποιήθηκε. Αυτά μοιάζουν απόλυτα με τις προφητείες του Ησαΐα, μέσω του οποίου ο Πατέρας είπε προς τον Μονογενή: «Σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να αποτελέσεις εσύ σωτηρία έως τα πέρατα της γης». Διότι, επειδή ο Θεός των όλων υποσχέθηκε στους θαυμαστούς πατριάρχες και στον Δαβίδ ότι από το σπέρμα τους θα αναδείξει κατά σάρκα τον Χριστό, και ότι δι' Αυτού θα προσφέρει σωτηρία σε όλους τους ανθρώπους, ονόμασε διαθήκη την υπόσχεση που είχε δοθεί προς τους πατέρες. Ως γένος Του δε ονόμασε τον Ισραήλ· επειδή από τους Ιουδαίους προέρχεται κατά σάρκα ο Χριστός. Επομένως, «σε έδωσα ως διαθήκη του γένους», δηλαδή, ώστε να εκπληρώσεις τις συμφωνίες που είχαν γίνει με τους Ιουδαίους· αλλά «ως φως» όχι πλέον των Ιουδαίων, αλλά των εθνών· διότι τα μεν έθνη μέσω της πίστεως μετείχαν στη σωτηρία, ενώ οι Ιουδαίοι αγάπησαν το σκοτάδι της απιστίας. Αυτό είπε και εδώ ο Δαβίδ: Ενθυμήθηκε το έλεός Του προς τον Ιακώβ, δηλαδή προς τον Ισραήλ, τουτέστιν εκπλήρωσε τις υποσχέσεις που είχαν δοθεί σε εκείνους και τις έκανε πράξη· γι' αυτό «είδαν όλα τα πέρατα της γης το Σωτήριο του Θεού μας».

Αυτό δε μου ήρθε στο νου να σκεφθώ, ανακαλώντας στη μνήμη την προφητεία του Ησαΐα για τον Σωτήρα μας, διά της οποίας λέγει: «Ιδού, σε έθεσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις οφθαλμούς τυφλών, να εξαγάγεις από τα δεσμά τους δεδεμένους». Διότι έτσι και εδώ ο Κύριος ελευθερώνει τους δεσμώτες· έχει δε λεχθεί και το «Ο Κύριος καθιστά σοφούς τους τυφλούς»· και είναι αξιοθαύμαστο πώς και σε εκείνους που είναι σωματικά ανάπηροι υπάρχει μεγαλύτερη σύνεση, επειδή ο Θεός τούς προίκισε με σοφία ως αντιστάθμισμα για τη στέρηση των οφθαλμών τους.

Ψ. Κ΄. Ιακώβ ο δούλος μου, θα τον προστατεύσω· Ισραήλ ο εκλεκτός μου, τον αποδέχθηκε η ψυχή μου· έδωσα το Πνεύμα μου σε αυτόν· θα εκφέρει κρίση στα έθνη. Δεν θα κραυγάσει, ούτε θα υψώσει τη φωνή του, ούτε θα ακουστεί έξω η φωνή του· τσακισμένο καλάμι δεν θα συντρίψει, και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει· αλλά σύμφωνα με την αλήθεια θα εκφέρει κρίση. Θα αναλάμψει και δεν θα καμφθεί, έως ότου εγκαθιδρύσει την κρίση επί της γης· και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη. Έτσι λέγει ο Κύριος ο Θεός, αυτός που εποίησε τον ουρανό και τον εδραίωσε, αυτός που στερέωσε τη γη και τα όσα υπάρχουν σε αυτήν, και δίνει πνοή στον λαό που βρίσκεται πάνω της, και πνεύμα σε όσους την περπατούν: Εγώ, ο Κύριος ο Θεός, σε κάλεσα με δικαιοσύνη, και θα κρατήσω το χέρι σου και θα σε ενισχύσω· και σε έθεσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών, για να βγάλεις από τα δεσμά τους δεμένους, και από τον οίκο της φυλακής αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι.

Ο δε Ιησούς, γνωρίζοντάς το, αναχώρησε από εκεί. Και τον ακολούθησαν πολλοί, και τους θεράπευσε όλους· και τους παρήγγειλε αυστηρά να μην τον κάνουν γνωστό. Διότι στα γεγονότα αυτά προστίθεται στο Ευαγγέλιο, προκειμένου να εκπληρωθεί ο λόγος που ειπώθηκε μέσω του προφήτη Ησαΐα, ο οποίος λέει: «Ιδού ο παις μου, τον οποίο εξέλεξα· ο αγαπητός μου, στον οποίο ευαρεστήθηκε η ψυχή μου· θα θέσω το πνεύμα μου επάνω του», και τα εξής, όσα βεβαίως καταγράφονται στην προφητεία. Αυτός, λοιπόν, θα πρέπει να είναι και εκείνος που ονομάστηκε Ιακώβ, όντας ο μονογενής Υιός του Θεού· όπως αλλού έχει ειπωθεί: «Είναι μέγα για εσένα το να ονομάζεσαι παις μου, για να ανορθώσεις τις φυλές του Ιακώβ και να επαναφέρεις τους διεσπαρμένους του Ισραήλ». Αυτός λοιπόν, αφού άκουσε από τον Πατέρα, μεταξύ των άλλων, και το «σε έδωσα ως διαθήκη στο γένος, ως φως στα έθνη», εξήγγειλε κρίση στα έθνη, ώστε αυτά να πολιτεύονται με συνετό λογισμό σύμφωνα με το ιερό Ευαγγέλιο. Και είναι σαφές πώς στο όνομά του στήριξαν τις ελπίδες τους τα έθνη που πίστεψαν σε αυτόν, και πώς αυτός έχει αναδειχθεί σε φως των εθνών, ώστε μέσω του φωτός του λόγου του να διανοιχθούν οι οφθαλμοί της διανοίας εκείνων που άλλοτε ήταν σκοτισμένοι· αλλά και εξήγαγε από τα δεσμά εκείνους που προηγουμένως ήταν σφιχτοδεμένοι από τις αλυσίδες των δικών τους αμαρτιών, και από τον οίκο της φυλακής του διαβόλου εκείνους που κάθονταν στο σκοτάδι εξαιτίας της άγνοιάς τους για τον Θεό των συμπάντων.

Και πάλι, από τη μια πλευρά, εκεί έχει ειπωθεί: «σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών, για να βγάλεις από τα δεσμά τους δεμένους, και από το σπίτι της φυλακής αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι»· ενώ στην παρούσα περικοπή: «Ιδού, σε έθεσα ως φως των εθνών, για να αποκαταστήσεις τη γη, και να κληρονομήσεις την κληρονομία της ερήμου, λέγοντας σε αυτούς που βρίσκονται στα δεσμά "εξέλθετε", και σε αυτούς που βρίσκονται στο σκοτάδι "αποκαλυφθείτε"». Το ότι λοιπόν σε κανέναν άλλον παρά μόνο στον Σωτήρα μας ταιριάζουν όσα αναφέρονται στις προκείμενες προφητείες, θα καταστεί φανερό σε όσους δώσουν προσοχή στο πλήθος των εθνών που έχουν εναποθέσει την ελπίδα τους σε Αυτόν και, μέσω Αυτού, στον Θεό των όλων, για τα οποία έθνη τέθηκε από τον Πατέρα ως φως. Και λέει, «για να αποκαταστήσεις τη γη», δηλαδή την ψυχή, η οποία άλλοτε βρισκόταν σε ταραχές και ακαταστασίες, να την οδηγήσει στη φυσική της ευστάθεια και γαλήνη· αλλά και «για να κληρονομήσεις την κληρονομία της ερήμου», υποδηλώνοντας την Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη· την οποία, καθώς ήταν έρημη πριν από την παρουσία Του, έλαβε ως κληρονομιά από Εκείνον που Του είπε: «Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου».

«Ιδού, ο δούλος μου, θα τον στηρίξω· ο εκλεκτός μου, τον οποίο ευαρεστήθηκε η ψυχή μου. Έδωσα το Πνεύμα μου επάνω του και θα εξαγγείλει κρίση στα έθνη. Δεν θα κραυγάσει, ούτε θα υψώσει τη φωνή του, ούτε θα ακουστεί έξω η φωνή του. Καλάμι τσακισμένο δεν θα συντρίψει και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει, αλλά σύμφωνα με την αλήθεια θα εξαγγείλει κρίση· θα αναλάμψει και δεν θα θραυστεί, έως ότου εγκαθιδρύσει στη γη κρίση· και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη». Και στη συνέχεια προσθέτει: «Εγώ ο Κύριος ο Θεός σε κάλεσα με δικαιοσύνη, και θα κρατήσω το χέρι σου, και θα σε ενισχύσω· και σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών, για να βγάλεις από τα δεσμά τους δεμένους και από τον οίκο της φυλακής αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι. Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός, αυτό είναι το όνομά μου, τη δόξα μου δεν θα την δώσω σε άλλον, ούτε τον έπαινό μου στα είδωλα. Τα από την αρχή, ιδού, ήλθαν, καινούργια είναι αυτά που τώρα θα αναγγείλω, και πριν αναγγελθούν σας φανερώθηκαν». 〈21. Από τον ίδιο〉. «Ακούστε με, νησιά, και προσέξτε, έθνη, έπειτα από πολύ χρόνο θα εμφανιστεί, λέγει ο Κύριος. Από την κοιλιά της μητέρας μου κάλεσε το όνομά μου, και έκανε το στόμα μου σαν κοφτερό μαχαίρι, και [με έβαλε] κάτω από τη σκέπη του χεριού του· με έκανε σαν εκλεκτό βέλος και με έκρυψε στη φαρέτρα του». Και προσθέτει στη συνέχεια: «Ιδού, σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να φτάσεις έως τις εσχατιές της γης». 〈22. Από τον ίδιο〉. «

Για τους οποίους αρμόζει να λεχθεί: «και θα πω σε εκείνον που δεν είναι λαός μου, εσύ είσαι λαός μου, και εκείνος θα πει, εσύ είσαι ο Κύριος και Θεός μου». Εάν δε αυτός, και κανείς άλλος, είναι ο Χριστός, για τον οποίο έχει προφητευθεί ότι θα βλαστήσει «από τη ρίζα του Ιεσσαί», και αυτό βεβαίως έχει ομολογηθεί και από τους ίδιους τους Εβραίους, ώστε κανείς και με κανέναν τρόπο να μην αμφισβητεί περί αυτού, πρόσεξε πώς έχει διακηρυχθεί ότι και αυτός θα εγερθεί για να άρχει όχι του Ισραήλ αλλά των εθνών, και έχει λεχθεί ότι τα έθνη θα ελπίσουν σε αυτόν, και όχι ο Ισραήλ, επειδή «αυτός ήταν η προσδοκία των εθνών». Γι' αυτό και λέγεται ότι «θα εξαγγείλει κρίση στα έθνη» και θα γίνει «φως των εθνών», και πάλι «στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη», και ότι θα δοθεί για σωτηρία όχι μόνο στους Ιουδαίους αλλά και σε όλους τους ανθρώπους έως τα πέρατα της γης. Γι' αυτό και του έχει ειπωθεί από τον Πατέρα που τον κατέπεμψε: «σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανορθώσεις τη γη και να κληρονομήσεις έρημες κληρονομιές». Λέει δε «ως μαρτυρία στα έθνη», ώστε όλα τα έθνη, τα οποία ποτέ μέχρι τότε δεν είχαν μάθει κάτι για τον Χριστό, αφότου γνωρίσουν τη θεία οικονομία γύρω από αυτόν, και ποια δύναμη υπήρχε μέσα του, να τον επικαλεστούν, και λαοί που προηγουμένως δεν τον γνώριζαν να καταφύγουν σε αυτόν.

«Έτσι λέγει ο Κύριος ο Θεός, ο οποίος εποίησε τον ουρανό και τον στερέωσε, που εδραίωσε τη γη και τα όσα υπάρχουν σε αυτήν, και ο οποίος δίνει πνοή στον λαό που κατοικεί πάνω της και πνεύμα σε αυτούς που την περπατούν. Εγώ, ο Κύριος ο Θεός σου, σε κάλεσα με δικαιοσύνη, και θα κρατήσω το χέρι σου και θα σε ενισχύσω, και σε έθεσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών, και να βγάλεις τους δεμένους από τα δεσμά και από τον οίκο της φυλακής αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι». Και αυτήν τη ρήση μνημονεύει ο ευαγγελιστής, όταν «βγήκαν έξω οι Φαρισαίοι και έκαναν συμβούλιο» εναντίον του Σωτήρα μας, «για το πώς να τον εξοντώσουν», επειδή κατά τα σάββατα θεράπευε τους ασθενείς. Διότι τότε, όπως λέει, ο Ιησούς «αντιλαμβανόμενος» τη σκευωρία εναντίον του, «αναχώρησε από εκεί, και τον ακολούθησαν πολλά πλήθη, και τους θεράπευσε όλους, και τους επιτίμησε, ώστε να μην τον κάνουν φανερό». Και σε αυτά προσθέτει λέγοντας: και όλα αυτά έγιναν (δηλαδή το να αναχωρήσει και να αποφύγει αυτούς που τον επιβουλεύονταν και το να επιδιώκει να μένουν κρυφά τα θαυμαστά που έπραττε και το να παραγγέλλει σε όσους θεραπεύονταν να μην τον φανερώνουν), «για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε μέσω του προφήτη, ο οποίος λέει: ιδού ο δούλος μου, στον οποίο ευδόκησα, ο αγαπητός μου, τον οποίο διάλεξε η ψυχή μου· θα θέσω το πνεύμα μου επάνω του, και θα αναγγείλει κρίση στα έθνη».

Ξεκάθαρα, λοιπόν, έχει εκπληρωθεί το «και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη»· διότι μόνο στο όνομα του σωτήρα μας Ιησού Χριστού ήλπισαν τα έθνη των Χριστιανών, φέροντας το όνομά του, ως πατέρα της ευσέβειας την οποία έχουν παραλάβει. Και πράγματι, έχει προαναγγελθεί ότι δεν έχει δοθεί σε άλλους «ως φως» παρά μόνο στα έθνη, και μέσω αυτού, σύμφωνα με την προφητεία, άνοιξαν τα μάτια των τυφλών που παλαιότερα είχαν πωρωμένη τη διάνοια (και όχι μόνο αυτών, αλλά και όσων είχαν βλάβη στο ίδιο τους το σώμα), και εκείνοι που ήταν δεμένοι με τα δεσμά και τις αλυσίδες των αμαρτιών και κυλιόνταν προηγουμένως στο σκοτάδι και την άγνοια της αληθινής ευσέβειας, αφού ελευθερώθηκαν από τις αμαρτίες μέσω αυτού, αξιώθηκαν το φως της γνώσης και την ελευθερία που προέρχεται από τον Θεό. Εάν δε και εσύ, με την ησυχία σου, εξετάσεις επιμελώς το κείμενο σε ακολουθία με όσα έχουν ερμηνευθεί, θα διαπιστώσεις ότι απολύτως κάθε τι που δηλώνεται μέσα από αυτό έχει εκπληρωθεί με ακρίβεια μόνο στο πρόσωπο του Κυρίου και σωτήρα μας. Από τον ίδιο. «Είδα τον Κύριο να κάθεται σε θρόνο υψηλό και υπερυψωμένο», «και τα Σεραφείμ στέκονταν γύρω του». Έπειτα, προχωρώντας παρακάτω λέει: «Και άκουσα τη φωνή του Κυρίου να λέει: Ποιον να αποστείλω, και ποιος θα πορευτεί προς τον λαό αυτόν; Και είπα: Ιδού εγώ, απόστειλέ με. Και είπε: Πήγαινε και πες σε αυτόν τον λαό: Με την ακοή θα ακούσετε και δεν θα καταλάβετε, και βλέποντας θα βλέπετε και δεν θα αντιληφθείτε».

Εξομολογείται δε στον Πατέρα, όχι τις δικές του αμαρτίες ο άμωμος, αλλά εκείνων που πιστεύουν σε αυτόν· διότι, ενώ ο Δαβίδ είπε: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου· Κάθισε στα δεξιά μου» και τα λοιπά, ο Ησαΐας λέει σαφέστερα: «Λέει ο Κύριος στον χρισμένο μου, τον Κύρο». Λένε μάλιστα ότι αυτά έχουν ειπωθεί για τον Κύρο τον Πέρση. Είναι όμως γελοίο· διότι πού αρμόζουν στον Κύρο τα υπόλοιπα λόγια: «Κράτησα το δεξί σου χέρι· μπροστά του θα υπακούσουν έθνη, και θα συντρίψω τη δύναμη των βασιλέων· θα ανοίξω μπροστά του πύλες, και οι πόλεις δεν θα κλειστούν· θα πορευθώ μπροστά σου, και θα εξομαλύνω όρη· θα συντρίψω χάλκινες θύρες, και θα σπάσω σιδερένιους μοχλούς, και θα σου δώσω σκοτεινούς θησαυρούς;» Πώς λοιπόν θα ταιριάξουν αυτά στον Κύρο, ο οποίος λίγο αργότερα σκοτώθηκε με αισχρό τρόπο στους Μασσαγέτες και γδάρθηκε σαν ασκός; Και λίγο αργότερα τα ερμηνεύει αυτά ο ίδιος προφήτης, λέγοντας εκ προσώπου του Θεού: «Εγώ, ο Κύριος ο Θεός, σε κάλεσα εν δικαιοσύνη· κράτησα το χέρι σου, και θα σε ενισχύσω, και θα σε δώσω ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών, και να βγάλεις από τα δεσμά τους αλυσοδεμένους, και από τον οίκο της φυλακής αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι.» Και πάλι ο ίδιος ο Ησαΐας λέει: «Και μου είπε: Είναι μεγάλο για εσένα το να κληθείς παίδας μου, και να ανορθώσεις τις φυλές του Ιακώβ, και να επαναφέρεις τη διασπορά του Ισραήλ· και σε έθεσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να αποτελέσεις σωτηρία έως τα πέρατα της γης.»

Και ο Τρύφων είπε: Τι είναι λοιπόν αυτό που λες, ότι κανένας από εμάς δεν θα κληρονομήσει τίποτα στο άγιο όρος του Θεού; Και εγώ αποκρίθηκα: Δεν λέω αυτό, αλλά ότι εκείνοι που καταδίωξαν και καταδιώκουν τον Χριστό και δεν μετανοούν, δεν θα κληρονομήσουν τίποτα στο άγιο όρος. Αντίθετα, τα έθνη που πίστεψαν σε αυτόν και μετανόησαν για όσα αμάρτησαν, αυτά θα κληρονομήσουν μαζί με τους πατριάρχες και τους προφήτες και τους δικαίους, όσους έχουν γεννηθεί από τον Ιακώβ. Έστω και αν δεν τηρούν το Σάββατο ούτε περιτέμνονται ούτε φυλάσσουν τις εορτές, οπωσδήποτε θα κληρονομήσουν την άγια κληρονομιά του Θεού. Διότι έτσι λέει ο Θεός μέσω του Ησαΐα: Εγώ ο Κύριος ο Θεός σε κάλεσα εν δικαιοσύνη, και θα κρατήσω το χέρι σου και θα σε ενδυναμώσω, και σε έθεσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών, να εξάγεις από τα δεσμά τους δεσμώτες και από τον οίκο της φυλακής εκείνους που κάθονται στο σκοτάδι. Και πάλι: Υψώστε λάβαρο προς τα έθνη. Διότι ιδού, ο Κύριος το έκανε ακουστό έως τα πέρατα της γης. Πείτε στις θυγατέρες της Σιών: Ιδού, ο σωτήρας έχει φθάσει, φέροντας τον μισθό του, και το έργο του προπορεύεται αυτού. Και θα τους ονομάσει λαό άγιο, λυτρωμένο από τον Κύριο, και εσύ θα ονομαστείς πόλη περιζήτητη και όχι εγκαταλελειμμένη. Ποιος είναι αυτός που έρχεται από την Εδώμ, με κατακόκκινα ενδύματα από τη Βοσόρ; Αυτός που είναι ωραίος στη στολή του, και ανεβαίνει ορμητικά με δύναμη; Εγώ διακηρύσσω δικαιοσύνη και κρίση σωτηρίας.

«Αναπέμψτε στον Θεό ύμνο καινούργιο· η αρχή του από την άκρη της γης· όσοι κατεβαίνουν στη θάλασσα και πλέουν διαρκώς, τα νησιά και οι κάτοικοί τους. Ας ευφρανθεί η έρημος και τα χωριά τους και οι αγροικίες, και οι κάτοικοι της Κηδάρ θα ευφρανθούν, και οι κάτοικοι της Πέτρας από τις κορυφές των ορέων θα αλαλάξουν. Θα αποδώσουν δόξα στον Θεό, τα μεγαλεία του θα αναγγείλουν στα νησιά. Ο Κύριος, ο Θεός των δυνάμεων, θα εξέλθει, θα συντρίψει τον πόλεμο, θα διεγείρει ζήλο και θα κραυγάσει εναντίον των εχθρών με ισχύ». Και αφού είπα αυτά, πρόσθεσα προς αυτούς: «Κατανοήσατε, ω φίλοι, ότι ο Θεός λέει πως θα δώσει δόξα σε τούτον, τον οποίο κατέστησε φως των εθνών, και σε κανέναν άλλον, και όχι, όπως ισχυρίστηκε ο Τρύφων, ότι ο Θεός κρατά τη δόξα για τον εαυτό του;»

Αυτά εσείς μεν νομίζετε ότι έχουν λεχθεί για τον γηόρα και τους προσήλυτους, στην πραγματικότητα όμως έχουν λεχθεί για εμάς που έχουμε φωτιστεί μέσω του Ιησού. Διότι, αλλιώς, ο Χριστός θα έδινε μαρτυρία και για εκείνους· τώρα όμως, όπως ο ίδιος είπε, γίνεστε διπλάσια γιοι της γέεννας. Επομένως, ούτε όσα έχουν ειπωθεί μέσω των προφητών έχουν λεχθεί για εκείνους, αλλά για εμάς, για τους οποίους ο λόγος λέγει: «Θα οδηγήσω τους τυφλούς σε οδό που δεν γνώρισαν, και θα βαδίσουν σε τρίβους που δεν ήξεραν. Και εγώ είμαι μάρτυρας, λέγει ο Κύριος ο Θεός, και ο δούλος μου τον οποίο εξέλεξα». Σε ποιους λοιπόν δίνει μαρτυρία ο Χριστός; Είναι φανερό ότι σε όσους έχουν πιστέψει. Οι προσήλυτοι, όμως, όχι μόνο δεν πιστεύουν, αλλά βλασφημούν το όνομά του διπλάσια από εσάς, και επιθυμούν να φονεύουν και να βασανίζουν εμάς που πιστεύουμε σε εκείνον· διότι σε όλα σπεύδουν να εξομοιωθούν με εσάς. Και πάλι σε άλλο σημείο ανακράζει: «Εγώ, ο Κύριος, σε κάλεσα με δικαιοσύνη, και θα κρατήσω το χέρι σου και θα σε ενδυναμώσω, και θα σε θέσω ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών, για να βγάλεις από τα δεσμά τους αλυσοδεμένους». Διότι και αυτά, ω άνδρες, έχουν λεχθεί για τον Χριστό και για τα έθνη που έχουν φωτιστεί. Ή μήπως πάλι εσείς θα πείτε: «Για τον νόμο και τους προσήλυτους τα λέγει αυτά;»;

Σχεδόν τα ίδια προαναφωνεί και ο προφήτης Ησαΐας, λέγοντας: «Ιδού, σε έθεσα ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών», δηλαδή να δώσεις την ικανότητα να βλέπουν και να ξεχωρίζουν το σκοτάδι από το φως, την αλήθεια από το ψέμα και την ευσέβεια από την πλάνη. Γι' αυτό και ο Δαβίδ, επικροτώντας αυτήν, σαν να χορεύει και να ανακηρύσσει τη σωτηρία, λέει: «Όλα τα έθνη χειροκροτήστε, διότι ο Κύριος ο Ύψιστος είναι φοβερός, βασιλιάς μέγας σε όλη τη γη». Εάν δε ο Ισραήλ και λέγεται και είναι λαός του Χριστού, διακρινόμενος από τα έθνη, και διακρίνεται βεβαίως τόσο με τους Μωσαϊκούς νόμους όσο και με τα έθιμα, είναι φανερό ότι, έστω κι αν δεν είχε ακόμη απολαύσει τη χάρη ούτε είχε βρεθεί μέσα σε αυτήν, είναι και αυτός λαός του Χριστού. Εάν λοιπόν ο λαός της Παλαιάς Διαθήκης είναι λαός του Χριστού, πώς δεν φράσσονται τα αχαλίνωτα στόματα των οπαδών του Μάνη, τα οποία τους παραπέμπουν σε διαφορετική αρχή;