Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 42:8

Εάν, λοιπόν, κάποιος συλλογίζεται άλλη αρχή και άλλον πατέρα εξαιτίας της ισότητας αυτών που λέγονται, η σκέψη του είναι παράφρων· εάν όμως, επειδή ο Υιός προέρχεται από τον Πατέρα, όλα τα ιδιώματα του Πατέρα υπάρχουν στον Υιό όπως σε εικόνα και χαρακτήρα, ας αναλογιστούμε καλοπροαίρετα εάν μια ουσία ξένη προς την ουσία του Πατέρα είναι δεκτική τέτοιων ιδιωμάτων, και εάν ένας τέτοιος είναι ετεροφυής και αλλοτριοούσιος, και όχι ομοούσιος με τον Πατέρα. Διότι πρέπει να φυλαχθούμε μήπως, μεταφέροντας τα ιδιαίτερα γνωρίσματα του Πατέρα σε κάτι που του είναι ανόμοιο κατ' ουσίαν, και χαρακτηρίζοντας τη θεότητα του Πατέρα σε κάτι ανομοιογενές και αλλοτριοούσιο, εισαγάγουμε μεν κάποια άλλη, ξένη ουσία που είναι δεκτική των ιδιωμάτων της πρώτης ουσίας, αλλά ντροπιαστούμε από τον ίδιο τον Θεό που λέει: «Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον», και βρεθούμε να προσκυνούμε το αλλότριο και θεωρηθούμε ότι είμαστε τέτοιοι, σαν αυτούς που ήταν τότε οι Ιουδαίοι που έλεγαν: «Γιατί εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;», όταν μάλιστα και εκείνοι, μεταφέροντας (σε άλλον) τα έργα του Πνεύματος, βλασφημούσαν λέγοντας ότι: «Με τη δύναμη του Βεελζεβούλ εκβάλλει τα δαιμόνια».

Λοιπόν, αν κάποιος ήθελε να μας κάνει ερωτήσεις και πλησίαζε λέγοντας: «Πες μας, καλέ μου, τι υποστηρίζεις ότι είναι η κυριότητα του Πατρός;», τι θα του απαντούσες; Β. Θα έλεγα ότι είναι το να εξουσιάζει τα πάντα, το να δοξάζεται από όλους, το να ανήκουν τα πάντα σε αυτόν, τόσο αυτά που είναι στους ουρανούς όσο και αυτά που είναι πάνω στη γη. Α. Και σε αυτά τα τόσο σεπτά και περιφανή γνωρίσματα δεν λένε ότι διαπρέπει ο Υιός; Β. Θα πουν νομίζω ότι διαπρέπει μεν, αλλά επειδή του το έχει παραχωρήσει ο Πατέρας. Α. Έπειτα πώς αυτό δεν είναι ψευδολογία και κενή φλυαρία, αφού ο Θεός και Πατέρας έχει διακηρύξει ρητά: «Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον»; Διότι δεν θα επέτρεπε σε κανένα από τα όντα, τα οποία είναι διαφορετικά από αυτόν ως προς την ουσία τους, να καυχώνται στα ύψη της αληθινής θεότητας. Διότι πού θα βρισκόταν πλέον το μεγαλείο της, αν μια κτιστή φύση έφτανε σε τέτοιο μέτρο ώστε να μην αφήνει τίποτα ανώτερο ως προς τη δόξα; Ή δεν είναι αναγκαίο, κάθε τι που έχει δημιουργηθεί και παραχθεί στην ύπαρξη, να θεωρεί τα ιδιαίτερα γνωρίσματα του Θεού εντελώς απάτητα και απρόσιτα; Β. Αναγκαίο. Α. Τότε πώς θα μπορούσε ο Υιός να διαπρέπει στα γνωρίσματα του Πατρός, και μάλιστα με κανέναν άλλο τρόπο, νομίζω, παρά όπως ακριβώς ο ίδιος; Διότι ο μακάριος Δανιήλ, καταγράφοντας για εμάς θεοπτία και προφητικές οράσεις, καθίζει μεν σε θρόνο τον Παλαιό των ημερών, τοποθετεί δε γύρω του χίλιες χιλιάδες αυτών που είναι τεταγμένοι να τον υπηρετούν, και μύριες μυριάδες παραστατών.

Διότι ο νους των πλανωμένων είναι γεμάτος από νοητή ομίχλη και δαιμονική απάτη, αλλά ο Θεός είχε υποσχεθεί ότι θα αναλάμψει σε εμάς το φως μέσα από το σκοτάδι· διότι είπε κάπου μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Ο λαός που κάθεται στο σκοτάδι είδε φως μέγα· σε αυτούς που κατοικούν σε χώρα και σκιά θανάτου, φως θα λάμψει πάνω σας»· και ο θεσπέσιος Δαβίδ λέει, ως εκ προσώπου αυτών που βρίσκονται σε ομίχλη και σκοτάδι: «Διότι εσύ θα φωτίσεις το λυχνάρι μου, Κύριε, ο Θεός μου θα φωτίσει το σκοτάδι μου». Επειδή λοιπόν εκπληρώθηκε σε εμάς η υπόσχεση του Πατρός, και το θείο και νοητό φως διέλαμψε σε εμάς, γνωρίσαμε τη δόξα του στο πρόσωπο του Χριστού· έπειτα, αν ο Χριστός δεν είναι εκ φύσεως και αληθώς Θεός, έχουμε δει σε αυτόν τη δόξα του Πατρός; Και όμως, ακούω σαφώς τον Θεό και Πατέρα να λέει: «Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον»· αλλά ιδού, την έχει δώσει στον Υιό· άρα δεν είναι άλλος από αυτόν, παρά μόνο ως προς την υπόσταση και την ιδιαίτερη ύπαρξη, για να μη φανεί ότι ο Πατέρας μίλησε ψευδώς προβάλλοντας τη δική του δόξα στο πρόσωπο του Υιού, και ότι γνωρίζεται ως Θεός κατά φύση μέσα σε αυτόν και μέσω αυτού· διότι είναι πρόσωπο και εικόνα και απαύγασμα της υποστάσεώς του· και ο Υιός αποκαλύπτεται από τον Πατέρα, αλλά και ο ίδιος αποκαλύπτει σε εμάς μέσα του τον Πατέρα.

Διότι ένα είναι το Άγιο Πνεύμα, ένας και τέλειος ο αγιασμός, ο οποίος χορηγείται φυσικά από τον Πατέρα μέσω του Υιού. Δεν είναι, επομένως, κατώτερος αυτός που έχει την ίδια ενέργεια με τον τέλειο Πατέρα, και που έχει το Πνεύμα αυτού που τον γέννησε ως αγαθό της δικής του φύσης, ζωντανό και ενυπόστατο, ακριβώς όπως άλλωστε και ο Πατέρας. Άλλο. Εάν ο Υιός υπήρχε στη μορφή και στην ισότητα του Πατέρα, σύμφωνα με τα λόγια του Παύλου, πώς είναι κατώτερός του; Διότι βέβαια ο λόγος περί της ένσαρκης οικονομίας, και η εξαιτίας αυτής λεγόμενη ταπείνωση, δεν πρόκειται να απογυμνώσει τον Υιό από το φυσικό του αξίωμα, έχοντας ως κατάληξη τη δεύτερη παρουσία από τον ουρανό. Διότι οπωσδήποτε θα έλθει, όπως τον ακούσαμε να λέει, «μέσα στη δόξα του Πατέρα του». Πώς λοιπόν είναι δυνατόν να βρίσκεται μέσα στη δόξα του τέλειου Πατέρα αυτός που είναι κατώτερός του; Άλλο. Βρίσκεται κάπου να λέει ο Θεός και Πατέρας μέσω ενός από τους προφήτες: «Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον». Πρέπει λοιπόν να ρωτήσουμε όλους όσοι ατιμάζουν με ασέβεια τον Υιό, και μάλλον μέσω αυτού και τον Πατέρα – διότι όποιος δεν τιμά τον Υιό, δεν τιμά ούτε τον Πατέρα: άραγε, όπως ακριβώς έχουν υποθέσει οι ίδιοι, ο Υιός, εφόσον είναι κατώτερος από τον Θεό και Πατέρα, είναι ομοούσιος με αυτόν ή όχι; Εάν λοιπόν πουν ότι είναι ομοούσιος, γιατί μάταια του αποδίδουν την κατωτερότητα; Διότι τα όντα της ίδιας ουσίας και φύσης δεν θα μπορούσαν καθόλου να έχουν μεταξύ τους το μεγαλύτερο, τουλάχιστον ως προς τον τρόπο της ύπαρξης· και αυτό οπωσδήποτε είναι το ζητούμενο.

Αλλά ίσως δεν θα συμφωνήσουν, ούτε θα παραδεχθούν ότι ο Υιός είναι ομοούσιος με τον Πατέρα, θεωρώντας τον κατώτερο κατ' αυτούς· επομένως θα είναι εντελώς διαφορετικός και ξένος προς τον Πατέρα. Πώς λοιπόν έχει τη δόξα Του; «Διότι σε Αυτόν δόθηκε», όπως λέει ο μακάριος Δανιήλ, «η τιμή και η βασιλεία»· διότι ή θα διαψευστεί ο Θεός και Πατέρας λέγοντας: «Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον»· ή, εάν βέβαια είναι αληθινός και έχει δώσει τη δική του δόξα στον Υιό, άρα δεν είναι άλλος από Αυτόν, υπάρχοντας ως καρπός της ουσίας Του και γνήσιο γέννημα. Αυτός δε που ταυτίζεται με τον Πατέρα σύμφωνα με τον λόγο της φύσεως, πώς θα μπορούσε λοιπόν να είναι κατώτερός Του; Αλλά ας δούμε απλά και ασύνδετα επιχειρήματα. Εάν ο Πατέρας είναι παντοκράτορας, και παρομοίως παντοκράτορας είναι και ο Υιός, πώς είναι κατώτερός Του; Διότι βέβαια, σύμφωνα με τον λόγο της λογικής ακολουθίας, το μη τέλειο δεν θα ανέλθει στο μέτρο του τέλειου. Και, εάν ο Πατέρας είναι κύριος, και παρομοίως κύριος είναι και ο Υιός, πώς είναι κατώτερός Του; Διότι δεν θα είναι τελείως ελεύθερος, εάν βέβαια είναι κατώτερος στην κυριότητα και δεν έχει πλήρες μέσα του το αξίωμα. Και εάν ο Πατέρας είναι φως, και παρομοίως φως είναι και ο Υιός, πώς είναι κατώτερός Του; Διότι δεν θα είναι τελείως φως, αλλά θα καταληφθεί εν μέρει από το σκοτάδι, και θα διαψευστεί ο Ευαγγελιστής που λέει: «Το σκοτάδι δεν το κατέλαβε». Και εάν ο Πατέρας είναι ζωή, και παρομοίως ζωή είναι και ο Υιός, πώς είναι κατώτερός Του;

Και πώς θα ανέλθει στην ίδια δόξα με τον κατά φύση Θεό εκείνο που είναι ομογενές με τα κτίσματα, αν και ο Θεός λέει «Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον»; Και πες μου, τι έκανε τον διάβολο να εκπέσει από τις ουράνιες αυλές; Άραγε το ότι δίψησε τιμή που ταιριάζει μεν στην κτιστή φύση, αλλά καλύτερη και μεγαλύτερη από τα μέτρα που είχε, και σε αυτά βρισκόταν η αιτία των εγκλημάτων του; Ή το ότι τόλμησε να πει «Θα γίνω όμοιος με τον Ύψιστο;»; Διότι φαντάστηκε ότι το δημιούργημα θα μπορούσε να ανέλθει στη φύση του Δημιουργού, και να γίνει σύνθρονο με τον Θεό που έχει την εξουσία των πάντων. Γι' αυτό και έπεσε σαν αστραπή, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, από τον ουρανό. Εσύ όμως, ορμώντας απρόσεκτα σε τόσο σφαλερά πράγματα, θεωρείς ως μηδέν το ότι ο Υιός, ο οποίος κατ' εσάς προέρχεται από κάποιον κόσμο και γι' αυτό είναι μέρος της κτίσης, καλείται τιμητικά από τον Θεό και Πατέρα να συνεδριάζει μαζί Του, χωρίς η ουσία Του να Του εξασφαλίζει κάτι τέτοιο καθόλου, και ούτε να Τον καλεί στο αξίωμα που της ταιριάζει και της οφείλεται. Διότι δέχεται, αν έχουν έτσι τα πράγματα όπως λέτε εσείς φλυαρώντας, ως χάρη αυτά που ξεπερνούν την κτίση. Μακριά από αυτή τη βλασφημία, άνθρωπε! Διότι εμείς δεν θα έχουμε ποτέ τέτοια άποψη, μη γένοιτο!

Το ότι δε, πορεύθηκε και κήρυξε στα πνεύματα που βρίσκονταν στον άδη, και ότι ο Χριστός εμφανίστηκε σε όσους ήταν κλεισμένοι σε οίκο φυλακής, και τους απάλλαξε όλους από τα δεσμά, την ανάγκη, την ποινή και την καταδίκη, το προανήγγειλε λέγοντας, για να βγάλει από τα δεσμά τους δεμένους και από τον οίκο της φυλακής όσους κάθονταν στο σκοτάδι. <Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός, αυτό είναι το όνομά μου.

«Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον, ούτε τις αρετές μου στα γλυπτά. Ιδού, όσα αναγγέλθηκαν εξ αρχής έχουν εκπληρωθεί, και εγώ θα αναγγείλω καινούργια. Και πριν τα αναγγείλω, σας έγιναν γνωστά.» Διότι κυρίως και αληθινά μόνος Θεός είναι, και έτσι ονομάζεται από εμάς, ο Δημιουργός των συμπάντων. Και όπως λέει ο πάνσοφος Παύλος: «Ακόμη κι αν υπάρχουν πολλοί λεγόμενοι θεοί και κύριοι, είτε στον ουρανό είτε στη γη· για εμάς όμως υπάρχει ένας Θεός και Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα, και εμείς υπάρχουμε εξ αυτού· και ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου δημιουργήθηκαν τα πάντα, και εμείς μέσω αυτού.» Επειδή, λοιπόν, παρουσίασε τον εαυτό του σε εμάς ως αυτουργό μεγάλων και θαυμαστών πραγμάτων, δηλώνει ότι δεν πρόκειται να χαρίσει τη δόξα του, δηλαδή τις θεοπρεπείς του ιδιότητες, στα άψυχα είδωλα ούτε σε κανένα άλλο από τα κτίσματα, αλλά θα τις διατηρήσει αποκλειστικά για τον εαυτό του. Διότι ήταν φυσικό η δόξα της θεότητας να μην αρμόζει σε κανέναν άλλον που είναι ουσιωδώς διαφορετικός από αυτήν, παρά μόνο στην ίδια την άρρητη και υπέρτατη φύση.

Ο Ισραήλ όμως μετέφερε αυτά που ανήκουν στη δόξα του Θεού στα είδωλα, αν και ο Θεός λέει ξεκάθαρα: «Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον, ούτε τις αρετές μου στα είδωλα». Επομένως, είναι αναγκαίο να ζητάμε από τον Θεό τα απαραίτητα για τη ζωή και να ομολογούμε ότι Αυτός είναι ο δωρητής και χορηγός κάθε σωματικής και πνευματικής μας ευκαρπίας. Διότι δεν υπάρχει άλλος εκτός από Αυτόν που να στέλνει βροχή, σύμφωνα με τα γραμμένα, αλλά με τα δικά Του νεύματα και οι εποχικοί καρποί βλασταίνουν στους αγρούς, και γεμίζουμε από την άνωθεν ευλογία, τρεφόμενοι με τον νοητό άρτο, και έχοντας το κρασί από τον ουρανό, «που ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου». Έχοντας επιλέξει να σκεπτόμαστε αυτά, θα κατοικήσουμε την άγια γη. Διότι θα είμαστε μαζί με τον Θεό, και δεν θα φάμε ακάθαρτα πράγματα ανάμεσα στους Ασσύριους. Διότι τρέφουν μέσα σε ακαθαρσίες όσους τους πλησιάζουν οι «κοσμοκράτορες του αιώνος τούτου, τα πνευματικά όντα της πονηρίας στα επουράνια». «Τι θα κάνετε σε ημέρα πανηγύρεως και σε ημέρες εορτής του Κυρίου;» Επειδή, λέει, φτάσατε σε τέτοιο σημείο κακοβουλίας και ασεβημάτων, και γίνατε τόσο βδελυροί και μισητοί, ποιος τρόπος άραγε θα σας βοηθήσει; Ή τι θα έχετε κάνει και θα έχετε σκεφτεί για να αποφύγετε την τόσο δεινή και άγρια συμφορά, όταν θα τελείται η δική μου πανήγυρις, καθώς ο πόλεμος θα καταστρέφει αυτούς που με έχουν λυπήσει; Επομένως, ο Θεός ονομάζει δική Του εορτή τον καιρό, προφανώς, κατά τον οποίο θα απαιτούνταν από τον Ισραήλ δίκη για τα σφάλματα που διέπραξε εναντίον Του.

Αλλά αυτό θα πέσει στο κεφάλι σας· διότι θα λογοδοτήσετε σε εμένα, ο οποίος θα έλθω σε κρίση μαζί σας στην κοιλάδα του Ιωσαφάτ. Τους κατηγορεί δε, επειδή άρπαξαν τα εκλεκτά αντικείμενα του ναού και σύλησαν τα χρυσά σκεύη, και τα αφιέρωσαν προς τιμήν των δικών τους θεών. Αυτό το πράγμα είναι ανυπόφορο και πικρό, και απολύτως ικανό να λυπήσει βαθιά τον Θεό. Διότι είπε: «Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον, ούτε τις αρετές μου στα γλυπτά». Διότι, τι άλλο θα μπορούσε να σημαίνει το να στολίζουν τους ναούς των ειδώλων με τα θεία αφιερώματα, παρά ότι σχεδόν κραυγάζουν και λένε ότι ο μεν Θεός των όλων έρχεται σε δεύτερη μοίρα, ενώ αυτά έχουν την υπεροχή και γνωρίζουν πώς να σώζουν τους δικούς τους προσκυνητές; Και δεν σας είναι αρκετό, λέγει, για την ασέβειά σας το να απογυμνώσετε τον ναό μου από τα θεία αφιερώματα, αλλά επιπλέον πουλήσατε τους υιούς του Ιούδα και τους υιούς του Ισραήλ στους υιούς των Ελλήνων. Είναι δε πιθανό να συνέβη κάτι τέτοιο, ώστε να μεταφερθούν ορισμένοι από τον Ισραήλ στις χώρες των εθνών, καθώς τους πουλούσαν είτε οι Τύριοι ίσως, είτε και άλλοι, οι οποίοι είχαν ως κύρια ενασχόληση το εμπόριο και ως επάγγελμα τη φιλοκέρδεια.

Διότι αυτός που είναι ανώτερος από εμάς έγινε όμοιος με εμάς, και εκείνος που από τη φύση του ήταν ελεύθερος βρέθηκε στα μέτρα του δούλου. Με αυτόν τον τρόπο, λοιπόν, πέρασε και σε εμάς το αξίωμα. Διότι έχουμε κληθεί και εμείς υιοί Θεού, και ονομάσαμε Πατέρα μας αυτόν που είναι αποκλειστικά δικός του Πατέρας. Διότι έγιναν και δικά του τα ανθρώπινα ιδιώματα. Επομένως, στο ότι λέγεται πως αυτός έλαβε μορφή δούλου, βρίσκεται ολόκληρο το μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας. Εάν όμως, ενώ ομολογούν έναν Υιό και Κύριο, τον Λόγο που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα, υποστηρίζουν ότι ένας απλός άνθρωπος από το σπέρμα του Δαβίδ έχει ενωθεί μαζί του ως κοινωνός της υιότητας και μάλιστα της δόξας του, έφτασε η ώρα να πούμε σε αυτούς που έχουν επιλέξει να φρονούν έτσι, θρηνώντας με αμοιβαία θλίψη: «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό, και στα μάτια μου πηγή δακρύων, για να κλαίω αυτόν τον λαό ημέρα και νύχτα;» Διότι παραδόθηκαν σε αδόκιμο νου, «αρνούμενοι τον Δεσπότη που τους εξαγόρασε». Διότι έτσι παρουσιάζεται σε εμάς μια δυάδα υιών άνισης φύσης, και η δουλική φύση στεφανώνεται με θεοπρεπή δόξα, και κάποιος νόθος υιός λαμπρύνεται με ισότιμες υπεροχές προς τον κατά φύση και αληθινό Υιό, καίτοι ο Θεός λέει ξεκάθαρα: «Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον». Πώς, λοιπόν, δεν είναι απολύτως έτερος από τον κατά φύση και αληθινό Υιό, αυτός που έχει τιμηθεί με μια απλή και μόνο συνάφεια, και έχει προσληφθεί σε τάξη υπηρέτη, και έχει αξιωθεί της υιότητας όπως ακριβώς και εμείς οι ίδιοι, και έχει συμμετάσχει στη δόξα κάποιου άλλου, έχοντας φτάσει σε αυτήν μέσω δωρεάς και χάριτος;

Ιδού, λοιπόν, ότι έρχεται σαφώς ως υιός ανθρώπου με τα σύννεφα και έφθασε μέχρι τον Παλαιό των ημερών. Ας εξετάσουμε με ακρίβεια τι σημαίνει αυτό. Μήπως άραγε ο Θεός των όλων, από τον οποίο είναι τα πάντα γεμάτα, περιορίζεται σε κάποιον τόπο; Δεν πιστεύουμε σε Αυτόν που λέει: «Τον ουρανό και τη γη εγώ τα γεμίζω, λέγει ο Κύριος»; Σε τι λοιπόν έφθασε ο υιός του ανθρώπου μέχρι τον Παλαιό των ημερών; Προφανώς στη θεοπρεπή δόξα και στην απόλυτη υπεροχή πάνω στα πάντα. Διότι συνεδρεύει με τον Πατέρα και είναι ομόθρονός Του. Και αυτό δεν συνέβαινε μόνο όταν ο Λόγος ήταν γυμνός και άσαρκος ακόμη, αλλά και όταν έγινε άνθρωπος. Δες, λοιπόν, ότι ο Υιός είναι Θεός και μέσα στην ανθρώπινη φύση Του. Διότι δεν θα Του δινόταν η τιμή της θεότητας και η βασιλεία πάνω στα πάντα, ούτε θα Τον υπηρετούσαν φυλές και γλώσσες, εάν δεν ήταν αληθινά Θεός και εκ Θεού κατά φύση, όντας ένας και μόνος Υιός ακόμη και όταν εμφανίστηκε ως άνθρωπος. Λάβε όμως και μια ακόμη επιβεβαίωση γι' αυτό: Διότι ο Θεός και Πατέρας είπε μέσω της φωνής του προφήτη: «Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον», και έπειτα λέει ο Ίδιος: «Διότι όποιος ντραπεί για εμένα και για τα λόγια μου, γι' αυτόν θα ντραπεί και ο υιός του ανθρώπου, όταν έρθει μέσα στη δόξα του Πατέρα μαζί με τους αγίους αγγέλους». Επομένως, δεν διακηρύσσεται κάτι μέγα και θαυμαστό, εάν ο υιός του ανθρώπου βρίσκεται στη δόξα της θεότητας, εάν Αυτός που γεννήθηκε από γυναίκα κατά σάρκα βρίσκεται στην ύψιστη υπεροχή, και εάν Αυτός που έγινε όμοιος με εμάς έχει δικούς Του τους αγγέλους;

ΑΛΛΟ. Εάν κάθε τι το γενητό είναι εντελώς διαφορετικό κατά τη φύση του από το αγένητο, δεν μπορεί να μετέχει ισότιμα στη δόξα εκείνου. «Διότι τη δόξα μου, λέγει ο Θεός, δεν θα τη δώσω σε άλλον.» Εάν όμως μετέχει ο Υιός, ερχόμενος μέσα στη δόξα του Πατρός, άρα δεν είναι κτίσμα αυτός που είναι ενδεδυμένος τη δόξα του ακτίστου.

ΑΛΛΟ. «Αδελφοί μου, να μην έχετε με προσωποληψίες την πίστη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού της δόξης.» Στους αγίους προφήτες ο Θεός λέει κάπου: «Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον.» Πώς λοιπόν θα είναι Κύριος της δόξης ο Υιός, εάν πράγματι είναι άλλης φύσεως και ξένος προς την ουσία του Πατρός; Διότι κανένα δεν θα φέρει τη δόξα που αρμόζει μόνο στον Θεό, εάν είναι εξ ολοκλήρου κάτι το δημιουργημένο. Αλλά ο Υιός είναι Κύριος της δόξης· διότι δεν ψεύδεται το Πνεύμα της αλήθειας που λαλεί τέτοια πράγματα στους αγίους. Επομένως δεν είναι κτιστός, αλλά μάλλον εικόνα και χαρακτήρας του Πατρός, Αυτός που είναι Κύριος της δόξης. Σε Εκείνον δε, στον οποίο ανήκουν εκ φύσεως όλα τα γνωρίσματα του Πατρός, εύλογα θα ακολουθούσε μαζί με τα άλλα και το να είναι Κύριος της δόξης.

ΑΛΛΟ. «Διότι μέλλει ο Υιός του ανθρώπου να έλθει με τη δόξα του Πατρός του μαζί με τους αγγέλους του, και τότε θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του.» Εάν ο Θεός και Πατέρας λέει την αλήθεια λέγοντας: «Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον», πώς τη δίνει στον Υιό, εάν πράγματι επειδή είναι γενητός, είναι ετεροφυής και διαχωρισμένος από τη φυσική κοινωνία μαζί Του; Αλλά βέβαια είναι ανάγκη να ομολογήσουμε ότι ο Πατέρας λέει την αλήθεια. Και έχει δώσει τη δική του δόξα στον Υιό, μη θέτοντάς την έξω από τη μία θεότητα. Διότι έτσι θα αληθεύει· άρα, αναγνωρίζει τον Υιό ως κοινωνό της φύσεως και της ίδιας ουσίας. Διότι έτσι βλέπει τα πάντα μέσα σε μία θεότητα, η οποία ολοκληρώνεται διά της Αγίας και ομοουσίου Τριάδος. Πώς λοιπόν είναι ποίημα ή κτίσμα ο Υιός, ο οποίος είναι κατ' ουσίαν ο ίδιος με τον Πατέρα, ως αληθινός Υιός εκ Πατρός;

Και προσθέτει: «Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός, τούτο είναι το όνομά μου· τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον». Και παρατήρησε πώς, σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές και σύμφωνα με την ίδια την εβραϊκή ανάγνωση, έχει λεχθεί ομοίως το: «τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον». Αν όμως «τα λόγια του Κυρίου είναι πεπυρωμένα» και δεν πρέπει να τα μελετούμε επιφανειακά, αξίζει να προσέξουμε ότι δεν έχει ειπωθεί: «τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε κανέναν»· διότι το «σε κανέναν» θα απέκλειε τους πάντες, ενώ το ότι δεν θα τη «δώσει σε άλλον» φανερώνει ότι η παραχώρηση έχει γίνει σε έναν μόνο, δηλαδή σε αυτόν προς τον οποίο απευθύνεται. Αυτός δε ήταν εκείνος προς τον οποίο ελέγετο: «Σε κάλεσα εν δικαιοσύνη και θα κρατήσω το χέρι σου και θα σε ενισχύσω, και σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών». Επειδή, λοιπόν, λέει: σε εσένα «έχω δώσει τη δόξα μου», πρέπει να γνωρίζουμε ότι «δεν θα τη μετέδιδα και σε άλλον»· και το ποια ήταν η «δόξα» αυτού που τα λέει αυτά, μας το δίδαξε προηγουμένως λέγοντας: «Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός, τούτο είναι το όνομά μου»· το «όνομα», λοιπόν, με το οποίο δοξάζεται ως «Κύριος» και «Θεός» των πάντων, «δεν θα το δώσω», λέει, «σε άλλον», παρά μόνο σε εσένα τον οποίο δώρισα «ως φως των εθνών». Γι' αυτό, σε ακολουθία με την επαγγελία, και ο Χριστός του Θεού αναγορεύεται «Κύριος» και «Θεός» από όλα τα «έθνη», καθώς ο Πατέρας χάρισε αυτή «τη δόξα» μόνο σε αυτόν.

Και προσθέτει στη συνέχεια: «ούτε τις αρετές μου θα δώσω στα γλυπτά», ή σύμφωνα με τον Ακύλα: «και την υμνωδία μου στα γλυπτά», σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «ούτε τον έπαινό μου στα γλυπτά». Θεωρώ δε ότι μέσω αυτών των λόγων παιδαγωγεί όλα τα έθνη να μην υμνούν κανέναν θεό από αυτούς που παλαιότερα θεωρούνταν από αυτά ως θεοί· αλλά να δοξάζουν μόνο τον Χριστό του Θεού και «τον Πατέρα που τον έστειλε». Γι' αυτό και ο ίδιος ο Χριστός μόνος θεολογείται, επειδή ακριβώς μόνο σε Αυτόν και σε κανέναν άλλον δώρισε ο επί πάντων Θεός «τη δόξα» Του και «τις αρετές» Του.

Όσο βέβαια είναι σε εμάς εφικτό, τα ονόματα «ο Ων» και «ο Θεός» δηλώνουν μάλλον την ουσία· και από αυτά τα δύο, περισσότερο το «ο Ων». Και τούτο, όχι μόνο επειδή ο ίδιος, όταν συνομιλούσε με τον Μωυσή στο όρος και ρωτήθηκε ποιο είναι το όνομά του, έτσι αποκάλεσε τον εαυτό του, προστάζοντάς τον να πει στον λαό: «Ο Ων με απέστειλε»· αλλά επειδή διαπιστώνουμε ότι η ονομασία αυτή είναι η κυριότερη. Διότι η λέξη «Θεός», έστω και αν ετυμολογείται από τους λογίους που ασχολούνται με αυτά από το «θέειν» (κινούμαι ταχέως) ή το «αίθειν» (καίω), εξαιτίας της αεικίνητης φύσης Του και του ότι καταναλώνει τις πονηρές καταστάσεις —από όπου άλλωστε λέγεται και «πυρ καταναλίσκον»— ανήκει εντούτοις στις έννοιες που αναφέρονται σε σχέση με κάτι άλλο και δεν είναι απόλυτη. Όπως ακριβώς και η λέξη «Κύριος», που και αυτή αναφέρεται ως όνομα του Θεού: «Διότι εγώ», λέει, «είμαι Κύριος ο Θεός σου· αυτό είναι το όνομά μου». Και αλλού: «Κύριος είναι το όνομά του». Εμείς όμως αναζητούμε μια φύση η οποία να υφίσταται καθ' εαυτήν και να μην είναι συνδεδεμένη με κάτι άλλο. Το «ο Ων», λοιπόν, αποτελεί αληθινά ίδιον γνώρισμα του Θεού, και μάλιστα εξολοκλήρου, χωρίς να περιορίζεται ή να περικόπτεται ούτε από κάτι που προηγείται αυτού, ούτε από κάτι που έπεται, διότι γι' αυτόν δεν υφίσταται παρελθόν (το «ήταν») ούτε μέλλον (το «θα είναι»).

Διότι, αναμειγνύοντας τα αιρετικά νοήματα με τα όσα λέγονται ορθώς, καθιστά ακατάλληλο προς βρώση ακόμη και το θρεπτικό μέρος, εξαιτίας του λίθου που έχει αναμειχθεί σε αυτό. Ονομάζει δηλαδή τον Κύριο «σοφία ζωντανή» «και αλήθεια ενεργούσα και δύναμη υφεστώσα και ζωή»· μέχρις αυτού του σημείου εκτείνεται το θρεπτικό μέρος. Ενθέτει όμως στα προλεχθέντα το δηλητήριο της αιρέσεως. Διότι, ονομάζοντας τη ζωή «γεννητή», προτείνει, σε αντιδιαστολή προς την αγέννητη ζωή, να νοήσουμε τον Υιό ως κάτι άλλο και όχι ως την όντως ζωή. Έπειτα λέει: «ως Υιό του Θεού που ζωοποιεί τους ζωντανούς και ζωοποιεί τους νεκρούς, φως αληθινό, φως που φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο, αγαθό και χορηγό αγαθών». Προσφέροντας όλα αυτά σαν κάποιο είδος μελιού στους πιο απλοϊκούς, υποκρύπτει μέσα στη γλυκύτητα αυτών των λόγων το δηλητήριο. Διότι αμέσως προσθέτει στα όσα ελέχθησαν το φθοροποιό του νόημα, λέγοντας: «χωρίς να συμμερίζεται την αξία με εκείνον που τον γέννησε, ούτε την πατρική ουσία με κανέναν άλλον, αλλά έχοντας γίνει ένδοξος εκ γεννήσεως και κύριος της δόξας και έχοντας λάβει δόξα από τον Πατέρα, χωρίς να έχει μετάσχει στη δική Του δόξα· διότι η δόξα του Παντοκράτορα είναι αμετάδοτη, όπως ακριβώς είπε: Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον». Αυτά είναι τα θανατηφόρα δηλητήρια, τα οποία διακρίνουν μόνο όσοι έχουν γυμνασμένα τα αισθητήρια της ψυχής.

Η θανατηφόρα κακία αυτών αποκαλύπτεται φανερότερα στα τελευταία από όσα ειπώθηκαν. Λέει δηλαδή: «Αφού έλαβε δόξα από τον Πατέρα, χωρίς να συμμετάσχει στη δική Του δόξα· διότι η δόξα του Παντοκράτορος είναι αμετάδοτη, όπως είπε "Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον"». Ποιος είναι εκείνος ο άλλος στον οποίο ο Θεός είπε ότι δεν θα δώσει τη δόξα Του; Ο μεν προφήτης μιλάει για τον Αντικείμενο, ο δε Ευνόμιος αναφέρει την προφητεία για τον ίδιο τον Μονογενή Θεό. Διότι ο προφήτης, αφού μίλησε εκ προσώπου του Θεού λέγοντας ότι «Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον», πρόσθεσε και το «ούτε τις αρετές μου στα γλυπτά». Επειδή, δηλαδή, οι άνθρωποι λόγω απάτης προσέφεραν την οφειλόμενη στον Θεό λατρεία και προσκύνηση στον Αντικείμενο, λατρεύοντας στα αγάλματα των γλυπτών τον εχθρό του Θεού, ο οποίος έπαιρνε ποικίλες μορφές μεταξύ των ανθρώπων μέσω των ειδώλων, Εκείνος που θεραπεύει τους πάσχοντες, νιώθοντας οίκτο για την ανθρώπινη απώλεια, προανήγγειλε μέσω του προφήτη τη φιλανθρωπία που επρόκειτο να επιδείξει χρόνια αργότερα με την εξαφάνιση των ειδώλων, λέγοντας ότι, όταν φανερωθεί η αλήθεια, η δόξα μου δεν θα δοθεί πλέον σε άλλον, ούτε οι αρετές μου θα αποδοθούν στα γλυπτά. Διότι οι άνθρωποι, αφού γνωρίσουν τη δική μου δόξα, δεν θα υποδουλώνονται πλέον σε αυτούς που εκ φύσεως δεν είναι θεοί.

Ι΄. Έπειτα, αφού εξέτασε ποικιλοτρόπως τη ρήση «Κύριος έκτισέ με» και τον λόγο περί της αρχής του Υιού, καθώς και την απατηλότητα των λόγων του Ευνομίου, αλλά και τη ρήση που λέει «Την δόξαν μου ετέρω ου δώσω», τα ερμήνευσε ορθά.

Ας δούμε και τα εξής. Τι λέει ο θειότατος ευαγγελιστής; Διότι όταν εισήλθε, λέει, ο Κύριος στο ιερό, τον πλησίασαν τυφλοί και χωλοί, και τους θεράπευσε. Όταν όμως είδαν οι αρχιερείς και οι Φαρισαίοι τα θαύματα που έκανε, και τα παιδιά να κράζουν και να λένε, «Ωσαννά στον υιό του Δαβίδ, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», δεν ανέχθηκαν αυτή την τιμή προς αυτόν. Γι' αυτό, αφού τον πλησίασαν, του είπαν: «Δεν ακούς τι λένε αυτοί; Δεν δυσανασχετείς που δοξάζεσαι ως Θεός; Δεν δυσφορείς ακούγοντας από τα άκακα (παιδιά) αυτά που αρμόζουν μόνο στον Θεό; Δεν έχει δηλώσει από παλιά ο Θεός μέσω του προφήτη, "Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον"; Και, "Πώς εσύ, που είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;";» Αλλά πώς αντιδρά σε αυτά ο μακρόθυμος, που είναι πολύς στο έλεος και βραδύς στην οργή; Ανέχεται αυτούς που μαίνονται, καταπραΰνει με την απολογία του τον αναβρασμό τους, τους υπενθυμίζει τις Γραφές, προβάλλει τις μαρτυρίες για όσα τελούνται και δεν αποφεύγει την ερώτησή τους. Γι' αυτό και λέει: «Ποτέ δεν με ακούσατε και εσείς να λέω μέσω του προφήτη, "Τότε θα γνωρίσετε ότι εγώ ο ίδιος που ομιλώ είμαι παρών"; Ούτε πάλι (ακούσατε το), "Από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο εξαιτίας των εχθρών σου, για να καταλύσεις τον εχθρό και τον εκδικητή"; Αυτοί οι εχθροί είστε εσείς, που προσέχετε τον νόμο και διαβάζετε τους προφήτες, αλλά εμένα, που κηρύσσομαι μέσα στον νόμο, με αθετείτε».

«Ποιος είναι όμοιος με εμένα; Ας σταθεί, και ας καλέσει, και ας αναγγείλει, και ας ετοιμάσει για εμένα, αφότου δημιούργησα τον άνθρωπο εις τον αιώνα, και τα επερχόμενα ας μου τα αναγγείλει πριν αυτά έλθουν». «Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός, τη δόξα μου δεν θα την παραχωρήσω σε άλλον, ούτε τις αρετές μου στα γλυπτά είδωλα». «Είναι ο αληθινός Κύριος, Θεός ζώντων, και βασιλιάς των αιώνων». «Αυτός είναι ο Θεός μας, κανένας άλλος δεν θα συγκριθεί μαζί του». «Η βασιλεία του είναι βασιλεία αιώνια, και η εξουσία του παραμένει από γενεά σε γενεά». «Και αφού βαπτίστηκε ο Κύριος, ανέβηκε αμέσως από το νερό. Και ιδού, του ανοίχθηκαν οι ουρανοί, και είδε το Πνεύμα του Θεού να κατεβαίνει σαν περιστέρι και να έρχεται επάνω του. Και ιδού, ακούστηκε φωνή από τον ουρανό που έλεγε: Αυτός είναι ο Υιός μου, στον οποίο ευαρεστήθηκα». «Ο Στέφανος δε, όντας πλήρης Αγίου Πνεύματος, αφού ατένισε στον ουρανό, είδε τη δόξα του Θεού, και τον Ιησού να στέκεται στα δεξιά του Θεού, και είπε: Ιδού, βλέπω τους ουρανούς ανοιγμένους, και τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται στα δεξιά του Θεού». «Ουδείς είναι Θεός παρά μόνο ένας. Διότι, έστω κι αν υπάρχουν οι λεγόμενοι θεοί, είτε στον ουρανό είτε στη γη, εντούτοις για εμάς υπάρχει ένας Θεός ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα, και εμείς κατατείνουμε σε αυτόν· και ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, και εμείς υπάρχουμε μέσω αυτού· και ένα Άγιο Πνεύμα, στο οποίο υφίστανται τα πάντα, και εμείς προερχόμαστε από αυτό».

Μία είναι η δόξα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. «Διότι τη δόξα μου», λέει, «δεν θα τη δώσω σε άλλον». Επειδή ο Υιός δεν είναι δεύτερος Θεός, αλλά ο Λόγος του ενός και μόνου Θεού, ο οποίος θεολογείται εντός του Πατρός, όπως και ο Πατέρας θεολογείται εντός του Υιού. Όπως λέγει και ο Ησαΐας, θεολογώντας τον Υιό μαζί με τον Πατέρα: «Θα σε προσκυνήσουν και σε εσένα θα προσευχηθούν· διότι μέσα σε εσένα βρίσκεται ο Θεός του Ισραήλ, ο Σωτήρας». Θα καταισχυνθούν και θα ντροπιαστούν όλοι όσοι εναντιώνονται σε αυτόν, όσοι δεν ομολογούν αυτόν και το Πνεύμα του, ότι είναι της ίδιας ουσίας με τον Υιό, και ότι εκτός από αυτόν δεν υπάρχει Θεός.

Και όλη του η ζωή βρίσκεται σε αβεβαιότητα, χωρίς να έχει ακλόνητο θεμέλιο. Φυτό που μεταφυτεύεται συνεχώς, δεν θα αποδώσει καρπό. ΤΙΤΛΟΣ ΚΔ'. — Περί δόξας και τιμής· και ότι δεν πρέπει να παραχωρεί κανείς τη δόξα σε άλλον. «Μη δώσεις σε άλλον τη δόξα σου, και τα όσα σε συμφέρουν σε ξένο έθνος.» «Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον.» «Όσο ακόμη ζεις και έχεις πνοή μέσα σου, μην υποτάξεις τον εαυτό σου σε κανέναν άνθρωπο. Διότι είναι προτιμότερο να σε παρακαλούν τα παιδιά σου, παρά να κοιτάζεις εσύ τα χέρια των γιων σου· και την ώρα του θανάτου σου μοίρασε την κληρονομιά σου. Σε γιο και σε γυναίκα, σε φίλο και σε αδελφό, μη δώσεις εξουσία πάνω σου κατά τη διάρκεια της ζωής σου. Μη δώσεις σε άλλον τη δόξα σου, για να μην το μετανιώσεις και χρειαστεί να παρακαλείς γι' αυτά.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΕ'. — Περί διαβόλου, δηλαδή Σατανά και δαιμόνων. «Όταν ερχόταν το πονηρό πνεύμα στον Σαούλ, ο Δαβίδ έπαιρνε την κινύρα και έπαιζε με το χέρι του, και ο Σαούλ ανακουφιζόταν, και απομακρυνόταν από αυτόν το πονηρό πνεύμα.» «Στάθηκε ο διάβολος εναντίον του Ισραήλ και υποκίνησε τον Δαβίδ να καταμετρήσει τον Ισραήλ.» «Η δύναμη του Σατανά βρίσκεται στον ομφαλό της κοιλιάς του.»

Πώς «απέστειλε ο Θεός τον υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα»; Διότι αυτός που δεν υπάρχει, δεν αποστέλλεται. Πείτε μας, λοιπόν, τι ήταν και τι γεννήθηκε από τη γυναίκα. Εάν αυτός που γεννήθηκε από την Παρθένο δεν είναι κατά φύσιν υιός του Θεού και φύσει Θεός, πώς «κάθισε στα δεξιά του Πατρός»; Είναι προφανές ότι, είτε έχει εκδιωχθεί ο κατά φύσιν Υιός, είτε τόσο εμείς όσο και όλες οι νοερές δυνάμεις λατρεύουμε μια τετράδα και είμαστε ανθρωπολάτρες. «Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον», λέει ο Θεός. Πώς λοιπόν, εάν αυτός που γεννήθηκε από την Παρθένο είναι κάποιος άλλος από τον φύσει υιό του Θεού και Θεό, προσκυνείται και λατρεύεται;

Εάν υπάρχουν δύο υποστάσεις, μία μόνο εκ του Πατρός και μία μόνο εκ της μητρός, δεν θα είναι ο ίδιος απάτωρ και αμήτωρ. Εάν η κατά χάριν ένωση ονομάζεται ενανθρώπηση, πολλές φορές ενανθρώπησε ο Θεός, έστω και σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό· διότι κατοικεί μέσα μας και είμαστε ναός Του. «Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον», λέει ο Θεός. Πώς λοιπόν θα συνδοξαστεί ο Υιός της Παρθένου με τον Θεό, εάν είναι άλλης φύσεως και άλλης υποστάσεως;

Ο Θεός είναι ουσία υπερούσια, που δεν υπόκειται σε ορισμό. Ο Θεός είναι δυσνόητο ζήτημα, παντοδύναμο χέρι, αλάνθαστη δύναμη. Ο Θεός είναι αυτογέννητο αγαθό, εξουσία που περιλαμβάνει τα πάντα, μεγαλειότητα που προνοεί για τα σύμπαντα. Ο Θεός είναι το καθεαυτό αγαθό, η πηγή των αγαθών, η αγάπη, ο υπέρθεος έρωτας, το ακρότατο των επιθυμητών. Ο Θεός είναι φως αληθινό, το οποίο φωτίζει και δεν φωτίζεται, αξιαγάπητο, απρόσιτο και αδιάδοχο, που περιλαμβάνει και θεωρεί τον εαυτό του. Ο Θεός είναι ο ων, και ο ην, και ο ερχόμενος· το Α και το Ω, η αρχή και το τέλος. Ο Θεός είναι Κύριος ο Θεός, και αυτό είναι το όνομά του, όπως κάπου ο ίδιος ορίζει τον εαυτό του δια του προφήτη λέγοντας: «Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός, αυτό είναι το όνομά μου». Ο Θεός είναι το καθεαυτό ωραίο, προς το οποίο τα πάντα αποβλέπουν, το οποίο τα πάντα επιθυμούν· η άτρεπτη φύση, το δεσποτικό αξίωμα, η ατάραχη ζωή, η άλυπη πορεία, στην οποία δεν υπάρχει αλλοίωση, την οποία δεν αγγίζει μεταβολή· η αέναη πηγή, η άφθονη χάρη, ο αδαπάνητος θησαυρός, ο κρατήρας του ελέους, η άβυσσος των οικτιρμών, το ανεξάντλητο πέλαγος της φιλανθρωπίας. Το τι μεν είναι ο Θεός δεν το γνωρίζουμε, το τι όμως δεν είναι το γνωρίζουμε· διότι γνωρίζουμε ότι δεν είναι ούτε σώμα, ούτε συλληπτό πνεύμα, ούτε χρώμα, ούτε σχήμα, ούτε κάτι από τα όντα, ούτε κάτι από τα μη όντα· το τι όμως είναι ως προς τη φύση ή την ουσία, δεν το γνωρίζουμε.

Και ο Τρύφων είπε: Βρισκόμενος σε αμηχανία από τις τόσες πολλές Γραφές, δεν ξέρω τι να πω σχετικά με το χωρίο που ανέφερε ο Ησαΐας, σύμφωνα με το οποίο ο Θεός λέει ότι δεν δίνει τη δόξα Του σε κανέναν άλλον, λέγοντας τα εξής: Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός, αυτό είναι το όνομά Μου, τη δόξα Μου δεν θα τη δώσω σε άλλον ούτε τις αρετές Μου.

«Περάστε», λέει, «στα νησιά των Χεττιείμ και δείτε, και στείλτε στην Κηδάρ και εξετάστε πολύ προσεκτικά αν έγιναν ποτέ τέτοια πράγματα. Άλλαξαν ποτέ τα έθνη τους θεούς τους; Αν και αυτοί δεν είναι καν θεοί. Ο ουρανός έφριξε γι' αυτό, και η γη συγκλονίστηκε πάρα πολύ». Έφριξε, επειδή τίμησαν ως θεούς αυτούς που δεν είναι θεοί, ενώ τον εκ φύσεως Θεό και Κύριο τον αθέτησαν αστόχαστα. «Εγώ», λέει, «είμαι ο Κύριος ο Θεός, αυτό είναι το όνομά μου. Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον ούτε τους επαίνους μου στα είδωλα». «Σιώπησα από αιώνες, μήπως θα σιωπώ και θα ανέχομαι παντοτινά; Υπέμεινα σαν την ετοιμόγεννη γυναίκα, αλλά τώρα θα φανερωθώ και θα προκαλέσω κατάπληξη και θα ξεράνω ταυτόχρονα». Δηλαδή, θα ξεράνω τις ενέργειες των ειδώλων, και θα φανερώσω ότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός, και ούτε πριν από εμένα ούτε μετά από εμένα θα φανεί άλλος θεός.

Επομένως, ούτε και ο ίδιος ο Μωυσής, ο οποίος υπηρέτησε τους θείους νόμους, αν και κατεχόταν από τον έρωτα της θείας επιφανείας, δεν αξιώθηκε να δει παρά μόνο τη δόξα του Θεού, η οποία του φανερώθηκε αφού πρώτα είχε περάσει η δεδοξασμένη παρουσία, και αυτό μάλιστα ενώ ήταν καλυμμένος στην πέτρα, ώστε μόλις και μετά βίας να αντικρίσει τα οπίσθια του Θεού· μυσταγωγούμενος ίσως με αυτούς τους τύπους τα μελλοντικά γεγονότα της ένσαρκης θεοφανείας. Διότι τι λέει ο Θεός που δίνει την αποκάλυψη; Δεν θα δει το πρόσωπό μου άνθρωπος και θα ζήσει. Ή μήπως σε κάποιους από τους παλαιούς, όπως διαβάσαμε, οι οποίοι έγραψαν το ακοινώνητο όνομα του Θεού που εξουσιάζει τα πάντα πάνω στα ξόανα που λάτρευαν, και απέδωσαν σε αυτά τη λατρεία που αρμόζει μόνο σε Εκείνον, δεν τους επιπλήττει ο Θεός μέσω της φωνής του μεγάλου Ησαΐα, λέγοντας: Με τι παρομοιάσατε τον Κύριο, και με ποιο ομοίωμα τον ομοιώσατε; Μήπως κατασκεύασε εικόνα τεχνίτης; Ή χρυσοχόος, χωνεύοντας χρυσό, την επιχρύσωσε; Και βεβαίως πολύ δίκαια απειλεί αυτούς που τόλμησαν να πράξουν ανόσια έργα· διότι δεν είναι θεμιτό να θεωρείται ότι υπάρχει κάτι μεταξύ των κτισμάτων με το οποίο θα μπορούσε να παρομοιαστεί ο Θεός κατά τη φύση ή τη δόξα ή τη δύναμη ή ως προς οτιδήποτε άλλο· Διότι τη δόξα μου, λέει, δεν θα τη δώσω σε άλλον, ούτε τις αρετές μου στα γλυπτά.

Αντίθεση εκ μέρους των Εικονομάχων. ΙΔ'. Εάν η εικόνα που τον αποτυπώνει συμμετέχει στην προσκύνηση του Χριστού, πώς λέγει ο ίδιος: Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον; Επομένως, δεν συμμετέχει. Και εφόσον δεν συμμετέχει, συνάγεται ότι προσκυνείται ειδωλολατρικά, καθώς εισάγεται σε αυτόν μια δεύτερη προσκύνηση.