Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 43:1

Έπειτα, οι γυναίκες τους έλεγαν με αναίδεια, ή μάλλον χωρίς καν να έχουν συναισθανθεί την οργή, ότι: «Δεν σε απέστειλε ο Κύριος». Πρόσθεσαν δε σε αυτά λόγια απόλυτης παραφροσύνης. Διότι έλεγαν: «Επειδή σταματήσαμε να προσφέρουμε θυσίες στη βασίλισσα του ουρανού, ήλθαν επάνω μας όλα αυτά τα κακά». Είναι αληθινό, λοιπόν, αυτό που έχει ειπωθεί, ότι δεν κατανόησε ο καθένας τους, ούτε το έβαλαν στην ψυχή τους, παρότι ο πόλεμος επικράτησε εναντίον τους και όσοι τους περικύκλωναν τους κατέκαιγαν ολοκληρωτικά. <Και τώρα έτσι λέει ο Κύριος ο Θεός, ο οποίος σε δημιούργησε, Ιακώβ, και ο οποίος σε έπλασε, Ισραήλ: Μη φοβάσαι, διότι σε λύτρωσα, σε κάλεσα με το όνομά σου.

«Δικός μου είσαι εσύ. Και εάν διαβαίνεις μέσα από νερό, μαζί σου είμαι, και ποταμοί δεν θα σε κατακλύσουν· και εάν περάσεις μέσα από φωτιά, δεν θα κατακαείς· φλόγα δεν θα σε κατακάψει· διότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ, ο Άγιος, αυτός που σε σώζει.» Είναι αναγκαίο και τώρα να θαυμάσουμε τον φιλεύσπλαχνο Θεό. Διότι, επειδή είναι αγαθός εκ φύσεως και Δημιουργός των συμπάντων, ακόμη και αν προκύψει κάποια ανάγκη, για την αποκάθαρση των αμαρτημάτων, να υποπέσουν κάποιοι στα κινήματα της δίκαιης οργής του, γρήγορα μεταστρέφεται στο έλεος, και αυτός που πλήγωσε θεραπεύει τις πληγές, και απομακρύνει τη μάστιγα, και ανακτά αυτούς που μετανοούν, και μας ανορθώνει όταν έχουμε ολισθήσει, και σε εκείνους που έχουν περιπέσει σε παθήματα απλώνει χέρι σωτηρίας, ανασύροντάς τους από κάθε συμφορά και μεταφέροντάς τους στην ευημερία.

Διότι σε λύτρωσα, λέει· και με ποιον τρόπο, το αποσαφηνίζει ο πάνσοφος Παύλος μιλώντας για τον Σωτήρα όλων μας Χριστό, ότι ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στο πρόσωπό Του, τόσο αυτά που βρίσκονται στους ουρανούς όσο και αυτά που βρίσκονται στη γη. Διότι σε Αυτόν βρίσκεται η λύτρωση των πάντων, η άφεση και η αμνηστία των παλαιών αμαρτημάτων, καθώς και ο τρόπος της πνευματικής οικείωσης, δηλαδή της οικείωσης με Αυτόν, ο οποίος συντελείται μέσω του αγιασμού που μας οδηγεί σε κοινωνία με τον Θεό και Πατέρα. Γι' αυτό λέει: Σε κάλεσα με το όνομά σου· και ποιο είναι αυτό; Αυτό σημαίνει: Δικός μου είσαι εσύ. Διότι ονομαζόμαστε ότι ανήκουμε στον Χριστό, και αυτό είναι το καλό όνομα που έχει επικληθεί σε εμάς. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι και σε άλλη γραφή αναφέρεται: Σε κάλεσα με το όνομά μου· όμως, προσθέτοντας και λέγοντας το «Δικός μου είσαι εσύ», έλυσε την αποξένωση την οποία συνήθως υφίστανται όσοι είναι παγιδευμένοι στις αμαρτίες. Διότι εκείνοι δεν ανήκουν στον Θεό, μολονότι Εκείνος εξουσιάζει τα πάντα, αλλά η ροπή προς τα φαύλα τούς απομακρύνει από την οικειότητα με Αυτόν. Γι' αυτό ακριβώς λέμε ότι δεν ανήκουν στον Θεό όσοι ζουν μέσα σε μολυσμούς. Επομένως, το «Δικός μου είσαι εσύ» αποτελεί έκφραση της πνευματικής οικείωσης.

Εάν θυμόμαστε τα όσα ειπώθηκαν προηγουμένως για τον λαό της περιτομής, τους οποίους ο λόγος αποκαλούσε «τυφλούς» και «κωφούς» λέγοντας: «και ποιος είναι τυφλός παρά οι παίδες μου και κωφός παρά όσοι τους εξουσιάζουν; Και τυφλώθηκαν οι δούλοι του Θεού», και πάλι: «και έγινε ο λαός λεηλατημένος και διαρπαγμένος» και τα όσα ακολουθούν αυτά, με τα οποία απειλούσε ότι «θα επιφέρει εναντίον τους οργή και θυμό και πόλεμο», ποτέ δεν θα θεωρήσουμε ότι τα παρόντα λέγονται για τους ίδιους. Επομένως, ο λόγος μεταβαίνει στο ανώτερο τάγμα εκείνων από τον λαό που έχουν αποδεχθεί τον σωτήριο λόγο και σε αυτούς απευθύνεται λέγοντας: «Και τώρα έτσι λέει ο Κύριος ο Θεός που σε εποίησε, Ιακώβ, και που σε έπλασε, Ισραήλ». Διότι, ακόμη κι αν σε μέγιστο βαθμό οι άπιστοι ανάμεσά σας έγιναν «τυφλοί» και «κωφοί» και, πράττοντας τέτοια, παραδόθηκαν στην οργή του Θεού, εσείς όμως ακούστε έστω και τώρα. Και εννοώ εσάς, «που δεν αγνοήσατε τον δημιουργό και πλάστη σας», αλλά διατηρήσατε σώο και αλώβητο το δημιούργημα και το πλάσμα μέσα σας. Προς εσένα λοιπόν, τον αληθινό «Ιακώβ» και τον άξιο της ονομασίας του «Ισραήλ», αυτός που σε δημιούργησε αναπτύσσει τα προκείμενα και σε εσένα λέει τα εξής: Πολλοί είναι εκείνοι που φθονούν τη σωτηρία σου και θα προσπαθήσουν να εμποδίσουν τον ευαγγελικό λόγο που κηρύττεις, αλλά σε προτρέπω «κανέναν από αυτούς να μη φοβάσαι».

Διότι εγώ ο ίδιος είμαι ο Κύριος ο Θεός που σε δημιούργησα και σε έπλασα, δημιουργώντας σε μεν ως προς την ψυχή φτιαγμένη κατ' εικόνα Θεού, και πλάθοντάς σε δε ως προς το σώμα το οποίο ελήφθη «από γης» και πλάστηκε από εμένα· δίνοντας το ίδιο μου το αίμα ως λύτρο για τη δική σου σωτηρία, σε λύτρωσα και σε κάλεσα· αλλά και σε έκανα δικό μου κτήμα, ώστε εσύ μεν να είσαι δικός μου λαός, κι εγώ ο δικός σου Θεός. Έχε θάρρος, λοιπόν, εφόσον αξιώθηκες τόσα από εμένα, και βάδιζε την οδό που προστάχθηκες, και με θάρρος κήρυττε σε όλα τα έθνη παντού στη γη τον ευαγγελικό λόγο· διότι ακόμη κι αν επιτεθεί φλεγόμενο πυρ και αν ύδατα και ποταμοί κατακλύσουν, τίποτα από αυτά δεν θα σε βλάψει, εξαιτίας του ότι εγώ βρίσκομαι παντού μαζί σου. Διότι αψευδώς υποσχέθηκα το εξής: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας πάσας τας ημέρας έως της συντελείας του αιώνος». Να γνωρίζεις δε και τούτο: όπως ακριβώς εγώ λύτρωσα εσένα, τον δικό μου λαό, παραδίδοντας το τίμιό μου αίμα για τη δική σου σωτηρία, έτσι κι εσύ θα γίνεις αντάλλαγμα για εκείνους, εννοώ για τα έθνη που θα σωθούν μέσω εσού, μεταξύ των οποίων θα είναι Αιγύπτιοι και Αιθίοπες και όσοι κατοικούν στη Συήνη, αντί της οποίας οι λοιποί μεταφραστές απέδωσαν και η Σαβά.

Εάν δε πρέπει να εκθέσουμε και την έννοια που δίδεται από τους πολλούς σε αυτά τα ρητά της ψαλμωδίας, θα ελεγχθεί πολύ περισσότερο η ματαιότητα της αντίληψης του Ευνομίου περί αυτών. Διότι εκείνοι που εξέτασαν πιο προσεκτικά το νόημα της θεόπνευστης Γραφής λέγουν ότι δεν είναι όλα τα όντα άξια της θείας αρίθμησης· επειδή και στα ευαγγελικά συσσίτια που έγιναν στην έρημο, ούτε τα νήπια ούτε οι γυναίκες θεωρήθηκαν άξια καταμέτρησης, και κατά την έξοδο του ισραηλιτικού λαού καταλέχθηκαν στην αρίθμηση μόνο όσοι ήσαν ήδη ικανοί να φέρουν όπλα εναντίον των εχθρών και να αριστεύσουν. Διότι δεν είναι τα ονόματα όλων τέτοια, ώστε να προφέρονται από το θείο στόμα, αλλά αριθμείται μεν ό,τι είναι καθαρό και ουράνιο, το οποίο, εξαιτίας του ύψους της πολιτείας του παραμένει αμιγές από κάθε ανάμειξη με το σκοτάδι και ονομάζεται άστρο, λαμβάνει δε όνομα ό,τι με την ίδια λογική καθίσταται άξιο να εγγραφεί στις θείες δέλτους. Διότι για τους εναντίους λέγει: «Δεν θα μνημονεύσω τα ονόματά τους με τα χείλη μου». Το τι είδους ονόματα δίδει ο Κύριος σε τέτοια άστρα, το διδαχθήκαμε σαφώς από την προφητεία του Ησαΐα, η οποία λέγει: «Σε κάλεσα με το όνομά σου, δικός μου είσαι εσύ»· ώστε, εάν κάποιος καταστήσει τον εαυτό του κτήμα του Θεού, το έργο του αυτό γίνεται το όνομά του. Αλλά αυτά ας παραμείνουν έτσι, όπως τυχόν τα εκλάβουν όσοι τα διαβάζουν.

Και τώρα έτσι λέει ο Κύριος ο Θεός, αυτός που σε δημιούργησε, Ιακώβ, αυτός που σε έπλασε, Ισραήλ: Μη φοβάσαι, διότι σε λύτρωσα· σε κάλεσα με το όνομά σου, δικός μου είσαι εσύ. Και αν διαβαίνεις μέσα από νερό, μαζί σου είμαι, και ποταμοί δεν θα σε κατακλύσουν· ... διότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, ο Άγιος του Ισραήλ, ο οποίος σε σώζει· έδωσα ως αντάλλαγμα για σένα την Αίγυπτο και την Αιθιοπία και τη Σοήνη. Αφού έγινες πολύτιμος ενώπιόν μου, δοξάστηκες, και εγώ σε αγάπησα και θα δώσω πολλούς ανθρώπους για χάρη σου και άρχοντες για τη ζωή σου. Μη φοβάσαι, διότι μαζί σου είμαι· από την ανατολή θα φέρω το σπέρμα σου, και από τη δύση θα σε συνάξω. Θα πω στον βορρά, Φέρε, και στον νότο, Μην εμποδίζεις· φέρε τους γιους μου από μακρινή γη ... ... διότι για τη δόξα μου τον κατασκεύασα και τον έπλασα και τον έκανα, και έβγαλα λαό τυφλό, και ομοίως είναι τυφλοί τα μάτια, και κωφοί αυτοί που έχουν αυτιά. Όλα τα έθνη συνάχθηκαν μαζί και θα συναχθούν άρχοντες από αυτά· ποιος θα αναγγείλει αυτά; Ή ποιος θα σας αναγγείλει τα από την αρχή; Ας φέρουν τους μάρτυρές τους και ας δικαιωθούν και ας ακούσουν και ας πουν την αλήθεια. Γίνετε μάρτυρές μου, και εγώ μάρτυρας, λέει ο Κύριος ο Θεός, και ο δούλος τον οποίο εξέλεξα, για να γνωρίσετε και να με πιστέψετε και να κατανοήσετε, ότι εγώ είμαι· πριν από εμένα δεν υπήρξε άλλος Θεός, και μετά από εμένα δεν θα υπάρξει ...

Αυτός, λέγει, είναι «ο Θεός που κατοικεί στον κατακλυσμό», σύμφωνα με το Ψαλτήρι, και ο οποίος ομιλεί και κράζει μέσα από τα «πολλά ύδατα». «Πολλά ύδατα» δε, λέγει, είναι η πολυσχιδής γένεση των θνητών ανθρώπων, από την οποία, λέγει, βοά και κράζει προς τον αχαρακτήριστο άνθρωπο, λέγοντας: «λύτρωσε τη μονογενή μου από τα λιοντάρια». Προς αυτόν, λέγει, έχει ειπωθεί: «Δούλος μου είσαι εσύ, Ισραήλ· μη φοβάσαι· εάν διαβείς μέσα από ποταμούς, δεν θα σε κατακλύσουν· εάν περάσεις μέσα από φωτιά, δεν θα σε κατακάψει» —ποταμούς, λέγει, εννοεί την υγρή ουσία της γενέσεως, και φωτιά την ορμή και την επιθυμία προς τη γένεση— «εσύ είσαι δικός μου, μη φοβάσαι». Και πάλι, λέγει: «Εάν λησμονήσει μια μητέρα τα τέκνα της ώστε να μην τα σπλαχνιστεί» και να μην τους δώσει μαστό, «τότε κι εγώ θα σας λησμονήσω» —ο Αδάμας, λέγει, απευθύνεται στους δικούς του ανθρώπους— «αλλά και εάν ακόμη μια γυναίκα τα λησμονήσει αυτά, εγώ όμως δεν θα σας λησμονήσω· σας έχω ζωγραφίσει πάνω στα χέρια μου».

ΤΙΤΛΟΣ Ζʹ. — Περί των δικαίων, και της προσευχής που αναπέμπεται από αυτούς· και ότι τους προστατεύει από τους πειρασμούς. «Προσευχήθηκε ο Αβραάμ στον Θεό, και θεράπευσε τον Αβιμέλεχ, καθώς και τη γυναίκα του και τις δούλες του, και άρχισαν να γεννούν.» «Δεν θα απομακρύνει τους οφθαλμούς Του από τον δίκαιο, και θα τους εγκαθιδρύσει νικηφόρα, και θα υψωθούν.» «Ιδού οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι σε όσους τον φοβούνται,» και τα λοιπά. «Πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων, και από όλες αυτές.» — «Οι οφθαλμοί του Κυρίου στρέφονται προς τους δικαίους, και τα ώτα Του προς τις δεήσεις τους.» «Ο Κύριος στηρίζει τους δικαίους. Γνωρίζει ο Κύριος τις,» κ.λπ. «Φυλάσσει ο Κύριος όλα τα οστά τους· ούτε ένα από αυτά δεν θα συντριβεί.» «Θα εκπληρώσει το θέλημα αυτών που Τον φοβούνται, και [θα εισακούσει] τη δέησή τους.» «Η προσευχή όσων πορεύονται με ευθύτητα είναι δεκτή από τον Θεό.» «Με τη βοήθεια προς τους δικαίους προκύπτει πολλή δόξα.» «Οι κατοικίες των δικαίων ευλογούνται.» «Η ευλογία του Κυρίου βρίσκεται πάνω στο κεφάλι του δικαίου.» «Φως υπάρχει πάντοτε για τους δικαίους.» «Ο οίκος των δικαίων έχει πολλή δύναμη.» «Ο δίκαιος θα βρίσκεται σε χαρά και σε ευφροσύνη.» «Ο δίκαιος διασώζεται από την παγίδα· αντί αυτού παραδίδεται ο ασεβής.» «Μη φοβάσαι, διότι σε λύτρωσα· σε κάλεσα με το όνομά σου· δικός μου είσαι εσύ. Και αν περάσεις μέσα από νερό, εγώ είμαι μαζί σου, και οι ποταμοί δεν θα σε κατακλύσουν· και αν περάσεις μέσα από φωτιά, δεν πρόκειται να κατακαείς.» «Μεγάλη ισχύ έχει η θερμή δέηση του δικαίου.» «Ο Κύριος γνωρίζει να ελευθερώνει τους ευσεβείς από τον πειρασμό.»

Τραπέζι που στερείται τη μνήμη του Θεού, σε τίποτα δεν διαφέρει από τη φάτνη των άλογων ζώων. ΤΙΤΛΟΣ ΚΗ΄. — Περί των δικαίων: ότι τους προστατεύει ο Κύριος. «Δεν θα αποστρέψει τα μάτια Του από τον δίκαιο, και θα τους εδραιώσει στη νίκη, και θα υψωθούν.» «Ιδού, τα μάτια του Κυρίου είναι στραμμένα πάνω σε αυτούς που Τον φοβούνται.» «Φώναξαν οι δίκαιοι, και ο Κύριος τους εισάκουσε. Πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων, αλλά από όλες θα τους λυτρώσει ο Κύριος. Ο Κύριος φυλάει όλα τα οστά τους, και κανένα από αυτά δεν θα συντριβεί.» «Η σωτηρία των δικαίων προέρχεται από τον Κύριο. Ο Κύριος στηρίζει τους δικαίους.» «Ο Κύριος φυλάει όλους όσους Τον αγαπούν.» «Οι κατοικίες των δικαίων ευλογούνται.» «Ο οίκος των δικαίων ευλογείται.» «Στον οίκο των δικαίων υπάρχει πολλή δύναμη.» «Η ευλογία του Κυρίου είναι πάνω στο κεφάλι του δικαίου. Η ευφροσύνη παραμένει στους δικαίους.» «Το φως είναι για τους δικαίους παντοτινό.» «Οι δίκαιοι ζουν πολλά έτη μέσα σε πλούτο.» «Ο δίκαιος θα ζει μέσα σε χαρά και ευφροσύνη.» «Ο δίκαιος διασώζεται από την παγίδα· και αντί αυτού παραδίδεται ο ασεβής.» «Μη φοβάσαι, διότι σε λύτρωσα· σε κάλεσα με το όνομά σου· δικός Μου είσαι εσύ, και οι ποταμοί δεν θα σε κατακλύσουν, και αν περάσεις μέσα από τη φωτιά, δεν θα κατακαείς.» «Ο Κύριος γνωρίζει να γλιτώνει τους ευσεβείς από τον πειρασμό.» Ακόμη και οι δίκαιοι περιπίπτουν σε πολλές δυσχερείς περιστάσεις· αλλά αυτές δεν αποτελούν τιμωρίες· διότι ο ενάρετος δεν τις υφίσταται εξαιτίας της αμαρτίας.