Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 43:11

Δύο λοιπόν θεότητες; Μακ. Ο Θεός και Πατέρας, και η θεότητά Του, είναι ένας Θεός· και ο Θεός και Υιός, και η θεότητά Του, είναι ένας Θεός· και είναι, όπως είπα και προηγουμένως, ένας και ένας Θεός. Ορθ. Εάν λοιπόν λέει ο Θεός μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει σωτήρας εκτός από εμένα, εγώ ανήγγειλα, και έσωσα, και ονείδισα, και δεν υπήρχε ανάμεσά σας κανένας ξένος», ποιον από αυτούς θέλεις να είναι ένας και ένας; Μακ. Ο Πατέρας σώζει μέσω του Υιού. Ορθ. Ένας Θεός άρα είναι αυτός που σώζει, ο Πατέρας και ο Υιός. Μακ. Ο ίδιος λοιπόν είναι και Πατέρας και Υιός. Ορθ. Μη γένοιτο να ειπωθεί κάτι τέτοιο! Αλλά όπως εμείς που είμαστε καταρτισμένοι εν Χριστώ είμαστε ένα, χωρίς να συγχέονται οι υποστάσεις, αλλά λόγω της συμφωνίας και της φύσης, δηλαδή της ουσίας· έτσι ονομάζω τον Πατέρα και τον Υιό έναν Θεό, λόγω της ουσίας και της συμφωνίας. Μακ. Και εμείς λέμε για μία συμφωνία. Ορθ. Πες και θεότητα, και σώσου.

Ακολουθεί κατά δεύτερο λόγο και η μαρτυρία των αγίων, καθώς και η σύνεση που του αποδίδει όλα όσα θα άρμοζαν στη φύση που βρίσκεται υπεράνω όλων. Γι' αυτό, αφού προσέλαβε ως μάρτυρες τους αγίους προφήτες, ανυψώνεται στο μείζον και ομολογουμένως αψευδές, δηλαδή, εννοώ, στον εαυτό του και τον ίδιο τον Υιό. Διότι αρκεί, όπως είπα, για την απόλυτη πίστη στους σώφρονες η φωνή του Θεού. «Αυτά σας τα είπα», λέει, «όχι μάταια, αλλά για να γνωρίσετε, να πιστέψετε και να κατανοήσετε ότι εγώ είμαι». Διότι μέσω της γνώσης έρχεται η πίστη, και μέσω της πίστης η σύνεση. Διότι, «εάν δεν πιστέψετε, ούτε και πρόκειται να κατανοήσετε», λέει. Να πιστέψετε δε ότι πριν από εμένα δεν υπήρξε άλλος Θεός, και μετά από εμένα δεν θα υπάρξει. Διότι ούτε πριν από αυτόν υπήρχε άλλος Θεός, αλλά αυτός είναι η αρχή των πάντων και βρίσκεται επέκεινα κάθε νου, και μετά από αυτόν δεν θα υπάρξει άλλος. Διότι παραμένει ο ίδιος, και έχει αναλλοίωτη τη φύση, ακλόνητη την υπεροχή επί των πάντων, και διηνεκή βασιλεία. Διότι εκείνος που δεν έχει αρχή της ύπαρξής του, προς ποιο τέλος θα μπορούσε να οδεύσει; Εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει εκτός από εμένα σωτήρας.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄. Ότι λοιπόν υπάρχει Θεός, έχει αποδειχθεί επαρκώς, καθώς και ότι η ουσία Του είναι ακατάληπτη. Το ότι δε ο Θεός είναι ένας και όχι πολλοί, για όσους πείθονται στη Θεία Γραφή, δεν αμφισβητείται. Διότι λέει ο Κύριος στην αρχή της νομοθεσίας: «Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, ο οποίος σε έβγαλε από τη γη της Αιγύπτου· δεν θα υπάρξουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα». Και πάλι: «Άκουε, Ισραήλ, ο Κύριος ο Θεός σου, είναι ένας Κύριος». Και μέσω του προφήτη Ησαΐα, «Διότι εγώ», λέει, «είμαι ο πρώτος Θεός, εγώ είμαι και μετά από αυτά, και εκτός από εμένα δεν υπάρχει Θεός· πριν από εμένα δεν υπήρξε άλλος Θεός, και μετά από εμένα δεν θα υπάρξει, και εκτός από εμένα δεν υπάρχει». Και ο Κύριος στα ιερά Ευαγγέλια έτσι λέει προς τον Πατέρα: «Αυτή είναι η αιώνια ζωή, το να γνωρίζουν εσένα τον μόνο αληθινό Θεό, και εκείνον που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό». Προς εκείνους δε που δεν πείθονται στη Θεία Γραφή, θα διαλεχθούμε ως εξής. Το Θείο είναι τέλειο και ανελλιπές, τόσο κατά την αγαθότητα, όσο και κατά τη σοφία και κατά τη δύναμη· είναι άναρχο, ατελεύτητο, αΐδιο, απερίγραπτο· και, για να το πούμε απλά, κατά πάντα τέλειο. Αν λοιπόν πούμε ότι υπάρχουν πολλοί θεοί, είναι ανάγκη να παρατηρείται κάποια διαφορά μεταξύ των πολλών. Διότι αν δεν υπάρχει καμία διαφορά μεταξύ τους, τότε είναι μάλλον ένας και όχι πολλοί.

Ποιος άραγε, λέει, θα είναι αυτός που πρόκειται κάποτε να δει με τα μάτια του τις εκβάσεις αυτών των λόγων, και ποιοι ας έρθουν ως μάρτυρες των αποτελεσμάτων; Ας δικαιωθούν δίνοντας μαρτυρία, επειδή και εγώ ο Θεός θα γίνω μάρτυράς τους, όπως και ο Παίδας, τον οποίο εξέλεξα, για τον οποίο έλεγε πιο πάνω: «Ιδού ο Παίδας μου, τον οποίο διάλεξα, ο εκλεκτός μου, τον οποίο αποδέχθηκε η ψυχή μου». Εγώ λοιπόν ο ίδιος ο Θεός, και αυτός ο Παίδας, ο εκλεκτός μου. Αυτό ακριβώς φανέρωνε και ο Σωτήρας στα Ευαγγέλια λέγοντας: «Όποιος με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου τον εν τοις ουρανοίς». Θα δώσω μαρτυρία στους δικούς μου μάρτυρες, για να γνωρίσετε και να πιστέψετε και να κατανοήσετε ότι εγώ είμαι· πριν από εμένα δεν υπήρξε άλλος θεός και μετά από εμένα δεν θα υπάρξει. Διότι η αιτία της παρουσίας του Χριστού και της μαρτυρίας των αποστόλων του σε όλα τα έθνη δεν ήταν καμία άλλη παρά το να κηρύξουν τη γνώση του επί πάντων Θεού και την πίστη σε αυτόν και την κατανόηση περί αυτού σε εκείνους που προηγουμένως ήταν ασύνετοι, αθέτησαν τις συμφωνίες, ήταν άπιστοι και βρίσκονταν σε άγνοια γι' αυτόν, και γι' αυτό είχαν τυφλωθεί στα μάτια της διάνοιας και περιφέρονταν μέσα στην πλάνη της άθεης ειδωλολατρίας. Γι' αυτό, αφού προφήτευσε: «Γίνετε μάρτυρές μου, και εγώ μάρτυρας, λέει ο Κύριος ο Θεός, και ο Παίδας, τον οποίο εξέλεξα», πρόσθεσε: «για να γνωρίσετε και να πιστέψετε και να κατανοήσετε ότι εγώ είμαι· πριν από εμένα δεν υπήρξε άλλος θεός και μετά από εμένα δεν θα υπάρξει». Εφόσον δηλαδή μία είναι η αρχή, μία θα είναι και η θεότητα, μαζί με την οποία συμπεριλαμβάνεται και η θεολογία του Μονογενούς Του. Και ο λόγος (της Γραφής), επιμένοντας στην ίδια διδασκαλία, προσθέτει: «Εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει σωτήρας εκτός από εμένα».

Αυτά δε τα λέει έχοντας προαναφέρει στα προηγούμενα το: 〈και εγώ είμαι Κύριος ο Θεός και ο παις, τον οποίο εξέλεξα〉, ώστε να μην σφάλλει και στην παρούσα περίπτωση εκείνος που συνδέει με την προκειμένη θεολογία τον λόγο περί του 〈παιδός, τον οποίο εξέλεξε〉: 〈εγώ είμαι Θεός, και δεν υπάρχει σωτήρας εκτός από εμένα, και ο παις, τον οποίο εξέλεξα〉· ⌜διότι, όπως ακριβώς ο ίδιος ονομαζόταν 〈μάρτυς〉, 〈και ο παις, τον οποίο εξέλεξε〉, έτσι θα μπορούσε να είναι αυτός και 〈Θεός σώζων〉, 〈και ο παις, τον οποίο εξέλεξε〉. Εάν δε λέει: 〈εκτός από εμένα δεν υπάρχει άλλος που να σώζει〉, δεν θα το έλεγε αυτό για να αποκλείσει το να είναι σωτήρας ο παις, 〈τον οποίο εξέλεξε〉· εξάλλου ο παρών προφήτης τον γνωρίζει ως ‹σωτήρα›, εκεί όπου λέει: «και θα τους αποστείλει ο Κύριος σωτήρα, ο οποίος θα τους σώσει, ⌝ κρίνοντας θα τους σώσει». Αλλά αν και 〈σώζει〉 ως ‹σωτήρας› ο 〈παις, τον οποίο εξέλεξα〉, λέει, εντούτοις δεν 〈σώζει ανεξάρτητα από εμένα〉, αλλά με τη δική μου συγκατάθεση και με το δικό μου νεύμα· διότι χωρίς τη δική μου βουλή 〈και εκτός από εμένα δεν υπάρχει〉 κανείς 〈που να σώζει〉.

Και πάλι προσθέτει: εάν θέλεις να ακούσεις και άλλη προφητεία του ιδίου που μας επιβεβαιώνει ότι ένας είναι ο Θεός, «Εγώ είμαι ο Θεός», λέει, «ο πρώτος, και σε όσα πρόκειται να έλθουν εγώ είμαι»· διότι το «εγώ» είναι δηλωτικό ενός προσώπου, αφού οι δύο εκφράσεις μάς φανερώνουν ένα πρόσωπο. Διότι λέγοντας «εγώ» προσθέτει και το «είμαι», ώστε μέσω των δύο μερών του λόγου, της αντωνυμίας και του ρήματος, να μαρτυρείται η μονάδα της θεότητος. Εάν δε χρειάζεται και άλλη μαρτυρία, και πάλι θα του παραθέσω τον ίδιο προφήτη να λέει: «Εγώ είμαι ο πρώτος και εγώ μετά από αυτά, και εκτός από εμένα δεν υπάρχει Θεός». Εάν ο Αστέριος θεωρεί 〈ότι ο Υιός είναι χωρισμένος καθ' υπόστασιν από τον Πατέρα ως υιός ανθρώπου〉, σκανδαλιζόμενος από την ανθρώπινη σάρκα την οποία ανέλαβε για εμάς, ας μας υποδείξει αυτόν που τα λέει αυτά· διότι και εδώ η λεγόμενη ρήση ανήκει σε ένα πρόσωπο. Ποιος είναι λοιπόν αυτός που λέει «δεν υπάρχει Θεός εκτός από εμένα»; Ας ακούσει δε και άλλη προφητεία που λέει «δεν υπάρχει δίκαιος και σωτήρας εκτός από εμένα». Εάν νομίζει ότι υπάρχουν δύο θεοί, είναι ανάγκη να ομολογήσει ότι ο έτερος δεν είναι δίκαιος ούτε σωτήρας. Εάν όμως δεν είναι δίκαιος ούτε σωτήρας, πώς μπορεί ακόμη να είναι Θεός; Διότι αποφαίνεται ότι υπάρχει ένας δίκαιος και σωτήρας. Και πάλι λέει, «Πριν από εμένα δεν υπήρξε άλλος, και μετά από εμένα δεν θα υπάρξει, εγώ είμαι ο Θεός, και δεν θα υπάρξει σωτήρας εκτός από εμένα».

Εάν πάλι κάπου φλυαρούν ορισμένοι ματαιόφρονες αποκαλώντας δεύτερο Θεό μετά από εμένα τον Υιό μου ή το Πνεύμα, δεν μπορούν να το αποδείξουν, επειδή είπα άπαξ ότι πριν από εμένα ή μετά από εμένα δεν θα υπάρξει Θεός. Εάν δε ο Υιός ή το Πνεύμα δημιουργήθηκε μετά από εμένα, σύμφωνα με τους παράφρονες, τότε πάντως δεν είναι Θεός, διότι όποιος είναι μετά από εμένα δεν είναι Θεός. Εάν πάλι δεν είναι Θεός ως προερχόμενος εκ Θεού, τότε δεν είναι ούτε Υιός. Και εάν δεν είναι ούτε Θεός ούτε Υιός, τότε ο Υιός είναι ξένος και αλλότριος, και εγώ άτεκνος και χωρίς Πνεύμα, μη έχοντας ούτε εκπόρευση του Πνεύματος ούτε κάποιον του οποίου να είμαι Πατέρας. Ω, τι βλάσφημη και πονηρή γλώσσα! Γνωρίστε λοιπόν και κατανοήστε ότι «πριν από εμένα δεν υπήρξε άλλος Θεός και μετά από εμένα δεν θα υπάρξει. Εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει σωτήρας εκτός από εμένα». Και όπως «δεν θα υπάρξει σωτήρας εκτός από εμένα», έτσι δεν θα υπάρξει και Θεός εκτός από εμένα.

Πώς λοιπόν θα πει κανείς ότι σώζονται όσοι σώζονται; Η σωτηρία δεν είναι αποτέλεσμα φυσικής ακολουθίας· διότι κανένας από τους ανθρώπους δεν μπόρεσε ποτέ να σωθεί από τον εαυτό του. Διότι λέει ο Θεός: Δεν υπάρχει άλλος σωτήρας εκτός από εμένα· διότι όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού· και πώς είναι δυνατόν αυτοί να σωθούν; Τώρα όμως, μύριες μυριάδες και χίλιες χιλιάδες αμαρτωλοί μέσα σε μία ημέρα, εάν επιστρέψουν προς τον Χριστό και αποκτήσουν κοινωνία μαζί Του, αγιαζόμενοι αμέσως, θα γνωρίσουν τον αγιασμό μέσω του οποίου σώζονται· διότι αντιλαμβάνονται ότι οι ίδιοι βρίσκονται μαζί με εκείνη την υπερούσια θεότητα. Διότι ο Χριστός γίνεται στον καθένα που πιστεύει σε Αυτόν δύναμη φρονήσεως, ισχύς γνώσεως, σθένος σοφίας, κράτος δικαιοσύνης, θεμέλιος της αγάπης προς τον Θεό και τους ανθρώπους, και ενέργεια κάθε ιερής εντολής και θείου θελήματος· μια συνειδητή και φυσική αποστροφή και μίσος κάθε κακίας, αμαρτίας, ηδονής και πονηρίας· διότι ο Χριστός είναι η ελπίδα μας και η ειρήνη μας, και χωρίς τον Χριστό όχι μόνο δεν είναι δυνατόν να κάνουμε τίποτα, αλλά και ο καθένας είναι αποξενωμένος από τον Θεό. Διότι αυτό μόνο ζητά ο Χριστός από τον καθένα που πιστεύει σε Αυτόν: να εμπιστευθεί τον εαυτό του σε Αυτόν, έχοντας την πεποίθηση ότι θα μπορέσει να σωθεί εν Αυτώ και όχι από τον ίδιο του τον εαυτό.