Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 43:19

Γι' αυτό λέει: Μη θυμάστε τα παλιά και μην αναλογίζεστε τα αρχαία. Διότι η έλευση αυτών που είναι ασυγκρίτως ανώτερα, παραδίδει ενίοτε στη λήθη το κατώτερο, και τα λαμπρά πράγματα αμβλύνουν κατά κάποιον τρόπο εκείνα που δεν έχουν τέτοια φύση, έστω κι αν προηγούνται χρονικά. Κάτι τέτοιο λέει και ο πάνσοφος Παύλος, ότι «Τώρα γνωρίζουμε εν μέρει· όταν όμως έλθει το τέλειο, το μερικό θα καταργηθεί». Διότι μεγάλα μεν και πέρα από κάθε λόγο είναι όσα επιτελέστηκαν από τον Θεό μέσω του πάνσοφου Μωυσή, υπερέχοντα όμως και ανώτερα είναι εκείνα που έγιναν μέσω της ισχύος και της υπεροχής του Σωτήρα μας. Διότι μέσω αυτού και από αυτόν έχει σωθεί το πλήθος των εθνών σε όλη την οικουμένη. Γι' αυτό σχεδόν προστάζει να λησμονούνται τα πρώτα. Και να στηρίζεται μάλλον ο νους σε εκείνα που είναι ασυγκρίτως ανώτερα και έχουν λαμπρή δόξα. Θα φτιάξω λοιπόν, λέει, δρόμο στην έρημο. Εννοείται βέβαια εδώ ως έρημος το παλαιό ξηρό και άκαρπο πλήθος των εθνών, το οποίο παρήγαγε οιονεί αγκάθια, λόγω του ότι δεν υπήρχε απολύτως κανένας σε αυτό που να είναι ευσεβής, δόκιμος και να γνωρίζει σοφά να αγαθοεργεί. Όπως άλλωστε λέει και ο ψαλμωδός: «Όλοι παρέκκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν, και δεν υπήρχε ανάμεσά τους αυτός που πράττει την καλοσύνη, δεν υπήρχε ούτε ένας».

Και ο πάνσοφος Πέτρος προσφώνησε λέγοντας: «Εσείς όμως είστε γένος εκλεκτό, βασίλειο ιεράτευμα, έθνος άγιο, λαός που αποκτήθηκε για να εξαγγείλετε τις αρετές εκείνου που σας κάλεσε από το σκοτάδι στο θαυμαστό του φως, εσείς που άλλοτε δεν ήσασταν λαός, τώρα όμως είστε λαός εν Κυρίω; <Δεν σε κάλεσα τώρα, Ιακώβ, ούτε σε έκανα να κοπιάσεις, Ισραήλ. Δεν μου έφερες πρόβατα για τα ολοκαυτώματά σου, ούτε με δόξασες στις θυσίες σου, ούτε με υπηρέτησες με τις θυσίες σου. Ούτε σε κούρασα ζητώντας σου λιβάνι, ούτε αγόρασες για μένα θυμίαμα με ασήμι, ούτε επιθύμησα το λίπος των θυσιών σου. Αλλά μέσα στις αμαρτίες σου, στα παραπτώματα και τις αδικίες σου και σε παρόμοιες πράξεις, εγώ σε προστάτευσα.> Μέσα από όσα ήδη εξετάστηκαν, δηλαδή προαναγνώστηκαν, έκανε την προαγγελία για τη διαθήκη εν Χριστώ και για τα χαρίσματά Του. Διότι είπε ότι θα ανοίξει δρόμο στην έρημο, και ποτάμια στην άνυδρη γη· για την αιτία αυτή θα ευλογηθεί από όλα τα θηρία του αγρού· και η δοξολογία θα μπορούσε να νοηθεί ως τρόπος νοητής θυσίας, και καρπός της νέας και εν Χριστώ διαθήκης. Στα προκείμενα όμως χωρία, προσπαθεί να διαβεβαιώσει τον Ισραήλ ότι λυτρώθηκε βέβαια από την Αίγυπτο, και αποσπάστηκε από την εκεί δουλεία, και απαλλάχθηκε από τους τόσο οδυνηρούς κόπους, όχι όμως για να του προσφέρει μοσχάρια και να τον προσεγγίζει με αίμα και καπνούς.

Διότι η Εκκλησία του Χριστού τρέφει πάρα πολλές και ευδόκιμες κεφαλές αγίων, οι οποίες έχουν υψωθεί μέσω των αρετών και βεβαίως είναι εξαιρετικά εύοσμες. Επειδή αναδίδουν την ευωδία του Χριστού. Ενυπάρχει δε σε αυτές και το να βρίσκονται υπεράνω της φθοράς που προέρχεται από το σαρκικό φρόνημα, όπως ακριβώς βέβαια είναι άφθαρτα το πεύκο και ο κέδρος. Είναι δε συνήθεια στη θεόπνευστη Γραφή να παρομοιάζει μερικές φορές το πλήθος των αγίων με τέτοιου είδους φυτά, και γι' αυτό είπε κάπου πάλι ο Θεός μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Και θα δημιουργήσω νερό στην έρημο, και ποταμούς στην άνυδρη γη. Θα φυτέψω στην άνυδρη γη κέδρο, και πύξο, και μυρτιά, και κυπαρίσσι, και λεύκα.» Διότι με γη ξηρή και άνυδρη παρομοιάζει τα έθνη· επειδή δεν υπήρχε σε αυτά θείος λόγος ικανός να ζωοποιεί και να προάγει την αύξηση στην ευσέβεια και στη γνώση του Θεού, αλλά αναδείχθηκαν ανάμεσά τους κέδρος και πύξος και μυρτιά και κυπαρίσσι και λεύκα, δηλαδή ψηλά και αξιοθαύμαστα φυτά, τα οποία μνημονεύει και ο θεσπέσιος Μελωδός λέγοντας: «Ο άρτος στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου, θα χορτάσουν τα δέντρα της πεδιάδας, και οι κέδροι του Λιβάνου, που φύτεψες.» Διότι, όπως γράφει ο πάνσοφος Παύλος, «είμαστε γεώργιο του Θεού». Αυτή λοιπόν η δόξα του Λιβάνου, λέει, θα δοθεί σε εσένα, δηλαδή, θα εμφανιστείς κατάφυτος από πολλές και θαυμαστές κεφαλές αγίων. Και θα γίνει αυτό, ώστε να δοξαστεί ο άγιος τόπος μου.

«Ιδού, εγώ δημιουργώ νέα πράγματα, τα οποία τώρα ανατέλλουν, και θα τα γνωρίσετε.» Γι' αυτό λοιπόν και ο ίδιος, επειδή είχε ανατραφεί με τους θείους λόγους, μας απέδειξε ότι αυτή η προφητεία έχει ήδη εκπληρωθεί στον Χριστό, λέγοντας: «Ώστε, αν κάποιος είναι στον Χριστό, είναι νέα κτίση· τα παλαιά παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν νέα.» Διότι έχουμε αναδημιουργηθεί στον Χριστό και έχουμε γίνει νέα κτίση.

Για ποιον άλλο λόγο όμως δεν θέλω να θαυμάζετε εκείνα από εδώ και στο εξής, παρά διότι κάποια άλλα, νεότερα θαύματα, τα οποία δεν υστερούν από εκείνα τα παλαιά, πρόκειται να ανατείλουν σαν το φως σε όλους τους ανθρώπους, τα οποία και θα γνωρίσετε στον κατάλληλο καιρό; Και ποια είναι αυτά; «Στην έρημο», λέγει, «θα ανοίξω οδό». Φανερώνει δε πάλι την Εκκλησία που πρόκειται να συγκροτηθεί ανάμεσα στα έθνη, η οποία ήταν «έρημη» από τη γνώση του Θεού, προτού έλθει ο Χριστός του Θεού, ο οποίος είπε: «Εγώ είμαι η οδός». Αλλά σε εκείνη την πάλαι ποτέ «έρημο», λέγει, «θα ανοίξω οδό», όπως ακριβώς έκανα πρωτύτερα στην Ερυθρά Θάλασσα.

Θα ρεύσουν δε και «ποταμοί» θείων λογίων από τη διδασκαλία του Αγίου Πνεύματος στην άλλοτε «άνυδρη» γη, όπως ακριβώς και επί Μωυσή «έρρευσαν στην έρημο ποταμοί», αλλά εκεί μεν επρόκειτο για σωματικό νερό, που ήταν ρευστή και φθαρτή ουσία, ενώ τώρα πρόκειται για την ένθεη χορηγία του λογικού και πνευματικού ύδατος. Όταν λοιπόν ανοιχθεί «οδός στην έρημο» και «ποταμοί» από τις δικές μου πηγές κατακλύσουν την «άνυδρη» χώρα, πηγές για τις οποίες ελέχθη προηγουμένως: «και θα πιείτε ύδωρ από τις πηγές του σωτηρίου», τότε ακριβώς «τα θηρία του αγρού», δηλαδή οι εξαγριωμένες ψυχές, θα μεταβληθούν από τη θηριώδη κατάσταση, αφού αλλοιωθούν από τη δύναμη του ποταμού, ώστε αυτοί οι ίδιοι οι άλλοτε «θήρες να με ευλογήσουν», πράγμα που δεν έχει γίνει ποτέ από αιώνος· διότι ούτε επί του προτέρου λαού ούτε στην Αίγυπτο ούτε κατά την έξοδο από την Αίγυπτο ούτε κατά την παραμονή στη Βαβυλώνα ιστορείται να έχει συμβεί τέτοιο γεγονός. Και αν υπήρχαν κάποιες «σειρήνες» που έθελγαν με ηδονή και δαιμονικό άσμα τις ψυχές των ανθρώπων μέσα στα πλάσματα των ποιητών, τα στολισμένα με την ωραιότητα των λέξεων, αλλά και αυτές θα μεταβληθούν και «θα με ευλογήσουν». Ακόμη δε «και οι θυγατέρες των στρουθών» ή, κατά τους υπόλοιπους ερμηνευτές, «και οι στρουθοκάμηλοι», ζώο που ζει σε ερήμους και ακατοίκητες χώρες, και αυτό, αφού ημερευθεί, θα μάθει «να ευλογεί εμένα» τον Θεό.

Απευθυνόμενος πάλι μέσω επιστολής στον Ερμάμμωνα και στους αδελφούς στην Αίγυπτο, αφού εξέθεσε πολλά άλλα για την κακοήθεια του Δεκίου και εκείνων που τον διαδέχθηκαν, υπενθυμίζει την ειρήνη στα χρόνια του Γαλλιηνού. Και τίποτα δεν είναι προτιμότερο από το να ακούσουμε τα ίδια του τα λόγια για το πώς έχουν αυτά: «Εκείνος λοιπόν, αφού πρόδωσε τον έναν από τους αυτοκράτορές του και επιτέθηκε στον άλλον, εξαφανίστηκε γρήγορα από τη ρίζα μαζί με όλη του τη γενιά, ενώ αναδείχθηκε και αναγνωρίστηκε από όλους ο Γαλλιηνός, ο οποίος είναι ταυτόχρονα παλαιός και νέος αυτοκράτορας, όντας πρώτος και παρών μετά από εκείνους. Διότι, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν στον προφήτη Ησαΐα: "Ιδού, τα αρχικά έχουν πραγματοποιηθεί, και νέα είναι αυτά που τώρα ανατέλλουν". Διότι, όπως ακριβώς ένα σύννεφο που περνά κάτω από τις ηλιακές ακτίνες και για λίγο τις επισκιάζει και ρίχνει τη σκιά του στον ήλιο και φαίνεται αυτό αντί για εκείνον, έπειτα, όταν το σύννεφο περάσει ή διαλυθεί, φαίνεται ξανά να ανατέλλει ο ήλιος που είχε ανατείλει προηγουμένως, έτσι και ο Μακριανός, αφού παρενεβλήθη και προσπάθησε να επιβληθεί στην εγκαθιδρυμένη βασιλεία του Γαλλιηνού, αυτός μεν δεν υπάρχει πλέον, επειδή ούτε και πριν υπήρχε πραγματικά, ενώ ο άλλος υπάρχει ακριβώς όπως και πριν. Και σαν να απέβαλε το γήρας η αυτοκρατορία και να καθαρίστηκε από την προηγούμενη κακότητα, τώρα ανθίζει πιο ακμαία και ακούγεται και φαίνεται από πιο μακριά και απλώνεται παντού». Στη συνέχεια, με τα ακόλουθα λόγια επισημαίνει και τον χρόνο κατά τον οποίο έγραφε αυτά: «Και πάλι μου έρχεται στον νου να παρατηρήσω τις ημέρες των αυτοκρατορικών ετών.

61. Αν λοιπόν η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά κάθε ανθρώπου που τον φοβάται, και του προσθέτει ακοή για να ακούει, και δίνει γλώσσα παιδείας ώστε να γνωρίζει πότε πρέπει να πει λόγο, ποιος άλλος είναι αυτός που στρέφει προς τα πίσω τους συνετούς και τους σοφούς του κόσμου, και αποδεικνύει μωρία τη σοφία τους, ενώ στερεώνει μόνο τα λόγια των δούλων του, παρά μόνο αυτός που κάνει νέα και παράδοξα προς δόξαν του, αυτός που χαράσσει μέσα στην έρημη και ξερή καρδιά οδό ταπεινώσεως και πραότητας, και μέσα στην άνικμη και άνυδρη διάνοια δημιουργεί ποταμούς άρρητης σοφίας, για να ποτίσει το εκλεκτό γένος του, τον λαό που έκανε δικό του, ώστε να διηγούνται τις αρετές του; Διότι προπορεύεται εκείνων που τον αγαπούν και τον φοβούνται, και εξομαλύνει τα όρη των παθών, και συντρίβει τις χάλκινες πύλες της αγνωσίας, και ανοίγει τις θύρες της δικής του γνώσεως, και τους αποκαλύπτει τους σκοτεινούς, απόκρυφους και αόρατους θησαυρούς της, για να γνωρίσουν ότι αυτός είναι Κύριος ο Θεός, ο οποίος τους αποκαλεί με το όνομα Ισραήλ.