Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 43:2

Φωνή Κυρίου, η οποία διακόπτει φλόγα πυρός. Υποδηλώνει αυτή την υπόσχεση, την οποία έδωσε στους αγίους λέγοντας: «Και εάν περάσεις μέσα από φωτιά, η φωτιά δεν θα σε κατακάψει». Φωνή Κυρίου, η οποία συγκλονίζει την έρημο. Το «συγκλονίζοντας» εδώ λέγεται πάλι με την έννοια της μεγάλης απήχησης, όπως στο: «Όταν εισήλθε ο Ιησούς, σείστηκε όλη η πόλη». Έρημο, δε, ονομάζει την Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, η οποία στο παρελθόν ήταν έρημη από τη γνώση του Θεού. Και θα συγκλονίσει ο Κύριος την έρημο Κάδης. Η λέξη Κάδης ερμηνεύεται ως «αγία». Και ως αγία νοείται η Εκκλησία του Χριστού. Φωνή Κυρίου που καταρτίζει ελάφια, και θα αποκαλύψει δρυμούς. Ελάφια μεν είναι οι άγιοι· το δε «καταρτιζομένη» χρησιμοποιείται αντί του «προετοιμάζοντος». Διότι Αυτός, αφού προετοίμασε τους αγίους Αποστόλους, τους απέστειλε, σύμφωνα με το: «Πορευθέντες, μαθητεύσατε πάντα τα έθνη». Δρυμούς αποκαλεί την Εκκλησία, επειδή στο παρελθόν ήταν μητέρα άκαρπων δέντρων. [Και στον ναό Του ο καθένας αναπέμπει δόξα.]

«Δικός μου είσαι εσύ. Και εάν διαβαίνεις μέσα από νερό, μαζί σου είμαι, και ποταμοί δεν θα σε κατακλύσουν· και εάν περάσεις μέσα από φωτιά, δεν θα κατακαείς· φλόγα δεν θα σε κατακάψει· διότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ, ο Άγιος, αυτός που σε σώζει.» Είναι αναγκαίο και τώρα να θαυμάσουμε τον φιλεύσπλαχνο Θεό. Διότι, επειδή είναι αγαθός εκ φύσεως και Δημιουργός των συμπάντων, ακόμη και αν προκύψει κάποια ανάγκη, για την αποκάθαρση των αμαρτημάτων, να υποπέσουν κάποιοι στα κινήματα της δίκαιης οργής του, γρήγορα μεταστρέφεται στο έλεος, και αυτός που πλήγωσε θεραπεύει τις πληγές, και απομακρύνει τη μάστιγα, και ανακτά αυτούς που μετανοούν, και μας ανορθώνει όταν έχουμε ολισθήσει, και σε εκείνους που έχουν περιπέσει σε παθήματα απλώνει χέρι σωτηρίας, ανασύροντάς τους από κάθε συμφορά και μεταφέροντάς τους στην ευημερία.

«Αλλά εάν διαβαίνεις μέσα από ύδωρ», λέγει, «είμαι μαζί σου». Διότι, όταν συμπαρίσταται ο Χριστός, τίποτε δεν μπορεί να βλάψει τους δικούς Του. Αντιθέτως, θα αποκτήσουν τέτοια πνευματική δύναμη, ώστε να μην υπολογίζουν κανέναν από εκείνους που έχουν τη δύναμη να τους προκαλέσουν τρικυμία. Αλλά ακόμη κι αν επέλθει ποτέ διωγμός σαν ορμητικό ρεύμα ποταμού, ακόμη κι αν έχει την ένταση του πυρός και της φλόγας, και πάλι θα νικούν, έχοντας βέβαια επίγνωση ότι ο Θεός είναι Αυτός που σώζει. Διότι συνηθίζει η Αγία Γραφή να παρομοιάζει τις επιθέσεις των πειρασμών με ποταμούς και ύδατα.

Όταν λοιπόν καταφρονούμε τον Θεό, εμείς οι ίδιοι θα προκαλέσουμε απέναντί μας τις αντίπαλες δυνάμεις, ώστε να περιπέσουμε σε ταραχή και λύπες, διαρπαζόμενοι κατά κάποιον τρόπο από αυτές και υποκύπτοντας αναγκαστικά σε δουλοπρεπή υποταγή. Διότι θα ξεσηκωθούν εναντίον μας σαν ακαταμάχητο νερό που μας παρασύρει στον όλεθρο και μας καταποντίζει στην απώλεια. «Αλλά οι ποταμοί δεν θα μας κατακλύσουν», σύμφωνα με το γεγραμμένο, ούτε «θα μας καταπιεί ο βυθός, αλλά ούτε θα μας καταποντίσει η καταιγίδα», εάν επιθυμούμε να είμαστε ευάρεστοι στον Θεό. Διότι τότε ακριβώς, αποβάλλοντας με ανδρεία τις πλεονεξίες των δαιμόνων και ελάχιστα φροντίζοντας για τη σκληρότητά τους, γεμάτοι χαρά θα πούμε: «Εάν δεν ήταν ο Κύριος μαζί μας, ας το πει τώρα ο Ισραήλ, εάν δεν ήταν ο Κύριος μαζί μας, όταν επαναστάτησαν άνθρωποι εναντίον μας, τότε θα μας είχαν καταπιεί ζωντανούς» και πάλι «Χείμαρρο διήλθε η ψυχή μας, άρα διήλθε η ψυχή μας το ακαταμάχητο νερό.» Διότι, έστω κι αν το νερό της διαβολικής επήρειας, δηλαδή ο κατακλυσμός που προκαλείται μέσω των παθών, είναι ακατανίκητο και ακαταμάχητο για τις δικές μας διάνοιες, εντούτοις διά του Χριστού θα μπορέσουμε να το αντιμετωπίσουμε.

Διότι εκείνοι που απορρίπτουν εντελώς και με τη μεγαλύτερη αμάθεια τη στοιχειώδη διδασκαλία του νόμου, πώς θα μπορούσαν να δεχθούν μέσω του Χριστού αυτόν που φέρνει τη γνώση του τέλειου αγαθού; Βλέποντας λοιπόν ο μακάριος Μωυσής τη βάτο να καίγεται αλλά να μην καταφλέγεται, ούτε καν να υποχωρεί στη φωτιά, έμεινε κατάπληκτος, αναρωτώμενος γιατί δεν κατακαίγεται η βάτος. Διότι θα μπορούσε κανείς να εκπλαγεί με την απόλυτη αναισθησία του Ισραήλ, οι οποίοι, ενώ δέχθηκαν τον νόμο από τον Θεό ως βοηθό και συμπαραστάτη, και πλούτισαν με τον φωτισμό που προέρχεται από αυτόν, έπειτα θεώρησαν το δώρο αυτό ως ανάξιο λόγου, και μη έχοντας εγκαταστήσει στον νου και την καρδιά τους αυτό που τους δόθηκε, παρέμειναν χωρίς καμία ωφέλεια· διότι εύλογα ο νους τους είναι σαν νεκρός και παγωμένος. Θα μπορούσε κανείς να πει εύλογα και για αυτούς: «Γιατί δεν κατακαίγεται η βάτος;» Διότι, διαφορετικά, θα γίνονταν μαζί με εμάς ζέοντες στο πνεύμα. ΠΑΛΛ. Πολύ σωστά μίλησες. ΚΥΡ. Φαίνεται όμως ότι το γεγονός αυτό μας υποδεικνύει μια σοφή θεώρηση και άλλων εννοιών. Διότι, καθώς οι Ισραηλίτες επρόκειτο ήδη να αναχωρήσουν από τη γη των Αιγυπτίων και να αποτινάξουν τον ζυγό της ακούσιας δουλείας, και γι' αυτό ακριβώς επρόκειτο να συγκρουστούν με τον θυμό του δυνάστη, ο Θεός έδωσε ως σημείο αυτό που συνέβαινε στη βάτο· ότι δηλαδή θα αποδειχθούν πολύ πιο δυνατοί και από την ίδια τη φωτιά, και δεν θα μπορέσουν να καταβληθούν από εκείνους που έχουν τη δύναμη να αδικούν, σύμφωνα, νομίζω, με αυτό που έχει ειπωθεί θεοπρεπώς: «Μη φοβάσαι, διότι εγώ είμαι μαζί σου. Η φλόγα δεν θα σε κατακάψει, και οι ποταμοί δεν θα σε κατακλύσουν». ΠΑΛΛ. Πολύ ευφυής ο λόγος σου. ΚΥΡ.

Κατά μίμηση των Παροιμιών. Εκείνος που πιστεύει στον Υιό του Θεού έχει ζωή αιώνια· τα βήματα εκείνου που πιστεύει στον Υιό του Θεού δεν θα υποσκελιστούν· και αν περάσει μέσα από φωτιά, η φλόγα δεν θα τον κατακάψει. Σε εκείνον που πιστεύει στον Υιό του Θεού, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του. Τα πολλά ξύλα αυξάνουν τη φλόγα, και ο φόβος του Θεού πληθαίνει τη γνώση στην καρδιά του ανθρώπου, ενώ η πρακτική εργασία στερεώνει τη γνώση. Να έχεις μεγάλη νήψη όταν σπέρνεις τον σπόρο του Κυρίου σου, μήπως ο Εχθρός αναμείξει ζιζάνια· διότι είναι συνήθειά του να κατεργάζεται το κακό μέσω του αγαθού. Ας ζητήσουμε χάρη από τον Κύριο, ώστε να μας δωρίσει γνώση και σύνεση για να βρισκόμαστε σε πνευματική εγρήγορση στα πάντα.

Εκείνους τους κατέφλεγε μεταβάλλοντας τη φωτιά σε δροσιά, ενώ αυτούς τους ελάμπρυνε το ρεύμα του ποταμού. Εκεί, αφού παρέλαβα τρεις, τους ανέδειξα τέσσερις. Για να υφάνουν τις δεκάδες των σαράντα, μύησα πριν από όχι λίγα χρόνια τέσσερις προδρόμους της τέταρτης δεκάδας. Αυτά δε προτυπώνονταν μέσω της δύναμης Εκείνου που συμπαραστάθηκε στον Αζαρία και τη συνοδεία του· ο Οποίος είναι ο αληθινός Θεός, Αυτός που είπε μέσω των Προφητών, ότι εάν σταθείς μέσα σε φωτιά, η φλόγα δεν θα σε κατακάψει.

Ας πουν και οι τρεις παίδες μέσα στο καμίνι, οι οποίοι δροσίζονταν για να μην καταφλεχθούν από τη φωτιά: «Μας δοκίμασες, Θεέ, μας πύρωσες, όπως πυρώνεται το ασήμι. Περάσαμε μέσα από φωτιά και νερό, και μας έβγαλες σε τόπο αναψυχής». Επίτρεψε και σε μένα τον Μεθόδιο να πω, Θεέ παντοκράτορα, μεγάλε, αιώνιε, Πατέρα του Χριστού, όταν κατά την ημέρα Σου διαβώ τη φωτιά ανώδυνα και αποφύγω τις ορμές των υδάτων που θα έχουν μεταβληθεί σε καυστική φύση: «Πέρασα μέσα από φωτιά και νερό, και με έβγαλες σε τόπο αναψυχής». Διότι δική Σου είναι αυτή η υπόσχεση προς εκείνους που Σε αγαπούν: «Εάν διαβαίνεις μέσα από νερό, μαζί σου είμαι και οι ποταμοί δεν θα σε κατακλύσουν· και αν διαβαίνεις μέσα από φωτιά, δεν θα κατακαείς· φλόγα δεν θα σε κατακάψει». Αλλά, βέβαια, σχετικά με την ερμηνεία του ψαλμού, αυτά είναι αρκετά. 49. Περαιτέρω πρέπει να εξεταστεί και εκείνο, σύμφωνα με το οποίο ορισμένοι, παραπλανώμενοι από πολυειδείς απάτες σαν να βρίσκονται σε ύπνο, αποφαίνονται ότι ο απόστολος έχει πει το «εγώ δε ζούσα κάποτε χωρίς νόμο», και διατείνονται ότι με τη ζωή πριν από την εντολή εννοούσε τη διαβίωση του πρωτοπλάστου στον παράδεισο πριν από τη λήψη του σώματος, όπως φανερώνουν τα όσα ακολουθούν: «εγώ όμως είμαι σάρκινος, πουλημένος στην αμαρτία»· διότι ο άνθρωπος δεν θα μπορούσε αλλιώς να εξουσιάζεται και να κυριεύεται από το κακό, έχοντας πουληθεί σε αυτό εξαιτίας της παράβασης, εάν δεν είχε γίνει σάρκινος. Επειδή η ψυχή από μόνη της, λένε, δεν μπορεί να κυριευθεί από την αμαρτία.

Διότι εγώ ο ίδιος είμαι ο Κύριος ο Θεός που σε δημιούργησα και σε έπλασα, δημιουργώντας σε μεν ως προς την ψυχή φτιαγμένη κατ' εικόνα Θεού, και πλάθοντάς σε δε ως προς το σώμα το οποίο ελήφθη «από γης» και πλάστηκε από εμένα· δίνοντας το ίδιο μου το αίμα ως λύτρο για τη δική σου σωτηρία, σε λύτρωσα και σε κάλεσα· αλλά και σε έκανα δικό μου κτήμα, ώστε εσύ μεν να είσαι δικός μου λαός, κι εγώ ο δικός σου Θεός. Έχε θάρρος, λοιπόν, εφόσον αξιώθηκες τόσα από εμένα, και βάδιζε την οδό που προστάχθηκες, και με θάρρος κήρυττε σε όλα τα έθνη παντού στη γη τον ευαγγελικό λόγο· διότι ακόμη κι αν επιτεθεί φλεγόμενο πυρ και αν ύδατα και ποταμοί κατακλύσουν, τίποτα από αυτά δεν θα σε βλάψει, εξαιτίας του ότι εγώ βρίσκομαι παντού μαζί σου. Διότι αψευδώς υποσχέθηκα το εξής: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας πάσας τας ημέρας έως της συντελείας του αιώνος». Να γνωρίζεις δε και τούτο: όπως ακριβώς εγώ λύτρωσα εσένα, τον δικό μου λαό, παραδίδοντας το τίμιό μου αίμα για τη δική σου σωτηρία, έτσι κι εσύ θα γίνεις αντάλλαγμα για εκείνους, εννοώ για τα έθνη που θα σωθούν μέσω εσού, μεταξύ των οποίων θα είναι Αιγύπτιοι και Αιθίοπες και όσοι κατοικούν στη Συήνη, αντί της οποίας οι λοιποί μεταφραστές απέδωσαν και η Σαβά.

Αυτός, λέγει, είναι «ο Θεός που κατοικεί στον κατακλυσμό», σύμφωνα με το Ψαλτήρι, και ο οποίος ομιλεί και κράζει μέσα από τα «πολλά ύδατα». «Πολλά ύδατα» δε, λέγει, είναι η πολυσχιδής γένεση των θνητών ανθρώπων, από την οποία, λέγει, βοά και κράζει προς τον αχαρακτήριστο άνθρωπο, λέγοντας: «λύτρωσε τη μονογενή μου από τα λιοντάρια». Προς αυτόν, λέγει, έχει ειπωθεί: «Δούλος μου είσαι εσύ, Ισραήλ· μη φοβάσαι· εάν διαβείς μέσα από ποταμούς, δεν θα σε κατακλύσουν· εάν περάσεις μέσα από φωτιά, δεν θα σε κατακάψει» —ποταμούς, λέγει, εννοεί την υγρή ουσία της γενέσεως, και φωτιά την ορμή και την επιθυμία προς τη γένεση— «εσύ είσαι δικός μου, μη φοβάσαι». Και πάλι, λέγει: «Εάν λησμονήσει μια μητέρα τα τέκνα της ώστε να μην τα σπλαχνιστεί» και να μην τους δώσει μαστό, «τότε κι εγώ θα σας λησμονήσω» —ο Αδάμας, λέγει, απευθύνεται στους δικούς του ανθρώπους— «αλλά και εάν ακόμη μια γυναίκα τα λησμονήσει αυτά, εγώ όμως δεν θα σας λησμονήσω· σας έχω ζωγραφίσει πάνω στα χέρια μου».

Εξαιτίας αυτών η γνώση περιορίζεται σαν σε φυλακή και δεν πείθεται με κανέναν τρόπο να υπερβεί αυτό το όριο. Η πίστη, αντίθετα, τα υπερβαίνει αυτά με εξουσία και λέει: «Εάν, λέει, περάσεις μέσα από φωτιά, δεν θα σε κατακάψει, και ποταμοί δεν θα σε κατακλύσουν», και αυτά η πίστη τα πραγματοποίησε πολλές φορές ενώπιον όλης της κτίσης. Και εάν δινόταν στη γνώση η ευκαιρία να δοκιμαστεί σε αυτά εκεί, δεν θα πειθόταν με κανέναν τρόπο.

Έπειτα, όταν άναψε η πυρά, ένα μαγικό θαύμα φανερώθηκε στα μάτια όσων έβλεπαν. Διότι η φωτιά, αφού υψώθηκε, κορυφωνόταν σχηματίζοντας ένα είδος καμάρας, και αφού πήρε χάλκινη όψη, περικύκλωσε το σώμα του μάρτυρα· δεν το διαχώρισε από τα ύδατα, αλλά το ανέδειξε λαμπρότατο. Ας πει και τώρα ο προφήτης Ησαΐας στον μάρτυρα που υπέφερε για τον Χριστό: «Ακόμη κι αν περάσεις μέσα από τη φωτιά, η φλόγα δεν θα σε κατακάψει».

ΤΙΤΛΟΣ Ζʹ. — Περί των δικαίων, και της προσευχής που αναπέμπεται από αυτούς· και ότι τους προστατεύει από τους πειρασμούς. «Προσευχήθηκε ο Αβραάμ στον Θεό, και θεράπευσε τον Αβιμέλεχ, καθώς και τη γυναίκα του και τις δούλες του, και άρχισαν να γεννούν.» «Δεν θα απομακρύνει τους οφθαλμούς Του από τον δίκαιο, και θα τους εγκαθιδρύσει νικηφόρα, και θα υψωθούν.» «Ιδού οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι σε όσους τον φοβούνται,» και τα λοιπά. «Πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων, και από όλες αυτές.» — «Οι οφθαλμοί του Κυρίου στρέφονται προς τους δικαίους, και τα ώτα Του προς τις δεήσεις τους.» «Ο Κύριος στηρίζει τους δικαίους. Γνωρίζει ο Κύριος τις,» κ.λπ. «Φυλάσσει ο Κύριος όλα τα οστά τους· ούτε ένα από αυτά δεν θα συντριβεί.» «Θα εκπληρώσει το θέλημα αυτών που Τον φοβούνται, και [θα εισακούσει] τη δέησή τους.» «Η προσευχή όσων πορεύονται με ευθύτητα είναι δεκτή από τον Θεό.» «Με τη βοήθεια προς τους δικαίους προκύπτει πολλή δόξα.» «Οι κατοικίες των δικαίων ευλογούνται.» «Η ευλογία του Κυρίου βρίσκεται πάνω στο κεφάλι του δικαίου.» «Φως υπάρχει πάντοτε για τους δικαίους.» «Ο οίκος των δικαίων έχει πολλή δύναμη.» «Ο δίκαιος θα βρίσκεται σε χαρά και σε ευφροσύνη.» «Ο δίκαιος διασώζεται από την παγίδα· αντί αυτού παραδίδεται ο ασεβής.» «Μη φοβάσαι, διότι σε λύτρωσα· σε κάλεσα με το όνομά σου· δικός μου είσαι εσύ. Και αν περάσεις μέσα από νερό, εγώ είμαι μαζί σου, και οι ποταμοί δεν θα σε κατακλύσουν· και αν περάσεις μέσα από φωτιά, δεν πρόκειται να κατακαείς.» «Μεγάλη ισχύ έχει η θερμή δέηση του δικαίου.» «Ο Κύριος γνωρίζει να ελευθερώνει τους ευσεβείς από τον πειρασμό.»

Τραπέζι που στερείται τη μνήμη του Θεού, σε τίποτα δεν διαφέρει από τη φάτνη των άλογων ζώων. ΤΙΤΛΟΣ ΚΗ΄. — Περί των δικαίων: ότι τους προστατεύει ο Κύριος. «Δεν θα αποστρέψει τα μάτια Του από τον δίκαιο, και θα τους εδραιώσει στη νίκη, και θα υψωθούν.» «Ιδού, τα μάτια του Κυρίου είναι στραμμένα πάνω σε αυτούς που Τον φοβούνται.» «Φώναξαν οι δίκαιοι, και ο Κύριος τους εισάκουσε. Πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων, αλλά από όλες θα τους λυτρώσει ο Κύριος. Ο Κύριος φυλάει όλα τα οστά τους, και κανένα από αυτά δεν θα συντριβεί.» «Η σωτηρία των δικαίων προέρχεται από τον Κύριο. Ο Κύριος στηρίζει τους δικαίους.» «Ο Κύριος φυλάει όλους όσους Τον αγαπούν.» «Οι κατοικίες των δικαίων ευλογούνται.» «Ο οίκος των δικαίων ευλογείται.» «Στον οίκο των δικαίων υπάρχει πολλή δύναμη.» «Η ευλογία του Κυρίου είναι πάνω στο κεφάλι του δικαίου. Η ευφροσύνη παραμένει στους δικαίους.» «Το φως είναι για τους δικαίους παντοτινό.» «Οι δίκαιοι ζουν πολλά έτη μέσα σε πλούτο.» «Ο δίκαιος θα ζει μέσα σε χαρά και ευφροσύνη.» «Ο δίκαιος διασώζεται από την παγίδα· και αντί αυτού παραδίδεται ο ασεβής.» «Μη φοβάσαι, διότι σε λύτρωσα· σε κάλεσα με το όνομά σου· δικός Μου είσαι εσύ, και οι ποταμοί δεν θα σε κατακλύσουν, και αν περάσεις μέσα από τη φωτιά, δεν θα κατακαείς.» «Ο Κύριος γνωρίζει να γλιτώνει τους ευσεβείς από τον πειρασμό.» Ακόμη και οι δίκαιοι περιπίπτουν σε πολλές δυσχερείς περιστάσεις· αλλά αυτές δεν αποτελούν τιμωρίες· διότι ο ενάρετος δεν τις υφίσταται εξαιτίας της αμαρτίας.