Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 43:24

Και ο πάνσοφος Πέτρος προσφώνησε λέγοντας: «Εσείς όμως είστε γένος εκλεκτό, βασίλειο ιεράτευμα, έθνος άγιο, λαός που αποκτήθηκε για να εξαγγείλετε τις αρετές εκείνου που σας κάλεσε από το σκοτάδι στο θαυμαστό του φως, εσείς που άλλοτε δεν ήσασταν λαός, τώρα όμως είστε λαός εν Κυρίω; <Δεν σε κάλεσα τώρα, Ιακώβ, ούτε σε έκανα να κοπιάσεις, Ισραήλ. Δεν μου έφερες πρόβατα για τα ολοκαυτώματά σου, ούτε με δόξασες στις θυσίες σου, ούτε με υπηρέτησες με τις θυσίες σου. Ούτε σε κούρασα ζητώντας σου λιβάνι, ούτε αγόρασες για μένα θυμίαμα με ασήμι, ούτε επιθύμησα το λίπος των θυσιών σου. Αλλά μέσα στις αμαρτίες σου, στα παραπτώματα και τις αδικίες σου και σε παρόμοιες πράξεις, εγώ σε προστάτευσα.> Μέσα από όσα ήδη εξετάστηκαν, δηλαδή προαναγνώστηκαν, έκανε την προαγγελία για τη διαθήκη εν Χριστώ και για τα χαρίσματά Του. Διότι είπε ότι θα ανοίξει δρόμο στην έρημο, και ποτάμια στην άνυδρη γη· για την αιτία αυτή θα ευλογηθεί από όλα τα θηρία του αγρού· και η δοξολογία θα μπορούσε να νοηθεί ως τρόπος νοητής θυσίας, και καρπός της νέας και εν Χριστώ διαθήκης. Στα προκείμενα όμως χωρία, προσπαθεί να διαβεβαιώσει τον Ισραήλ ότι λυτρώθηκε βέβαια από την Αίγυπτο, και αποσπάστηκε από την εκεί δουλεία, και απαλλάχθηκε από τους τόσο οδυνηρούς κόπους, όχι όμως για να του προσφέρει μοσχάρια και να τον προσεγγίζει με αίμα και καπνούς.

Διότι, λέει, δεν σημαίνουν τίποτα για εμένα τα πρόβατα των ολοκαυτωμάτων σου, ούτε βέβαια με δόξασες με τις θυσίες σου. Διότι αυτό που είναι εντελώς απαράδεκτο και προσφέρεται μάταια, πώς θα μπορούσε να γίνει προς δόξα δική μου; Αλλά ούτε με υπηρέτησες με τις θυσίες σου. Διότι εκείνος που επιδιώκει κάποιο από τα αγαθά, λέει, και γίνεται εκτελεστής των καυχημάτων της αρετής, αυτός που υποτάσσει τον αυχένα του στα δικά μου προστάγματα και είναι εργάτης των ιερών θεσπισμάτων, αυτός θα μπορούσε να λεχθεί ότι υπηρετεί τον Θεό των πάντων. Εκείνος όμως που γεμίζει καπνό από λιβάνι την αγία σκηνή και προσφέρει βόδια ή πρόβατα, σαν να έχει κατορθώσει κάτι από τα άριστα, δεν θα αποκομίσει τη δόξα της γνησιότητας. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος δεν έχει πράξει απολύτως τίποτα από όσα μου αρέσουν, επομένως η αληθινή λατρεία δεν βρίσκεται στο να θυσιάζει κανείς, αλλά στο να προαιρείται να υποτάσσει τον αυχένα του με πραότητα και αβίαστα στα θελήματα Αυτού. Διότι, λέει, όσον αφορά τη δική μου θέληση, δεν θα σε κούραζα με λιβάνια, ούτε θα χρειαζόταν να αγοράσεις για μένα θυμίαμα με ασήμι, ούτε βέβαια επιθύμησα το λίπος των θυσιών σου. Με αυτό μοιάζει και εκείνο που ειπώθηκε προς αυτούς μέσω άλλου προφήτη: «Συγκεντρώστε τα ολοκαυτώματά σας μαζί με τις θυσίες σας και φάτε κρέας, διότι δεν μίλησα στους πατέρες σας περί ολοκαυτωμάτων και θυσιών την ημέρα που τους έβγαλα από τη γη της Αιγύπτου».

Και τροφή τους ήταν το μάννα, και βάδιζαν υπό τη σκιά νεφέλης την ημέρα, και στύλου πυρός τη νύχτα. Και προηγούνταν η κιβωτός ως τύπος του Θεού, βαδίζοντας μπροστά και αναζητώντας τόπο και ανάπαυση για αυτούς· και δεν βρέθηκαν σε στέρηση κανενός από τα αναγκαία, καθώς απροσδόκητα ανέβλυζαν ύδατα για αυτούς και έπεφταν οι εχθροί. Και ενώ συνέβαιναν όλα αυτά, δέχονταν τους νόμους περί των θυσιών, και άκουγαν παντού και για καθετί από τα θεσπισμένα: «Εάν σε εισαγάγει Κύριος ο Θεός σου στη γη, την οποία ορκίστηκε στους πατέρες σου να σου δώσει», θα κάνεις τούτο και εκείνο, και θα προσφέρεις θυσίες. Επομένως, στο διάστημα των σαράντα ετών κατά το οποίο βρίσκονταν στην έρημο, προσέφεραν μεν με τη θέλησή τους θυσίες, όμως από κανέναν δεν απαιτούνταν υποχρεωτικά. Αλλά το ζήτημα αυτό τελούσε υπό αναβολή για αυτούς, μέχρις ότου εισέλθουν στη γη που είχε υποσχεθεί στους πατέρες τους. Γι' αυτόν τον λόγο λέει: Μήπως μου προσφέρατε σφάγια και θυσίες στην έρημο επί σαράντα έτη, οίκο του Ισραήλ; λέγει ο Κύριος. Αλλά σώζονταν τότε και χωρίς θυσίες, όπως λέγει πάλι μέσω άλλου προφήτη: «Δεν αγόρασες για μένα θυμίαμα με αργύριο, ούτε τα πρόβατα των ολοκαυτωμάτων σου ήταν για μένα, ούτε σε κούρασα ζητώντας σου λιβάνι». Αυτοί όμως, έχοντας και πάλι αδικαιολόγητη την αποστασία τους, ήταν ασταθείς εκείνο τον καιρό, και ατιμάζοντας τον κατά φύση και αληθινό Θεό, σήκωναν τη σκηνή του Μολώχ και το άστρο του θεού σας του Ρεμφάν.

Και αφού αυτά συντελέστηκαν κατ' αυτόν τον παράδοξο τρόπο, μάθε εσύ, ω «Ιακώβ», ότι δεν θα γίνεις άξιος της κλήσεώς μου τότε, ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «ούτε εμένα επικαλέστηκες, Ιακώβ», και σύμφωνα με τον Ακύλα και τον Θεοδοτίωνα: «και δεν με επικαλέστηκες, Ιακώβ». Διότι τα μεν άγρια «θηρία» και οι «σειρήνες» και «οι θυγατέρες των στρουθοκαμήλων θα με ευλογήσουν»· εσύ όμως, ω «Ιακώβ», δεν έπραξες τίποτε τέτοιο, αλλά ούτε καν καταδέχθηκες να με επικαλεστείς, «αλλά κουράστηκες για εμένα» σύμφωνα με τον Σύμμαχο, και σύμφωνα με τον Ακύλα και τον Θεοδοτίωνα: «διότι κουράστηκες με εμένα», καίτοι εγώ «δεν σε έκανα να κοπιάσεις». Όσα λοιπόν ενομίζετο ότι σου προκαλούν κόπους, αυτά τα έχω ήδη αποποιηθεί, λέγοντας και πρωτύτερα: «τι να το κάνω το πλήθος των θυσιών σας; λέγει ο Κύριος· είμαι πλήρης από ολοκαυτώματα κριών, και στέαρ αρνιών και αίμα ταύρων και τράγων δεν επιθυμώ». Αλλά «ούτε θυμίαμα, ούτε λίβανο, ούτε θυσίες», ούτε τίποτε άλλο από αυτά δεν ζήτησα από εσένα στους νόμους της Καινής Διαθήκης, τους οποίους διέταξα «δια του Παιδός μου», «τον οποίο εξέλεξα», αλλά ούτε και εσύ μου τα προσέφερες αυτά. Αν όμως πρέπει να πούμε την αλήθεια, έπραξες άλλα αντί άλλων· διότι «μέσα στις αμαρτίες σου στάθηκα προστάτης σου», ή σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές: «μέσα στις αμαρτίες σου με επικαλέστηκες και μέσα στις αδικίες σου».

«Ο θάνατος κατέπιε, αφού κυριάρχησε, και πάλι ο Θεός εξάλειψε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο· το όνειδος του λαού αφαίρεσε ο Θεός από όλη τη γη, διότι το στόμα του Κυρίου τα μίλησε αυτά». 〈ΛΓ΄. Του ιδίου〉. «Μην αναθυμάστε τα παλαιά και μην αναλογίζεστε τα αρχαία· διότι ιδού, εγώ κάνω νέα πράγματα τα οποία τώρα θα ανατείλουν, και θα τα γνωρίσετε, και θα ανοίξω δρόμο μέσα στην έρημο, και ποταμούς στην άνυδρη γη· και θα με δοξάσουν τα θηρία του αγρού, οι σειρήνες και οι στρουθοκάμηλοι· διότι έδωσα νερό στην έρημο για να ποτίσω το γένος μου το εκλεκτό, τον λαό μου που περιποιήθηκα (και απέκτησα), για να διηγείστε τις αρετές μου. Δεν σε κάλεσα τώρα, Ιακώβ, ούτε σε έκανα να κοπιάσεις, Ισραήλ. Δεν μου έφερες πρόβατα για τις ολοκαρπώσεις σου, ούτε με δόξασες με τις θυσίες σου· δεν με υπηρέτησες με δώρα, ούτε σε κούρασα ζητώντας λιβάνι, ούτε αγόρασες για εμένα με ασήμι θυμίαμα, ούτε το λίπος των θυσιών σου επιθύμησα, αλλά μέσα στις αμαρτίες σου και στις αδικίες σου, εγώ στάθηκα προστάτης σου». Και στη συνέχεια λέει: «Επιστρέψτε σε εμένα και θα σωθείτε εσείς από τα πέρατα της γης. Εγώ είμαι, και δεν υπάρχει άλλος».

Διότι δεν θα ήταν δυνατόν να σωθεί κανείς, εάν η φιλανθρωπία του δεν ήταν τόσο μεγάλη· δεν θα ήταν δυνατόν να διατηρηθεί στη ζωή, χωρίς να απολαμβάνει τη μεγάλη του αγαθότητα. Γι' αυτό και ο ίδιος έλεγε: Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου, και μέσα στις αμαρτίες σου στάθηκα προστάτης σου. Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος. Δες πώς φανερώνει την άφατη φιλανθρωπία του. Διότι δεν ελεεί μόνο όσους αμαρτάνουν, αλλά επιδεικνύει και ένα άλλο, διόλου μικρό, είδος φιλανθρωπίας, τη μακροθυμία, ώστε να έλθουν αυτοί σε μετάνοια και, σε συνδυασμό με τη δική του φιλανθρωπία, να σωθούν και από τον δικό τους ζήλο, αποκτώντας έτσι την παρρησία που προέρχεται από τα καλά τους έργα. Και δεν είπε απλώς Ελεήμων, αλλά και Πολυέλεος, δείχνοντας ότι αυτό το πλήθος του ελέους δεν είναι δυνατόν να μετρηθεί, αλλά υπερβαίνει κάθε ανθρώπινο λόγο. Γι' αυτό, με όσα ακολουθούν το υπέδειξε, στο μέτρο του δυνατού, προσθέτοντας και λέγοντας: Αγαθός είναι ο Κύριος προς όλους, και οι οικτιρμοί του απλώνονται σε όλα τα έργα του.

Διότι έτσι ήλθε σε εμάς, όχι αλλάζοντας τόπο (διότι πώς θα μπορούσε αυτός που βρίσκεται παντού και πληροί τα πάντα;), αλλά φανερωνόμενος σε εμάς διά της σαρκός. Αλλά επειδή ο αγώνας μας δεν είναι μόνο εναντίον των Ιουδαίων, αλλά και εναντίον των Ελλήνων και πολλών από τους αιρετικούς, ας σας αποκαλύψουμε εδώ ένα βαθύτερο νόημα, και ας εξετάσουμε γιατί άραγε ο Παύλος, ενώ είχε αναρίθμητες μαρτυρίες οι οποίες καθιστούν ανενεργό τον νόμο και την παλαιά πολιτεία, μνημόνευσε αυτή τη συγκεκριμένη. Διότι δεν το έπραξε αυτό ούτε απλώς ούτε τυχαία, αλλά με κάποιο σκοπό και με άφατη σοφία. Διότι το ότι είχε και άλλες μαρτυρίες, εκτενέστερες και ισχυρότερες, αν ήθελε να τις παραθέσει υπέρ αυτού του θέματος, όλοι θα το ομολογούσαν. Επειδή και ο Ησαΐας λέει: «Δεν έχω ευαρέσκεια σε εσάς· είμαι χορτασμένος από ολοκαυτώματα κριών, και λίπος αρνιών και αίμα ταύρων και τράγων δεν επιθυμώ, ούτε καν όταν έρχεστε να εμφανιστείτε ενώπιόν μου. Διότι ποιος τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας; Εάν μου προσφέρετε σεμίδαλι, είναι μάταιο· το θυμίαμα είναι βδέλυγμα για εμένα». Και αλλού πάλι: «Δεν σε κάλεσα τώρα, Ιακώβ, ούτε σου προκάλεσα κόπο, Ισραήλ, δεν με εδόξασες με θυσίες, ούτε με υπηρέτησες με τα δώρα σου, ούτε σου προκάλεσα κόπο με λιβάνι, ούτε αγόρασες για χάρη μου θυμίαμα με ασήμι». Και ο Ιερεμίας πάλι: «Γιατί μου φέρνεις λιβάνι από τη Σαβά και κιννάμωμο από μακρινή γη; Τα ολοκαυτώματά σας δεν με ευχαρίστησαν».