Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 43:25

Σε κανέναν άλλον, λοιπόν, δεν ανήκε το έργο να μας εισαγάγει πάλι εκεί από όπου εκδιωχθήκαμε, παρά στον ίδιο τον Κύριο, ο οποίος είχε τοποθετήσει τα Χερουβίμ για να φυλάττουν την οδό του ξύλου της ζωής. Διότι σε κανέναν άλλον δεν ανήκε το έργο να μας ανακαλέσει από την απέναντι κώμη στην επουράνια πόλη, παρά σε αυτόν που είχε εκδώσει την απόφαση εναντίον μας. Έτσι, λοιπόν, θα κατανοηθεί και το σχετικό με την όνο και τον πώλο, ότι δηλαδή συμβολίζουν ολόκληρη την ανθρωπότητα. Διότι η Θεία Γραφή χρησιμοποιεί υποδείγματα. Επειδή, αν αναφερθώ στην Εκκλησία, υποδηλώνω τον άνθρωπο· και αν μνημονεύσω τον Αδάμ, ομολογώ ταυτόχρονα ολόκληρη την ανθρωπότητα. Διότι για τον λόγο αυτόν ήλθε στη γη ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός, για να επιστρέψει το πλανεμένο και, αφού αναζητήσει το χαμένο, να το βρει. Διότι αυτός είναι «που λύνει τους δεσμευμένους και ανορθώνει τους συντριμμένους» και ανακαλεί όσους εξέπεσαν και λυτρώνει τους αιχμαλώτους. Προαναγγέλλοντας δε αυτό και ο θεοφόρος Δαβίδ ψάλλει στους Ψαλμούς λέγοντας: «Επίστρεψε, Κύριε, την αιχμαλωσία μας, όπως τους χειμάρρους στον νότο». Αυτός είναι που καταυγάζει και το σκοτάδι, για τον οποίο έχει γραφτεί: «Γαλιλαία των εθνών, ο λαός που κάθεται στο σκοτάδι, είδατε φως μέγα». Διότι, αφού η παρουσία του Σωτήρα καταύγασε τα σύμπαντα, λύνονται πλέον η όνος και ο πώλος από τα δεσμά. Επειδή αυτός σήκωσε και τις αμαρτίες μας, όπως λέει μέσω του προφήτη: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου». Ας προσφέρουμε, επομένως, και εμείς το αγαθό στην ίδια μας την ψυχή.

Περί αφέσεως αμαρτημάτων. Είναι ίδιον του Θεού να συγχωρεί αμαρτίες, καθώς ο ίδιος λέει τούτο: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου»· και, «Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· εάν δε είναι σαν το κατακόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί». Επειδή δε ο Ιησούς, ο Θεός και Υιός του Θεού, συγχωρεί τις αμαρτίες στον παραλυτικό, λέγοντας: «Τέκνο, σου έχουν συγχωρεθεί οι αμαρτίες», γι' αυτόν τον λόγο θεωρήθηκε από τους Ιουδαίους, οι οποίοι δεν τον γνώριζαν ως Θεό, ότι δυσφημεί, και έλεγαν ότι: «Αυτός βλασφημεί· σε κανέναν δεν ανήκει να συγχωρεί αμαρτίες, παρά μόνο στον Θεό». Ο δε Κύριος, εμφυσώντας στους αγίους αποστόλους, είπε: «Λάβετε Πνεύμα Άγιο· αν συγχωρήσετε τις αμαρτίες κάποιων, τους έχουν συγχωρεθεί».

Και ότι ήταν αληθινά βαρύς, το ομολόγησαν ξεκάθαρα οι θεσπέσιοι μαθητές· διότι έλεγαν: «Τώρα λοιπόν γιατί πειράζετε τον Θεό, με το να επιθέσετε ζυγό στον τράχηλο των μαθητών, τον οποίο ούτε οι πατέρες μας ούτε εμείς μπορέσαμε να βαστάξουμε;» Επειδή λοιπόν οι μεν Έλληνες βρίσκονταν υπό την αμαρτία ως αγνοούντες τον Δημιουργό, οι δε Ιουδαίοι ως ένοχοι για την παράβαση του νόμου, υπήρξε απολύτως αναγκαίος για όσους βρίσκονταν στη γη ο Χριστός που δικαιώνει· διότι έχουμε δικαιωθεί «όχι από έργα δικαιοσύνης τα οποία κάναμε εμείς, αλλά σύμφωνα με το πολύ του έλεος»· διότι αυτός ήταν που έλεγε και παλαιότερα μέσω της φωνής των προφητών: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου και δεν πρόκειται να τις θυμηθώ πλέον». Η χάρη όμως που δικαιώνει επεκτείνεται σε όλους εξίσου, εννοώ Ιουδαίους και Έλληνες, επειδή όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού. Ως δόξα του Θεού θα μπορούσε εύλογα να νοηθεί το να μην γνωρίζει ούτε να έχει εκ φύσεως την ικανότητα να σφάλλει. Αλλά σίγουρα κάθε δημιουργημένη κτίση υπολείπεται από τα μεγαλεία της θεότητας· διότι παρεκτράπηκαν ακόμη και ορισμένοι από τους αγγέλους. Όμως ο Θεός και Πατέρας ευδόκησε «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στον Χριστό», ο οποίος δικαιώνει δωρεάν με τη χάρη του· διότι έχει τεθεί ως ιλαστήριο μέσω της πίστης στο δικό του αίμα. Επειδή, λοιπόν, προσέφερε το δικό του αίμα ως αντάλλαγμα για τη ζωή όλων, έσωσε την οικουμένη, και κατέστησε ίλεω και ευμενή προς εμάς τον εν τοις ουρανοίς Πατέρα και Θεό. Πού είναι λοιπόν η καύχηση;

Διότι αυτό που δεν είναι ομοούσιο με τον κατά φύση Θεό, πώς είναι δυνατόν να μην εκπέσει εντελώς από το να είναι αληθινός Θεός; Επειδή όμως ο μακάριος Βαπτιστής είναι απολύτως αξιόπιστος και αξιολογότατος, και μαρτυρεί ότι «αυτός είναι ο Υιός του Θεού», θα ομολογήσουμε ότι ο Υιός είναι οπωσδήποτε αληθινός Θεός και προέρχεται από την ουσία του Πατρός. Διότι αυτό σημαίνει για εμάς το όνομα της υιότητας και τίποτε άλλο. <Την επόμενη ημέρα στεκόταν πάλι ο Ιωάννης και δύο από τους μαθητές του, και βλέποντας τον Ιησού να περπατά λέει: Ίδε ο αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου.> Ήδη από πριν τον είχε υποδείξει ο μακάριος Βαπτιστής. Αλλά ιδού και πάλι επαναλαμβάνοντας τον ίδιο λόγο, υποδεικνύει τον Ιησού στους μαθητές του, και τον ονομάζει αμνό του Θεού και λέει ότι σηκώνει την αμαρτία του κόσμου, φέρνοντας σχεδόν στη μνήμη των ακροατών του εκείνον που λέει στους προφήτες: «Εγώ είμαι, εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου, και δεν πρόκειται να τις θυμηθώ». Και δεν κάνει μάταια την ίδια εξήγηση περί του Σωτήρος επαναλαμβάνοντάς την ο Βαπτιστής. Διότι είναι έργο της διδασκαλικής αρετής να εμφυτεύει στις ψυχές των μαθητών τον λόγο που δεν έχει γίνει ακόμη αποδεκτός, μη διστάζοντας να τον επαναλάβει, αλλά δείχνοντας μακροθυμία προς όφελος εκείνων που εκπαιδεύονται.

Το δε «Εγώ» είναι εκείνος, λέει, για τον οποίο έχει γραφτεί στους προφήτες: «Φωτίζου, φωτίζου, Ιερουσαλήμ, διότι έφθασε το φως σου και η δόξα του Κυρίου ανέτειλε επάνω σου». Διότι «εγώ είμαι», λέει, «αυτός που από παλιά σε πρόσταζε να βαδίσεις προς την απομάκρυνση των ασθενειών της ψυχής, και που υποσχόταν τη θεραπεία από αγάπη λέγοντας: Επιστρέψτε, υιοί που επιστρέφετε, και θα ιατρέψω τα συντρίμματά σας». «Εγώ είμαι αυτός που είπε ότι θα σου χαρίσει από παλιά τη θεοπρεπή χρηστότητα και την ασύγκριτη ανεξικακία, γι' αυτό και φώναζε: Εγώ είμαι, εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου και δεν θα τις θυμηθώ πλέον». «Εγώ είμαι», λέει, «αυτός που και μέσω του προφήτη Ησαΐα έλεγε: Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις καρδιές σας απέναντι στα μάτια μου· παύστε από τις πονηρίες σας, και ελάτε να διαλεχθούμε, λέει ο Κύριος· και εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το κατακόκκινο χρώμα, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι, και εάν είναι σαν το κόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί». «Εγώ είμαι», λέει, «για τον οποίο πάλι κάπου αναφέρει ο ίδιος ο προφήτης Ησαΐας: Ανέβα σε ψηλό βουνό εσύ που ευαγγελίζεσαι τη Σιών, ύψωσε με δύναμη τη φωνή σου εσύ που ευαγγελίζεσαι την Ιερουσαλήμ· υψώστε, μη φοβάστε· ιδού ο Θεός σας, ιδού ο Κύριος έρχεται με δύναμη, και ο βραχίονας με κυριαρχική εξουσία· ιδού ο μισθός του μαζί του, και το έργο του ενώπιόν του».

Διότι κανείς δεν δικαιώνεται μέσω του νόμου, σύμφωνα με τα λόγια του θεσπέσιου Παύλου. Γράφει, λοιπόν, και λέει τόσο για τον εαυτό του όσο και για τους άλλους αποστόλους, δηλαδή για όσους από τους περιτμημένους πίστεψαν: «Εμείς είμαστε εκ φύσεως Ιουδαίοι και όχι αμαρτωλοί από τα έθνη. Γνωρίζοντας όμως ότι ο άνθρωπος δεν δικαιώνεται από τα έργα του νόμου, παρά μόνο μέσω της πίστεως στον Ιησού Χριστό, και εμείς πιστέψαμε στον Χριστό Ιησού, για να δικαιωθούμε μέσω αυτού.» Μη νομίσεις, λοιπόν, λέει, ότι θα μπορέσεις ποτέ να αναδείξεις τον εαυτό σου ελεύθερο από τα εγκλήματα της φαυλότητας μέσω θυσιών και καπνών. Αλλά μάλλον να γνωρίζεις ότι εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου και δεν πρόκειται να τις θυμηθώ ξανά.

Κατακρίθηκε λοιπόν ως αλαζόνας και ψεύτης, διότι κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, και όλοι σφάλλουμε σε πολλά. Ο τελώνης όμως γνώριζε και ομολογούσε τις δικές του αμαρτίες. Διότι στεκόταν χτυπώντας το στήθος του και λέγοντας: «Ο Θεός, ας είσαι ίλεως σε εμένα τον αμαρτωλό». Δικαιώθηκε λοιπόν, επειδή ομολόγησε τις πτώσεις του και δεν απέκρυψε τον ρύπο της βδελυγμίας που υπήρχε μέσα του, για να καθαριστεί. <Οι πατέρες σας πρώτοι, και οι άρχοντές σας, αμάρτησαν σε εμένα. Και οι άρχοντες μόλυναν τα άγιά μου· και παρέδωσα τον Ιακώβ στην απώλεια και τον Ισραήλ στον ονειδισμό.> Λέγοντας: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου και δεν θα τις θυμηθώ πλέον», αντιλήφθηκε ότι ίσως κάποιοι θα αντιδράσουν στα λεγόμενα και θα πουν: Αν τίμησες με αμνηστία τον Ισραήλ, αν υπήρξε σε αυτόν πάρα πολλή γαλήνη, αν καθαρίστηκε από τους ρύπους, και ξέπλυνε τους μολυσμούς των παλαιών εγκλημάτων, πώς ή για ποια πράγματα του ζητήθηκε ευθύνη, εξολοθρευόμενος από τα ξίφη των εχθρών· έπειτα, αφού έγινε αιχμάλωτος πολέμου, και εγκατέλειψε την πατρίδα του, και υποτάχθηκε στα χέρια και στον ζυγό των κατακτητών; Διότι παραδόθηκε στους πολεμιστές που ήρθαν από τη Βαβυλώνα. Απολογείται λοιπόν λέγοντας το «Ας κριθούμε», και λέει ότι οι ίδιοι έγιναν, και για αυτό είναι υπαίτιοι και πρόξενοι αυτού του κακού στα ίδια τους τα κεφάλια. Διότι «οι πατέρες σας», λέει, «και οι άρχοντές σας αμάρτησαν σε εμένα». Και δεν κατηγορεί απλώς τους προγόνους λέγοντάς μας αυτά.

Όπως είναι αυτό που ειπώθηκε μέσω της φωνής του Αββακούμ, ή μάλλον που ειπώθηκε προς αυτόν από τον Θεό: «Ακόμη λίγο, ακόμη λίγο, και ο ερχόμενος θα έλθει, και δεν θα καθυστερήσει». Διότι οι ελπίδες των αγαθών, επειδή τις διψούν εκείνοι που τις προσδοκούν, με την καθυστέρηση τους φθείρουν. Γι' αυτόν τον λόγο λέει ότι πλησιάζει τη δικαιοσύνη Του. Και αν βέβαια θελήσουμε να αποδώσουμε τους λόγους αυτούς στο πρόσωπο του Θεού και Πατέρα, λέμε ότι αποκαλεί τον Υιό δικαιοσύνη Του. Διότι δικαιωθήκαμε εν Αυτώ, και όχι από έργα δικαιοσύνης που κάναμε εμείς, αλλά κατά το πολύ Του έλεος. Επειδή ήλθε σε αυτόν τον κόσμο, όχι για να τον κρίνει, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' Αυτού. Και σώθηκε όχι με άλλον τρόπο, παρά μόνο με πολλή πραότητα. Διότι είπε: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου και δεν θα τις θυμηθώ πια». Και πάλι: «Και εσύ, Ισραήλ, μην με ξεχνάς. Διότι ιδού, εξάλειψα σαν σύννεφο τις ανομίες σου, και σαν σκοτάδι τις αμαρτίες σου». Ψάλλει δε και ο Δαβίδ, και μάλιστα λέει προς Αυτόν: «Ευδόκησες, Κύριε, τη γη Σου, απέστρεψες την αιχμαλωσία του Ιακώβ, συγχώρησες τις ανομίες του λαού Σου, σκέπασες όλες τις αμαρτίες τους». Επομένως, με τη δικαιοσύνη του Θεού και Πατέρα, δηλαδή με τον Χριστό, σωθήκαμε και αγιαστήκαμε, ξεπλένοντας τους ρύπους της φαυλότητας.

Διότι η προσκύνηση δεν γίνεται πλέον στην Ιερουσαλήμ, εφόσον έπαυσε η σκιά του Νόμου, σύμφωνα με το: «Θα τον προσκυνήσει ο καθένας από τον τόπο του»· και η προσκύνηση γίνεται εν πνεύματι και αληθεία, με την επιτέλεση έργων κατάλληλων για την προσκύνηση του Θεού, εφόσον το όνομά του έχει επικληθεί σε αυτούς. Αυτά αποτελούν προφητεία για τον παρόντα καιρό, κατά τον οποίο ο Θεός των όλων υμνείται σε όλα τα έθνη, και ο Δεσπότης Χριστός ονομάζεται Ύψιστος από όλους. <Εκεί θα ευφρανθούμε εξαιτίας του.> (A f. 330 b. Κυρίλλου και Αθανασίου.) Κατά το πνευματικό νόημα, εκεί θα συμβασιλεύσουμε με τον Χριστό, όταν θα βασιλεύσει στον νέο αιώνα, και θα ευφρανθούμε μαζί του· ευφραινόμαστε δε με εκείνον που έκανε τα δύσκολα εύκολα. —Διότι εκεί σφογγίζεται το δάκρυ μας, εκεί μας απαλλάσσει από κάθε λύπη, προσφωνώντας μας φιλάνθρωπα και λέγοντας: «Εγώ είμαι, εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου, και δεν πρόκειται να τις θυμηθώ». <Αυτοί που παραπικραίνουν ας μην υπερηφανεύονται εντός τους.> (E f. 121 b, F f. 96 b) Ως αυτούς που παραπικραίνουν ονομάζει τους Ιουδαίους. —Δηλαδή, ας μην υπερηφανεύεται και τώρα ο υπερόπτης λαός, δηλαδή ο Ισραήλ, και ας μη σηκώνει ψηλά το φρύδι του με αλαζονεία απέναντι στο πλήθος των εθνών.

Το προφητικό Πνεύμα προφητεύει την ομολογία όλων των εθνών στον Χριστό, και, χαιρόμενο με τη σωτηρία της οικουμένης, επαναλαμβάνει πολλές φορές τα ίδια, απολαμβάνοντας ευφροσύνη μέσα από τη συνεχή διήγηση. Λέει, λοιπόν, ότι αρμόζει σε όλους τους λαούς και τα έθνη της οικουμένης να ευφραίνονται, να πανηγυρίζουν και να διηγούνται τις δικές Σου ευεργεσίες. Διότι γνώρισαν ότι κανένα από τα όντα δεν είναι απροστάτευτο, αλλά Εσύ είσαι ο κριτής των πάντων, που εκφέρεις δίκαιες αποφάσεις, και οδηγείς μεν τους πλανημένους προς την αλήθεια, ενώ τιμωρείς όσους δεν θέλουν να πεισθούν. Αφού, λοιπόν, έγινε γνωστή η οδός σε όσους βρίσκονται στη γη, και το σωτήριο έργο του Θεού σε όλα τα έθνη, τα έθνη, ελευθερωμένα από κάθε κακία και από την απάτη της πολυθεΐας, ευφραίνονται κατορθώνοντας την ηθική αρετή, και αγάλλονται επειδή έλαβαν τη γνώση του Θεού. Λαοί δε και έθνη, εκ παραλλήλου, είναι οι ίδιοι. [<Ας ευφρανθούν και ας αγαλλιάσουν τα έθνη.> Και πάλι, καθώς ο ένας από αυτούς, ο λαός των Εβραίων, εξομολογείται στον Θεό που λέει: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου· γι' αυτό λέγε πρώτος εσύ τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς», ο άγιος, λαμβάνοντας το πρόσωπο αυτού του λαού, λέει: Στον Θεό φανέρωσα τις αμαρτίες μου και την ανομία μου δεν έκρυψα.

Δεν φάνηκε ακόμα το δικό σου δάκρυ, και ο Θεός έχει ήδη αποδειχθεί φιλεύσπλαχνος. Αυτός, λοιπόν, που δεν αρνείται να ελεήσει αυτούς που δεν έχουν κλάψει ακόμα, πώς δεν θα ευφράνει εύκολα όσους μετανοούν; Ας ακούσουν, επομένως, οι Πατέρες που βρίσκονται ανάμεσά σας, οι πατέρες των αγίων θυσιαστηρίων, οι ιερείς και οι λειτουργοί. «Σαλπίστε με σάλπιγγα στη Σιών, αγιάστε νηστεία, κηρύξτε θεραπεία, συγκεντρώστε τον λαό, αγιάστε την Εκκλησία, εκλέξτε πρεσβυτέρους· συγκεντρώστε τα νήπια που θηλάζουν μαστούς. Ας βγει ο νυμφίος από τον νυμφώνα του και η νύφη από τον παστό της. Ανάμεσα στον πρόναο και στο θυσιαστήριο θα κλάψουν οι ιερείς που λειτουργούν στον Κύριο και θα πουν: Σπλαχνίσου, Κύριε, τον λαό σου και μην παραδώσεις την κληρονομιά σου σε ονειδισμό, για να μην πουν ανάμεσα στα έθνη: Πού είναι ο Θεός τους;» Έτσι, όταν Τον πλησιάσουμε χωρίς καθυστέρηση, θα μας δεχτεί και θα μας ελεήσει πλουσιοπάροχα λέγοντας: «Εγώ είμαι, εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου, και δεν πρόκειται να τις θυμηθώ». Μήπως θα είναι με κάποιον τρόπο σκληρός απέναντί μας Εκείνος «ο οποίος», σύμφωνα με τον Παύλο, «δεν λυπήθηκε ούτε τον ίδιο Του τον Υιό, αλλά Τον παρέδωσε για χάρη όλων μας;» Επειδή λοιπόν οι παλαιότεροι βρίσκονταν σε τέτοιες αμαρτίες, επικρατούσε, για να το πω έτσι, ο διάβολος σε ολόκληρη την υφήλιο. Και κυριαρχούσε έτσι πάνω μας η αμαρτία, και κατέστρεφε ολόκληρο το ανθρώπινο γένος, ώστε να μη φαίνεται πουθενά αυτός που πράττει το αγαθό· μάλλον δε γενικά «δεν υπήρχε», όπως λέει ο Ψαλμωδός, «ούτε ένας».

Επειδή δε ο Δημιουργός των πάντων μας ελέησε ενώ ήμασταν πεσμένοι, και αφού κάθε κακό είχε φτάσει στο έσχατο σημείο, παρηγορούσε λέγοντας δια των αγίων προφητών: «Μη φοβάσαι που ντροπιάστηκες· να μην αισθάνεσαι καμία ντροπή που χλευάστηκες. Εγώ είμαι, εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου και δεν πρόκειται πλέον να τις θυμηθώ.» Έστειλε σε εμάς από τον ουρανό τον μονογενή Θεό Λόγο, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα και από το σπέρμα του Αβραάμ, ώστε, αφού ομοιώθηκε σε όλα με τους αδελφούς του, να νεκρώσει την αμαρτία μέσα στη σάρκα, και, γεμίζοντάς μας με πνευματική ευρωστία, να αναμορφώσει δι' εαυτού και εν εαυτώ τη φύση στην αρχική της κατάσταση, και αφενός να την καταστήσει απρόσβλητη στις αμαρτίες, αφετέρου δε να την προετοιμάσει ώστε να γίνει ανώτερη από τον όλεθρο και τη φθορά. Γνωρίζοντας αυτό, ο σοφός Παύλος μάς γράφει: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, το έπραξε ο Θεός, ο οποίος, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας και για την αμαρτία, καταδίκασε την αμαρτία στη σάρκα, ώστε η δικαίωση του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς, οι οποίοι δεν πολιτευόμαστε κατά σάρκα, αλλά κατά πνεύμα.» β΄.

ΑΛΛΟ. Ο Λόγος του Θεού, υποσχόμενος σε εμάς την άφεση μέσω της πίστεως, λέει μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου, και δεν πρόκειται πλέον να τις θυμηθώ.» Επειδή δε ήταν ήδη παρών, και γεννήθηκε μέσω της αγίας Παρθένου, και εμφανίστηκε στη γη, όπως έχει γραφτεί, και συναναστρεφόταν με τους ανθρώπους, τον υποδεικνύει σε όσους τον έβλεπαν ο κήρυκας και πρόδρομος, και μάλιστα ο μακάριος Βαπτιστής λέει: «Ιδού ο αμνός του Θεού, που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου.» Εάν λοιπόν, σύμφωνα με κάποιους, ο Χριστός πρόκειται να γίνει ανώτερος του Ιωάννη στη βασιλεία των ουρανών, και τρέφει ελπίδες για αυτό το βραβείο, τότε προφανώς δεν βρισκόταν σε κατώτερη θέση, αλλά σε ισότητα, σύμφωνα με τη λογική. Έπειτα πώς εκείνοι που βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο διαφέρουν τόσο πολύ μεταξύ τους, ώστε ο μεν ένας να μπορεί να αφαιρεί την αμαρτία του κόσμου και να το πράττει αυτό με απόλυτη εξουσία, ενώ ο άλλος να έχει ανάγκη από εκείνον που καθαρίζει και αγιάζει; «Διότι εγώ», λέει, «έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα». Επειδή όμως το ανώτερο δεν διακρίνεται σε αυτούς που έχουν ανάγκη από κάποιον, αλλά σε εκείνους που χορηγούν, και ο μεν, ως Θεός, συγχωρεί αμαρτίες, ενώ ο άλλος δεν μπορεί με κανέναν τρόπο να το κάνει αυτό, άρα δεν είναι ίσος με εκείνον από τον οποίο διαφέρει τόσο πολύ.

Ας σκεφτούμε, λοιπόν, ως εξής: Υπάρχουν σε εμάς νόμοι των επίγειων αρχόντων, οι οποίοι επιβάλλουν ή απαγορεύουν στους πάντες παντού το τι πρέπει να πράττουν και τι όχι· αλλά κανείς δεν θα μπορούσε να διαφύγει τις ποινές για τις παραβάσεις του, εκτός εάν η επιείκεια του βασιλιά τού παραχωρούσε την άφεση. Κατά τον ίδιο τρόπο, λοιπόν, εκείνος που αθέτησε τους θείους νόμους δεν θα μπορούσε να γίνει καθαρός, αν δεν έχει αποκτήσει αυτό το δώρο με το θείο θέλημα. Διότι, αν βέβαια έχουμε παραβεί τους νόμους της φωτιάς ή του νερού, και η έννοια της αμαρτίας αφορά σε αυτά, τότε ας ξεπλύνει το νερό την κατηγορία, ας καταλύσει τον ρύπο η φωτιά, και ας συγχωρούν με τη δική τους εξουσία τα εγκλήματα σε όποιους αυτά επιλέγουν. Αν όμως είναι αληθινός εκείνος που λέει προς τον Θεό: «Σε εσένα μόνο αμάρτησα, και το πονηρό ενώπιόν σου έπραξα» –διότι ένας είναι ο νομοθέτης και κριτής– γιατί άραγε, εγκαταλείποντας τον Κύριο που έχει την εξουσία να τιμωρεί και να συγχωρεί, ολισθαίνουν σε αντιλήψεις που ταιριάζουν σε γριές, αποδίδοντας στη φωτιά και στο νερό τη δύναμη να τους απαλλάσσουν από τις κατηγορίες; Μακριά από αυτήν την απερισκεψία, άνθρωπε· πλησίασε μόνο τον κατά φύσιν Θεό, και θα τον ακούσεις αμέσως να λέει: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου για χάρη μου, και δεν πρόκειται να τις θυμηθώ».

Βλέπεις πώς και στα προκείμενα, από τη μία πλευρά, στην «έρημο» και στα «θηρία» που βρίσκονται σε αυτήν, ευαγγελίζεται ελπίδες αγαθών, ενώ από την άλλη ελέγχει για ασέβειες τον λαό της περιτομής, τον οποίο αποκαλεί τώρα «Ιακώβ» και «Ισραήλ»· τον ονομάζει έτσι, απλώς με ξηρά ονόματα, χωρίς να τον αποκαλέσει ούτε «δούλο» του ούτε «εκλεκτό», πράγμα που έκανε στην περίπτωση του ανώτερου τάγματος. Εντούτοις, αφού έλεγξε τους παρεκτραπέντες, τους παροτρύνει και τους προτρέπει να επιστρέψουν, υποσχόμενος ότι θα συγχωρήσει τα αμαρτήματά τους εφόσον μετανοήσουν. Γι' αυτό λέει: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου και δεν πρόκειται να τις ξαναθυμηθώ. Εσύ όμως θυμήσου» σε ποια κατάσταση έχεις βρεθεί. Διότι είναι ωφέλιμη η ανάμνηση των προηγούμενων αμαρτημάτων, όταν αυτή εξαγορεύεται μέσω της εξομολόγησης. Γι' αυτό και προσθέτει: «Πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου». Διότι, πράττοντας αυτό, «θα δικαιωθείς», επειδή «ο δίκαιος είναι ο ίδιος κατήγορος του εαυτού του αρχίζοντας τον λόγο». Να γνωρίζεις ωστόσο ότι από τους «πατέρες» σου γεννήθηκες αμαρτωλός, και «οι άρχοντές» σου ανά τους καιρούς «ασέβησαν απέναντί μου». Αντί δε της φράσης «και οι άρχοντές σας ανόμησαν απέναντί μου», ο Ακύλας και ο Σύμμαχος απέδωσαν: «και οι ερμηνευτές σου». Έπειτα λέει: «Και οι άρχοντές σου μόλυναν τα άγιά μου».

Το ότι δε αυτήν την κατάσταση απαιτεί από εμάς ο Θεός, άκουσέ τον να λέει: Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου, και δεν πρόκειται να τις θυμηθώ· εσύ όμως να τις θυμάσαι, και ας κριθούμε, λέει ο Κύριος· πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς. Δεν περιμένει ο Θεός να περάσει χρόνος μετά τη μετάνοια· είπες την αμαρτία σου, δικαιώθηκες· μετανόησες, ελεήθηκες. Δεν είναι ο χρόνος που παρέχει την απαλλαγή, αλλά ο τρόπος του μετανοούντος σβήνει την αμαρτία· μπορεί κάποιος, ενώ έχει προσκαρτερήσει για πολύ χρόνο, να μην επιτύχει τη σωτηρία, και κάποιος που εξομολογήθηκε γνήσια μέσα σε λίγο χρόνο να αποβάλει την αμαρτία.

Διότι, όπως ακριβώς αυτόν η μνήμη των αμαρτημάτων τον δικαίωσε, έτσι εκείνον η μνήμη των κατορθωμάτων τον οδήγησε στην απώλεια. Και στους Ιουδαίους επίσης αυτά ακριβώς συμβουλεύει ο Θεός, λέγοντας τα εξής: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου, και δεν θα τις ενθυμηθώ· εσύ όμως να τις ενθυμείσαι».

Είδες τον προφήτη να βοά και να λέει: «Διότι την ανομία μου εγώ γνωρίζω»; [Διότι ούτε μετά την άφεση που μου χάρισες δεν παρέδωσα στη λήθη την αμαρτία, αλλά διαρκώς βλέπω τις εικόνες των κακών μου πράξεων και τις παρανομίες που τόλμησα να διαπράξω, και τη νύχτα τις ονειρεύομαι και την ημέρα τις φαντάζομαι,] «Διότι την ανομία μου εγώ γνωρίζω, και η αμαρτία μου είναι ενώπιόν μου διαπαντός». Ω, ευγένεια ψυχής! Δεν παρέδωσε στη λήθη την ανάμνηση της αμαρτίας, αλλά, καίτοι είχε συγχωρηθεί, την κατέγραψε. Σαν σε εικόνα, μέσω της συνειδήσεώς του έβλεπε κάθε μέρα τη γυναίκα με την οποία μοίχευσε, έβλεπε κάθε μέρα τη σήψη. «Και η αμαρτία μου είναι ενώπιόν μου διαπαντός». Εγώ τη βλέπω, Εσύ να μην τη δεις· εγώ την καταγράφω, Εσύ εξάλειψέ την. Διότι πρόσεξε τι συμβαίνει. Εάν εσύ τη θυμάσαι, ο Θεός δεν θα τη θυμηθεί· εάν εσύ την ξεχάσεις, ο Θεός θα τη θυμηθεί. [«Διότι εγώ είμαι», λέει ο ίδιος μέσω του προφήτη, «αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου, και δεν θα τις θυμηθώ πλέον· εσύ όμως να τις θυμάσαι».] Γιατί εγώ να τις θυμάμαι;

Για να γίνεις ευγνώμων, για να γνωρίζεις τι σου συγχώρησα. Διότι, εάν πάντοτε ενθυμείσαι τον όγκο της αμαρτίας, πάντοτε θα ενθυμείσαι και το μέγεθος της ευεργεσίας. Σου συγχώρησα, λέγει, αλλά να μη λησμονήσεις τη χάρη· και εγώ δεν θα θυμηθώ την αμαρτία, εσύ όμως να την ενθυμείσαι.

Διότι δεν θα ήταν δυνατόν να σωθεί κανείς, εάν η φιλανθρωπία του δεν ήταν τόσο μεγάλη· δεν θα ήταν δυνατόν να διατηρηθεί στη ζωή, χωρίς να απολαμβάνει τη μεγάλη του αγαθότητα. Γι' αυτό και ο ίδιος έλεγε: Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου, και μέσα στις αμαρτίες σου στάθηκα προστάτης σου. Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος. Δες πώς φανερώνει την άφατη φιλανθρωπία του. Διότι δεν ελεεί μόνο όσους αμαρτάνουν, αλλά επιδεικνύει και ένα άλλο, διόλου μικρό, είδος φιλανθρωπίας, τη μακροθυμία, ώστε να έλθουν αυτοί σε μετάνοια και, σε συνδυασμό με τη δική του φιλανθρωπία, να σωθούν και από τον δικό τους ζήλο, αποκτώντας έτσι την παρρησία που προέρχεται από τα καλά τους έργα. Και δεν είπε απλώς Ελεήμων, αλλά και Πολυέλεος, δείχνοντας ότι αυτό το πλήθος του ελέους δεν είναι δυνατόν να μετρηθεί, αλλά υπερβαίνει κάθε ανθρώπινο λόγο. Γι' αυτό, με όσα ακολουθούν το υπέδειξε, στο μέτρο του δυνατού, προσθέτοντας και λέγοντας: Αγαθός είναι ο Κύριος προς όλους, και οι οικτιρμοί του απλώνονται σε όλα τα έργα του.

Διότι γι’ αυτό ήλθε και να σταυρωθεί. Τι έκανε λοιπόν εκείνος; Τον ταράκωσε, τον σκοτείνιασε με την υπερβολή της αθυμίας, τον καταδίωξε, τον έσπρωξε, ώσπου τον οδήγησε στη θηλιά· και τον έβγαλε από την παρούσα ζωή και του στέρησε την προθυμία για μετάνοια. Ότι, αν ζούσε, θα σωζόταν κι αυτός, είναι φανερό από εκείνους που Τον σταύρωσαν. Διότι, αν έσωσε εκείνους που Τον ανέβασαν στον Σταυρό, και ενώ βρισκόταν επάνω στον ίδιο τον Σταυρό παρακαλούσε τον Πατέρα και ζητούσε γι’ αυτούς συγχώρηση για το τόλμημά τους, είναι ολοφάνερο ότι και τον προδότη, αν έδειχνε τη μετάνοια με τον πρέποντα τρόπο, θα τον δεχόταν με κάθε ευμένεια. Αλλά εκείνος δεν άντεξε να παραμείνει στο φάρμακο, επειδή καταποντίστηκε από την υπερβολική λύπη. Αυτό λοιπόν φοβούμενος ο Παύλος, σπεύδει να πείσει τους Κορινθίους να αρπάξουν τον άνθρωπο από το στόμα του διαβόλου. Και τι χρειάζεται να λέμε για τους Κορινθίους; Ο Πέτρος, μετά την κοινωνία των Μυστηρίων, αρνήθηκε τρεις φορές, και με τα δάκρυά του τα έσβησε όλα. Η πόρνη με δάκρυα εξευμένισε τον Δεσπότη. Ο Παύλος, ομολογώντας το αμάρτημά του, έγινε διδάσκαλος των μετανοούντων. Αφού λοιπόν λάβουμε αυτά τα έμπλαστρα, ας θεραπεύσουμε τα τραύματά μας, λέγοντας: «Ίασέ με, Κύριε, και θα ιαθώ· ίασε την ψυχή μου, διότι αμάρτησα σ’ Εσένα». Διότι, αφού μας δεχθεί ο Ιατρός, θα πει: «Εγώ είμαι που εξαλείφω τις ανομίες σου, και δεν θα τις θυμηθώ πλέον». Δες πόσα φάρμακα σου ετοίμασε ο Ιατρός· διάλεξε εσύ όποιο θέλεις.

Διότι ιδού, εγώ είμαι ο Θεός που εξαλείφει τις ανομίες σου, και δεν πρόκειται να τις θυμηθώ. Βλέπεις; Εγώ δεν πρόκειται να τις θυμηθώ, λέει· διότι αυτό είναι έργο φιλανθρωπίας. Εσύ όμως να τις θυμάσαι, για να αποκτήσεις αφορμή σωφρονισμού. Ακούγοντας αυτά ο Παύλος, τα αμαρτήματα τα οποία ο Θεός δεν θυμόταν, αυτός τα θυμόταν διαρκώς λέγοντας τα εξής: «Δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι απόστολος, διότι καταδίωξα την Εκκλησία»· και, «ο Χριστός ήλθε στον κόσμο για να σώσει τους αμαρτωλούς, από τους οποίους πρώτος είμαι εγώ». Δεν είπε, «Ήμουν», αλλά, «Είμαι». Η συγχώρηση των αμαρτημάτων είχε δοθεί από τον Θεό, όμως η μνήμη των συγχωρημένων αμαρτημάτων δεν εξαφανιζόταν από τον Παύλο. Εκείνα τα οποία ο Δεσπότης εξάλειψε, ο ίδιος τα ομολογούσε δημόσια. Διότι ακούσατε τον προφήτη να λέει: «Και δεν πρόκειται να τα θυμηθώ· εσύ όμως να τα θυμάσαι».

Γ΄. Μην υπενθυμίζεις, λοιπόν, τα κατορθώματά σου, για να τα θυμηθεί ο Θεός. Διότι λέει η Γραφή: «Πες πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς». Και πάλι: «Εγώ δεν θα θυμηθώ τις ανομίες σου», λέει, «εσύ όμως να τις θυμάσαι». Αλλά για ποιο λόγο εισάκουσε τόσο γρήγορα τον τελώνη ο Θεός, ενώ τον Ισαάκ τον άφησε είκοσι χρόνια να δέεται και να Τον παρακαλεί για τη γυναίκα του, και τότε μόνο συγκατένευσε στις προσευχές του δικαίου; Διότι είναι ανάγκη να σας αποδώσω τα υπόλοιπα της χθεσινής διδασκαλίας. Για ποιο λόγο λοιπόν έγινε αυτό; Για να μάθεις από μεν την περίπτωση του τελώνη τη φιλανθρωπία του Δεσπότου που εισάκουσε γρήγορα, από δε την περίπτωση του Ισαάκ να μάθεις την υπομονή του δούλου, ο οποίος έλαβε την απάντηση αργά, και όμως δεν απομακρύνθηκε από την ικεσία· ώστε, ακόμη κι αν είσαι αμαρτωλός, να μην απελπιστείς, κι αν είσαι δίκαιος, να μην υπερηφανευθείς. «Δεν έχουν ανάγκη από ιατρό οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Ήταν ασθενής ο τελώνης· γι' αυτό γρήγορα του άπλωσε το χέρι. Ο Ισαάκ όμως ήταν πιο δυνατός, και γι' αυτό τον άφησε να περιμένει, για να αυξήσει την υπομονή του. Αλλά αυτός ο λόγος ας έχει ειπωθεί από εμάς εκ περισσού. Το για ποιο λόγο όμως ήταν στείρα η γυναίκα, είναι αναγκαίο να το πούμε, ώστε, όταν δεις Παρθένο να γίνεται μητέρα, να μην απιστήσεις· ώστε, όταν σου πει ο Ιουδαίος: «Πώς γέννησε η Μαρία;», να του πεις: «Πώς γέννησε η Σάρρα, και η Ρεβέκκα, και η Ραχήλ;». Διότι, όταν πρόκειται να συμβεί κάποιο θαυμαστό και μεγάλο θαύμα, προηγούνται πολλοί τύποι.

Και εάν είναι σαν το κατακόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί. Και εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης. Εάν όμως δεν θελήσετε, ούτε με εισακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάει. Διότι το στόμα του Κυρίου τα μίλησε αυτά». «Θα επιστρέψουν προς τον Κύριο, και θα τους εισακούσει, και θα τους θεραπεύσει». «Όταν επιστρέψεις και στενάξεις, τότε θα σωθείς». «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου, και δεν θα μνημονευθούν πλέον. Εσύ όμως να τις θυμάσαι. Πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς». «Εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εμένα.

Όπως ακριβώς ο ληστής εισήγαγε τον λόγο, έτσι και ο τελώνης του έδωσε τη συνέχεια· διότι, όπως συμβαίνει με όσους ασθενούν και κατέχονται από ανίατα νοσήματα και έχουν ανάγκη από πολυδάπανα φάρμακα, εάν εισέλθει ο ιατρός και πει στον άρρωστο: «Υπάρχει ανάγκη από πολλά συστατικά για την παρασκευή του φαρμάκου»· και εκείνος του απαντήσει: «Είμαι φτωχός, δεν έχω»· τότε του λέει ο ιατρός: «Δώσε μου το τάδε και το τάδε συστατικό, και τα υπόλοιπα θα τα χορηγήσω εγώ από μόνος μου». Αυτό ακριβώς λέει και ο Κύριος: «Δώσε μου εξομολόγηση, και δάκρυ, και μετάνοια, και τα υπόλοιπα σου τα δωρίζω από τη δική μου φιλανθρωπία». Δες τι συμβαίνει: Εάν εσύ θυμηθείς την αμαρτία σου, ο Θεός δεν την θυμάται. Εάν όμως εσύ την ξεχάσεις, ο Θεός την θυμάται. Διότι λέει: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου, και δεν πρόκειται να τις θυμηθώ πλέον· εσύ όμως να τις θυμάσαι». Τέτοιοι ήταν οι άγιοι· τα μεν κατορθώματά τους τα ξεχνούσαν, τις δε αμαρτίες τους τις θυμούνταν· όχι όπως οι σημερινοί άνθρωποι, οι οποίοι τις μεν αμαρτίες τους τις ξεχνούν, εάν όμως πράξουν κάτι καλό, το προβάλλουν δημοσίως, φουσκώνοντας από υπερηφάνεια και κομπάζοντας, θηρεύοντας τον έπαινο των ανθρώπων.

Εάν όμως πρόθυμα υπακούσεις σε Εκείνον που σε καλεί στη σωτηρία, και, αφού προστρέξεις σε Αυτόν με πόθο και χαρά, σφραγιστείς από το φως Του και Τον ακολουθήσεις αμετάστρεπτα, έχοντας απαρνηθεί τα πάντα και έχοντας προσκολληθεί μόνο σε Αυτόν, άκουσε τι είδους ασφάλεια και ευφροσύνη πρόκειται να αποκτήσεις: Εάν κάθεσαι, θα είσαι άφοβος· και εάν πλαγιάζεις, θα κοιμάσαι γλυκά, και δεν θα φοβηθείς από ξαφνικό τρόμο που θα έλθει, ούτε από τις ορμές των ασεβών δαιμόνων που θα επιτεθούν. Αντιθέτως, θα πορεύεσαι με θάρρος σαν λιοντάρι, και θα ζήσεις με ευφροσύνη και αιώνια αγαλλίαση· διότι πάνω στο κεφάλι σου θα υπάρχει αγαλλίαση και αίνεση, και θα σε κυριεύσει ευφροσύνη, εκεί από όπου έφυγε η οδύνη, η λύπη και ο στεναγμός. Τότε θα ξεπεταχτεί πρωινό το φως σου, και η θεραπεία σου γρήγορα θα ανατείλει, και θα προπορεύεται μπροστά σου η δικαιοσύνη σου, και η δόξα του Θεού θα σε περισκεπάσει. Τότε θα φωνάξεις, και ο Θεός θα σε εισακούσει· ενώ εσύ θα μιλάς ακόμη, Εκείνος θα πει: «Ιδού, είμαι παρών». Διότι εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου και δεν θα τις θυμηθώ πλέον. Εσύ όμως θυμήσου τες και ας κριθούμε· πες εσύ τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς. Και εάν οι αμαρτίες σου είναι σαν την πορφύρα, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· εάν δε είναι κατακόκκινες, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί. Διότι το στόμα του Κυρίου τα ελάλησε αυτά.

Τρίτον και τελευταίο αίτιο της συγχωρήσεως των αμαρτιών τους πρέπει να θεωρούν ότι είναι όλα τα καλά έργα και οι καρποί της μετάνοιας που πράττουν μετά την αμαρτία, αλλά και αυτά τα καλά τους έργα δεν πρέπει να νοούνται φυσικώς καθ' εαυτά μόνο (διότι, θεωρούμενα έτσι, είναι παντελώς αδύνατον να συγχωρήσουν αμαρτίες και να προξενήσουν αιώνια σωτηρία), αλλά καθόσον είναι ενωμένα με την, μέσω της πίστεως, υπερφυσική χάρη του Ιησού Χριστού, η οποία τα προσδιορίζει, τα συνιστά και τα καθιστά άξια θείας αποδοχής (κατά τον Κορέσσιο). Τα προαναφερθέντα βεβαιώνει και ο ίδιος ο Θεός λέγοντας μέσω του Ησαΐα: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου ένεκεν εμού». Ακούς; Εγώ είμαι, λέγει, αμαρτωλέ, που εξαλείφω τις αμαρτίες σου και τις συγχωρώ· όχι όμως εξαιτίας του δικού σου κανόνα και της παιδαγωγίας, αλλά εξαιτίας του δικού μου ελέους και της ευσπλαχνίας. «Ένεκεν εμού».

Α΄. Προφυλακτικό μέσο αποτελεί η ενθύμηση των αμαρτιών. Α΄. Το να μην ξεχάσεις, αλλά να θυμάσαι πάντοτε τις αμαρτίες που έπραξες. Έτσι σε προστάζει ο Θεός, δια του Ησαΐα: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου χάριν εμού, και τις αμαρτίες σου, και δεν πρόκειται να τις θυμηθώ· εσύ όμως να τις θυμάσαι, και ας κριθούμε».

Έτσι εξαλείφεται η αμαρτία, έτσι καθαριζόμαστε από τα σφάλματα. Διότι ο Ίδιος πάλι φωνάζει μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Εγώ είμαι, εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου και δεν θα τις θυμηθώ πια. Εσύ όμως να τις θυμάσαι και ας κριθούμε. Λέγε εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς». Και: «Ιδού, εξάλειψα σαν σύννεφο τις ανομίες σου και σαν σκοτάδι τις αμαρτίες σου». Εάν όμως ο πονηρός πάλι με αναίδεια σε επιβουλευθεί και σου βάλει λογισμούς πορνείας ή γενικότερα σε προτρέπει σε άτοπες πράξεις σωματικών παθών, να αντιτάξεις στους λογισμούς εκείνο το αποστολικό ρητό, να το προβάλεις ως ασπίδα. Θα καταστήσει άπρακτα τα βέλη, εάν το χειρίζεσαι σοφά και δυνατά με τα δάχτυλα της προσοχής και της νήψης: «Φεύγετε την πορνεία. Κάθε αμάρτημα που ενδέχεται να κάνει ο άνθρωπος είναι εκτός του σώματος, εκείνος όμως που πορνεύει αμαρτάνει στο ίδιο του το σώμα», δηλαδή επιβουλεύεται και ληστεύει το ίδιο του το σώμα, αποσπώντας το από την οικείωση προς τον Χριστό, τον αληθινό Θεό μας (διότι έχουμε γίνει δικά Του μέλη), και προσκολλώντας το στον ακάθαρτο δαίμονα. Διότι «εκείνος που προσκολλάται στην πόρνη γίνεται ένα σώμα μαζί της». Και, «μην πλανάσθε, κανένας από όσους πορνεύουν δεν μπορεί να κληρονομήσει τη βασιλεία του Θεού», διότι η φθορά δεν κληρονομεί την αφθαρσία.

Ας δακρύσουμε από τα βάθη της ψυχής μας, για να καθαρίσουμε τον ρύπο που υπάρχει μέσα της, για να ξεπλύνουμε τον βούρκο των παθών, για να εξαλείψουμε τα στίγματα, για να αναστήσουμε τον Λάζαρο που νεκρώθηκε από τις αμαρτίες μας. Ας συγκαλέσουμε τις πραγματικά πιστές και γνήσιες αδελφές του νεκρού, εννοώ την επίγνωση των πταισμάτων και την εξομολόγηση. Διότι, μην ντραπείς να ομολογήσεις τις αμαρτίες σου. Και όταν επιστρέψεις και στενάξεις, σε διαβεβαιώνουν τα λόγια της Γραφής, τότε θα σωθείς. Και εγώ είμαι ο Κύριος των όλων, βροντοφωνάζει πάλι μέσω του ίδιου προφήτη, αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου, εσύ όμως να τις θυμάσαι και να λέγεις εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς. Τόσο ισχυρή είναι για τη σωτηρία η παρρησία της εξομολόγησης και της επιστροφής. Γι' αυτό ας τις προσκαλέσουμε να χύσουν δάκρυα στα πόδια του Ιησού. Είναι παρών και τώρα αυτός που βρίσκεται κοντά σε όλους όσοι τον επικαλούνται με αλήθεια, και εισακούει τη φωνή τους και συμπονά αυτούς που πενθούν, και παρέχει την ευσπλαχνία του και στέκεται δίπλα στον τάφο και ανέχεται τη δυσοσμία και προσφωνεί αυτόν που κείτεται και ανασταίνει τον νεκρό μας.