Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 44:13

Ανώτερη μαρτυρία για αυτά υπάρχει και από τη θεία Γραφή, η οποία προδιδάσκει εξ αρχής και λέει: «Τα είδωλα των εθνών είναι αργύριο και χρυσάφι, έργα ανθρώπινων χεριών. Έχουν οφθαλμούς, αλλά δεν βλέπουν· έχουν στόμα, αλλά δεν μιλούν· έχουν αυτιά, αλλά δεν ακούν· έχουν μύτη, αλλά δεν οσφραίνονται· έχουν χέρια, αλλά δεν ψηλαφούν· έχουν πόδια, αλλά δεν περπατούν· δεν πρόκειται να βγάλουν φωνή από τον λάρυγγά τους. Όμοιοι με αυτά ας γίνουν όλοι όσοι τα κατασκευάζουν». Δεν απουσιάζει επίσης η προφητική μομφή για αυτά, αλλά υπάρχει και σε αυτούς ο έλεγχος εναντίον τους, καθώς λέει το Πνεύμα: «Θα καταισχυνθούν αυτοί που πλάθουν θεό, και όλοι όσοι λαξεύουν μάταια είδωλα· και όλοι από τους οποίους προήλθαν, ξηράνθηκαν. Και οι κωφοί μεταξύ των ανθρώπων ας συγκεντρωθούν όλοι, και ας σταθούν μαζί, και ας ντραπούν και ας καταισχυνθούν όλοι μαζί. Διότι ο τεχνίτης ακόνισε τον σίδηρο, και το κατεργάστηκε με το σκεπάρνι, και του έδωσε σχήμα με το τρυπάνι, και το διαμόρφωσε με τον ισχυρό του βραχίονα· και θα πεινάσει και θα εξασθενήσει, και δεν πρόκειται να πιει νερό. Διότι, αφού ο ξυλουργός επέλεξε το ξύλο, το σημάδεψε με μέτρο και το προσάρμοσε με κόλλα, το έφτιαξε δίνοντάς του μορφή άνδρα και ωραιότητα ανθρώπου, και το έστησε μέσα σε οίκο. Το ξύλο αυτό που έκοψε από το δάσος, το οποίο φύτεψε ο Κύριος και η βροχή το μεγάλωσε, προορίζεται για να χρησιμεύει στους ανθρώπους ως καύσιμη ύλη, ώστε παίρνοντας από αυτό να ζεσταίνονται».

Η λατρεία των πλανεμένων αποτελεί, λοιπόν, επίδειξη του σκεπαρνιού και του τρυπανιού, καθώς και της ξυλουργικής ικανότητας και τέχνης· εάν βέβαια είναι αλήθεια αυτό που είπα, ότι δηλαδή δεν θα επέλεγαν να προσκυνήσουν ένα αδιαμόρφωτο ξύλο ή πέτρα· εφόσον όμως σκαλιστεί μια μορφή, όλα τα ορατά θεωρούνται από αυτούς θεοί. <Ο ξυλουργός επέλεξε ένα ξύλο, το έστησε με το μέτρο, το συνάρμοσε με κόλλα και το κατασκεύασε ώστε να έχει μορφή άνδρα και την ωραιότητα ανθρώπου, για να το τοποθετήσει σε σπίτι. Έκοψε από το δάσος ξύλο που το φύτεψε ο Κύριος, ένα πεύκο που το μεγάλωσε η βροχή για να χρησιμεύει στους ανθρώπους για καύσιμο. Και παίρνοντας από αυτό, ζεστάθηκε, και ανάβοντας φωτιά έψησαν πάνω του ψωμιά. Το υπόλοιπο, όμως, το μετέτρεψαν σε θεούς και τους προσκυνούν· το μισό από αυτό το έκαψαν στη φωτιά, και καίγοντάς το έψησαν πάνω του ψωμιά, έψησε πάνω του κρέας, έφαγε και χόρτασε, και αφού ζεστάθηκε είπε: «Πόσο ευχάριστο είναι που ζεστάθηκα και είδα φωτιά». Το υπόλοιπο το έκανε γλυπτό θεό, και τον προσκυνά και προσεύχεται σε αυτόν λέγοντας: «Ελευθέρωσέ με, διότι εσύ είσαι ο θεός μου». Δεν μπόρεσαν να καταλάβουν, διότι τυφλώθηκαν ώστε να μη βλέπουν με τα μάτια τους και να μην κατανοούν με την καρδιά τους.>

Διότι, λέει, ο ξυλουργός επέλεξε ξύλο, το έστησε με μέτρο και το στερέωσε με κόλλα· του έδωσε μορφή άνδρα και ωραιότητα ανθρώπου, για να το στήσει μέσα σε οίκο. Η τέχνη, λέει, εκείνων που συνηθίζουν να κατασκευάζουν θεούς, τότε ακριβώς αξιώνεται τον μεγαλύτερο θαυμασμό, όταν δώσει στο ξύλο μορφή και ομορφιά άνδρα. Αλλά εκείνο που κατασκευάζεται από κάποιον σε μίμηση κάποιου άλλου, υστερεί πάντοτε του πρωτοτύπου, δηλαδή έρχεται δεύτερο. Επομένως, εκείνοι που προσκυνούν ξύλα ή λίθους που έχουν διαμορφωθεί σε σχήμα ανθρώπου, αποδεικνύεται ότι λατρεύουν το δικό τους είδος, και αν και είναι πολύ ανώτεροι από τα δημιουργήματα που φτιάχτηκαν κατ' απομίμηση, προσβάλλουν τη δική τους φύση, αποδίδοντας σε εκείνα την ανώτερη δόξα. Συνεπώς, πρόκειται για εγκλήματα έσχατης αναισθησίας και άκρας ανοησίας. Διότι στήνει μέσα σε οίκο, δηλαδή σε ναό, το ξύλο που έκοψε από το δάσος. Με αυτά τα λόγια, καταδεικνύει ότι εκείνοι που συνηθίζουν να κατασκευάζουν θεούς δεν αγνοούν την ύλη από την οποία έχουν κατασκευαστεί, για να μην ισχυριστούν μερικοί, σύμφωνα με τη συνήθεια των Ελλήνων, ότι τα αφιερώματα στους ναούς έπεσαν από τον ουρανό και δημιουργήθηκαν από μόνα τους. Και το ότι διαστρέφουν τον σκοπό της δημιουργίας του Θεού, το ελέγχει λέγοντας ότι το ξύλο φυτεύτηκε στο δάσος και αναπτύχθηκε με την παροχή των βροχών, για να χρησιμεύει στους ανθρώπους για καύση· εφόσον όμως αυτοί θεοποιούν τα αντικείμενα που προορίζονται για καύση, θα γίνουν οι ίδιοι τροφή της φωτιάς μαζί με αυτά.

Τους παρακινούσε, λοιπόν, στο να έχουν τον πρέποντα φόβο, ονομάζοντας τον εαυτό Του Θεό ζηλωτή· τους επιβεβαίωνε βέβαια και με άλλον τρόπο την πίστη, υποσχόμενος ότι θα δείξει έλεος σε χιλιάδες γενεές σε όσους Τον αγαπούν. Πρόσθετε δε σε αυτά μια συγγενική και αδελφή εντολή: «Διότι δεν θα λάβεις, λέει, το όνομα Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω· επειδή ο Κύριος δεν πρόκειται να αθωώσει αυτόν που λαμβάνει το όνομά Του επί ματαίω.» Αυτό ακριβώς έπρατταν μερικοί, αποδίδοντας την ονομασία του Θεού σε ξύλα και σε λίθους, και υποβιβάζοντας από αμάθεια το όνομα που είναι υπεράνω κάθε ονόματος σε ένα φιλοτέχνημα και κόπο ανθρώπινου χεριού. Είπε δε κάπου γι' αυτούς ο Θεός διά της φωνής του Ησαΐα: «Αφού διάλεξε ο ξυλουργός ένα ξύλο, το στήριξε με μέτρο, το τακτοποίησε με κόλλα, και του έδωσε ανδρική μορφή και ανθρώπινη ωραιότητα, για να το στήσει μέσα σε οίκο· έκοψε ξύλο από το δάσος, το οποίο φύτεψε ο Κύριος και μεγάλωσε με τη βροχή, προκειμένου να χρησιμεύει στους ανθρώπους για καύση, και αφού πήρε από αυτό, ζεστάθηκε, και ανάβοντάς το έψησαν ψωμιά πάνω σε αυτό· το υπόλοιπο όμως το μετέτρεψαν σε θεούς, και τους προσκυνούν.» Και παρακάτω: «Μάθετε, ότι η καρδιά τους είναι στάχτη, και πλανώνται.» Αυτοί είναι που λαμβάνουν το όνομα του Κυρίου επί ματαίω.