Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 44:14

Διότι, λέει, ο ξυλουργός επέλεξε ξύλο, το έστησε με μέτρο και το στερέωσε με κόλλα· του έδωσε μορφή άνδρα και ωραιότητα ανθρώπου, για να το στήσει μέσα σε οίκο. Η τέχνη, λέει, εκείνων που συνηθίζουν να κατασκευάζουν θεούς, τότε ακριβώς αξιώνεται τον μεγαλύτερο θαυμασμό, όταν δώσει στο ξύλο μορφή και ομορφιά άνδρα. Αλλά εκείνο που κατασκευάζεται από κάποιον σε μίμηση κάποιου άλλου, υστερεί πάντοτε του πρωτοτύπου, δηλαδή έρχεται δεύτερο. Επομένως, εκείνοι που προσκυνούν ξύλα ή λίθους που έχουν διαμορφωθεί σε σχήμα ανθρώπου, αποδεικνύεται ότι λατρεύουν το δικό τους είδος, και αν και είναι πολύ ανώτεροι από τα δημιουργήματα που φτιάχτηκαν κατ' απομίμηση, προσβάλλουν τη δική τους φύση, αποδίδοντας σε εκείνα την ανώτερη δόξα. Συνεπώς, πρόκειται για εγκλήματα έσχατης αναισθησίας και άκρας ανοησίας. Διότι στήνει μέσα σε οίκο, δηλαδή σε ναό, το ξύλο που έκοψε από το δάσος. Με αυτά τα λόγια, καταδεικνύει ότι εκείνοι που συνηθίζουν να κατασκευάζουν θεούς δεν αγνοούν την ύλη από την οποία έχουν κατασκευαστεί, για να μην ισχυριστούν μερικοί, σύμφωνα με τη συνήθεια των Ελλήνων, ότι τα αφιερώματα στους ναούς έπεσαν από τον ουρανό και δημιουργήθηκαν από μόνα τους. Και το ότι διαστρέφουν τον σκοπό της δημιουργίας του Θεού, το ελέγχει λέγοντας ότι το ξύλο φυτεύτηκε στο δάσος και αναπτύχθηκε με την παροχή των βροχών, για να χρησιμεύει στους ανθρώπους για καύση· εφόσον όμως αυτοί θεοποιούν τα αντικείμενα που προορίζονται για καύση, θα γίνουν οι ίδιοι τροφή της φωτιάς μαζί με αυτά.

Τους παρακινούσε, λοιπόν, στο να έχουν τον πρέποντα φόβο, ονομάζοντας τον εαυτό Του Θεό ζηλωτή· τους επιβεβαίωνε βέβαια και με άλλον τρόπο την πίστη, υποσχόμενος ότι θα δείξει έλεος σε χιλιάδες γενεές σε όσους Τον αγαπούν. Πρόσθετε δε σε αυτά μια συγγενική και αδελφή εντολή: «Διότι δεν θα λάβεις, λέει, το όνομα Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω· επειδή ο Κύριος δεν πρόκειται να αθωώσει αυτόν που λαμβάνει το όνομά Του επί ματαίω.» Αυτό ακριβώς έπρατταν μερικοί, αποδίδοντας την ονομασία του Θεού σε ξύλα και σε λίθους, και υποβιβάζοντας από αμάθεια το όνομα που είναι υπεράνω κάθε ονόματος σε ένα φιλοτέχνημα και κόπο ανθρώπινου χεριού. Είπε δε κάπου γι' αυτούς ο Θεός διά της φωνής του Ησαΐα: «Αφού διάλεξε ο ξυλουργός ένα ξύλο, το στήριξε με μέτρο, το τακτοποίησε με κόλλα, και του έδωσε ανδρική μορφή και ανθρώπινη ωραιότητα, για να το στήσει μέσα σε οίκο· έκοψε ξύλο από το δάσος, το οποίο φύτεψε ο Κύριος και μεγάλωσε με τη βροχή, προκειμένου να χρησιμεύει στους ανθρώπους για καύση, και αφού πήρε από αυτό, ζεστάθηκε, και ανάβοντάς το έψησαν ψωμιά πάνω σε αυτό· το υπόλοιπο όμως το μετέτρεψαν σε θεούς, και τους προσκυνούν.» Και παρακάτω: «Μάθετε, ότι η καρδιά τους είναι στάχτη, και πλανώνται.» Αυτοί είναι που λαμβάνουν το όνομα του Κυρίου επί ματαίω.

Εφόσον, λοιπόν, ο Θεός είναι τόσο μέγας και ακόμη μεγαλύτερος (διότι ούτε κι αν μετέτρεπα ολόκληρη την ύπαρξή μου σε γλώσσα, θα μπορούσα να μιλήσω επάξια γι' Αυτόν· μάλλον δε, ούτε και αν συγκεντρώνονταν όλοι οι άγγελοι, δεν θα μπορούσαν να μιλήσουν επάξια)· εφόσον λοιπόν ο Θεός είναι τόσο αγαθός και μέγας, ο άνθρωπος πελέκησε μια πέτρα και είπε στην πέτρα: Εσύ είσαι ο Θεός μου. Ω, τι μεγάλη τύφλωση, που από τόσο μεγάλο ύψος κατέβηκε σε τόση ευτέλεια! Το ξύλο που ο Θεός φύτεψε, και η βροχή το έκανε να ψηλώσει, και το οποίο ύστερα καίγεται και γίνεται πυρωμένη στάχτη, αυτό ανακηρύσσεται Θεός· ο αληθινός όμως Θεός περιφρονείται. Και η πονηριά της ειδωλολατρίας πλεόνασε· και γάτα και λύκος και σκύλος λατρεύτηκαν αντί του Θεού, και το ανθρωποφάγο λιοντάρι λατρεύτηκε αντί του φιλανθρωπότατου Θεού. Φίδι και δράκος, απομιμήσεις εκείνου που μας έδιωξε από τον παράδεισο, λατρεύτηκαν· και Εκείνος που φύτεψε τον παράδεισο περιφρονήθηκε.