Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 44:20

Και αφού το έκαψαν, έψησαν ψωμιά πάνω σε αυτό, και το υπόλοιπο το έκαναν θεούς, και τα προσκύνησαν, από το οποίο το μισό το κατέκαψαν στη φωτιά. Και πάνω στο μισό από αυτό, αφού έψησε κρέας, έφαγε και χόρτασε· και αφού ζεστάθηκε, είπε: «Μου είναι ευχάριστο, διότι ζεστάθηκα και είδα φωτιά». Το δε υπόλοιπο το προσκύνησε λέγοντας: «Σώσε με, διότι εσύ είσαι ο Θεός μου». Δεν είχαν τη σύνεση να σκεφτούν, επειδή σκοτίστηκαν ώστε να μη βλέπουν με τα μάτια τους και να μην κατανοούν με την καρδιά τους· και δεν αναλογίστηκε μέσα στην καρδιά του, ούτε αναλογίστηκε στην ψυχή του, ούτε κατάλαβε με τη λογική του, ότι το μισό από αυτό το κατέκαψε στη φωτιά και έψησε πάνω στα κάρβουνά του ψωμιά· και αφού έψησε κρέας, έφαγε, και το υπόλοιπό του το έκανε βδέλυγμα, και το προσκυνούν. Μάθετε ότι η καρδιά τους είναι στάχτη, και πλανώνται, και κανείς δεν μπορεί να σώσει την ψυχή τους. Δείτε, και δεν θα πείτε ότι υπάρχει ψέμα στο δεξί μου χέρι. Πώς, λοιπόν, να μην κριθούν ως άθεοι από όλους αυτοί που κατηγορούνται για ασέβεια και από τη θεία Γραφή; Ή πώς να μην είναι δυστυχείς αυτοί που τόσο φανερά ελέγχονται ότι λατρεύουν τα άψυχα αντί της αλήθειας; Και ποια ελπίδα υπάρχει για αυτούς, ή ποια συγγνώμη θα μπορούσε να τους δοθεί, εφόσον έχουν στηρίξει την πεποίθησή τους στα άλογα και ακίνητα, τα οποία σέβονται αντί του αληθινού Θεού;

Διότι τα κρύβουν στα σπήλαια, στις σχισμές των βράχων και στις τρύπες της γης, ώστε να μην τα βρουν οι εχθροί και τα πάρουν μαζί τους μαζί με τους ηττημένους σαν αιχμάλωτους θεούς. Πώς λοιπόν μπορούν να θεωρούνται θεοί αυτοί που έχουν ανάγκη από τη βοήθεια όσων τους προσκυνούν; Αντιθέτως, εκείνα είναι άψυχη ύλη. Και όπως λέει ο μακάριος Δαβίδ: «Τα είδωλα των εθνών είναι ασήμι και χρυσάφι, έργα ανθρώπινων χεριών». Βεβαίως, όσοι τα λατρεύουν πάσχουν από την ίδια αναισθησία με αυτά. Διότι, αν και έγιναν οι ίδιοι τεχνίτες και δημιουργοί τους, τα σηκώνουν στους ώμους, πορεύονται, τα προσκυνούν και προσεύχονται λέγοντας: «Γλίτωσέ με, διότι εσύ είσαι ο Θεός μου». Στάχτη λοιπόν είναι η καρδιά τους και πλανώνται. Ταιριάζει επομένως σε όσους συνηθίζουν να ζουν με ευσέβεια, να απορρίπτουν τις ανοησίες αυτών που πλανώνται, και μάλιστα να βροντοφωνάζουν το εξής: «Οι θεοί που δεν δημιούργησαν τον ουρανό και τη γη, ας εξαφανιστούν από τη γη και κάτω από αυτόν τον ουρανό». Διότι: «Για εμάς υπάρχει ένας Θεός, ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα, και εμείς υπάρχουμε για αυτόν».

«Μάθετε ότι στάχτη είναι η καρδιά τους, και πλανώνται, και κανείς δεν δύναται να ελευθερώσει την ψυχή του. Δείτε, δεν θα πείτε ότι υπάρχει ψέμα στο δεξί μου χέρι;» Το νόημα των προκειμένων είναι βέβαια πάρα πολύ σαφές και δεν υπάρχει τίποτε το δυσνόητο σε αυτά. Διότι περιγράφει τον προσκυνητή των ειδώλων, καθώς και τον κατασκευαστή, ως στερημένο από σύνεση, εντελώς παράφρονα και ολοκληρωτικά στερημένο από τον ορθό λογισμό. Και επιμένει πάρα πολύ στις αναφορές γύρω από αυτόν· αφενός ελέγχοντάς τους ως πλανημένους, ανοίγοντας τα μάτια σε όσους έχουν παγιδευτεί στο κακό και πείθοντάς τους να δουν την ίδια την αλήθεια, την οποία αν συλλάβουν με τον νου τους, θα βγουν έξω από την παγίδα και θα απαλλάξουν τα κεφάλια τους από τα τραύματα της ανοησίας. Πλην όμως λέμε τούτο: διότι ο λόγος φαίνεται σε εμάς ότι διατυπώνει σε αυτά κάτι το αιχμηρό και σοφό, και δεν στερείται ικανότητας στο να μπορεί να πείσει πολλούς να απομακρυνθούν από την πλάνη της πολυθεΐας, και να επιλέξουν αντίθετα να υπαχθούν στον κατά φύσιν και αληθινό Θεό.

Σχεδόν εκπλήσσεται λέγοντας ότι το μισό το κατέκαψε στη φωτιά και το δαπάνησε για τις δικές του ανάγκες. Αφενός ετοιμάζοντας φαγητό και χρησιμοποιώντας τα μέρη των θεών για το ψήσιμο του άρτου. Έπειτα εξέπεσε σε τέτοια ανοησία ώστε να προσκυνά το υπόλειμμα της χρήσης, να προσεύχεται και να λέει: Γλίτωσέ με, διότι εσύ είσαι ο θεός μου. Στάχτη, λοιπόν, και τίποτα άλλο δεν είναι η καρδιά τους, και έχουν πλανηθεί, και κανείς δεν θα μπορούσε να λυτρώσει τις ψυχές εκείνων που έχουν πέσει σε αυτό, παρά μόνο, εάν το θελήσει, ο Θεός, ο οποίος ποιεί τα πάντα, και τα μεταμορφώνει, και φωτίζει το σκοτισμένο, και επαναφέρει το πλανημένο. Όμως το ανωφελές και το μάταιο ενυπάρχει στους χειροποίητους θεούς, διότι είναι ύλη κωφή και αναίσθητη. Δείτε, λοιπόν, δηλαδή κατανοήστε, και δεν θα πείτε ότι υπάρχει ψεύδος στο δεξί μου χέρι.

...αλλά ότι η δύναμη των εγχειρημάτων τους θα τον είχε εξοργίσει, αν ήταν όντως Θεός και είχε την αίσθηση να πάσχει όσα συνέβαιναν. «Διότι απομακρύνθηκε από αυτόν, και αφού τον έδεσαν, τον μετέφεραν στους Ασσυρίους ως δώρο στον βασιλιά Ιαρείμ· ως δώρο θα το δεχθεί από τον Εφραίμ, και ο Ισραήλ θα καταισχυνθεί για την απόφασή του.» Ο προφητικός λόγος ερμηνεύει ο ίδιος τον εαυτό του σε εμάς. Διότι αυτό που είπε αμυδρά, αυτό προσπαθεί να καταστήσει σαφές. Διότι ο μόσχος μετοικίστηκε από τον Ισραήλ, και τον έδεσαν -και ο λόγος εδώ ειρωνεύεται- τον προσέφεραν ως δώρο στον βασιλιά Ιαρείμ, δηλαδή σε κάποιον εκδικητή. Διότι αυτός καλούνταν σε βοήθεια, και τρόπον τινά για να εκδικήσει τη Σαμάρεια που καταστρεφόταν από τους Σύρους. Αλλά ο Φουλ θα δεχθεί ως δώρο από τον Εφραίμ τη δάμαλη. Και Εφραίμ ονομάζει τον βασιλιά του Ισραήλ. Πλην όμως, λέει, ο Ισραήλ θα καταισχυνθεί για τις δικές του αποφάσεις. Διότι, όπως είπα, επειδή αποστασιοποιήθηκε από τον παντοδύναμο Θεό και προτίμησε μάλλον να προσκυνά δαμάλεις, έγινε καταγέλαστος και αποκαλυπτόταν ότι είχε πέσει σε γραώδη, ψυχρή και ανώφελη ματαιοβουλία. Λέει την αλήθεια, λοιπόν, ο προφήτης, ή μάλλον ο Θεός, όταν λέει μέσω της φωνής των αγίων για εκείνους που λάτρευσαν τα έργα των χεριών τους: «Δείτε ότι η καρδιά τους είναι στάχτη και πλανώνται.» Αυτός ο λόγος θα ταίριαζε και σε εκείνους που διαφθείρουν τα ορθά δόγματα της Εκκλησίας.

Διότι όσοι έχουν τον νου τους ταραγμένο από τα πανουργήματα του διαβόλου, και είναι παρασυρμένοι στα παιχνίδια των ειδώλων, και λένε στο ξύλο: «Εσύ είσαι ο Θεός μου», σύμφωνα με τον προφήτη, και στην πέτρα: «Εσύ με γέννησες», δικαιολογημένα θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι γεμάτοι από κάθε είδους παραφροσύνη. Και αυτή την κρίση επισύρουν στους εαυτούς τους από εκείνους που φροντίζουν να κρίνουν δίκαια. Και φαίνονται (διότι θα πω ό,τι είναι πιο αληθινό να ειπωθεί), όσον αφορά τη φύση του σώματός τους, ότι διασώζουν ακόμη τον άνθρωπο, και μόνο από τα εξωτερικά τους χαρακτηριστικά και τη μορφή αναγνωρίζονται ότι έχουν πλαστεί ως λογικά όντα. Όσον αφορά όμως τον νου και τα όσα υπάρχουν σε αυτόν, ανταγωνίζονται πρόθυμα την ανοησία των άλογων ζώων. Και θα μπορούσε κανείς να παραδεχθεί ότι υπερέχουν και σε αυτό, εάν εξετάσει προσεκτικά τα όσα πράττουν. Αλλά για να μη φανεί ότι τους λοιδορώ, αντί να προσπαθώ να τους ελέγξω επειδή έχουν αποστατήσει κατά πολύ από τα πρέποντα και έχουν απομακρυνθεί στο έσχατο σημείο, θα παρουσιάσω τώρα τον ίδιο τον Θεό και Δεσπότη των πάντων να λέει κάτι τέτοιο μέσω ενός από τους προφήτες: «Δείτε ότι η καρδιά τους είναι στάχτη, και πλανώνται.»

ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΟΤΙ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑΣ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ Α— Για τα ιερά μαθήματα δεν θα μπορούσε να υπάρξει απολύτως κανένας κορεσμός, τουλάχιστον για εκείνους που είναι αληθινά συνετοί και έχουν συγκεντρώσει στον νου τους τη ζωοποιό γνώση. Διότι είναι γεγραμμένο: «Δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού». Διότι τροφή του νου είναι ο λόγος που προέρχεται από τον Θεό και ο πνευματικός άρτος που στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου, σύμφωνα με αυτό που υμνείται στο βιβλίο των Ψαλμών. Β— Ορθώς ομιλείς. Α— Οι σοφοί και οι εκλεκτοί των Ελλήνων θαύμασαν την καλλιέπεια, και από τα πλέον σπουδαία για αυτούς είναι η ευγλωττία, και υπερηφανεύονται για τις κενές κομψότητες των λέξεων, και καυχώνται για τον στόμφο των φράσεων. Και υλικό των ποιητών είναι το ψεύδος, σμιλεμένο με ρυθμούς και μέτρα για να γίνει χαριτωμένο και μελωδικό, ενώ υπάρχει απολύτως ελάχιστη φροντίδα για την αλήθεια, και νοσούν από έλλειψη ορθής και ωφέλιμης πίστης, εκείνης δηλαδή προς τον κατά φύσιν και αληθινό Θεό, ή μάλλον, όπως λέει ο ιερότατος Παύλος: «Εματαιώθηκαν στους διαλογισμούς τους, και σκοτίστηκε η ασύνετη καρδιά τους. Υποστηρίζοντας πως είναι σοφοί, έγιναν μωροί, και άλλαξαν τη δόξα του άφθαρτου Θεού με ομοίωμα εικόνας φθαρτού ανθρώπου και πτηνών και τετραπόδων και ερπετών». Β— Αλήθεια. Γι' αυτό ο Θεός είπε για αυτούς δια της φωνής του Ησαΐα: «Μάθετε ότι η καρδιά τους είναι στάχτη, και πλανώνται». Α— Αλλά έτσι έχουν λοιπόν τα δικά τους.

Τους παρακινούσε, λοιπόν, στο να έχουν τον πρέποντα φόβο, ονομάζοντας τον εαυτό Του Θεό ζηλωτή· τους επιβεβαίωνε βέβαια και με άλλον τρόπο την πίστη, υποσχόμενος ότι θα δείξει έλεος σε χιλιάδες γενεές σε όσους Τον αγαπούν. Πρόσθετε δε σε αυτά μια συγγενική και αδελφή εντολή: «Διότι δεν θα λάβεις, λέει, το όνομα Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω· επειδή ο Κύριος δεν πρόκειται να αθωώσει αυτόν που λαμβάνει το όνομά Του επί ματαίω.» Αυτό ακριβώς έπρατταν μερικοί, αποδίδοντας την ονομασία του Θεού σε ξύλα και σε λίθους, και υποβιβάζοντας από αμάθεια το όνομα που είναι υπεράνω κάθε ονόματος σε ένα φιλοτέχνημα και κόπο ανθρώπινου χεριού. Είπε δε κάπου γι' αυτούς ο Θεός διά της φωνής του Ησαΐα: «Αφού διάλεξε ο ξυλουργός ένα ξύλο, το στήριξε με μέτρο, το τακτοποίησε με κόλλα, και του έδωσε ανδρική μορφή και ανθρώπινη ωραιότητα, για να το στήσει μέσα σε οίκο· έκοψε ξύλο από το δάσος, το οποίο φύτεψε ο Κύριος και μεγάλωσε με τη βροχή, προκειμένου να χρησιμεύει στους ανθρώπους για καύση, και αφού πήρε από αυτό, ζεστάθηκε, και ανάβοντάς το έψησαν ψωμιά πάνω σε αυτό· το υπόλοιπο όμως το μετέτρεψαν σε θεούς, και τους προσκυνούν.» Και παρακάτω: «Μάθετε, ότι η καρδιά τους είναι στάχτη, και πλανώνται.» Αυτοί είναι που λαμβάνουν το όνομα του Κυρίου επί ματαίω.

Μάθετε ότι η καρδιά τους είναι στάχτη, και πλανώνται, και κανείς δεν δύναται να ελευθερώσει την ψυχή του· δείτε, δεν θα πείτε ότι υπάρχει ψέμα στο δεξί μου χέρι; Θυμήσου αυτά, Ιακώβ και Ισραήλ, διότι είσαι δούλος μου· σε έπλασα δούλο μου, και εσύ, Ισραήλ, μην με λησμονείς. Διότι ιδού, εξάλειψα σαν σύννεφο τις ανομίες σου, και σαν σκοτάδι τις αμαρτίες σου· επίστρεψε σε εμένα, και εγώ θα σε λυτρώσω.