Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 44:23

Ως ανθρώπους που δεν είχαν μεν ακόμη επιστρέψει, αλλά επρόκειτο να φθάσουν και σε αυτό εν καιρώ, όταν θα έλαμπε στον κόσμο ο Χριστός, μέσω του οποίου παρέχεται κάθε άφεση παραπτωμάτων, και η επιστροφή και η κλήση προς τον Θεό, μέσω της πίστεως σε αυτόν, της ευαγγελικής πολιτείας και των άριστων πνευματικών κατορθωμάτων. «Ευφρανθείτε, ουρανοί, διότι ο Θεός ελέησε τον Ισραήλ. Σαλπίστε, θεμέλια της γης, φωνάξτε με ευφροσύνη, όρη, οι βουνοί και όλα τα δέντρα σε αυτά, διότι ο Θεός λύτρωσε τον Ιακώβ, και ο Ισραήλ θα δοξαστεί». Μπορεί κανείς να διαπιστώσει αβίαστα και από αυτό, ότι η άφεση των αμαρτιών, καθώς επίσης η επιστροφή και η λύτρωση όλων, προαναγγέλλεται κατά καιρούς μέσω των αγίων προφητών ότι πρόκειται να πραγματοποιηθεί δια του Χριστού. Διότι, επειδή ο Θεός ως Κύριος εμφανίστηκε σε εμάς, και συναναστράφηκε με τους επί της γης, ως άνθρωπος, ο αληθινός αμνός, που αίρει την αμαρτία του κόσμου, το πάναγνο θύμα· τότε ακριβώς, το γεγονός αυτό έγινε αφορμή εορτής για τις άνω και στον ουρανό λογικές δυνάμεις, δηλαδή για τα τάγματα των αγίων αγγέλων. Έψαλλαν, λοιπόν, έψαλλαν κατά τη γέννησή του, την κατά σάρκα εννοώ, και μάλιστα έλεγαν: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία».

Εφόσον, λοιπόν, ευφραίνονται οι ουρανοί, διότι ο Θεός ελέησε τον Ισραήλ, και όχι βέβαια μόνο τον κατά σάρκα αλλά και τον κατά πνεύμα νοούμενο· εσάλπισαν τα θεμέλια της γης, δηλαδή οι ιερουργοί των ευαγγελικών θεσπισμάτων. Ο διαπεραστικός τους ήχος ακούστηκε παντού, και σαν ιερές σάλπιγγες αναφώνησαν, διακηρύσσοντας παντού τη δόξα του Σωτήρα, και καλώντας στην επίγνωση του Χριστού τόσο αυτούς που προέρχονται από την περιτομή, όσο και εκείνους που παλαιότερα λάτρευαν την κτίση αντί για τον Κτίστη. Και για ποια αιτία λέμε ότι αυτοί ονομάστηκαν θεμέλια της γης;

Σαλπίστε λοιπόν, εσείς που είστε πρεσβευτές του Χριστού. «Διότι σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους.» Και διέταξε τα όρη να αναφωνήσουν με ευφροσύνη, αποκαλώντας πάλι εδώ όρη τα θεμέλια της γης. Διότι περίβλεπτοι και περίλαμπροι είναι οι θεσπέσιοι μαθητές, διαπρέποντας σε έργο και σε λόγο, και γνωστότατοι σε όλους παντού, προς τους οποίους απηύθυνε τον λόγο και η προφητεία: «Ανέβα σε υψηλό όρος, εσύ που ευαγγελίζεσαι τη Σιών. Ύψωσε με δύναμη τη φωνή σου, εσύ που ευαγγελίζεσαι την Ιερουσαλήμ.» Αυτά λοιπόν τα νοητά όρη διέταξε να αναφωνήσουν με ευφροσύνη. Από αυτό μπορεί κανείς να διαπιστώσει τόσο τη δύναμη του νόμου, όσο και την ξεκάθαρη υπεροχή των ευαγγελικών κηρυγμάτων. Διότι ο μεν νόμος, απειλώντας με τιμωρίες τους παραβάτες και παραδίδοντας σε αναπόδραστες καταδίκες τους ενόχους, δεν διαλαλούσε ευφροσύνη, αλλά μάλλον κατήφεια. Αντιθέτως, οι ιερουργοί των ευαγγελικών θεσπισμάτων και οι διάκονοι των χαρισμάτων του Χριστού, διακηρύττουν ευφροσύνη στον κόσμο.

Αυτοί θα μπορούσαν να είναι και δάσκαλοι των λαών, και καθοδηγητές των ποιμνίων, ανακτώντας με τη δική τους πνευματική ευκαρπία όσους τους πλησιάζουν. Λοιπόν, τη νοούμενη εν Χριστώ ευφροσύνη ανακραυγάζουν μαζί με τα θεμέλια της γης, τα βουνά και τα δέντρα που υπάρχουν σε αυτά, και χαίρονται επειδή ο Θεός λύτρωσε τον Ιακώβ, και ο Ισραήλ θα δοξαστεί. Διότι δεν λυτρώθηκε μόνο επειδή απέβαλε τους μολυσμούς της αμαρτίας και απαλλάχθηκε από τη φωτιά και την καταδίκη, αλλά επιπλέον δοξάστηκε, επειδή έγινε οικείος του Θεού, ονομάστηκε υιός του και απέκτησε αδελφότητα με τον έναν και κατά φύση και αληθώς Υιό, δηλαδή τον Χριστό. <Έτσι λέει ο Κύριος που σε λυτρώνει, και που σε έπλασε από την κοιλιά της μητέρας σου: Εγώ είμαι ο Κύριος που συντελεί τα πάντα. Εγώ εξέτεινα τον ουρανό μόνος μου, και στερέωσα τη γη. Ποιος άλλος διασκορπίζει τα σημεία των εγγαστριμύθων και τις μαντείες από την καρδιά; Αυτός που στρέφει τους συνετούς προς τα πίσω και καθιστά μωρή τη βουλή τους, και αυτός που επιβεβαιώνει τα λόγια του δούλου του και επαληθεύει τη βουλή των αγγέλων του.> Με πολλή οικονομία ο Θεός των όλων και σε αυτά μας μιλάει, και προσπαθεί να πληροφορήσει εκείνους που έχουν ασεβήσει απέναντι στη δόξα του, μεταφέροντάς την σε άλλους, προφανώς σε αυτούς που δεν είναι θεοί, ότι αυτός είναι ο δημιουργός των πάντων, και κυβερνήτης, κτίστης και ποιητής ακόμη και αυτών που διαπαιδαγωγούνται.

Γι' αυτό λέει: «εξάλειψα», αντί του: «θα εξαλείψω, όπως το σύννεφο τις ανομίες σου και όπως το σκοτάδι τις αμαρτίες σου»· και προσθέτει: «επίστρεψε σε μένα, και θα σε λυτρώσω», ως προς κάποιον που έχει αποστραφεί και έχει παραδοθεί στους εχθρούς. Και αφού το είπε αυτό, προβλέποντας έπειτα ο προφήτης ότι πολλοί από αυτούς θα υπακούσουν στον προφητικό λόγο, και προσβλέποντας στο ότι οι «ουρανοί» θα χαρούν για αυτούς –εννοώ δηλαδή τις ουράνιες δυνάμεις για τη σωτηρία τους– τους προσφωνεί λέγοντας: «Ευφρανθείτε, ουρανοί, διότι ελέησε ο Θεός τον Ισραήλ», εφόσον πρόκειται να υπάρξει χαρά στον ουρανό για εκείνους που μέλλουν να μετανοήσουν για τα προηγούμενα κακά τους. Αλλά λέει και: «σαλπίστε, τα θεμέλια της γης», ή σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές: «αλαλάξτε τα κατώτατα της γης»· διότι αν υπάρχουν κάποιες θείες δυνάμεις που στηρίζουν την ίδια τη γη, ας αναπέμψουν και αυτές αλαλαγμό και ύμνο προς τον Θεό. Είναι δε εύλογο να αποκαλούνται «θεμέλια της γης» οι ίδιοι οι προφήτες και όλοι οι δίκαιοι και θεοφιλείς άνδρες· αυτό άλλωστε δίδασκε ο Απόστολος λέγοντας: «εποικοδομηθέντες ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν».

Αλλά και «τα όρη ας αλαλάξουν», λέγει, βγάζοντας φωνές «ευφροσύνης», και «οι λόφοι και όλα τα δέντρα σε αυτούς» ομοίως ας δοξάσουν τον Θεό για τη μετάνοια και τη σωτηρία των προαναφερθέντων, υπονοώντας με τα «όρη» τις εξυψωμένες και ανυψωμένες ψυχές, με τους «λόφους» τις πιο μέτριες από αυτές, και με τα «δέντρα» τις καρποφόρες. Αλλά και με άλλον τρόπο προστάζει όλο τον κόσμο και τα μέρη του να υμνούν τον Θεό, προσθέτοντας: «διότι ο Θεός λύτρωσε τον Ιακώβ, και ο Ισραήλ θα δοξαστεί», ή, σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές: «και μέσω του Ισραήλ θα δοξαστεί». Πράγμα το οποίο και το ίδιο εκπληρωνόταν έμπρακτα σε όσους από τον παλαιό λαό ωφελήθηκαν από τη διδασκαλία των προφητικών λόγων και μεταστράφηκαν από την ειδωλολατρική πλάνη στην κατά Θεόν ευσέβεια. Ο λόγος, έχοντας προεκθέσει έλεγχο της ειδωλολατρίας μέσα από τα προηγούμενα, με την προοπτική ότι η ειδωλολατρία θα έπαυε, δίνει υποσχέσεις επιστροφής από την αιχμαλωσία της Βαβυλώνας σε όσους ωφελήθηκαν από την προφητική διδασκαλία. Επειδή, δηλαδή, εξαιτίας της ειδωλολατρίας τους παραδόθηκαν στους Βαβυλωνίους, και η ίδια η Ιερουσαλήμ υπέμεινε πολιορκία και παντελή καταστροφή κατά τους χρόνους των Ασσυρίων εξαιτίας όσων τολμήθηκαν σε αυτήν από τους κατοίκους της, προφητεύει απελευθέρωση από τα δεινά για όσους τα υπέστησαν, εάν παύσουν την πλάνη.

Αυτά δε εκπληρώθηκαν κατά την εποχή του Κύρου, του πρώτου που βασίλευσε στους Πέρσες· γι' αυτό και μνημονεύει ονομαστικά τον ίδιο τον ‹Κύρο› με τρόπο εξαιρετικά θαυμαστό, ο οποίος έζησε περίπου διακόσια χρόνια αργότερα και ελευθέρωσε τον λαό των Ιουδαίων από την αιχμαλωσία, προστάζοντας μάλιστα να ανεγερθεί ο ναός στην Ιερουσαλήμ. Γι' αυτό, με αφορμή μια τέτοια επαγγελία αγαθών, στα προηγούμενα καλούσε με δυνατή φωνή τους 〈ουρανούς〉 και τα 〈θεμέλια της γης〉, τα 〈όρη〉 και τους 〈λόφους〉 και 〈όλα〉 τα 〈δέντρα〉 να υμνούν και να δοξάζουν τον Θεό, σε ακολουθία των οποίων προσθέτει και όσα αναφέρονται στο προκείμενο κείμενο, λέγοντας: 〈Έτσι λέει ο Κύριος που σε λυτρώνει και σε πλάθει από την κοιλιά〉. Το ποιος δε είναι αυτός που 〈πλάθει από την κοιλιά〉, θα το διδάξει το βιβλίο του Ιερεμία, στο οποίο έχει ειπωθεί: «και έγινε λόγος Κυρίου προς εμένα, λέγοντας: προτού σε 〈πλάσω〉 στην 〈κοιλιά〉 σε γνωρίζω, και προτού βγεις από τη μήτρα σε έχω αγιάσει», όπου ο προφήτης, παρουσιάζοντας σαφώς τον Λόγο του Κυρίου, διδάσκει ότι Αυτός είναι ο πλάστης των σωμάτων που κυοφορούνται στη γαστέρα. Έπειτα, επειδή ακριβώς τους υπαινισσόταν την επιστροφή από την αιχμαλωσία, πολύ εύστοχα τον ονόμασε ως εκείνον που 〈λυτρώνει〉. Επειδή δε εκείνοι προς τους οποίους λέγονταν αυτά ήταν περισσότερο προσκολλημένοι στα σωματικά, εύλογα τους υπενθυμίζει ότι αυτός είναι που τους 〈έπλασε από την κοιλιά〉. Και προσθέτει στη συνέχεια: 〈Εγώ είμαι ο Κύριος που συντελεί τα πάντα〉, ή σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές: εκείνος που 〈έφτιαξε τα πάντα〉.

Ευφρανθείτε ουρανοί, διότι ο Θεός ελέησε τον Ισραήλ· σαλπίστε, θεμέλια της γης, βροντοφωνάξτε, όρη, με ευφροσύνη, οι λόφοι και όλα τα δέντρα που υπάρχουν σε αυτά, διότι ο Θεός λύτρωσε τον Ιακώβ, και ο Ισραήλ θα δοξαστεί. ... Εγώ είμαι ο Κύριος που επιτελώ όλα αυτά, εξέτεινα τον ουρανό μόνος μου και στερέωσα τη γη. Ποιος άλλος ματαίωσε τα σημεία των εγγαστρίμυθων και τις μαντείες από την καρδιά τους, αποστρέφοντας τους συνετούς προς τα πίσω και μετατρέποντας τη βουλή τους σε μωρία, και ο οποίος στερεώνει τα λόγια του δούλου του και επαληθεύει τη βουλή των αγγέλων του; Εγώ που λέω στην Ιερουσαλήμ: Θα κατοικηθείς, και στις πόλεις της Ιουδαίας: Θα ανοικοδομηθείτε, και τα ερειπωμένα μέρη της θα αναστηλώσω· εγώ που λέω στην άβυσσο: Θα ερημωθείς, και θα ξηράνω τους ποταμούς σου· εγώ που λέω στον Κύρο να ενεργεί με σύνεση, και ότι θα εκτελέσει όλα τα θελήματά μου ...