Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 44:25

Σήμερα πάλι, πολλά και καλά είναι όλα όσα το Πνεύμα παρέθεσε για εμάς στην ορατή τράπεζα. Έστρεψα όμως τον νου μου στους φλύαρους και συνάμα πειραστές Φαρισαίους και τους σπλαχνίστηκα υπερβολικά για τη μοχθηρία των τρόπων τους, επειδή με τις ερωτήσεις τους επιχειρούσαν να ξεγελάσουν την ίδια την πηγή της σοφίας. Και αποτύγχαναν στο εγχείρημά τους, καθώς η θεότητα του Μονογενούς ανέτρεπε πάντοτε τα ερωτήματά τους εναντίον τους. Γι' αυτούς, νομίζω, προφήτευε και ο Ησαΐας λέγοντας: «Αυτός που στρέφει τους συνετούς προς τα πίσω και μωραίνει τις βουλές τους, και στερεώνει τα λόγια του δούλου του»· και πάλι ο Δαβίδ: «Με τις γλώσσες τους δολιεύονταν· δίκασέ τους, Θεέ· ας πέσουν έξω από τα διαβούλιά τους». Ωστόσο, τους χρωστάμε χάρη, έστω κι αν είναι εχθροί, διότι παρακίνησαν τη σοφία να απαντήσει, ώστε να αφήσει σε εμάς τους δούλους καταγεγραμμένη τη διδασκαλία των όσων μας συμφέρουν. Διότι, ιδού, ο γάμος ρυθμίζεται με κανόνες, ένα ζήτημα που αποτελεί κεφάλαιο του ανθρώπινου βίου, και νομοθετούνται ακριβείς όροι για τη σύσταση και τη διάλυσή του. Αυτούς τους όρους ας τους ακούσουν με πολλή προσοχή οι δύο τάξεις, ώστε και η πλευρά των γυναικών να διδαχθεί τα καθήκοντά της και η πλευρά των ανδρών να αποκομίσει εξαιρετική ωφέλεια.

Αυτοί θα μπορούσαν να είναι και δάσκαλοι των λαών, και καθοδηγητές των ποιμνίων, ανακτώντας με τη δική τους πνευματική ευκαρπία όσους τους πλησιάζουν. Λοιπόν, τη νοούμενη εν Χριστώ ευφροσύνη ανακραυγάζουν μαζί με τα θεμέλια της γης, τα βουνά και τα δέντρα που υπάρχουν σε αυτά, και χαίρονται επειδή ο Θεός λύτρωσε τον Ιακώβ, και ο Ισραήλ θα δοξαστεί. Διότι δεν λυτρώθηκε μόνο επειδή απέβαλε τους μολυσμούς της αμαρτίας και απαλλάχθηκε από τη φωτιά και την καταδίκη, αλλά επιπλέον δοξάστηκε, επειδή έγινε οικείος του Θεού, ονομάστηκε υιός του και απέκτησε αδελφότητα με τον έναν και κατά φύση και αληθώς Υιό, δηλαδή τον Χριστό. <Έτσι λέει ο Κύριος που σε λυτρώνει, και που σε έπλασε από την κοιλιά της μητέρας σου: Εγώ είμαι ο Κύριος που συντελεί τα πάντα. Εγώ εξέτεινα τον ουρανό μόνος μου, και στερέωσα τη γη. Ποιος άλλος διασκορπίζει τα σημεία των εγγαστριμύθων και τις μαντείες από την καρδιά; Αυτός που στρέφει τους συνετούς προς τα πίσω και καθιστά μωρή τη βουλή τους, και αυτός που επιβεβαιώνει τα λόγια του δούλου του και επαληθεύει τη βουλή των αγγέλων του.> Με πολλή οικονομία ο Θεός των όλων και σε αυτά μας μιλάει, και προσπαθεί να πληροφορήσει εκείνους που έχουν ασεβήσει απέναντι στη δόξα του, μεταφέροντάς την σε άλλους, προφανώς σε αυτούς που δεν είναι θεοί, ότι αυτός είναι ο δημιουργός των πάντων, και κυβερνήτης, κτίστης και ποιητής ακόμη και αυτών που διαπαιδαγωγούνται.

Αφού λοιπόν κατέδειξε μέσα από αυτά τη δόξα του, και την απαράμιλλη υπεροχή του, και το μέγεθος της δύναμής του, στα επόμενα αποδεικνύει και αφηγείται σαφώς ποια πράγματα θα επιτελέσει κατά καιρούς. Διότι ποιος άλλος, λέει, θα ματαιώσει τα σημεία των εγγαστρίμυθων και τις μαντείες από την καρδιά; Διότι, προτού να λάμψει σε εμάς από τους ουρανούς ο Σωτήρας όλων μας, ο Χριστός, η πλεονεξία της τυραννίας του διαβόλου επεκτεινόταν εναντίον όλων, και βαθύ σκοτάδι κατέτρωγε όλους όσοι βρίσκονταν πάνω στη γη. Επειδή υπήρχαν, υπήρχαν σε κάθε ύπαιθρο και πόλη, βωμοί και ιερά, και πλήθος αγαλμάτων, και αναρίθμητο πλήθος ψευδώνυμων θεών, γοητείες και ψευδομαντείες παντού, και απάτες δαιμόνων, οι οποίοι προσποιούνταν ότι γνώριζαν και ότι μπορούσαν να προαναγγείλουν τα μέλλοντα, ενώ στην πραγματικότητα δεν έλεγαν ούτε γνώριζαν απολύτως τίποτα. Όταν όμως το φως το αληθινό, δηλαδή ο μονογενής Λόγος του Θεού, κατηύγασε με τα ευαγγελικά θεσπίσματα όλη την οικουμένη, αποδιώχθηκε η ομίχλη της αμαρτίας, και το βαθύ εκείνο σκοτάδι έλαβε τέλος, ενώ οι πλανημένοι κλήθηκαν στην επίγνωση της αλήθειας· τότε ακριβώς, τότε ματαιώθηκαν τα σημεία των εγγαστρίμυθων.

Είπε δε έτσι ο Θεός διά της φωνής του Ησαΐα: «Έτσι λέει ο Κύριος που σε λυτρώνει, και που σε έπλασε από την κοιλιά: Εγώ είμαι ο Κύριος που τα συντελώ αυτά, που άπλωσα τον ουρανό μόνος μου και στερέωσα τη γη. Ποιος άλλος διασκορπίζει τα σημεία των εγγαστριμύθων και τις μαντείες από την καρδιά; Αυτός που στρέφει τους συνετούς προς τα πίσω και καθιστά μωρή τη βουλή τους, και που επιβεβαιώνει τα λόγια του δούλου του, και επαληθεύει τη βουλή των αγγέλων του. Αυτός που λέει για την Ιερουσαλήμ, θα κατοικηθείς· και για τις πόλεις της Ιουδαίας, θα ανοικοδομηθείτε, και τα ερείπιά της θα τα αναστήσω. Αυτός που λέει στην άβυσσο, θα ερημωθείς, και τους ποταμούς σου θα ξηράνω· αυτός που λέει για τον Κύρο να έχει φρόνηση, και θα εκτελέσει όλα τα θελήματά μου».

Διότι προανήγγειλε ότι ο ίδιος θα καταργήσει τις ψευδομαντείες των Βαβυλωνίων και τα σημεία των εγγαστρίμυθων. Τις βουλές όμως, δηλαδή τις προαγορεύσεις, των δικών του προφητών, τους οποίους ονόμασε και αγγέλους, δεν θα τις αποδείξει ψευδείς. Προμήνυσε δε ότι και τις πόλεις της Ιουδαίας θα ανοικοδομήσει, και την άβυσσο θα ερημώσει, και θα καταξηράνει όλους τους ποταμούς της· ονομάζοντας άβυσσο, νομίζω, τη Βαβυλώνα, εξαιτίας του πλήθους εκείνων που κατοικούν σε αυτήν· και ποταμούς της, τα έθνη που συρρέουν από παντού προς βοήθειά της. Αλλά, εμπρός, ας αναφέρουμε με σαφήνεια τα όσα αφορούν τον Κύρο, μεταπλάθοντας με κομψότητα στο μυστήριο του Χριστού τα όσα επιτεύχθηκαν από εκείνον.

Είναι γεγραμμένο ως εξής: «Οργίστηκε ο Βαλάκ και χτύπησε τα χέρια του, και είπε ο Βαλάκ στον Βαλαάμ: Σε κάλεσα για να καταραστείς τον εχθρό μου, και ιδού, εσύ τον ευλόγησες με ευλογίες για τρίτη φορά. Και είπε ο Βαλαάμ στον Βαλάκ: Δεν μίλησα και στους αγγελιαφόρους σου που μου έστειλες, λέγοντας: Εάν μου δώσει ο Βαλάκ τον οίκο του γεμάτο από ασήμι και χρυσάφι, δεν θα μπορέσω να παραβώ τον λόγο του Κυρίου ώστε να κάνω καλό ή κακό από μόνος μου· όσα μου πει ο Θεός, αυτά θα πω.» Είναι λοιπόν συνηθισμένο στους ψευδομάντεις να χρησιμοποιούν τέτοια απατηλά λόγια, σκεπτόμενοι ότι οπωσδήποτε θα πουν την αλήθεια σε όσους έχουν την περιέργεια να μάθουν. Κατανόησε όμως ότι το να λέει κανείς την αλήθεια είναι ξένο προς την τέχνη του επωδού και του μάγου· θα μπορούσε όμως μερικές φορές να προέλθει από τον Θεό, ο Οποίος καταβάλλει φοβερά τις ψυχές των βεβήλων με την προαγόρευση των μελλοντικών γεγονότων. ΠΑΛΛ. Πείθομαι. ΚΥΡ. Διότι, το ότι ο Θεός μισεί και ακυρώνει τέτοιου είδους μαγείες και ματαιολογίες, γίνεται σαφές από τα λόγια Του: «Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός» και επιπροσθέτως: «Ποιος άλλος θα ματαιώσει τα σημεία των εγγαστριμύθων και τις μαντείες από την καρδιά, στρέφοντας προς τα πίσω τους συνετούς, και αποδεικνύοντας μωρή τη βουλή τους, και στερεώνοντας τα λόγια του δούλου Του και επαληθεύοντας τη βουλή των αγγέλων Του;»

Διότι τις μαντείες που προέρχονται από την καρδιά τις αποδεικνύει παρωχημένες και ψευδείς. Του δε δικού Του Υιού, δηλαδή του Χριστού, στηρίζει κάθε λόγο. Και τη βουλή των αγγελιαφόρων του, δηλαδή όσα θέλουν να πουν οι κήρυκες της πίστεως σε Αυτόν, όλα αυτά τα αναδεικνύει γεμάτα αλήθεια, επιβεβαιώνοντάς τα με σημεία και τέρατα, και με τις άλλες ενέργειες του Πνεύματος. Είπε δε πάλι κάπου, επικρίνοντας κάποιους για εκείνα που νοθεύτηκαν κατά παράβαση του νόμου του Θεού: «Στάσου λοιπόν στις επωδές σου και στην πολλή σου μαγεία, που έμαθες από τη νεότητά σου, μήπως μπορέσεις να ωφεληθείς. Κουράστηκες από τα σχέδιά σου· ας σταθούν και ας σε σώσουν οι αστρολόγοι του ουρανού, αυτοί που παρατηρούν τα άστρα, ας σου αναγγείλουν τι πρόκειται να σου συμβεί». Βλέπεις λοιπόν πώς ο Θεός ελέγχει την καταραμένη αστρογοητεία ως άξια γέλιου και παντελώς ανωφελή. Και ότι πάλι μόνο σε Αυτόν ταιριάζει το απολύτως αληθινό και η ετοιμότητα στο να μιλά αλάνθαστα για όσα αναμένεται να συμβούν, άκουσε τι λέει μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Θυμηθείτε αυτά και στενάξτε· μετανοήστε, εσείς οι πλανεμένοι, επιστρέψτε με την καρδιά σας, και θυμηθείτε τα παλαιά από την αρχή του κόσμου· διότι εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εμένα· εγώ που αναγγέλλω από πριν τα έσχατα προτού αυτά γίνουν, και συγχρόνως συντελέστηκαν. Και είπα: Όλη μου η βουλή θα σταθεί, και όλα όσα θέλω θα τα κάνω».

Ποια είναι δε αυτά τα οποία διδάσκει ο τόσο μέγας Κύριος; Τα παραθέτει στη συνέχεια λέγοντας: «ποιος άλλος θα ματαιώσει τα σημεία των εγγαστρίμυθων και τις μαντείες από την καρδιά;» Υποδηλώνει δε ότι θα υπάρξει έπειτα από αυτά κάποιος καιρός, κατά τον οποίο όλες οι «μαντείες» και τα μαντεία των θεών που λατρεύονταν παλαιότερα «θα καταργηθούν» με τη δική Του δύναμη. Αλλά και τους θεωρούμενους «φρονίμους αυτού του αιώνα θα τους στρέψω», λέει, «προς τα πίσω», αποδεικνύοντας «μωρή τη» νομιζόμενη «σοφία τους». Αυτά, λοιπόν, έτσι θα τα διευθετήσω· «του δικού μου αγαπητού και εκλεκτού παιδός», εννοώ του Χριστού μου, για τον οποίο προηγουμένως ειπώθηκαν πάρα πολλά, «θα στερεώσω τα λόγια, και των αγγέλων του», εννοώ των αποστόλων, των μαθητών και των ευαγγελιστών, «τη βουλή θα κάνω να επαληθευτεί». Εγώ, λοιπόν, που πρόκειται να τα κάνω αυτά, από τώρα κιόλας προλέγω και υπόσχομαι, ότι την «Ιερουσαλήμ», μετά την πρώτη καταστροφή που θα υποστεί από τους Βαβυλώνιους, θα την κάνω να ανοικοδομηθεί, έτσι ώστε και «οι πόλεις της Ιουδαίας να κατοικηθούν» και τα «έρημα» μέρη τους να ανοικοδομηθούν πάλι «όπως ήταν εξαρχής».

Ευφρανθείτε ουρανοί, διότι ο Θεός ελέησε τον Ισραήλ· σαλπίστε, θεμέλια της γης, βροντοφωνάξτε, όρη, με ευφροσύνη, οι λόφοι και όλα τα δέντρα που υπάρχουν σε αυτά, διότι ο Θεός λύτρωσε τον Ιακώβ, και ο Ισραήλ θα δοξαστεί. ... Εγώ είμαι ο Κύριος που επιτελώ όλα αυτά, εξέτεινα τον ουρανό μόνος μου και στερέωσα τη γη. Ποιος άλλος ματαίωσε τα σημεία των εγγαστρίμυθων και τις μαντείες από την καρδιά τους, αποστρέφοντας τους συνετούς προς τα πίσω και μετατρέποντας τη βουλή τους σε μωρία, και ο οποίος στερεώνει τα λόγια του δούλου του και επαληθεύει τη βουλή των αγγέλων του; Εγώ που λέω στην Ιερουσαλήμ: Θα κατοικηθείς, και στις πόλεις της Ιουδαίας: Θα ανοικοδομηθείτε, και τα ερειπωμένα μέρη της θα αναστηλώσω· εγώ που λέω στην άβυσσο: Θα ερημωθείς, και θα ξηράνω τους ποταμούς σου· εγώ που λέω στον Κύρο να ενεργεί με σύνεση, και ότι θα εκτελέσει όλα τα θελήματά μου ...

61. Αν λοιπόν η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά κάθε ανθρώπου που τον φοβάται, και του προσθέτει ακοή για να ακούει, και δίνει γλώσσα παιδείας ώστε να γνωρίζει πότε πρέπει να πει λόγο, ποιος άλλος είναι αυτός που στρέφει προς τα πίσω τους συνετούς και τους σοφούς του κόσμου, και αποδεικνύει μωρία τη σοφία τους, ενώ στερεώνει μόνο τα λόγια των δούλων του, παρά μόνο αυτός που κάνει νέα και παράδοξα προς δόξαν του, αυτός που χαράσσει μέσα στην έρημη και ξερή καρδιά οδό ταπεινώσεως και πραότητας, και μέσα στην άνικμη και άνυδρη διάνοια δημιουργεί ποταμούς άρρητης σοφίας, για να ποτίσει το εκλεκτό γένος του, τον λαό που έκανε δικό του, ώστε να διηγούνται τις αρετές του; Διότι προπορεύεται εκείνων που τον αγαπούν και τον φοβούνται, και εξομαλύνει τα όρη των παθών, και συντρίβει τις χάλκινες πύλες της αγνωσίας, και ανοίγει τις θύρες της δικής του γνώσεως, και τους αποκαλύπτει τους σκοτεινούς, απόκρυφους και αόρατους θησαυρούς της, για να γνωρίσουν ότι αυτός είναι Κύριος ο Θεός, ο οποίος τους αποκαλεί με το όνομα Ισραήλ.