Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 44:8

Διότι δεν θα ονομαστεί λαός, αλλά μάλλον ολόκληρο το πλήθος των εθνών που βρίσκεται σε όλη την οικουμένη, και όλοι θα ομολογήσουν ότι ανήκουν στον Θεό, και θα τον αναγνωρίσουν ως Σωτήρα και Λυτρωτή, και στο εξής θα ονομάζονται με το όνομα του Ιακώβ, δηλαδή, ότι είναι μερίδιο και κλήρος του Θεού. Διότι λέει, έγινε ο λαός του Κυρίου μερίδα του, και ο Ισραήλ μερίδιο της κληρονομιάς του. Και καυχόμαστε εμείς που πιστέψαμε για το ότι γίναμε κλήρος του Θεού και μερίδα του Σωτήρα όλων μας, του Ιησού Χριστού. <Έτσι λέει ο Κύριος ο Θεός, ο βασιλιάς του Ισραήλ, ο Θεός Σαβαώθ που τον λύτρωσε: Εγώ είμαι ο πρώτος και εγώ είμαι και μετά από αυτά· εκτός από εμένα δεν υπάρχει Θεός. Ποιος είναι όμοιος με εμένα; Ας σταθεί, και ας φωνάξει, και ας μου τα ετοιμάσει, από τότε που δημιούργησα τον άνθρωπο εις τον αιώνα. Και ας σας αναγγείλουν όσα πρόκειται να συμβούν πριν αυτά έλθουν. Μην κρύβεστε, και σας τα ανήγγειλα.> Αφού έκανε μνεία της εν Χριστώ γνώσεως μέσω των κειμένων που μόλις αναγνώσαμε, μεταφέρει τον λόγο σε κάτι άλλο από τα αναγκαία. Διότι, επειδή κατά τον καιρό εκείνο, κατά τον οποίο ο θεσπέσιος προφήτης Ησαΐας συνέθετε για εμάς τους λόγους περί αυτών των πραγμάτων, ενώ βασίλευε ανάμεσά τους κάποιος θεομίσητος, είχαν περιπέσει σε αφόρητα ολισθήματα.

Λέγοντας δε πάλι το «Αφότου δημιούργησα τον άνθρωπο», δείχνει ότι ο ίδιος είναι δημιουργός, ενώ οι ψευδώνυμοι θεοί δεν είναι απολύτως τίποτα. Διότι ποιον από αυτούς που τους προσκυνούν έφεραν στην ύπαρξη; Ενώ εγώ αναγνωρίζομαι ως δημιουργός, και κτίστης των πάντων, και αυτός που κατέχει τη γνώση των όλων. Ερευνήστε το αυτό σε αυτούς που εσείς αποκαλείτε θεούς· ας σας αναγγείλουν αυτά που πρόκειται να συμβούν πριν αυτά έρθουν. Διότι στον εκ φύσεως Θεό ταιριάζει να έχει όλη τη γνώση και αυτών που έχουν ήδη παρέλθει, και αυτών που πρόκειται να γίνουν. Εάν δε κανείς από τους ψευδώνυμους θεούς δεν βρίσκεται να κατέχει αυτό το γνώρισμα, είναι προφανές ότι εκείνοι που δεν έχουν τη γνώση του Θεού, δεν μπορεί να είναι θεοί. Το «Μη συγκαλύπτεστε», σημαίνει «Μη σιωπάτε, ούτε να προσποιείστε». «Δεν ακούσατε από την αρχή, και δεν σας το ανήγγειλα;» Διότι, επειδή είμαι εκ φύσεως Θεός και γνωρίζω τα πάντα, και τα μελλοντικά και αυτά που έχουν ήδη προηγηθεί, σας τα προανήγγειλα μέσω των αγίων προφητών δια του πάνσοφου Μωυσή.

Διότι αποκάλυψα το μυστήριο του Χριστού, και δεν υπάρχει τίποτε από όσα ήταν φυσικό να γνωρίσουμε και εμείς οι ίδιοι με σαφήνεια, το οποίο να μην έχει προαναγγελθεί από εμένα. Επομένως, εκείνοι δεν είναι θεοί, εφόσον δεν κατέχουν τίποτε από όσα προσιδιάζουν στον Θεό. Εγώ όμως είμαι κατά φύσιν αυτό που πιστεύεται ότι είμαι, δηλαδή Θεός των όλων, έχοντας θεοπρεπή γέννηση. Μυσταγωγεί λοιπόν ο λόγος όσους είχαν απομακρυνθεί από την αληθινή θεογνωσία, είχαν προσκολληθεί στα άψυχα είδωλα και έλεγαν στο ξύλο: «Εσύ είσαι ο πατέρας μου», και στην πέτρα: «Εσύ με γέννησες». «Εσείς είστε μάρτυρες, αν υπάρχει Θεός εκτός από εμένα». Τους επαναφέρει πάλι στην ανάμνηση της δύναμης και της εξουσίας που τους επιδείχθηκε, η οποία αρμόζει στον πραγματικά κατά φύσιν Θεό και Κύριο των συμπάντων, όταν λυτρώθηκαν από τη γη των Αιγυπτίων. Διότι τότε συστρατεύθηκε με τον Δεσπότη και η ίδια η κτίση, και στράφηκε εναντίον της σκληρότητας εκείνων που τους καταδυνάστευαν, καθώς συντελούνταν μεταβολές των στοιχείων της φύσεως.

Διότι πάρα πολλοί ήταν οι θεοί στους Αιγυπτίους, και γεμάτοι από αγάλματα οι ναοί τους. Πάρα πολλοί ήταν παρομοίως και στους Αμορραίους, τους Ευαίους και τους Φερεζαίους, καθώς και στα υπόλοιπα έθνη· αλλά κανένας από εκείνους δεν φαίνεται να στάθηκε ικανός για τη σωτηρία των δικών του πιστών· απεναντίας, συντρίψατε και τους ίδιους τους προσκυνούμενους μαζί με εκείνους που τους προσκυνούσαν. Διότι έχει θεσπιστεί μέσω του Μωυσή ότι θα γκρεμίσετε τους βωμούς τους, και θα συντρίψετε τις στήλες τους, και θα κατακάψετε με φωτιά τα γλυπτά των θεών τους. Επομένως, εάν επιλέξετε να πείτε την αλήθεια, εσείς οι ίδιοι δώστε μαρτυρία για εμένα, εάν υπάρχει Θεός εκτός από εμένα. Διότι, εάν κάποιος αντιπαρατάχθηκε στις δικές μου δυνάμεις και νίκησε, ας λογίζεται από εσάς ως θεός.

Αν όμως αποδείχθηκε ότι δεν είναι τίποτα, και έγιναν παρανάλωμα του πυρός από εσάς, γνωρίσατε μέσα από την ίδια την εμπειρία, λέει, ότι δεν υπάρχει Θεός εκτός από εμένα, τον αληθινό Θεό. <Και δεν άκουσαν τότε εκείνοι που πλάθουν και σκαλίζουν, όλοι είναι μάταιοι όσοι πράττουν σύμφωνα με τις επιθυμίες τους, πράγματα που δεν πρόκειται να τους ωφελήσουν· αλλά θα καταντροπιαστούν εκείνοι που πλάθουν θεό και σκαλίζουν ανωφελή είδωλα, και όλοι όσοι δημιουργήθηκαν ξεράθηκαν και είναι κουφοί μεταξύ των ανθρώπων.> Μέσα από αυτά τα λόγια, παρουσιάζει ως δεινά και πάρα πολύ βαριά τα εγκλήματα των αποστατών, εφόσον, ενώ είχαν τόση βεβαιότητα ότι δεν υπάρχει άλλος Θεός εκτός από Αυτόν, από τη φύση του και αληθινά· και ενώ είχαν πειστεί από τα ίδια τα κατορθώματα ότι Αυτός είναι ο μόνος Θεός, ξέπεσαν σε τέτοιο σημείο ανοησίας, ώστε, παρόλο που και ο ίδιος ο νόμος τούς φώναζε ρητά και έλεγε: «Κύριο τον Θεό σου θα προσκυνήσεις, και Αυτόν μόνο θα λατρέψεις, και δεν θα φτιάξεις για τον εαυτό σου είδωλο, ούτε κανένα ομοίωμα από όσα βρίσκονται πάνω στον ουρανό, και από όσα βρίσκονται κάτω στη γη, και από όσα βρίσκονται στα ύδατα κάτω από τη γη»· εσείς θεωρήσατε ως μηδαμινό το να Τον υπακούσετε· και στραφήκατε μάλλον αφιλόθεα προς την ενασχόληση του να πλάθετε και να διαμορφώνετε θεούς από ξύλα και από πέτρες. Μάταιοι, λοιπόν, είναι τέτοιου είδους άνθρωποι, και πολύ δικαιολογημένα, διότι κατέφυγαν σε αυτό χωρίς κανέναν απολύτως αναγκαίο λόγο, πράττοντας μάλλον τις δικές τους επιθυμίες, επειδή έγιναν εραστές της ματαιότητας. Διότι, ποια ωφέλεια προέρχεται από την πέτρα και από το ξύλο;

Εγώ δε και προείπα και 〈προανήγγειλα〉 μέσω των δικών μου προφητών, αλλά και με έργα φανέρωσα πράξεις θεϊκής δυνάμεως, για τις οποίες 〈εσείς είστε μάρτυρες〉, προς εσάς στους οποίους απευθύνω αυτούς τους λόγους, που έχετε διδαχθεί τα λόγια του Μωυσή, ώστε να ομολογείτε, ακόμη κι αν δεν το θέλετε, ότι 〈δεν υπάρχει άλλος θεός εκτός από εμένα〉. Διότι την εποχή που σας έδινα την ευκαιρία να βλέπετε ‹τις› ‹αρετές› της δικής μου θεότητας, για παράδειγμα στην Αίγυπτο ή στην Ερυθρά Θάλασσα ή στην έρημο, όπου επιτέλεσα αναρίθμητα θαύματα. Κανείς δεν ήταν μαζί μου από αυτούς ούτε καν πρωτύτερα, ⌜όχι 〈από την αρχή〉 λέει, δηλαδή πριν από τα χρόνια του κατακλυσμού, κατά τα οποία δεν υπήρχαν τεχνίτες ούτε καν αυτών των άψυχων ξοάνων. Και γι' αυτά 〈εσείς είστε μάρτυρες〉 ότι 〈δεν υπήρχαν τότε〉, εννοώ δηλαδή κατά την αρχή της συστάσεως της θνητής ζωής, 〈εκείνοι που πλάθουν και σκαλίζουν θεούς〉, αφού δεν είχε ακόμη εφευρεθεί από τους ανθρώπους ούτε η γλυπτική ούτε η πλαστική τέχνη.⌝ Αν βέβαια και πολύ αργότερα, στους μετέπειτα χρόνους, εμφανίστηκαν πολλοί τέτοιοι, όμως 〈όλοι θα καταισχυνθούν〉 και θα παύσουν πλέον την πλάνη τους, κοκκινίζοντας από ντροπή και κρύβοντας το πρόσωπό τους· αν όμως επιμείνουν στη δική τους πλάνη, θα παραδοθούν στην απώλεια κατά τον καιρό της εκδικήσεως. ⌜Όσον αφορά δε εσάς προς το παρόν, προς τους οποίους απευθύνεται ο παρών λόγος.

Αυτό ακριβώς παρέδωσε και ο ίδιος ο Υιός στα Ευαγγέλια, διδάσκοντας να γνωρίζουν έναν μόνο Θεό, στα οποία έλεγε: «αυτή δε είναι η αιώνια ζωή, το να γνωρίζουν εσένα τον μόνο αληθινό Θεό και εκείνον που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό». Αυτός λοιπόν ήταν ο αληθινός Θεός, ο ένας και μοναδικός, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από αυτόν, ο οποίος όχι μόνο μέσω των προφητών αλλά και μέσω του ίδιου του του Υιού παρήγγελλε αυτά στο έθνος των Ιουδαίων, το οποίο εκείνον τον καιρό ειδωλολατρούσε. Αμέσως λοιπόν ο Ησαΐας (ή μάλλον ο Θεός μέσω αυτού), αφού είπε: «εκτός από εμένα δεν υπάρχει Θεός. Ποιος είναι όμοιος με εμένα;» και στη συνέχεια: «εσείς είστε μάρτυρες αν υπάρχει Θεός εκτός από εμένα», πρόσθεσε το εξής: «και δεν υπήρχαν τότε. Όλοι όσοι πλάθουν και σκαλίζουν είναι μάταιοι, κάνοντας όσα επιθυμεί η καρδιά τους». Και σε ολόκληρη την προφητεία του θα μπορούσε κανείς να βρει να συντρίβονται τα άψυχα ξόανα, και σε κάθε προφήτη ομοίως θα βρεις να κηρύσσεται ο ένας Θεός για την αποτροπή της πολυθεϊστικής πλάνης. Έτσι και εμείς συνηθίζουμε, στους διαλόγους μας με τους δεισιδαίμονες των Ελλήνων, αφενός να φυλάσσουμε τη διδασκαλία περί του Χριστού για την κατάλληλη ευκαιρία, και αφετέρου μέχρι τότε να τους προβάλλουμε τον έλεγχο της ειδωλολατρικής πλάνης και να τεκμηριώνουμε με αποδεικτικούς λόγους ότι ο Θεός είναι ένας.