Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 45:1

Διότι το ότι ο Θεός παρέδιδε τον Ισραήλ, όταν αυτός έπεφτε στην ειδωλολατρία, στα χέρια των εχθρών του, δεν είναι άγνωστο σε αυτούς που γνωρίζουν τα ιερά γράμματα, αλλά εκείνοι που είχαν κληθεί για αυτόν τον σκοπό τους τιμωρούσαν χωρίς μέτρο. Και μάλιστα, βρίσκεται κάπου ο Θεός των όλων να λέει μέσω της φωνής του Ζαχαρία: «Αγάπησα με μεγάλο ζήλο την Ιερουσαλήμ και τη Σιών, και με μεγάλο θυμό οργίζομαι εναντίον των εθνών που επιτίθενται εναντίον της, διότι, ενώ εγώ οργίστηκα λίγο, αυτοί συνήργησαν στο κακό.» Και προς τη Βαβυλώνα λέει: «Εγώ τους παρέδωσα στα χέρια σου, εσύ όμως δεν τους έδειξες έλεος.» Στον Κύρο λοιπόν παρέδωσε ο Θεός την αλαζονική και υβριστική, τη μητέρα και τροφό κάθε φαυλότητας, εννοώ δηλαδή τη Βαβυλώνα. Και αυτό γίνεται σαφές όταν ο ίδιος λέει μέσω του Ησαΐα τα εξής: «Αυτά λέει ο Κύριος στον χρισμένο του, τον Κύρο, του οποίου κράτησα το δεξί χέρι, για να υπακούσουν τα έθνη μπροστά του, και οι πόλεις δεν θα παραμείνουν κλειστές: Εγώ θα πορευτώ μπροστά σου και θα εξομαλύνω τα βουνά. Θα συντρίψω χάλκινες πύλες και θα κομματιάσω σιδερένιους μοχλούς.» Όταν λοιπόν νίκησε ο Κύρος, απάλλαξε τον Ισραήλ από την αιχμαλωσία, και τους διέταξε να επιστρέψουν χαρούμενοι στην πατρίδα τους, και μάλιστα να ανοικοδομήσουν τον θείο ναό. Γι' αυτό και ο προφήτης Ιερεμίας λέει: «Ο λόγος που είπε ο Κύριος για τη Βαβυλώνα: Αναγγείλτε στα έθνη, κάντε το ακουστό και μην το κρύψετε. Πείτε: Αλώθηκε η Βαβυλώνα, ντροπιάστηκε ο Βηλ, η ατρόμητη, η τρυφηλή.»

ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΕΡΗΜΟΥ. Αφού ολοκλήρωσε με μεγάλη επιτυχία τον λόγο σχετικά με τους Αιγυπτίους, και αφού ο προφήτης εξέθεσε πότε και πώς θα κληθούν μέσω της πίστης στην επίγνωση του αληθινού Θεού, μεταβαίνει σε άλλη όραση, αυτήν περί της ερήμου. Και δεν κάνει απλώς μνεία εδώ για κάποια γη ακατοίκητη και έρημη, αλλά ονομάζει έρημο τη γη των Βαβυλωνίων, η οποία κάποτε είχε κατοίκους αναρίθμητους, φοβερούς και εξαιρετικά φιλοπόλεμους. Ερημώθηκε όμως σε τέτοιο βαθμό, επειδή επιβλήθηκε σε αυτήν η άνωθεν οργή, ώστε να απομείνει εντελώς χωρίς ανθρώπους, όταν εξεστράτευσε εναντίον των Βαβυλωνίων ο Κύρος ο γιος του Καμβύση. Αυτόν μνημονεύει και αλλού ο προφήτης λέγοντας: «Έτσι λέει ο Κύριος στον χρισμένο του, τον Κύρο, του οποίου κράτησα το δεξί χέρι, για να υπακούσουν μπροστά του τα έθνη. Πόλεις δεν θα κλειστούν.» Αυτός κατέλαβε κατά κράτος την κάποτε αλαζονική και εναντίον κάθε έθνους επαιρόμενη, και φοβερή στις μάχες, εννοώ τη Βαβυλώνα. Ο προφήτης κάνει μνεία αυτής και τώρα, και την ονομάζει έρημο. Το πώς κατρακύλησε σε τέτοια αθλιότητα, το αφηγείται με σαφήνεια για δύο λόγους, όπως νομίζω.

Επειδή δε, για εκείνους που είχαν περιπέσει σε αυτή την ταλαιπωρία, συμπληρωνόταν το εβδομηκοστό έτος, ο Θεός τους σπλαχνίστηκε και βέβαια ξεσήκωσε εναντίον των Χαλδαίων τον Κύρο, τον γιο του Καμβύση, με τη σύμπραξη Περσών και Μήδων. Αυτοί κυρίευσαν κατά κράτος τη χώρα των Χαλδαίων, δηλαδή των Βαβυλωνίων, αν και παλαιότερα τους φοβούνταν και απέφευγαν την υπέρτερη δύναμή τους. Η παράδοση αναφέρει ότι ο Κύρος, αφού συνέλαβε κάποιους από τους μεγιστάνες της, στη συνέχεια τους έδεσε με σίδερα και μέσω της Κασπίας θάλασσας τους εξόρισε σε αδιάβατες και ακατοίκητες χώρες. Ο Κύρος εξεγέρθηκε εναντίον των Βαβυλωνίων επειδή ο Θεός τον παρακίνησε και του παραχώρησε τη δύναμη να επικρατήσει. Διότι κάπου είπε προς αυτόν μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Έτσι λέει ο Κύριος στον χρισμένο μου Κύρο, του οποίου κράτησα το δεξί χέρι, για να υποταχθούν μπροστά του τα έθνη». Και πάλι: «Εγώ θα πορευτώ μπροστά σου και θα εξομαλύνω όρη, χάλκινες πύλες θα συντρίψω και σιδερένιους μοχλούς θα σπάσω. Και θα σου δώσω θησαυρούς σκοτεινούς, απόκρυφους, αόρατους, θα τους ανοίξω για σένα». Διότι, επειδή οι Βαβυλώνιοι συμπεριφέρθηκαν εναντίον των Ισραηλιτών με φοβερό και ακράτητο θυμό και προσέκρουσαν στον Θεό, για αυτόν τον λόγο παραδόθηκαν και οι ίδιοι στους Πέρσες και στους Μήδους, οι οποίοι μάλιστα μεταχειρίστηκαν αφόρητες απανθρωπιές εναντίον τους. Ειπώθηκε λοιπόν προς τη Βαβυλώνα μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: Όπως έκανες, έτσι θα γίνει και σε σένα. Η ανταπόδοσή σου θα επιστρέψει στο κεφάλι σου.

Διότι έχει καθοριστεί το «Θα εκπληρώσει όλα τα θελήματά μου», σύμφωνα βεβαίως με εκείνα τα οποία είναι φυσικό να φανερώνει ο Θεός ότι βούλεται, δηλαδή να κυριευθεί η πόλη των Βαβυλωνίων, να απαλλαγεί ο Ισραήλ από τα δεσμά και τη δουλεία, και να ανεγερθεί ο ναός, και να ανοικοδομηθούν οι πόλεις της Ιουδαίας. «Έτσι λέγει Κύριος ο Θεός στον χρισμένο μου Κύρο, του οποίου κράτησα το δεξί χέρι για να υποταχθούν μπροστά του έθνη, και θα συντρίψω τη δύναμη των βασιλέων, θα ανοίξω μπροστά του πύλες, και οι πόλεις δεν θα κλειστούν. Εγώ θα προπορευθώ αυτού, και θα ομαλύνω τα όρη, χάλκινες πύλες θα συντρίψω, και σιδερένιους μοχλούς θα κομματιάσω. Και θα σου δώσω σκοτεινούς θησαυρούς, θα σου φανερώσω κρυφούς και αόρατους, για να γνωρίσεις ότι εγώ είμαι Κύριος ο Θεός που σε καλώ με το όνομά σου, ο Θεός του Ισραήλ. Ένεκα του δούλου μου Ιακώβ, και του Ισραήλ του εκλεκτού μου, εγώ θα σε καλέσω με το όνομά μου [κατά τη Βουλγάτα: σου], και θα σε προσδεχθώ. Εσύ όμως δεν με γνώρισες, ότι εγώ είμαι Κύριος ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος Θεός εκτός από εμένα. Και δεν με ήξερες. Για να γνωρίσουν όσοι κατοικούν στην ανατολή του ήλιου, και όσοι στη δύση, ότι δεν υπάρχει άλλος εκτός από εμένα. Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος. Εγώ είμαι αυτός που κατασκεύασε το φως, και δημιούργησε το σκότος, που φέρνει την ειρήνη, και δημιουργεί τα κακά».

Γι' αυτό λοιπόν λέει ότι κράτησε το δεξί του χέρι. Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει σαφές σημείο προστασίας, σύμφωνα με όσα έχουν λεχθεί από τους αγίους στο βιβλίο των Ψαλμών: «Κράτησες το χέρι μου, το δεξί μου, και με τη βουλή σου με καθοδήγησες». Λέει δε ότι κράτησε το δεξί του χέρι, ώστε να υπακούσουν ενώπιόν του τα έθνη, δηλαδή να του υποταχθούν και να του υποκύψουν, και να συντριβεί η ισχύς των βασιλέων.

Διότι λέγεται ότι υπάρχουν επτά βασιλείς υπό τον έναν και κυρίαρχο στους Βαβυλωνίους. Το ότι επρόκειτο να ανοίγουν μόνες τους οι πόλεις, και ότι τίποτα απολύτως δεν θα εμπόδιζε τον Κύρο καθώς θα κατέλυε την ισχύ των πολεμίων, το αποδεικνύει λέγοντας: Οι πόλεις δεν θα κλειστούν.

Έπειτα ομιλεί για τον Κύρο, λέγοντας ότι με τα δικά Του νεύματα οδηγήθηκε και κλήθηκε στο να λεηλατήσει τη γη και να την κυριεύσει κατά κράτος. Εγώ τον οδήγησα, και κατευόδωσα τον δρόμο του. Και αυτά τα μίλησα εξαρχής, λέγει, και όχι στα κρυφά, τα προανήγγειλα καθαρά διαμέσου των αγίων προφητών: Έτσι λέγει ο Κύριος στον χρισμένο μου, τον Κύρο, του οποίου κράτησα το δεξί χέρι, για να τον υπακούσουν τα έθνη μπροστά του, και θα συντρίψω τη δύναμη των βασιλέων. Επομένως, δεν έκανα τον λόγο γι' αυτόν κρυφά ούτε στα σκοτεινά, αλλά τον οδήγησα, τον κάλεσα, και κατευόδωσα τον δρόμο του. Και όχι μόνο μίλησα, αλλά και συμπαραστεκόμουν σε αυτόν ενώ έπραττε όσα σου είναι αρεστά και σύμφωνα με την επιθυμία, καταστρέφοντας αφενός τη δύναμη των Χαλδαίων, και καθιστώντας αφετέρου πανίσχυρο και ακαταμάχητο εκείνον που τους λεηλατούσε, ώστε όσα συμβαίνουν να μην αποτελούν τόσο έργο των χεριών του Κύρου, αλλά της δικής μου παντοδύναμης δεξιάς, η οποία τους επιβάλλει τιμωρία εξαιτίας της αλαζονικής ύβρεως απέναντί σου, και κυρίως εξαιτίας της άμετρης μισανθρωπίας και της ακράτητης ωμότητάς τους.

Το ότι δε ήταν ο Θεός των όλων αυτός που έδωσε στον Κύρο την εξουσία, το επιβεβαιώνει ο προφήτης Ησαΐας λέγοντας: «Αυτά λέγει ο Κύριος στον χρισμένο μου τον Κύρο, του οποίου κράτησα το δεξί χέρι, για να υποταχθούν μπροστά του τα έθνη· και θα συντρίψω τη δύναμη των βασιλέων, θα ανοίξω μπροστά του θύρες, και οι πόλεις δεν θα μείνουν κλειστές. Εγώ θα πορευτώ μπροστά σου και θα εξομαλύνω βουνά· χάλκινες πύλες θα συντρίψω και σιδερένιους μοχλούς θα σπάσω, και θα σου δώσω θησαυρούς σκοτεινούς και απόκρυφους, αόρατους θησαυρούς θα σου αποκαλύψω.» Αφού νίκησε, λοιπόν, ο Κύρος και κυρίευσε ολοκληρωτικά την πόλη των Βαβυλωνίων, απελευθέρωσε τον Ισραήλ. Και έτσι, αφού επέστρεψαν, κατοίκησαν στην πατρίδα τους.

Έπειτα από τον Εζεκία γεννήθηκε ο Μανασσής, ο οποίος βασίλευσε πενήντα πέντε έτη. Γιος του Μανασσή ήταν ο Αμώς, ο οποίος έζησε μόλις δύο έτη, και μετά από αυτόν ο Ιωσίας, επί του οποίου εκπληρώθηκαν τα της προφητείας, όπως ακριβώς μας απέδειξε προ ολίγου ο λόγος. <Διότι ιδού, είναι γοργά πάνω στα όρη τα πόδια εκείνου που φέρνει το χαρμόσυνο άγγελμα και αναγγέλλει ειρήνη.> Οι γιοι του Ισραήλ διέμεναν στη Βαβυλώνα έχοντας γίνει αιχμάλωτοι, βρίσκονταν όμως με την ελπίδα ότι με τον καιρό θα επαναπατριστούν και πάλι, και ότι δεν θα αργήσουν να επανέλθουν στην αρχέγονη και πατρογονική τους ευγένεια, καθώς αυτό το είχαν υποσχεθεί οι άγιοι προφήτες εκ μέρους του Θεού που ομιλούσε. Ο καιρός δε της ελπίδας τους ήταν κατά τη βασιλεία του Κύρου, ο οποίος επρόκειτο να κυριεύσει κατά κράτος τη Νινευή, κάτι που και πάλι τους το είχε προαναγγείλει ο Ησαΐας. Διότι είπε: «Έτσι λέγει Κύριος ο Θεός προς τον χρισμένο μου, τον Κύρο, του οποίου κράτησα το δεξί χέρι, για να υποταχθούν μπροστά του τα έθνη, και τη δύναμη των βασιλέων θα διαρρήξω, θα ανοίξω μπροστά του θύρες και πόλεις δεν θα μείνουν κλειστές. Εγώ θα πορευθώ μπροστά από εσένα, και θα εξομαλύνω τα όρη, χάλκινες θύρες θα συντρίψω, και σιδερένιους μοχλούς θα θρυμματίσω». Και μετά από άλλα και πάλι λέγει: «Αυτός θα ανοικοδομήσει την πόλη της Ιερουσαλήμ και θα επαναφέρει τους αιχμαλώτους του λαού μου, όχι με λύτρα ούτε με δώρα, είπε ο Κύριος Σαβαώθ».

Διότι, αφού εγώ τα έπραξα και τα θέλησα αυτά, ο Κύρος, ο βασιλιάς των Περσών, θα τα εκτελέσει με έργα· γι' αυτό και τον ονόμασα «χριστό», επειδή αναδείχθηκε από εμένα στη βασιλεία. Διότι «χριστοί» στους Εβραίους ονομάζονταν όλοι οι βασιλιάδες που αναδεικνύονταν από τον Θεό. Επειδή βρήκα, λοιπόν, τον προαναφερθέντα άνδρα ως καλό υπηρέτη της βουλής μου· από εδώ και στο εξής υπόσχομαι ότι θα κρατήσω το δεξί του χέρι, ώστε να μην παρεκκλίνει ούτε να νικηθεί από κανέναν ισχυρότερο. Υποτάσσω σε αυτόν τα περισσότερα από τα βασίλεια των άλλων εθνών· και μέσω αυτού θα συντρίψω την ισχύ κάθε δυναστείας στα υπόλοιπα έθνη. Και αφού καταστήσω τα πάντα λεία και ομαλά μπροστά στα πόδια του, θα του παραδώσω υποχείριες τις πύλες των πόλεων και όλες τις ίδιες τις πόλεις, ώστε καμία να μην του εναντιωθεί. Ας ακούσει δε και ο ίδιος ο Κύρος, ο οποίος αξιώθηκε την πρόγνωση αυτών των γεγονότων, όσα λέγονται προς αυτόν. Μάθε, λοιπόν, εσύ, ότι εγώ θα πορευθώ μπροστά από εσένα και θα εξομαλύνω βουνά και θα συντρίψω χάλκινες πύλες και τα δυ[...] και τα για άλλους άλυτα, σαν να ήταν κλειδωμένα με σιδερένιους μοχλούς, και τους θησαυρούς που είναι αποταμιευμένοι μέσα σε αυτά, οι οποίοι παρέμεναν αφανείς και αόρατοι στους προηγούμενους βασιλείς, θα τους φανερώσω μπροστά σου, ώστε μέσα από τα ίδια τα έργα να γνωρίσεις ποιος ακριβώς είμαι εγώ, που πριν από τόσα χρόνια εγχάραξα το όνομά σου στις προφητικές μου γραφές, σαν σε αιώνιες στήλες.

Είμαι δε ο 〈Θεός του Ισραήλ〉, τον οποίο και εσύ δεν πρέπει να αγνοείς, ω Κύρε· διότι όλα τα προλεχθέντα θα σου τα χαρίσω όχι για κανέναν άλλο λόγο, αλλά 〈ένεκα〉 του δικού μου ‹λαού›, τον οποίο ‹εξέλεξα για τον εαυτό μου από όλα τα έθνη› λόγω της τιμής προς τους πατέρες τους.⌝ Ήδη λοιπόν, 〈αφού σε κάλεσα με το όνομά σου〉 και σε αναγόρευσα 〈χριστό〉, σε αποδέχθηκα ως δικό μου, αν και 〈δεν με γνώριζες〉, αλλά ήσουν αφιερωμένος σε ‹άλλους θεούς›, τους οποίους παρέλαβες από τους πατέρες σου, και δεν γνώριζες 〈ότι δεν υπάρχει άλλος εκτός από εμένα〉. Όμως, έστω κι αν προηγουμένως δεν το γνώριζες αυτό, μάθε το τουλάχιστον τώρα από όσα πρόκειται να πράξω, μέσω των οποίων όλοι όσοι κατοικούν σε ολόκληρη την οικουμένη 〈θα γνωρίσουν ότι δεν υπάρχει άλλος θεός εκτός από εμένα〉. ⌜Διότι από αυτά τα ίδια τα έργα θα το μάθουν· όταν δηλαδή έπρεπε να επιφέρω δεινά στον λαό μου προς επιστροφή και παιδαγωγία, τον παρέδωσα στους εχθρούς σαν να τον παραδίδω σε σκοτάδι και οργή, εξαιτίας των ασεβειών του. Όταν όμως πλέον, αφού έχει επιστρέψει και έχει ωφεληθεί, αρμόζει να τον αναλάβω και πάλι, είναι επόμενο να ανατείλει σε αυτόν 〈φως ειρήνης〉 και όλων των αγαθών· διότι από εμένα χορηγείται και το φως και όλα όσα ανήκουν στην 〈ειρήνη〉, ενώ με δική μου κρίση επιφέρονται και τα της οργής.

Και μόνο του Χριστού ήταν πραγματικά όλες οι οδοί ευθείες, και αυτός οικοδόμησε την αληθινή πόλη του Θεού, σύμφωνα με την επαγγελία που έχει κάνει λέγοντας: «πάνω στην πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της». Διότι, αληθινά, αυτή η πόλη, η οποία αποτελείται από ζωντανούς λίθους, είναι η ακατάλυτη πόλη του Θεού, η οποία εκτείνεται «από ανατολών ηλίου μέχρι δυσμών» και πληροί όλα τα έθνη διά του θεοσεβούς πολιτεύματος. Αλλά και την αιχμαλωσία των ψυχών, μόνο ο Χριστός του Θεού την ανέστρεψε, ελευθερώνοντάς τες από τη δαιμονική πλάνη και δουλεία. Και αυτό το έπραξε «χωρίς λύτρα και χωρίς δώρα», όπως ακριβώς διδάσκει ο Απόστολος λέγοντας: «κατά χάριν έχουμε σωθεί». Και θα μπορούσε να πει κανείς ότι τα γεγονότα που συνέβησαν ιστορικά την εποχή του Ζοροβάβελ ή του Κύρου περιέχουν εικόνες και σύμβολα των αληθινών πραγμάτων, ενώ τα όσα αφορούν τον αληθινό Κύριο και τον αληθινό Χριστό του Θεού έχουν εκπληρωθεί πνευματικά, ώστε να επαληθεύεται περισσότερο στο πρόσωπό Του ο λόγος που λέει: «αυτά λέει ο Κύριος προς τον χρισμένο μου, τον Κύρο». Διότι, σύμφωνα με την άμεση κυριολεκτική σημασία των λέξεων, ούτε ο βασιλιάς των Περσών, αν και χρισμένος του Θεού, φαίνεται να οικοδόμησε την Ιερουσαλήμ, αλλά ούτε προόδευσε καθόλου το έργο της οικοδόμησης κατά τη διάρκεια της ζωής του· διότι μόνο ξεκίνησαν τα θεμέλια κατά τα χρόνια του, και έπειτα, αφού ανεστάλη το έργο, ο τόπος παρέμεινε έρημος μέχρι τη βασιλεία του Δαρείου.

Και έδωσε εκείνη την ημέρα ένα σημείο, λέγοντας: «Αυτό είναι το σημείο για το οποίο μίλησε ο Κύριος, λέγοντας: Ιδού, το θυσιαστήριο σχίζεται και θα χυθεί το πάχος που βρίσκεται πάνω του». Και λίγο μετά δηλώνεται ότι πράγματι το θυσιαστήριο σχίστηκε και χύθηκε το πάχος από το θυσιαστήριο, σύμφωνα με το σημείο που έδωσε ο άνθρωπος μέσω του λόγου του Κυρίου. Και στον Ησαΐα, ο οποίος έζησε πολύ πριν από την αιχμαλωσία στη Βαβυλώνα —μετά την οποία αιχμαλωσία εμφανίζεται κάποτε αργότερα ο Κύρος, ο βασιλιάς των Περσών, ο οποίος συνήργησε στην οικοδόμηση του ναού, η οποία έγινε κατά τους χρόνους του Έσδρα— προφητεύονται ονομαστικά τα εξής για τον Κύρο: «Έτσι λέει ο Κύριος ο Θεός στον χρισμένο μου, τον Κύρο, του οποίου κράτησα το δεξί χέρι, για να τον υπακούσουν τα έθνη μπροστά του, και θα συντρίψω τη δύναμη των βασιλέων, θα ανοίξω μπροστά του θύρες και οι πόλεις δεν θα κλειστούν. Εγώ θα πορευθώ μπροστά σου και θα εξομαλύνω βουνά, θα συντρίψω χάλκινες πύλες και θα σπάσω σιδερένιους μοχλούς· και θα σου δώσω σκοτεινούς θησαυρούς, θα σου ανοίξω απόκρυφους και αόρατους, για να γνωρίσεις ότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός, που σε καλώ με το όνομά σου, ο Θεός του Ισραήλ. Χάριν του δούλου μου Ιακώβ και του εκλεκτού μου Ισραήλ, εγώ θα σε καλέσω με το όνομά μου και θα σε προσδεχθώ». Διότι σαφώς και από αυτά έχει δηλωθεί ότι εξαιτίας του λαού τον οποίο ευεργέτησε ο Κύρος, ο Θεός του χάρισε να εξουσιάσει πολλά έθνη, παρόλο που εκείνος δεν γνώριζε τη θεοσέβεια των Εβραίων.

Εξομολογείται δε στον Πατέρα, όχι τις δικές του αμαρτίες ο άμωμος, αλλά εκείνων που πιστεύουν σε αυτόν· διότι, ενώ ο Δαβίδ είπε: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου· Κάθισε στα δεξιά μου» και τα λοιπά, ο Ησαΐας λέει σαφέστερα: «Λέει ο Κύριος στον χρισμένο μου, τον Κύρο». Λένε μάλιστα ότι αυτά έχουν ειπωθεί για τον Κύρο τον Πέρση. Είναι όμως γελοίο· διότι πού αρμόζουν στον Κύρο τα υπόλοιπα λόγια: «Κράτησα το δεξί σου χέρι· μπροστά του θα υπακούσουν έθνη, και θα συντρίψω τη δύναμη των βασιλέων· θα ανοίξω μπροστά του πύλες, και οι πόλεις δεν θα κλειστούν· θα πορευθώ μπροστά σου, και θα εξομαλύνω όρη· θα συντρίψω χάλκινες θύρες, και θα σπάσω σιδερένιους μοχλούς, και θα σου δώσω σκοτεινούς θησαυρούς;» Πώς λοιπόν θα ταιριάξουν αυτά στον Κύρο, ο οποίος λίγο αργότερα σκοτώθηκε με αισχρό τρόπο στους Μασσαγέτες και γδάρθηκε σαν ασκός; Και λίγο αργότερα τα ερμηνεύει αυτά ο ίδιος προφήτης, λέγοντας εκ προσώπου του Θεού: «Εγώ, ο Κύριος ο Θεός, σε κάλεσα εν δικαιοσύνη· κράτησα το χέρι σου, και θα σε ενισχύσω, και θα σε δώσω ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών, και να βγάλεις από τα δεσμά τους αλυσοδεμένους, και από τον οίκο της φυλακής αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι.» Και πάλι ο ίδιος ο Ησαΐας λέει: «Και μου είπε: Είναι μεγάλο για εσένα το να κληθείς παίδας μου, και να ανορθώσεις τις φυλές του Ιακώβ, και να επαναφέρεις τη διασπορά του Ισραήλ· και σε έθεσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να αποτελέσεις σωτηρία έως τα πέρατα της γης.»

Έτσι λέγει ο Κύριος ο Θεός στον χρισμένο του, τον Κύρο, του οποίου κράτησα το δεξί χέρι, για να υποτάξω μπροστά του έθνη, και θα συντρίψω τη δύναμη των βασιλέων, θα ανοίξω μπροστά του θύρες, και οι πόλεις δεν θα παραμείνουν κλειστές. Εγώ θα προπορευθώ και θα εξομαλύνω όρη, θα συντρίψω χάλκινες θύρες και θα σπάσω σιδερένιους μοχλούς, και θα σου δώσω θησαυρούς σκοτεινούς, απόκρυφους, αόρατους θα σου αποκαλύψω, για να γνωρίσεις ότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός, που σε καλώ με το όνομά σου, ο Θεός του Ισραήλ. Χάριν του Ιακώβ, του δούλου μου, και του Ισραήλ, του εκλεκτού μου, εγώ θα σε καλέσω με το όνομά σου και θα σε προσδεχθώ. Εσύ όμως δεν με γνώρισες, ότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος Θεός εκτός από εμένα. Σε ενίσχυσα, και δεν με γνώριζαν, για να γνωρίσουν αυτοί από την ανατολή του ηλίου και αυτοί από τη δύση ότι δεν υπάρχει Θεός εκτός από εμένα, και ότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος, εγώ που κατασκεύασα το φως και δημιούργησα το σκότος, που κάνω πολέμους και δημιουργώ κακά. Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός που τα κάνω όλα αυτά.

Οι Μήδοι και οι Πέρσες, εφόσον μάλιστα έχουν αγιαστεί και καθοδηγούνται από τον Θεό, και έρχονται ως γίγαντες γεμάτοι χαρά αλλά και αλαζονεία, για να εκπληρώσουν τον θυμό εκείνου που τους αγιάζει, και ο Κύρος έχει ονομαστεί χρισμένος του Θεού, ο οποίος καθοδηγούσε την ορμή τους, δεν θα σε οδηγούσαν ταχύτερα στην πίστη; Παραλείπω τα πολλά λόγω του πλήθους των λόγων. Αλλά θα ισχυριστείς ότι οχύρωσε τα φρούρια της Θράκης, και αν αυτό θεωρείς σημαντικό τεκμήριο για την πίστη, απόδωσε τη δόξα της πίστεως σε κάποιους Ρωμύλους και Ρώμους, και αναλογίσου το περίβλεπτο και μεγαλειώδες της κτίσεως της μέγιστης Ρώμης. Ακολούθησε τη θρησκεία εκείνου που οικοδόμησε τη μεγάλη Αλεξάνδρεια, και θαυμάζοντας την ευνοϊκή θέση της περιοχής, καθώς και τις ετήσιες πλημμύρες του Νείλου που κατακλύζει τα σύνορά της, και δοξάζοντάς τον ως χορηγό των καρπών, να μην αποστείς από την παλαιά και δεισιδαίμονα πλάνη των Αιγυπτίων. Ας γίνει οδηγός της ομολογίας σου ο Νίνος, ο οποίος ανήγειρε και ονόμασε με το όνομά του την πόλη Νινευή, της οποίας η περίμετρος απαιτεί πορεία τριών ημερών για να διανυθεί από τον οδοιπόρο.