Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 45:13

Εάν λοιπόν αδελφός δεν λυτρώνει, θα λυτρώσει άνθρωπος; Εάν δε ο άνθρωπος δεν δύναται να μας λυτρώσει, Εκείνος που μας λύτρωσε δεν είναι άνθρωπος. Μην υποθέσεις, λοιπόν, επειδή ήλθε ανάμεσά μας με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας, ότι ο Κύριός μας είναι μόνον άνθρωπος, αγνοώντας τη δύναμη της θεότητάς Του· διότι Αυτός δεν είχε ανάγκη να δώσει στον Θεό εξιλέωση για τον εαυτό Του, ούτε να λυτρώσει τη δική Του ψυχή, επειδή δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα Του. Επομένως, κανείς δεν είναι ικανός να εξαγοράσει τον εαυτό του, εάν δεν έλθει Εκείνος που επαναφέρει τον λαό από την αιχμαλωσία, όχι με λύτρα, ούτε με δώρα, όπως είναι γραμμένο στον Ησαΐα, αλλά με το δικό Του αίμα. Αυτός δε, όχι επειδή ήμασταν αδελφοί Του, αλλά επειδή είχαμε γίνει εχθροί Του με τα παραπτώματά μας, μη όντας απλός άνθρωπος, αλλά Θεός, μετά την ελευθερία που μας χαρίζει, μας αποκαλεί και αδελφούς Του.

Βεβαίως, λέμε ότι το παντουργό χέρι του Πατρός είναι ο Υιός, δια του οποίου έγιναν τα πάντα και στον οποίο υπάρχουν τα πάντα. Διότι, όπως λέει, «με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί». Αυτός έδωσε εντολή σε όλα τα άστρα, δηλαδή καθόρισε πώς πρέπει να είναι το καθένα από αυτά. Διότι ο μεν ήλιος έχει οριστεί για την κυριαρχία της ημέρας, η δε σελήνη της νύχτας. Αλλά όπως λέει ο Ψαλμωδός: «Ο ήλιος γνώρισε τη δύση του. Έθεσε σκοτάδι ο Θεός των πάντων, και έγινε νύχτα.» Ψάλλει λοιπόν πάλι ο θεσπέσιος Δαβίδ και λέει: «Δική σου είναι η ημέρα, και δική σου είναι η νύχτα. Εσύ κατασκεύασες τον ήλιο και τη σελήνη.» Επομένως, το καθένα από αυτά διανύει τον δρόμο που του έχει οριστεί με εύτακτη πορεία και με μετρημένα διαστήματα ωρών. Ομοίως και τα υπόλοιπα άστρα, σύμφωνα με τον νόμο που τους δόθηκε από τον Θεό, ανατέλλουν κατά καιρούς και δύουν. Σε αυτά έδωσε εντολή, όντας εκ φύσεως Θεός και Κύριος δημιουργός των πάντων. <Εγώ τον ανέγειρα βασιλιά με δικαιοσύνη.>

«Όλες οι οδοί του είναι ευθείες. Αυτός θα οικοδομήσει την πόλη μου, και θα επαναφέρει τον λαό μου από την αιχμαλωσία, χωρίς λύτρα, ούτε με δώρα, είπε ο Κύριος Σαβαώθ». Ίσως κάποιοι να πουν ότι αυτά έχουν ειπωθεί για τον Κύρο, τον γιο του Καμβύση, επειδή αυτός απελευθέρωσε τον Ισραήλ, τον έλυσε από τα δεσμά της αιχμαλωσίας και θεμελίωσε τον ναό στα Ιεροσόλυμα. Όμως, η εξέταση των όσων ακολουθούν θα στρέψει τη δύναμη των νοημάτων μάλλον όχι σε εκείνον, αλλά στον Σωτήρα όλων μας Χριστό, ο οποίος εγέρθηκε με δικαιοσύνη.

Για τον λόγο αυτό, και πολύ εύλογα, εκείνοι που παραβαίνουν τον ευγενή κανόνα της ορθής πίστης κατηγορούνται από τη φωνή των αγίων ότι αρνούνται τον Δεσπότη που τους εξαγόρασε. <Έτσι λέγει ο Κύριος Σαβαώθ: Κοπίασε η Αίγυπτος, και τα εμπορεύματα των Αιθιόπων, και οι Σαβαείμ, άνδρες υψηλόσωμοι, θα διαβούν προς εσένα, και θα είναι δούλοι σου, και θα σε ακολουθήσουν από πίσω δεμένοι με χειροπέδες, και θα σε προσκυνήσουν, και σε εσένα θα προσευχηθούν. Διότι μέσα σου είναι ο Θεός, και δεν υπήρχε Θεός εκτός από εσένα. Διότι εσύ είσαι Θεός, και δεν το γνωρίζαμε, ο Θεός του Ισραήλ, ο Σωτήρας. Θα ντροπιαστούν και θα καταντροπιαστούν όλοι όσοι του εναντιώνονται, και θα πορευθούν με αισχύνη.> Αφού εισήγαγε προηγουμένως τον λόγο περί του Σωτήρα όλων μας Χριστού, και προανήγγειλε ότι θα επιστρέψει τον λαό του όχι με λύτρα, ούτε με δώρα, καταδεικνύει αμέσως εκείνους που πρόκειται να κληθούν προς λύτρωση, δηλαδή προφανώς αυτούς που προέρχονται από τα έθνη, στους οποίους φαίνεται ότι έχει επιλάμψει περισσότερο ο Χριστός. Αν και έλεγε ξεκάθαρα: «Δεν απεστάλην παρά μόνο στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ.» Αλλά σε αυτούς μεν και πρώτους άστραψε το θείο και ευαγγελικό φως. Επειδή όμως, όπως είναι γραμμένο, πάχυνε και χόντρυνε και κλώτσησε ο αγαπημένος Ισραήλ (επειδή σκότωσαν τον αρχηγό της ζωής), για τον λόγο αυτό και πολύ εύλογα ο Χριστός επέλαμψε στα ποίμνια των εθνών, και αυτό ακριβώς θα βρούμε να ενυπάρχει στα προκείμενα νοήματα.

Έπειτα από τον Εζεκία γεννήθηκε ο Μανασσής, ο οποίος βασίλευσε πενήντα πέντε έτη. Γιος του Μανασσή ήταν ο Αμώς, ο οποίος έζησε μόλις δύο έτη, και μετά από αυτόν ο Ιωσίας, επί του οποίου εκπληρώθηκαν τα της προφητείας, όπως ακριβώς μας απέδειξε προ ολίγου ο λόγος. <Διότι ιδού, είναι γοργά πάνω στα όρη τα πόδια εκείνου που φέρνει το χαρμόσυνο άγγελμα και αναγγέλλει ειρήνη.> Οι γιοι του Ισραήλ διέμεναν στη Βαβυλώνα έχοντας γίνει αιχμάλωτοι, βρίσκονταν όμως με την ελπίδα ότι με τον καιρό θα επαναπατριστούν και πάλι, και ότι δεν θα αργήσουν να επανέλθουν στην αρχέγονη και πατρογονική τους ευγένεια, καθώς αυτό το είχαν υποσχεθεί οι άγιοι προφήτες εκ μέρους του Θεού που ομιλούσε. Ο καιρός δε της ελπίδας τους ήταν κατά τη βασιλεία του Κύρου, ο οποίος επρόκειτο να κυριεύσει κατά κράτος τη Νινευή, κάτι που και πάλι τους το είχε προαναγγείλει ο Ησαΐας. Διότι είπε: «Έτσι λέγει Κύριος ο Θεός προς τον χρισμένο μου, τον Κύρο, του οποίου κράτησα το δεξί χέρι, για να υποταχθούν μπροστά του τα έθνη, και τη δύναμη των βασιλέων θα διαρρήξω, θα ανοίξω μπροστά του θύρες και πόλεις δεν θα μείνουν κλειστές. Εγώ θα πορευθώ μπροστά από εσένα, και θα εξομαλύνω τα όρη, χάλκινες θύρες θα συντρίψω, και σιδερένιους μοχλούς θα θρυμματίσω». Και μετά από άλλα και πάλι λέγει: «Αυτός θα ανοικοδομήσει την πόλη της Ιερουσαλήμ και θα επαναφέρει τους αιχμαλώτους του λαού μου, όχι με λύτρα ούτε με δώρα, είπε ο Κύριος Σαβαώθ».

Το ότι τα όσα αναφέρονται στον Κύρο έχουν τεθεί ως τύπος του Χριστού της δόξης, θα μας το βεβαιώσουν σαφώς τα εξής που ελέχθησαν διά της φωνής του προφήτου: «Εγώ δημιούργησα τη γη και τον άνθρωπο πάνω σε αυτήν. Εγώ με το χέρι μου στερέωσα τον ουρανό, και έδωσα εντολή σε όλα τα άστρα. Εγώ τον ανέδειξα σύμφωνα με τη δικαιοσύνη, και όλοι οι δρόμοι του είναι ευθείς. Αυτός θα ανοικοδομήσει την πόλη μου, και θα επιστρέψει τους αιχμαλώτους του λαού μου, όχι με λύτρα, ούτε με δώρα, είπε ο Κύριος Σαβαώθ. Έτσι λέγει ο Κύριος: Όσα με κόπο απέκτησε η Αίγυπτος και τα εμπορεύματα των Αιθιόπων, και οι Σαβαίοι, άνδρες υψηλόσωμοι, θα διαβούν σε σένα και θα γίνουν δούλοι σου, και θα σε ακολουθούν δεμένοι με χειροπέδες, και θα σε προσκυνήσουν, και θα προσευχηθούν σε σένα, λέγοντας ότι μέσα σε σένα είναι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος Θεός εκτός από σένα. Διότι εσύ είσαι Θεός, και δεν το γνωρίζαμε, ο Θεός του Ισραήλ, ο Σωτήρας. Θα καταισχυνθούν και θα ντροπιαστούν όλοι όσοι του εναντιώνονται, και θα πορευθούν με αίσχος.» Διότι αυτός που δημιούργησε τη γη και τον άνθρωπο πάνω σε αυτήν, αυτός που διακόσμησε με τα άστρα τον ουρανό, ανέδειξε για εμάς ως δικαιοσύνη τον Ιησού, ο οποίος μας λυτρώνει δωρεάν· «διότι έχουμε δικαιωθεί διά της πίστεως», απαλλάσσοντάς μας από τα δεσμά και την αιχμαλωσία, ανοικοδομώντας πνευματικά τη νοητή Ιερουσαλήμ, και θεμελιώνοντας την Εκκλησία, ώστε να παραμένει ακατάσειστη ακόμη και από τις πύλες του άδη, και απόρθητη από τους εχθρούς.

Διότι βλέπετε, άνδρες αδελφοί, πώς είπε πιο πάνω η θεία Γραφή, ή μάλλον ο ίδιος ο Κύριος, όπως αναφέρει η αρχή του κεφαλαίου· επομένως πρέπει να καταδειχθεί, σχετικά με όλη την αλήθεια και την υπόθεση σε αυτό το κεφάλαιο, το εξής: «Ρωτήστε με για τους υιούς μου και για τις θυγατέρες μου, και για τα έργα των χειρών μου αναθέστε σε εμένα. Εγώ έπλασα, λέει, τη γη και τον άνθρωπο πάνω σε αυτήν, εγώ με το χέρι μου στερέωσα τον ουρανό. Εγώ έδωσα εντολή σε όλα τα άστρα, εγώ ανέδειξα με δικαιοσύνη βασιλιά και όλοι οι δρόμοι του είναι ευθείς. Αυτός θα οικοδομήσει την πόλη μου και θα φέρει πίσω τους αιχμαλώτους, όχι με λύτρα ούτε με δώρα, είπε ο Κύριος Σαβαώθ». Έπειτα λοιπόν λέει: «Κοπίασε η Αίγυπτος και το εμπόριο των Αιθιόπων» και τα εξής: «διότι μέσα σε σένα είναι ο Θεός». Και σε ποιον θα λέγαμε ότι είναι, παρά στον πατρικό Λόγο; Διότι πράγματι ο Υιός είναι ο Θεός Λόγος και μέσα σε Αυτόν γνωρίζεται ο Πατέρας, όπως λέει: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα» και «Εγώ δόξασα το όνομά σου πάνω στη γη». Έπειτα πάλι λέει: «Εγώ ανέδειξα βασιλιά». Δεν βλέπεις ότι είναι η ιδιαίτερη φωνή του Πατέρα αυτή που ανέδειξε από τον εαυτό της τον αληθινό Λόγο ως βασιλιά των πάντων, Εκείνον που αληθινά γεννήθηκε από Αυτόν άναρχα και άχρονα;

τον οποίο και ανέστησε πάλι, αυτόν τον βασιλιά, όπως λέει ο άγιος απόστολος αναφέροντας: «εάν το Πνεύμα αυτού που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς κατοικεί μέσα σας, αυτός που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς θα ζωογονήσει και τα θνητά σας σώματα, δια του Πνεύματός του που ενοικεί σε εσάς», έτσι ώστε να συμφωνούν τα προφητικά με τα αποστολικά και τα αποστολικά με τα ευαγγελικά, και τα ευαγγελικά με τα αποστολικά και τα αποστολικά με τα προφητικά· διότι εκεί [λέγεται]: «εγώ ανέστησα βασιλιά», και εδώ: «αυτός που ανασταίνει τον Χριστό από τους νεκρούς». Η δε φράση «μέσα σου είναι ο Θεός» δείχνει πώς η Θεία Γραφή διηγείται τα πάντα μυστηριωδώς και θαυμαστώς. Διότι, κατοικώντας μέσα στη σάρκα όπως σε ναό, η θεότητα προβλεπόταν και προαναγγελλόταν στην ελπίδα των ανθρώπων διαμέσου της επιστροφής τους προς τον Θεό. Επειδή ο Υιός του Θεού, ο Θεός Λόγος, όντας Θεός που κατοικεί όπως σε αγία πόλη και σε άγιο ναό, δηλαδή μέσα στην αγία ενανθρώπηση και ένσαρκη παρουσία, λέει για τον άγιο ναό: «γκρεμίστε αυτόν τον ναό και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω».

Λέγοντας αυτά, στη συνέχεια προσθέτει μια ευσεβή διδασκαλία αποδεικτική της πρόνοιάς του, λέγοντας: 〈εγώ δημιούργησα τη γη και τον άνθρωπο πάνω σε αυτήν, εγώ με το χέρι μου στερέωσα τον ουρανό, εγώ έδωσα εντολή σε όλα τα άστρα〉. ⌜Τι είδους επίκριση λοιπόν θα μπορούσαν να δεχθούν αυτά; Ποιο κάλλος δεν υπερβαίνουν ή ποιο μέγεθος δεν υπερκαλύπτουν; Και σε τι δεν συντελούν αυτά, τόσο στη διακόσμηση του παρόντος κόσμου όσο και στον επωφελή για τους ανθρώπους βίο; Διότι 〈τη γη τη δημιούργησα〉 όχι ως ένα έρημο και άχρηστο στοιχείο, αλλά ως κατοικία των ανθρώπων. Γι' αυτό και τα υπόλοιπα ζώα και φυτά τα ετοίμασα για τη χρήση και την εξυπηρέτηση των ανθρώπων, 〈και τον ουρανό τον στερέωσα〉 στολίζοντάς τον 〈με άστρα〉, στα οποία 〈έδωσα την εντολή〉 να κάνουν την κίνησή τους με ευταξία και αρμονία, ώστε πότε μεν «να φέγγουν» σε αυτούς «που βρίσκονται πάνω στη γη», πότε δε να χρησιμεύουν «ως σημεία και για τους καιρούς, τις ημέρες, τους μήνες και τα έτη».⌝ 〈Εγώ〉, λοιπόν, ο δημιουργός τόσων πολλών έργων, μαζί με τα άλλα καλά έπραξα και αυτό για χάρη του λαού μου, και 〈ανέδειξα με δικαιοσύνη βασιλιά〉. ⌜Ποιον άραγε και τι λογής; Κάποιος βέβαια θα πει τον βασιλιά των Περσών ‹Κύρο›, τον οποίο μνημόνευσε ο λόγος και προηγουμένως, ώστε να λέγεται γι' αυτόν το εξής: 〈και όλοι οι δρόμοι του είναι ευθείς〉, ή, σύμφωνα με τη μετάφραση του Συμμάχου: 〈και όλους τους δρόμους του θα τους κατευθύνω ευθεία〉.

και «αυτός θα οικοδομήσει την πόλη μου»· διότι εν δυνάμει αυτός ήταν που «οικοδόμησε την πόλη», την Ιερουσαλήμ, με το να επιτρέψει σε όσους το επιθυμούσαν να αναβούν από τη Βαβυλώνα και να ανεγείρουν τον τόπο, αλλά λέει «και την αιχμαλωσία του λαού μου θα επιστρέψει, όχι με λύτρα ούτε με δώρα, είπε Κύριος ο Θεός», το οποίο και εκπλήρωσε ιστορικά ο εν λόγω βασιλιάς των Περσών. Άλλος βέβαια θα μπορούσε να πει ότι αυτά λέγονται για τον Ζοροβάβελ, ο οποίος, προερχόμενος από το βασιλικό γένος, από τη φυλή του Ιούδα και τη γραμμή διαδοχής του Δαβίδ, ηγήθηκε μεν της επανόδου από τη Βαβυλώνα όσων επέστρεψαν στην Ιουδαία, οικοδόμησε δε τον ναό, την εποχή που προφήτευαν ο Αγγαίος και ο Ζαχαρίας, έτσι ώστε να έχει λεχθεί γι' αυτόν το εξής: «τα χέρια του Ζοροβάβελ θεμελίωσαν τον οίκο τούτο, και τα χέρια του θα τον ολοκληρώσουν». Έτερος πάλι, πέρα από αυτούς, θα αναγάγει τα προκείμενα στον Χριστό του Θεού, «τον οποίο ο Πατέρας ανέστησε εκ νεκρών» «λύνοντας τις ωδίνες του θανάτου», και τον κατέστησε «βασιλιά με δικαιοσύνη», ώστε ο Ίδιος να λέει επαληθεύοντας: «εγώ δε καταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν επί της Σιών, το άγιο όρος του».

Και μόνο του Χριστού ήταν πραγματικά όλες οι οδοί ευθείες, και αυτός οικοδόμησε την αληθινή πόλη του Θεού, σύμφωνα με την επαγγελία που έχει κάνει λέγοντας: «πάνω στην πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της». Διότι, αληθινά, αυτή η πόλη, η οποία αποτελείται από ζωντανούς λίθους, είναι η ακατάλυτη πόλη του Θεού, η οποία εκτείνεται «από ανατολών ηλίου μέχρι δυσμών» και πληροί όλα τα έθνη διά του θεοσεβούς πολιτεύματος. Αλλά και την αιχμαλωσία των ψυχών, μόνο ο Χριστός του Θεού την ανέστρεψε, ελευθερώνοντάς τες από τη δαιμονική πλάνη και δουλεία. Και αυτό το έπραξε «χωρίς λύτρα και χωρίς δώρα», όπως ακριβώς διδάσκει ο Απόστολος λέγοντας: «κατά χάριν έχουμε σωθεί». Και θα μπορούσε να πει κανείς ότι τα γεγονότα που συνέβησαν ιστορικά την εποχή του Ζοροβάβελ ή του Κύρου περιέχουν εικόνες και σύμβολα των αληθινών πραγμάτων, ενώ τα όσα αφορούν τον αληθινό Κύριο και τον αληθινό Χριστό του Θεού έχουν εκπληρωθεί πνευματικά, ώστε να επαληθεύεται περισσότερο στο πρόσωπό Του ο λόγος που λέει: «αυτά λέει ο Κύριος προς τον χρισμένο μου, τον Κύρο». Διότι, σύμφωνα με την άμεση κυριολεκτική σημασία των λέξεων, ούτε ο βασιλιάς των Περσών, αν και χρισμένος του Θεού, φαίνεται να οικοδόμησε την Ιερουσαλήμ, αλλά ούτε προόδευσε καθόλου το έργο της οικοδόμησης κατά τη διάρκεια της ζωής του· διότι μόνο ξεκίνησαν τα θεμέλια κατά τα χρόνια του, και έπειτα, αφού ανεστάλη το έργο, ο τόπος παρέμεινε έρημος μέχρι τη βασιλεία του Δαρείου.

Διότι το να νομίζει κανείς ότι για την πόλη της Ιουδαίας, η οποία κατοικείται τώρα από αλλόφυλα έθνη, λέγεται το: «Αγαπά ο Κύριος τις πύλες της Σιών», τις πύλες που τώρα είναι έρημες και αφανισμένες· και το: «Ένδοξα πράγματα ειπώθηκαν για σένα, πόλη του Θεού»· και πάλι αλλού: «Τα ορμητικά νερά του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού»· και πάλι: «Μέγας είναι ο Κύριος και σφόδρα αξιύμνητος στην πόλη του Θεού μας, στο άγιο όρος του»· και το να νομίζει ότι όλα αυτά λέγονται για μια πόλη την οποία κατοικούν σήμερα άνθρωποι Έλληνες και αλλόφυλοι και ειδωλολάτρες, μου φαίνεται ότι είναι γνώρισμα διανοίας εξαιρετικά ταπεινής και μικροπρεπούς. Εάν όμως κατανοήσει κανείς το πώς συνηθίζουν οι θείες και προφητικές φωνές να ονομάζουν πόλη του Θεού το θεοσεβές πολίτευμα, θα αντιληφθεί με ποιον τρόπο σε ολόκληρη την οικουμένη αυτήν τη θεοφιλή και θεοσεβή πολιτεία και πόλη ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς Χριστός του Θεού τη θεμελίωσε και την εδραίωσε. Γι' αυτό και με ποικίλους τρόπους κηρύττεται από τους προφήτες στα χωρία όπου γίνεται λόγος γι' αυτόν, όπως και το εξής: «Αυτός θα οικοδομήσει την πόλη μου».

Το νέο άσμα, μετά την αιχμαλωσία, ας το ψάλουν σε όλη την οικουμένη εκείνοι που αξιώθηκαν τη νέα οικουμένη. Γι' αυτό αναφέρει η επιγραφή του ψαλμού: «Όταν οικοδομούνταν ο οίκος μετά την αιχμαλωσία». Όταν λοιπόν ο μέγας οίκος του Θεού, η Εκκλησία Του, επρόκειτο να οικοδομηθεί σε όλα τα έθνη μετά την αιχμαλωσία των ψυχών από τον μεγάλο και σοφό αρχιτέκτονα, τον Κύριο και Σωτήρα μας, για τον οποίο αναφέρει ο προφήτης: «Αυτός θα οικοδομήσει την πόλη μου και θα επαναφέρει τους αιχμαλώτους του λαού μου»· τότε ο ίδιος ο Σωτήρας, επειδή επρόκειτο να εκπληρώσει με έργα όσα είχαν προαναγγελθεί μέσω των προφητών, αφού πήρε στα χέρια Του και διάβασε την περικοπή του Ησαΐα, η οποία μιλούσε στο δικό Του πρόσωπο: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· με απέστειλε να ευαγγελιστώ στους φτωχούς, να κηρύξω απελευθέρωση στους αιχμαλώτους και ανάβλεψη στους τυφλούς», αφού τύλιξε το βιβλίο μετά την ανάγνωση, είπε: «Σήμερα εκπληρώθηκε η Γραφή αυτή στα αυτιά σας»· διδάσκοντας ότι Αυτός είναι εκείνος που χρίστηκε, όχι με υλικό μύρο παρόμοια με αυτούς που λάμβαναν σωματικό χρίσμα, αλλά με το Πνεύμα της πατρικής θεότητας, και για αυτόν τον λόγο ονομάστηκε Χριστός· και ότι μέσω Αυτού κηρύχθηκε το Ευαγγέλιο στους αιχμαλώτους κατά την ψυχή, σύμφωνα με την προφητεία.

Ψ. ΚΒʹ. Εγώ δημιούργησα τη γη και τον άνθρωπο πάνω σε αυτήν, εγώ με το χέρι μου στερέωσα τον ουρανό, εγώ έδωσα εντολή σε όλα τα άστρα. Εγώ τον ανέγειρα ως βασιλιά με δικαιοσύνη, και όλες οι οδοί του είναι ευθείες· αυτός θα οικοδομήσει την πόλη μου και θα φέρει πίσω τους αιχμαλώτους του λαού μου, όχι με δώρα ούτε με λύτρα, είπε ο Κύριος Σαβαώθ. Έτσι λέγει ο Κύριος Σαβαώθ: Ο κόπος της Αιγύπτου, το εμπόριο των Αιθιόπων, και οι Σαβαίοι, άνδρες υψηλόσωμοι, θα διαβούν σε εσένα και θα γίνουν δούλοι σου, και θα σε ακολουθήσουν δεμένοι με χειροπέδες, και θα διαβούν προς εσένα, και θα σε προσκυνήσουν, και σε εσένα θα προσευχηθούν, λέγοντας ότι μέσα σε εσένα είναι ο Θεός, και δεν υπάρχει Θεός εκτός από εσένα. Διότι εσύ είσαι Θεός, και εμείς δεν το γνωρίζαμε, ο Θεός του Ισραήλ, ο Σωτήρας. Θα αισχυνθούν και θα ντραπούν όλοι όσοι σου εναντιώνονται, και θα πορευθούν μέσα στην αισχύνη. Τον Χριστό ο Πατέρας τον ανέστησε από τους νεκρούς, ώστε να είναι βασιλιάς με δικαιοσύνη, βασιλεύοντας στη Σιών, το επουράνιο και άγιο όρος του· και γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο τον ανέστησε, επειδή όλες οι οδοί του, λέγει, έχουν γίνει ευθείες, χωρίς να έχουν τίποτα το σκολιό ούτε το διεστραμμένο· διότι πράγματι δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του.

Αυτός, εξάλλου, οικοδόμησε και την πόλη του Θεού, τόσο την επί γης αγία Εκκλησία του όσο και την επουράνια Ιερουσαλήμ· επαναφέροντας τον λαό του από την αιχμαλωσία στην οποία είχε περιέλθει κάποτε υπό τον νοητό Ναβουχοδονόσορα και τις πονηρές δυνάμεις που ήταν υποταγμένες σε αυτόν. Και βεβαίως ανέστρεψε την προαναφερθείσα αιχμαλωσία, όχι δίνοντας λύτρα σε εκείνους που τους είχαν αιχμαλωτίσει, ούτε πείθοντάς τους με δώρα, αλλά εκστρατεύοντας εναντίον τους και υποτάσσοντάς τους μέσα από αγώνα, ώστε, δοξασμένος για το κατόρθωμά του αυτό, να πει: «Εγώ νίκησα τον κόσμο». Αυτό το μαρτυρούν τα πλήθη εκείνων που, από την πρότερη πλάνη, επέστρεψαν μέσω αυτού στη γνώση του αληθινού Θεού. Ειδάλλως, ας πουν οι εκ περιτομής σε ποιον θα μπορούσε να αρμόζει η προκείμενη προφητεία, η οποία ομολογεί σαφώς ως Θεό τον προφητευόμενο. Διότι λέει: «αυτοί θα είναι δούλοι σου, και θα σε ακολουθήσουν και θα σε προσκυνήσουν, και σε εσένα θα προσευχηθούν, διότι μέσα σου είναι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εσένα· διότι εσύ είσαι Θεός και δεν το γνωρίζαμε, ο Θεός του Ισραήλ, ο Σωτήρας».

Είναι ολοφάνερο σε όλους ότι ακόμη και τώρα η δύναμη του Σωτήρα μας και ο λόγος της διδασκαλίας του, ανάμεσα στους εχθρούς και τους πολεμίους του, κυριαρχεί σε όλους όσοι έχουν πιστέψει σε αυτόν. 〈〈Του Ησαΐα〉〉. «Εγώ, ο Κύριος, δημιούργησα τη γη και τον άνθρωπο πάνω σε αυτήν, εγώ με το χέρι μου στερέωσα τον ουρανό, εγώ έδωσα εντολή σε όλα τα άστρα. Εγώ ανέδειξα τον βασιλιά με δικαιοσύνη, και όλοι οι δρόμοι του είναι ευθείς· αυτός θα οικοδομήσει την πόλη μου, και θα επαναφέρει τους αιχμαλώτους του λαού, όχι με λύτρα ούτε με δώρα, είπε ο Κύριος Σαβαώθ». Μέχρις εδώ, ο Θεός, ο Ποιητής των όλων, τα προφητεύει αυτά δια του προφήτη για κάποιον βασιλιά και σωτήρα, ο οποίος πρόκειται να οικοδομήσει το πολίτευμα της ευσέβειας και να λυτρώσει τους ανθρώπους από την αιχμαλωσία που τους βρήκε εξαιτίας της δαιμονικής πλάνης. Στη συνέχεια όμως, το προφητικό πνεύμα υπαινίσσεται την υποταγή των αλλοφύλων εθνών, τα οποία θα υποταχθούν σε αυτόν που προφητεύεται, και ότι όσοι υποταχθούν θα τον προσκυνήσουν ως Θεό και θα προσευχηθούν σε αυτόν, επειδή κατοικεί μέσα του ο μείζων Θεός, δηλαδή ο ύψιστος Πατέρας και Θεός των όλων.

Ι΄. Γιατί ο ευαγγελιστής ονομάζει τον Ιωακείμ Ιεχονία. α΄. Αυτός ήταν διώνυμος· αλλά επειδή αποκαλείται με το όνομα Ιεχονίας από τον προφήτη Ιερεμία, μέσα από τα λόγια: «Ατιμάστηκε ο Ιεχονίας σαν σκεύος για το οποίο δεν υπάρχει καμία χρησιμότητα· διότι απορρίφθηκε αυτός και το σπέρμα του· γη, γη, άκουε τον λόγο του Κυρίου· κατάγραψε αυτόν τον άνδρα ως αποκηρυγμένο, διότι δεν πρόκειται να αναδειχθεί κανείς από το σπέρμα του που να καθίσει στον θρόνο του Δαβίδ και να άρχει πλέον στον Ιούδα»· και επειδή εξαιτίας αυτών συνέβη να υποστεί ο προαναφερθείς, μαζί με τον λαό, την αιχμαλωσία στη Βαβυλώνα, εύλογα ο θαυμάσιος ευαγγελιστής, περιγράφοντας τη γέννηση του Λυτρωτή και Σωτήρα των πάντων, μνημόνευσε και αυτόν τον ατιμασμένο που απορρίφθηκε μαζί με το σπέρμα του στη γη των Βαβυλωνίων, τον αποκηρυγμένο, τον αιχμάλωτο· διδάσκοντας ότι εκείνος που απεστάλη από τον Πατέρα για να κηρύξει στους αιχμαλώτους άφεση ήταν αυτός ο Ιησούς Χριστός, του οποίου τη βίβλο συγγράφει, στον οποίο αναφέρεται το λόγιο που ειπώθηκε από τον προφήτη: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε, με απέστειλε για να ευαγγελιστώ στους πτωχούς, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση»· για τον οποίο και σε άλλο σημείο λέει ο ίδιος προφήτης: «Αυτός θα οικοδομήσει την πόλη μου και θα επαναφέρει την αιχμαλωσία του λαού μου». β΄.

Διότι πρώτα απ' όλα πρέπει πραγματικά να εξηγήσουμε ότι υπάρχει ένας Θεός ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχεται κάθε πατριά, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα και από τον οποίο προέρχονται τα πάντα, και εμείς υπάρχουμε σε Αυτόν. Ας δούμε, όπως είπα, την ανατροπή του, και στη συνέχεια ας εξηγήσουμε με αυτόν τον τρόπο την αλήθεια. Διότι λέει: «Κοπίασε η Αίγυπτος και τα εμπορεία των Αιθιόπων και οι Σαβαίοι» και τα λοιπά, για να καταλήξει: «Διότι εσύ είσαι ο Θεός του Ισραήλ ο σωτήρας», μη κατανοώντας αυτό που ειπώθηκε προηγουμένως. Διότι, όταν θέλουν να ενεργήσουν με πανουργία, περικόπτουν τις Γραφές. Ας το παραθέσει όμως ολόκληρο, και θα βρει την αιτία και προς ποιον απευθύνεται. Διότι λίγο πιο πάνω βρίσκεται η αρχή του κεφαλαίου, από όπου πρέπει να ξεκινήσει κανείς για να δείξει προς ποιον μιλάει και για ποιον. Διότι η αρχή του κεφαλαίου πιο πάνω έχει ως εξής: «Ερωτήστε με για τους υιούς μου και τις θυγατέρες μου, και για τα έργα των χειρών μου δώστε μου εντολές. Εγώ δημιούργησα τη γη και τον άνθρωπο πάνω σε αυτήν· εγώ με το χέρι μου στερέωσα τον ουρανό· εγώ έδωσα εντολή σε όλα τα άστρα. Εγώ τον ανέδειξα, και όλοι οι δρόμοι του είναι ευθείς. Αυτός θα οικοδομήσει την πόλη μου και θα επιστρέψει τους αιχμαλώτους χωρίς λύτρα ούτε δώρα, είπε ο Κύριος Σαβαώθ».

Μέσα σου λοιπόν, λέει, είναι ο Θεός. Και μέσα σε ποιον άλλο είναι ο Θεός παρά στον Χριστό Ιησού, τον πατρικό Λόγο, και στο μυστήριο της οικονομίας; Για τον οποίο πάλι, φανερώνοντας την κατά σάρκα φύση του, υποδηλώνει: «Εγώ τον ανέστησα με δικαιοσύνη, και όλοι οι δρόμοι του είναι ευθείς». Τι λοιπόν; Για ποιον μαρτυρεί ο Πατέρας; Για τον Υιό του λέει ο Πατέρας: «Εγώ ανέστησα με δικαιοσύνη». Και ότι ο Πατέρας ανέστησε τον Υιό του με δικαιοσύνη το μαρτυρεί ο απόστολος Παύλος λέγοντας: «Εάν δε το Πνεύμα εκείνου που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς κατοικεί μέσα σας, εκείνος που ανέστησε τον Χριστό Ιησού από τους νεκρούς θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα δια του Πνεύματός του που ενοικεί σε εσάς». Ιδού αποδεικνύεται αυτό που ειπώθηκε μέσω του προφήτη: «Εγώ ανέστησα με δικαιοσύνη». Και η φράση «Μέσα σου είναι ο Θεός» φανέρωνε το μυστήριο της οικονομίας· ότι, όταν ο Λόγος σαρκώθηκε και έγινε άνθρωπος, ο Πατέρας ήταν μέσα στον Υιό και ο Υιός μέσα στον Πατέρα, καθώς ο Υιός συναναστρεφόταν ανάμεσα στους ανθρώπους. Αυτό λοιπόν σήμαινε, αδελφοί, ότι όντως ήταν μυστήριο της οικονομίας, το ότι αυτός ο Λόγος, εκ του Αγίου Πνεύματος και της Παρθένου, απειργάσατο έναν Υιό για τον Θεό. Και αυτό δεν το λέω εγώ, αλλά το μαρτυρεί ο ίδιος που κατέβηκε από τον ουρανό. Διότι έτσι λέει: «Κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του Ανθρώπου, που βρίσκεται στον ουρανό». Τι λοιπόν ζητάει κανείς πέρα από αυτό που ειπώθηκε; Μήπως θα πει ότι υπήρχε σάρκα στον ουρανό;

Βλέπετε, αγαπητοί, βλέπετε τι είδους πράγματα, από το περίσσευμα της καρδιάς, εξέφερε με μεγαλειώδη λόγο το στόμα εκείνων που αγαπούν τον Κύριο. Είναι όμως καλό να υπενθυμίσουμε και όσα λέει ο Θεός μέσω του ίδιου προφήτη, εφόσον ο λόγος μας αναφέρεται στα δημιουργήματα του Θεού. «Εγώ», λέει, «εποίησα τη γη και τον άνθρωπο πάνω σε αυτήν, εγώ με το χέρι μου στερέωσα τον ουρανό, εγώ έδωσα εντολή σε όλα τα άστρα», δηλαδή τα ανέτειλα, τα εποίησα. «Εγώ τον ανέδειξα βασιλιά με δικαιοσύνη», δηλαδή τον Χριστό, «και όλες οι οδοί του είναι ευθείες. Αυτός θα οικοδομήσει την πόλη μου», δηλαδή την Εκκλησία μου, «και θα επαναφέρει από την αιχμαλωσία τον λαό μου», δηλαδή από την αιχμαλωσία του διαβόλου, από τον άδη, «όχι με λύτρα, ούτε με δώρα, είπε ο Κύριος Σαβαώθ».

Ας ακούσουμε όμως πάλι και τον Ησαΐα τι φθέγγεται ως από το πρόσωπο του Θεού και Πατέρα: «Ρωτήστε με», λέει, «για τους γιους μου και τις θυγατέρες μου»· γιους και θυγατέρες ονομάζει τον ιουδαϊκό λαό, για τους οποίους είπε και αλλού ότι «γιους γέννησα και ύψωσα, αλλά αυτοί με αθέτησαν», «και για τα έργα των χεριών μου δώστε μου εντολές»· επειδή όμως κανείς δεν ήταν ικανός να ρωτά για τέτοια πράγματα, ο ίδιος από μόνος του με φιλανθρωπία δίνει τις απαντήσεις. «Εγώ», λέει, «δημιούργησα τη γη και τον άνθρωπο πάνω σε αυτήν», δηλαδή τον Αδάμ, τον οποίο έπλασε από τη γη. «Εγώ με το χέρι μου στερέωσα τον ουρανό»· διότι, ενώ ήταν εκτεταμένος «σαν δέρμα» και δεν στηριζόταν «σε τίποτα», τον στερέωσε Εκείνος που τον δημιούργησε και τον άπλωσε, για να μην πέσει ή συγκλονιστεί. «Εγώ έδωσα εντολή σε όλα τα άστρα», δηλαδή να δημιουργηθούν και να επιτελούν τη δική τους λειτουργία και την πορεία και τη φωτεινότητά τους, «εγώ τον ανέδειξα», δηλαδή τον βασιλιά «των γιων μου και των θυγατέρων μου», «βασιλιά με δικαιοσύνη, και όλοι οι δρόμοι του είναι ευθείς», δηλαδή τον «βασιλιά της δόξης», τον Χριστό τον Θεό. «Αυτός θα οικοδομήσει την πόλη μου και θα επιστρέψει την αιχμαλωσία του λαού μου όχι με λύτρα ούτε με δώρα, είπε ο Κύριος».

Και αυτή η προφητεία έχει εκπληρωθεί· διότι, αφού ήλθε ο προαναφερθείς δίκαιος βασιλιάς, του οποίου «όλοι οι δρόμοι είναι ευθείς», όπως ακριβώς έχει προειπωθεί, αυτός οικοδόμησε και την πόλη των σωζομένων, τόσο την κάτω όσο και την άνω Ιερουσαλήμ, και επανέφερε τον λαό από την αιχμαλωσία «όχι με λύτρα» και «δώρα», αλλά, προσφέροντας το δικό του αίμα, μας εξαγόρασε από την αιχμαλωσία και την πλάνη του διαβόλου· όχι βέβαια ότι ο εχθρός έλαβε ως λύτρο εκείνο το υπέρτιμο αίμα, μη γένοιτο (διότι, αν το ελάμβανε αυτό, θα επρόκειτο να καταφλεγεί προ του καθορισμένου καιρού και να καταστραφεί οικτρά), αλλά, επειδή ο Χριστός πέθανε για εμάς τους αιχμαλώτους, λέγεται εύλογα ότι μας εξαγόρασε με το ίδιο του το αίμα. «Έτσι, λέει ο Κύριος Σαβαώθ, κοπίασε η Αίγυπτος και το εμπόριο των Αιθιόπων». Πού κοπίασαν; Κοπίασαν τιμώντας ως θεούς εκείνους που δεν είναι θεοί, προσφέροντας θυσίες στα είδωλα, μολύνοντας τον αέρα και λατρεύοντας τα ξόανα. Οι δε «άνδρες από τη Σεβά, ψηλοί στο ανάστημα, θα διαβούν προς εσένα και θα γίνουν δούλοι σου». Αυτούς τους ψηλούς άνδρες και Σαβαΐτες προείπε και ο Δαβίδ λέγοντας: «Οι βασιλιάδες των Αράβων και της Σαβά θα προσφέρουν δώρα», υποδηλώνοντας τους Πέρσες μάγους και τα δώρα, τα οποία, αφού προσκύνησαν τον Θεό που έγινε βρέφος, του προσέφεραν. «Και πίσω σου», λέει, «θα ακολουθήσουν δεμένοι με χειροπέδες, θα διαβούν προς εσένα και θα σε προσκυνήσουν».

ΜΔ΄. Και το πόσο μεγάλη εξουσία θα αποκτήσει, και με ποιον τρόπο θα εξουσιάσει τα έθνη, κινούμενος από το θείο Πνεύμα ο ίδιος θα ανακράξει: Βασιλιά με δόξα θα δείτε· και εγώ ανέδειξα σε αυτούς βασιλιά με δικαιοσύνη· και όλοι οι δρόμοι του είναι ευθείς, αυτός θα οικοδομήσει την πόλη μου, και αυτός θα επιστρέψει τους αιχμαλώτους του λαού μου, όχι με λύτρα ούτε με δώρα, είπε ο Κύριος Σαβαώθ. Και πάλι:

Τις δε ικεσίες προς τον Θεό υπέρ της βασιλείας μου, οι οποίες ακολούθησαν αυτά τα γεγονότα, από εκείνους που οδηγούνταν στη δουλεία από τις δικές μας κτήσεις, αλλά έζησαν και πάλι ελεύθερη ημέρα, πώς θα μπορούσε κανείς να τις διηγηθεί με συντομία; Είδε κανείς τότε και δάκρυ να ανακόπτεται από το γέλιο και γέλιο να παραχωρεί τη θέση του σε δάκρυα, και ένα συναίσθημα να μεταβάλλεται σε άλλο συναίσθημα· διότι όχι μόνο η λύπη γνωρίζει να γεννά δάκρυα, αλλά και η ανέλπιστη χαρά ανοίγει τον δρόμο για να ρεύσουν. Ευλόγησε τον Θεό και η παρθένος που απέφυγε τον Σκύθη που επρόκειτο να την ατιμάσει, και η γυναίκα που δεν μόλυνε τη συζυγική της κλίνη, και το παιδί και ο γέροντας και ο έφηβος που απαλλάχθηκαν από τη βαρβαρική δουλεία· και αν, σύμφωνα με τον Δαβίδ, ακόμη και τα κτήνη καλούνται σε υμνωδία, θα έλεγε κανείς ότι ούτε και αυτά απουσίαζαν από την κοινή υμνολογία, αφού ξέφυγαν από τον βάρβαρο που καταβροχθίζει βόδια και δεν μάτωσαν το σαρκοβόρο μαχαίρι. Αυτά τα έπραξε ο Θεός των θαυμάτων, ο οποίος επαναφέρει τον λαό του από την αιχμαλωσία όχι με λύτρα ούτε με δώρα, αλλά με υψηλό βραχίονα· διότι η δεξιά του Κυρίου και τώρα έδειξε τη δύναμή της, Αυτός που δοξάζει το δικό Του όνομα και δεν αφήνει ολοκληρωτικά τη ράβδο των αμαρτωλών να μαστιγώνει τον κλήρο των δικαίων.

Αφού λοιπόν αιχμαλωτίστηκε και φυλακίστηκε, και χωρίς καν να περιμένει τον αυτοκράτορα, ο οποίος σε πολύ λίγο χρόνο θα τον ελευθέρωνε, όχι με λύτρα ούτε με δώρα, αλλά εξαγοράζοντας τον εαυτό του με άθλιο τρόπο εις βάρος όλων ημών και προσφέροντας ως λύτρο για τον εαυτό του, τον έναν, αναρίθμητους ανθρώπους - το ρωμαϊκό γένος -, έθεσε τελικά ως σκοπό, μέσω των επιθέσεων και των σφαγών εναντίον μας από τους ομοφύλους του, να αναπληρώσει την ήττα που υπέστη όταν συγκρούστηκε με τους εχθρούς που είχαν εισβάλει ορμητικά.