Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 45:17

Αθανάσιος: Ήταν άνθρωπος κατά σάρκα, Θεός όμως κατά πνεύμα. Βεβαίως· άκου τι λέει ο Θεός μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Κοπίασε η Αίγυπτος και το εμπόριο των Αιθιόπων, και οι Σεβοείμ, άνδρες υψηλόσωμοι, θα διαβούν προς εσένα... και θα ντραπούν όλοι όσοι εναντιώνονται σε αυτόν· και θα πορευτούν με αισχύνη. Εγκαινιαστείτε ενώπιόν μου, νήσοι. Ο Ισραήλ σώζεται με αιώνια σωτηρία· δεν θα αισχυνθούν ούτε θα ντραπούν έως τον αιώνα...» Μην νομίζεις ότι ο προφήτης λέει ψέματα: Ο Ισραήλ σώζεται από τον Κύριο με αιώνια σωτηρία. Αν θέλεις να πεις ότι ούτε αισχυνθήκαμε, ούτε ντραπήκαμε, μολονότι τα χάσαμε όλα και γίναμε δούλοι των Ρωμαίων, τότε τόλμησε να πεις ότι οι πατέρες μας απέκτησαν ψευδείς προφήτες. Ζακχαίος: Μη γένοιτο να πούμε ψευδείς τους προφήτες. Αθανάσιος: Επομένως, ο Ισραήλ σώθηκε με αιώνια σωτηρία· και δεν πρόκειται να αισχυνθούν, ούτε πρόκειται να ντραπούν έως τον αιώνα οι άγιοι απόστολοι, οι οποίοι ήταν εκ φύσεως Εβραίοι, και κατά σάρκα και κατά πνεύμα. Διότι Ιουδαίος δεν είναι εκείνος που στο φανερό έχει περιτμηθεί, αλλά εκείνος που στο κρυπτό έχει την περιτομή της καρδιάς. Μέμφεται, λοιπόν, ο Θεός εκείνους που έχουν την περιτομή μόνο στο φανερό και όχι στην καρδιά, λέγοντας τα εξής: «Όλα τα έθνη είναι απερίτμητα στη σάρκα, ενώ ο λαός μου αυτός στην καρδιά». Ζακχαίος: Ο Θεός, που έδωσε εντολή στον Αβραάμ λέγοντας: «Θα περιτμηθεί κάθε αρσενικό σου την όγδοη ημέρα», αποστράφηκε την περιτομή;

Διότι εκείνοι που δεν αποδέχθηκαν την πίστη σε αυτόν, αλλά θεομάχησαν, όπως ακριβώς και οι Ιουδαίοι, όλοι θα καταντροπιαστούν, ηττημένοι μεν από την ανίκητη χείρα, χωρίς να βλάψουν απολύτως καθόλου τη δόξα του, έχοντας όμως επισύρει τον όλεθρο στα δικά τους κεφάλια, θα γίνουν αντικείμενο ντροπής και ονειδισμού. Διότι θα γίνουν θέαμα σε κάθε σάρκα, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. <Ανακαινιστείτε στρεφόμενες προς εμένα, νήσοι. Ο Ισραήλ σώζεται από τον Κύριο με αιώνια σωτηρία. Δεν θα καταντροπιαστούν, ούτε θα ντροπιαστούν εις τον αιώνα, λέγει ο Κύριος Παντοκράτωρ.> Διευρύνει και πάλι την προφητεία της κλήσεως και της επιστροφής των εθνών· και δεν την περιορίζει μόνο στους Αιγυπτίους και στους εμπόρους της Αιθιοπίας, καθώς και στους ίδιους τους Σαβαίους· αλλά με τα λόγια αυτά έχει διαμηνύσει ότι θα κληθούν και εκείνοι που βρίσκονται σε όλη τη γη, και θα υπάρξει παντού ανάδειξη αγίων Εκκλησιών.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΣΤ' ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΦΩΤΙΖΟΜΕΝΟΥΣ, Η οποία συντάχθηκε στα Ιεροσόλυμα σχετικά με τη ΜΟΝΑΡΧΙΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ, στο, ΠΙΣΤΕΥΩ ΕΙΣ ΕΝΑ ΘΕΟΝ· και ΠΕΡΙ ΑΙΡΕΣΕΩΝ. Και ανάγνωσμα από τον Ησαΐα: ανανεωθείτε προς εμένα νησιά. Ο Ισραήλ σώζεται από τον Κύριο με σωτηρία αιώνια· δεν θα αισχυνθούν, ούτε θα ντροπιαστούν έως τον αιώνα, και τα εξής. ΕΥΛΟΓΗΜΕΝΟΣ ο Θεός και πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού· [ευλογημένος και ο μονογενής του Υιός]. Διότι ταυτόχρονα με το να νοείται ως Θεός, ας νοείται και ως Πατέρας· ώστε να τελείται αδιαίρετη η δοξολογία του Πατέρα και του Υιού μαζί με το Άγιο Πνεύμα. Διότι δεν έχει άλλη δόξα ο Πατέρας και άλλη ο Υιός· αλλά μία και την αυτή [μαζί με το Άγιο Πνεύμα]. Επειδή είναι μονογενής Υιός του Πατέρα, και όταν δοξάζεται ο Πατέρας, συναπολαμβάνει τη δόξα και ο Υιός. Επειδή η δόξα του υιού προέρχεται από την τιμή του πατέρα του· και πάλι, όταν δοξολογείται ο υιός, τιμάται μεγάλως ο πατέρας ενός τέτοιου αγαθού υιού.

Πάλι, αντί του «γιατί εσύ είσαι Θεός, και δεν γνωρίζαμε», ο μεν Σύμμαχος λέει: «όντως εσύ είσαι Θεός κρυφός», ο δε Ακύλας: «άρα εσύ είσαι Ισχυρός που αποκρύπτεσαι», και ο Θεοδοτίων: «γι' αυτό εσύ είσαι Ισχυρός κρυφός», φανερώνοντας το απόρρητο της θεολογίας περί του Χριστού με το να τον ονομάσει «κρυφό Θεό». Στη συνέχεια αυτών προσθέτει: «Εγκαινιασθείτε προς εμένα, νησιά. Ο Ισραήλ σώζεται από τον Κύριο με αιώνια σωτηρία· δεν θα ντροπιαστούν ούτε θα καταισχυνθούν στον αιώνα». Και αυτά βεβαίως συνδέονται ακολουθώντας τα όσα ειπώθηκαν για τους αποστόλους, τους μαθητές και τους ευαγγελιστές του Σωτήρα μας· διότι αυτοί ήταν ο «σωζόμενος Ισραήλ», και μέσω αυτών «ανανεώθηκαν» τα «νησιά», που έχουν δηλωθεί πολλές φορές προηγουμένως. Αυτές δε ήταν οι εκκλησίες του Θεού, οι οποίες περικυκλώνονται από την κακία του βίου όπως από θάλασσα. Για αυτές, λοιπόν, λέει ότι «εγκαινιάζονται» και επιστρέφουν σε αυτόν μέσω της κλήσης των αποστόλων του, οι οποίοι ήταν ο «Ισραήλ που σώζεται από τον Κύριο με αιώνια σωτηρία», στους οποίους το «δεν θα ντροπιαστούν ούτε θα καταισχυνθούν στον αιώνα» ταίριαζε ολοφάνερα, όπως μαρτυρά το έργο που επιτέλεσαν σε ολόκληρη την οικουμένη μέσω των εκκλησιών του Θεού. Πρόσεξε δε μέσα από αυτά, πόσο μεγαλειωδώς έχει τιμηθεί το γένος των ανθρώπων από τον Θεό, τον Ποιητή των πάντων.

«Δεν μίλησα στα κρυφά ούτε σε σκοτεινό τόπο της γης»· διότι, επειδή «όλη η γη και όσοι κατοικούν σε αυτήν», δηλαδή όλοι οι άνθρωποι, «είναι δικοί μου», για τον λόγο αυτό λέει ότι δεν άφησα τους δικούς μου λόγους να κρύβονται ούτε να μένουν στην αφάνεια σαν στο σκοτάδι, αλλά φέρνοντάς τους στο φως τους διέδωσα σε όλους, «ώστε να κηρυχθεί σε όλα τα έθνη το σωτήριο ευαγγέλιο». Γι' αυτό «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος» των δικών μου αποστόλων «και στα πέρατα της οικουμένης τα ρήματά τους». Και πολύ λογικά συνδέονται αυτά με το: «Ανανεωθείτε ενώπιόν μου, νησιά. Ο Ισραήλ σώζεται από τον Κύριο με σωτηρία αιώνια· δεν θα καταισχυνθούν ούτε θα ντροπιαστούν στον αιώνα». Μέσω αυτών ο λόγος, αφού μνημόνευσε τις εκκλησίες του Θεού και τους αποστόλους του Σωτήρος μας, ακολούθως προσέθεσε το: «δεν μίλησα στα κρυφά ούτε σε σκοτεινό τόπο της γης», και σύμφωνα με τον Σύμμαχο έχει ειπωθεί: «δεν μίλησα στα κρυφά ούτε σε σκοτεινό τόπο της γης». Προφανέστατα δε, αυτά θα ταίριαζαν μόνο στο ευαγγελικό κήρυγμα· διότι τα λόγια του Μωυσή, αν κάποιος ήθελε να τα εξετάσει, θα τα έβρισκε «να έχουν ειπωθεί στα κρυφά», και μάλιστα στην εβραϊκή γλώσσα, με ιδιότυπους χαρακτήρες που δεν ήταν γνωστοί σε όλους. Αλλά και αν κάποιος αναλογιστεί ότι ο νόμος του Μωυσή παραδόθηκε «σε γη έρημη και άβατη και άνυδρη», θα διαπίστωνε ότι αυτός «έχει ειπωθεί σε σκοτεινό τόπο της γης».

Ανανεωθείτε ενώπιόν μου, νησιά. Ο Ισραήλ σώζεται από τον Κύριο με σωτηρία αιώνια· δεν θα καταντροπιαστούν ούτε θα ντροπιαστούν ποτέ πια έως τον αιώνα. Έτσι λέει ο Κύριος που έφτιαξε τον ουρανό, αυτός ο Θεός που κατέδειξε τη γη και την έφτιαξε, αυτός την οργάνωσε, δεν την έφτιαξε για να είναι άδεια, αλλά για να κατοικείται· εγώ είμαι, και δεν υπάρχει άλλος πια. Δεν μίλησα κρυφά, ούτε σε σκοτεινό τόπο της γης· δεν είπα στο σπέρμα του Ιακώβ: Μάταια με ζητήσατε· εγώ είμαι, εγώ είμαι που λαλώ δικαιοσύνη και αναγγέλλω την αλήθεια. Συγκεντρωθείτε και ελάτε, σκεφτείτε μαζί όσοι διασώζεστε από τα έθνη. Δεν κατάλαβαν εκείνοι που σηκώνουν το ξύλο ως γλυπτό τους είδωλο, και προσεύχονται σε θεούς που δεν σώζουν. Αν μπορούν να αναγγείλουν, ας πλησιάσουν, για να μάθουν μαζί, ποιος έκανε αυτά ακουστά από την αρχή· τότε σας αναγγέλθηκε: Εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εμένα, δίκαιος και σωτήρας, δεν υπάρχει άλλος πέρα από εμένα ... ορκίζομαι στον εαυτό μου, ότι θα εξέλθει από το στόμα μου δικαιοσύνη, τα λόγια μου δεν θα επιστρέψουν άπρακτα, διότι σε εμένα θα λυγίσει κάθε γόνατο, και θα ομολογήσει κάθε γλώσσα στον Θεό, λέγοντας: Δικαιοσύνη και δόξα θα έρθουν προς αυτόν, και θα ντροπιαστούν όλοι όσοι τους αποχωρίζουν· από τον Κύριο θα δικαιωθούν, και στον Θεό θα δοξαστούν και όλο το σπέρμα των υιών του Ισραήλ.