Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 45:19

Πολύ ορθά προσθέτει το «Στη συναγωγή»· διότι ο λόγος φανερώνει, σαν να έλεγε, ότι δεν ήταν μόνο ένας ή δύο που άκουσαν τον Χριστό να τα λέει αυτά, αλλά φαίνεται να τα δίδαξε ξεκάθαρα μπροστά σε όλους μέσα στη συναγωγή, όπως ακριβώς και ο ίδιος λέει μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Δεν μίλησα στα κρυφά, ούτε σε σκοτεινό τόπο της γης». Διότι έκανε τους λόγους για αυτά τα θέματα με παρρησία, καθιστώντας αδικαιολόγητους τους Ιουδαίους κατά την κρίση, και κάνοντας βαρύτερα τα εγκλήματα σε αυτούς που απείθησαν επειδή δεν τον πίστεψαν. Εάν δηλαδή δεν είχαν διδαχθεί αυτό το τόσο σεπτό μυστήριο, εύλογα θα μπορούσαν να αποφύγουν την τιμωρία, και προβάλλοντας την πλήρη άγνοια, θα υφίσταντο ηπιότερη την οργή του κριτή. Εφόσον όμως γνώριζαν και πολλές φορές είχαν μυσταγωγηθεί, και έπειτα εξύβριζαν με τις απείθειές τους, πώς δεν θα τιμωρούνταν δικαίως, έχοντας πλέον στερηθεί κάθε έλεος, και πώς δεν θα υφίσταντο πικρότατη τιμωρία από αυτόν που είχαν ατιμάσει; Κάτι τέτοιο είπε για αυτούς και ο ίδιος ο Σωτήρας: «Εάν δεν είχα έλθει», λέει, «και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν καμία δικαιολογία για την αμαρτία τους». Πρέπει λοιπόν να φυλαγόμαστε, ή μάλλον να αποφεύγουμε την ανυπακοή ως πρόξενο θανάτου, και να θεωρούμε την πίστη σε όσα διδάσκει ο Χριστός ως πάροχο ζωής. Διότι έτσι θα αποφύγουμε να τιμωρηθούμε μαζί με εκείνους.

«Εγώ μίλησα στον κόσμο», όχι μόνο σε ένα γένος, λέει, από όσους κατάγονται από τον Ισραήλ. Διότι αν και ίσως τα δικά μας δεν είναι ακόμη γνωστά σε αυτούς που βρίσκονται σε όλη την οικουμένη, ωστόσο θα γίνουν στον κατάλληλο καιρό. «Εγώ πάντοτε δίδαξα σε συναγωγή». Και τι σημαίνει αυτό, πώς να μην είναι αναγκαίο να το δούμε; Φέρνει, όπως φαίνεται, στη μνήμη των αρχόντων των Ιουδαίων, έστω και παρά τη θέλησή τους, την προφητεία που μιλάει με αυτόν τον τρόπο για εκείνον. Διότι, τι μας είπε πάλι ο θείος Ησαΐας, μιλώντας εκ μέρους του προσώπου του Χριστού; «Δεν μίλησα στα κρυφά, ούτε σε σκοτεινό τόπο της γης», και πάλι: «Όλη την ημέρα άπλωσα τα χέρια μου προς ένα λαό απειθή και αντιδραστικό». Διότι το να μη μιλάει στα κρυφά ούτε σε σκοτεινό τόπο, τι άλλο θα μπορούσε να σημαίνει λοιπόν, παρά το να κάνει τις ομιλίες του με παρρησία, και να μιλάει σε τόπους όπου συγκεντρώνεται όχι μικρός αριθμός ακροατών; Πολύ σωστά δε και αναγκαία φέρνει στη μνήμη τη φωνή του προφήτη, για να μάθουν ότι δικάζουν με ασέβεια αυτόν που προσδοκούσαν με ελπίδα. Διότι στους Ιουδαίους ανήκει η επαγγελία, σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου. <Τι με ρωτάς; Ρώτησε αυτούς που έχουν ακούσει, τι τους μίλησα· δες, αυτοί γνωρίζουν όσα είπα εγώ.> Επιπλήττει τους γνώστες του νόμου, διότι αδίκησαν και αυτόν τον ίδιο τον νόμο για τον οποίο καυχώνται. Διότι, έχοντας επιβάλει πρόωρα την τιμωρία σε κάποιον που δεν έχει ακόμη καταδικαστεί, μάταια πλέον αναζητούν τα σφάλματά του.

ΛΟΓΟΣ Γ'. <Έτσι λέει ο Κύριος που δημιούργησε τον ουρανό, αυτός που φανέρωσε τη γη και την έπλασε, αυτός την οριοθέτησε. Δεν την έπλασε για να είναι κενή, αλλά για να κατοικείται. Εγώ είμαι ο Κύριος, και δεν υπάρχει άλλος. Δεν μίλησα στα κρυφά, ούτε σε σκοτεινό τόπο της γης. Δεν είπα στο σπέρμα του Ιακώβ, Ζητήστε με μάταια. Εγώ είμαι ο Κύριος που λαλεί δικαιοσύνη, και αναγγέλλει την αλήθεια.> Έχοντας προαναγγείλει την έλευση του Σωτήρα όλων μας Χριστού, και έχοντας υποδείξει τον καιρό της σωτηρίας, κατά τον οποίο όλοι, αφού εγκαταλείψουν το σκοτάδι της παλαιάς άγνοιας, θα μεταβούν στο φως της αληθινής θεογνωσίας, καθιστά αναγκαία εδώ την προτροπή προς τους Ιουδαίους και τους Έλληνες, προσθέτοντας ξεκάθαρα τα σημεία μέσω των οποίων θα γνωρίσουν με πολλή σαφήνεια ότι αυτός είναι ο Θεός και δημιουργός των όλων, και ότι δεν υπάρχει άλλος εκτός από αυτόν. Γι' αυτό ακριβώς λέει: Έτσι λέει ο Κύριος, και όχι απλώς ο Κύριος -διότι υπάρχουν πάρα πολλοί και στον ουρανό και στη γη, οι οποίοι καταχρηστικά έχουν λάβει αυτό το όνομα- αλλά εκείνος που είναι από τη φύση του και αληθινά αυτό ακριβώς που λέγεται ότι είναι, και ο οποίος, με βάση τα έργα του, κατέχει δόξα η οποία δεν είναι ψεύτικη. Διότι αυτός, λέει, είναι ο Κύριος που δημιούργησε τον ουρανό: είναι μέγιστο τεκμήριο για την απόδειξη της ύψιστης δόξας και της παντοδύναμης υπεροχής του, το ότι δημιούργησε τον ουρανό και φανέρωσε τη γη, και τη θεμελίωσε.

Εγώ λοιπόν είμαι, και δεν υπάρχει κανένας άλλος. Διότι, εάν είναι αυτός που δημιούργησε τον ουρανό και στερέωσε τη γη, και δεν τη δημιούργησε μάταια, αλλά για να κατοικείται· ποιος άλλος εκτός από αυτόν θα μπορούσε να νοηθεί ως υπάρχων Θεός; Ή ποιος θα μπορούσε να σταθεί ίσος απέναντί του ως προς τη δύναμη και τη δόξα; Ή ποιος θα πλησίαζε έστω και στο ελάχιστο; Και πώς να μην υπολείπεται ολόκληρη η φύση των δημιουργημάτων μπροστά σε μια τόσο μεγάλη και ανώτερη των πάντων δόξα, δύναμη και σοφία; Δεν υπάρχει απολύτως κανείς. Μόνος του, λοιπόν, και κανένας απολύτως άλλος εκτός από αυτόν δεν θα μπορούσε να νοηθεί ότι είναι Θεός κατά φύση και αληθινά. Αλλά βέβαια, θα μπορούσε ίσως κάποτε να πει κανείς: Ποιος γνώρισε τον δικό του σκοπό; Ή ποιος είναι ικανός να εξηγήσει, εάν κάποτε θέλει να στεφανώσει και κάποιους άλλους με τη δόξα και την ονομασία του Θεού, ή μόνο τον εαυτό του; Δίνει, λοιπόν, την απάντηση και λέει: Δεν μίλησα στα κρυφά, ούτε σε σκοτεινό τόπο της γης· δεν είπα στους απογόνους του Ιακώβ, μάταια ζητήσατε. Νόμους, λέει, θέσπισα γι' αυτούς σχετικά με αυτά, χωρίς να μιλώ κρυφά, ούτε προσπαθώντας να περάσω απαρατήρητος, αλλά ολοφάνερα και ξεκάθαρα. Διότι κατέβηκε ο Κύριος στο όρος Σινά με μορφή φωτιάς· εκεί υπήρχε πυκνό σκοτάδι και θύελλα και καπνοί, και διαπεραστικός ήχος σαλπίγγων.

Διότι παρίστατο όλος ο λαός με τη μεσιτεία του Μωυσή, και εξαγγέλλονταν από τον Θεό νόμοι, οι οποίοι δεν προέτρεπαν τον Ισραήλ να αναζητήσει κάτι μάταιο, δηλαδή είδωλο, ή κάποιο ψευδώνυμο σέβασμα, αλλά αντιθέτως ήταν εντολές που τον απέτρεπαν από αυτά. Διότι ειπώθηκε προς αυτόν: «Κύριον τον Θεόν σου θα προσκυνήσεις, και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις, και δεν θα υπάρχουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα. Και δεν θα κατασκευάσεις για τον εαυτό σου είδωλο, ούτε κανενός είδους ομοίωμα, από όσα υπάρχουν στον ουρανό επάνω, και όσα στη γη κάτω, και όσα στα ύδατα κάτω από τη γη.» Επομένως, ειπώθηκε προς αυτόν· το δε, «Εγώ είμαι Κύριος», είναι όμοιο σαν να έλεγε, και όχι μία φορά, αλλά πάρα πολλές, το ότι Εγώ μόνος είμαι Θεός, και Κύριος των όλων, που λαλώ δικαιοσύνη και αναγγέλλω αλήθεια· και δικαιοσύνη μεν, όπως νομίζω, εννοεί τον νόμο· διότι ο νόμος είναι απονεμητής της δικαιοσύνης· αλήθεια δε, εννοεί τις διδασκαλίες του Χριστού. Ενυπάρχει δε στον νόμο η μόρφωση της αλήθειας, και έχει αποκρυβεί μέσα στις σκιές το μυστήριο του Χριστού. Διότι περί αυτού έχει γράψει ο Μωυσής. Επομένως, με το να λαλήσει τη δικαιοσύνη, αναγγέλλεται μαζί με αυτήν και η δύναμη της αλήθειας, εφόσον βέβαια είναι αληθές ότι ο νόμος ήταν σκιά, ενώ τώρα υπάρχει σε αυτόν η μόρφωση της αλήθειας. <Συναχθείτε και ελάτε, βουλευθείτε μαζί, οι σωζόμενοι από τα έθνη.>

Δίδασκε, λοιπόν, στις συναγωγές με μεγάλη παρρησία· διότι αυτό το είχε προαναγγείλει και μέσω της φωνής του Ησαΐα, λέγοντας: «Δεν μίλησα στα κρυφά, ούτε σε σκοτεινό τόπο της γης». Αλλά και στους αγίους αποστόλους πρόσταζε να ομιλούν γι' αυτόν με μεγάλη παρρησία, λέγοντας: «Ό,τι σας λέω στο σκοτάδι, πείτε το στο φως, και ό,τι ακούτε στο αυτί, κηρύξτε το πάνω στις στέγες». Και το Σάββατο, όταν δεν εργάζονταν, συζητούσε μαζί τους. Θαύμασαν, λοιπόν, τη δύναμη της μυσταγωγίας του και το μέγεθος της εξουσίας του· διότι ο λόγος του, λέει, είχε εξουσία, δεν ήταν κολακευτικός, αλλά προτρεπτικός προς σωτηρία. Οι Ιουδαίοι, βέβαια, δεν θεωρούσαν τον Χριστό τίποτα άλλο, παρά μόνο σαν έναν από τους αγίους, και ότι εμφανίστηκε ανάμεσά τους με την ιδιότητα του προφήτη. Για να έχουν όμως υψηλότερη άποψη και αντίληψη γι' αυτόν, υπερβαίνει το προφητικό μέτρο· διότι ποτέ δεν είπε: «Αυτά λέει ο Κύριος», όπως ακριβώς ήταν η συνήθεια εκείνων, αλλά, ως Κύριος του νόμου, δίδασκε πράγματα ανώτερα από τον νόμο.

«Δεν μίλησα στα κρυφά ούτε σε σκοτεινό τόπο της γης»· διότι, επειδή «όλη η γη και όσοι κατοικούν σε αυτήν», δηλαδή όλοι οι άνθρωποι, «είναι δικοί μου», για τον λόγο αυτό λέει ότι δεν άφησα τους δικούς μου λόγους να κρύβονται ούτε να μένουν στην αφάνεια σαν στο σκοτάδι, αλλά φέρνοντάς τους στο φως τους διέδωσα σε όλους, «ώστε να κηρυχθεί σε όλα τα έθνη το σωτήριο ευαγγέλιο». Γι' αυτό «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος» των δικών μου αποστόλων «και στα πέρατα της οικουμένης τα ρήματά τους». Και πολύ λογικά συνδέονται αυτά με το: «Ανανεωθείτε ενώπιόν μου, νησιά. Ο Ισραήλ σώζεται από τον Κύριο με σωτηρία αιώνια· δεν θα καταισχυνθούν ούτε θα ντροπιαστούν στον αιώνα». Μέσω αυτών ο λόγος, αφού μνημόνευσε τις εκκλησίες του Θεού και τους αποστόλους του Σωτήρος μας, ακολούθως προσέθεσε το: «δεν μίλησα στα κρυφά ούτε σε σκοτεινό τόπο της γης», και σύμφωνα με τον Σύμμαχο έχει ειπωθεί: «δεν μίλησα στα κρυφά ούτε σε σκοτεινό τόπο της γης». Προφανέστατα δε, αυτά θα ταίριαζαν μόνο στο ευαγγελικό κήρυγμα· διότι τα λόγια του Μωυσή, αν κάποιος ήθελε να τα εξετάσει, θα τα έβρισκε «να έχουν ειπωθεί στα κρυφά», και μάλιστα στην εβραϊκή γλώσσα, με ιδιότυπους χαρακτήρες που δεν ήταν γνωστοί σε όλους. Αλλά και αν κάποιος αναλογιστεί ότι ο νόμος του Μωυσή παραδόθηκε «σε γη έρημη και άβατη και άνυδρη», θα διαπίστωνε ότι αυτός «έχει ειπωθεί σε σκοτεινό τόπο της γης».

Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο και με το ευαγγέλιο του Χριστού· διότι «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος» των αποστόλων του «και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους». Και έχει παραδοθεί σε κάθε είδους γλώσσα και σε κάθε φωνή, καθώς και με τους χαρακτήρες του κάθε έθνους, ώστε να ακουστεί σε όλα τα έθνη. Γι' αυτό, αν μη τι άλλο, και τούτο έχει διακηρυχθεί με τρόπο θαυμαστό και επίκαιρο, εννοώ το: «δεν μίλησα στα κρυφά, ούτε σε σκοτεινό τόπο της γης». Στη συνέχεια αυτών προσθέτει: «Δεν είπα στο σπέρμα του Ιακώβ: ζητήστε κάτι μάταιο», ενώ σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Δεν είπα στο σπέρμα του Ιακώβ: μάταια να με αναζητήσετε», ή σύμφωνα με τον Ακύλα και τον Θεοδοτίωνα: «Δεν είπα στο σπέρμα του Ιακώβ: κενά να με αναζητήσετε». Διότι «εκείνους», λέει, «κάλεσα πρώτους μέσω του ευαγγελικού κηρύγματος και σε αυτούς πρώτους υποσχέθηκα τη βασιλεία των ουρανών, υποσχόμενος σε αυτούς σαν ανταμοιβές την πίστη τους σε εμένα, ώστε να μη νομίσουν ότι μάταια λατρεύουν τον Θεό. Γι' αυτό και υποσχέθηκα αιώνια ζωή και αγαθά, "τα οποία μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν". Επειδή όμως "είμαι Θεός που λαλώ δικαιοσύνη και αναγγέλλω αλήθεια", σύμφωνα με τον λόγο της δικαιοσύνης, μετά από εκείνους κάλεσα κοντά μου όλους τους ανθρώπους».

Ανανεωθείτε ενώπιόν μου, νησιά. Ο Ισραήλ σώζεται από τον Κύριο με σωτηρία αιώνια· δεν θα καταντροπιαστούν ούτε θα ντροπιαστούν ποτέ πια έως τον αιώνα. Έτσι λέει ο Κύριος που έφτιαξε τον ουρανό, αυτός ο Θεός που κατέδειξε τη γη και την έφτιαξε, αυτός την οργάνωσε, δεν την έφτιαξε για να είναι άδεια, αλλά για να κατοικείται· εγώ είμαι, και δεν υπάρχει άλλος πια. Δεν μίλησα κρυφά, ούτε σε σκοτεινό τόπο της γης· δεν είπα στο σπέρμα του Ιακώβ: Μάταια με ζητήσατε· εγώ είμαι, εγώ είμαι που λαλώ δικαιοσύνη και αναγγέλλω την αλήθεια. Συγκεντρωθείτε και ελάτε, σκεφτείτε μαζί όσοι διασώζεστε από τα έθνη. Δεν κατάλαβαν εκείνοι που σηκώνουν το ξύλο ως γλυπτό τους είδωλο, και προσεύχονται σε θεούς που δεν σώζουν. Αν μπορούν να αναγγείλουν, ας πλησιάσουν, για να μάθουν μαζί, ποιος έκανε αυτά ακουστά από την αρχή· τότε σας αναγγέλθηκε: Εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εμένα, δίκαιος και σωτήρας, δεν υπάρχει άλλος πέρα από εμένα ... ορκίζομαι στον εαυτό μου, ότι θα εξέλθει από το στόμα μου δικαιοσύνη, τα λόγια μου δεν θα επιστρέψουν άπρακτα, διότι σε εμένα θα λυγίσει κάθε γόνατο, και θα ομολογήσει κάθε γλώσσα στον Θεό, λέγοντας: Δικαιοσύνη και δόξα θα έρθουν προς αυτόν, και θα ντροπιαστούν όλοι όσοι τους αποχωρίζουν· από τον Κύριο θα δικαιωθούν, και στον Θεό θα δοξαστούν και όλο το σπέρμα των υιών του Ισραήλ.

«Τσακισμένο καλάμι δεν θα συντρίψει, και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει, αλλά θα αποδώσει κρίση σύμφωνα με την αλήθεια. Θα λάμψει και δεν θα θραυστεί, έως ότου εγκαθιδρύσει την κρίση στη γη, και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη.» «Εγώ θα εκδικάσω την υπόθεσή σου, και εγώ θα λυτρώσω τους υιούς σου· και αυτοί που σε καταθλίβουν θα φάνε τις σάρκες τους, και θα πιουν το αίμα τους σαν νέο κρασί.» «Εγώ είμαι ο Κύριος, που λαλώ δικαιοσύνη και αναγγέλλω αλήθεια.» «Όλες οι κρίσεις σου είναι αλήθεια, και αληθινές κρίσεις εφήρμοσες.» «Εσύ, όντας κύριος της δύναμης, κρίνεις με επιείκεια, και με πολλή φειδώ μας κυβερνάς. Επειδή είσαι δίκαιος, δίκαια κυβερνάς τα πάντα.» «Μεγάλες είναι οι κρίσεις σου και δυσδιήγητες.» «Διότι αυτούς μεν τους νουθέτησες και τους παιδαγώγησες σαν πατέρας· εκείνους όμως τους καταδίκασες και τους τιμώρησες σαν αυστηρός βασιλιάς.» «Ο Κύριος είναι κριτής, και δεν υπάρχει σε αυτόν διάκριση υπέρ της ανθρώπινης δόξας. Δεν θα προσωποληπτήσει.» «Είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού.» «Ο Θεός δεν προσωποληπτεί τους ανθρώπους.» «Δεν υπάρχει προσωποληψία σε αυτόν.» «Ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει· ποιος είναι αυτός που κατακρίνει;» Ούτε το έλεος του Θεού είναι άκριτο, ούτε η κρίση του ανελέητη· απεναντίας, και όταν ελεεί, μοιράζει τους οικτιρμούς του με διάκριση στους άξιους, και όταν κρίνει, επιφέρει την κρίση αναλογιζόμενος την αδυναμία μας.

Επειδή ο Ιησούς προσκαλούσε τους παρισταμένους ως μάρτυρες, λέγοντας: «Να, αυτοί γνωρίζουν όσα είπα εγώ», ο υπηρέτης, θέλοντας να απαλλάξει τον εαυτό του από την υποψία ότι ανήκε σε αυτούς που θαύμαζαν τον Ιησού, τον χτύπησε. Λέγοντας δε ο Χριστός «Εγώ δεν μίλησα καθόλου στα κρυφά», υπενθυμίζει την προφητεία που λέει: «Δεν μίλησα στα κρυφά, ούτε σε σκοτεινό τόπο της γης.» «Τον έστειλε λοιπόν ο Άννας δεμένο στον Καϊάφα τον αρχιερέα. Ο Σίμων Πέτρος στεκόταν εκεί και ζεσταινόταν. Του είπαν λοιπόν: Μήπως είσαι και εσύ από τους μαθητές του; Εκείνος αρνήθηκε και είπε: Δεν είμαι. Λέει τότε ένας από τους δούλους του αρχιερέα, που ήταν συγγενής εκείνου του οποίου ο Πέτρος είχε κόψει το αυτί:»