Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 45:23

Μακ. Δεν παραδέχομαι μία θεότητα. Ορθ. Εάν ακούσεις πάλι τον Θεό να λέει στο βιβλίο του ίδιου προφήτη: «Εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος. Ορκίζομαι στον εαυτό μου, βεβαίως θα εξέλθει από το στόμα μου δικαιοσύνη· τα λόγια μου δεν θα αναιρεθούν, ότι σε εμένα θα κάμψει κάθε γόνατο», για ποιον από τους δύο λες ότι τα έχει πει; Μακ. Για τον Υιό· διότι ο Απόστολος λέει ότι: «Στο όνομα του Ιησού θα κάμψει κάθε γόνατο επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων· και κάθε γλώσσα θα ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός, εις δόξαν Θεού Πατρός. Αμήν». Ορθ. Μία είναι άρα η θεότητα του Πατρός και του Υιού. Μακ. Πώς; Ορθ. Διότι λέει: «Εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος». Διότι είτε, παραφρονώντας, θα πεις ότι ο Πατέρας δεν είναι Θεός· είτε, εφόσον ομολογείς ως Θεό τον Πατέρα, και ως Θεό τον Υιό, και αφού τον ακούς να λέει: «Εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος», θα ομολογήσεις μία θεότητα, και δεν θα κινδυνεύσεις. Μακ. Εγώ δεν παραδέχομαι μία θεότητα.

Και βέβαια δεν θα πράξουμε κάτι από τα πλέον παράλογα, ώστε να παραμερίσουμε ως ανενεργό τον Πατέρα, και να πούμε ότι είναι απολύτως ορθό να αποδώσουμε τη δόξα για αυτό μόνο στον Υιό, επειδή του ανήκει. Αλλά επειδή υπάρχει απόλυτη ισορροπία και στους δύο και ταυτότητα στην ουσία, και επιπλέον επειδή το Θείο είναι μονοειδές και απλό, μας επέτρεψε να νοούμε τον Πατέρα και Θεό ενεργό μέσω του Υιού, απομακρύνοντας εντελώς κάθε υποψία περί κάποιας υπουργικής κατωτερότητας και χωρίς να αδικεί καθόλου τον Λόγο που φανερώθηκε από τον Θεό Πατέρα, ως προς τον τρόπο της ισότητας και της δόξας. Διότι ο Πατέρας ενεργεί χρησιμοποιώντας τον Υιό ως δική του δύναμη, ζωντανή και όχι διαφορετική από αυτόν, ακριβώς επειδή είναι Θεός από Θεό και φυσικά μέσα στον Θεό, αν και ο καθένας νοείται στη δική του ξεχωριστή ύπαρξη. Β. Σωστά μιλάς. Α. Το ότι, λοιπόν, κατά τη φύση, την εξουσία και τη θεοπρεπή ενέργεια σε καθετί δεν θα θεωρήσουμε τον Υιό καθόλου κατώτερο από τον τρόπο που νοείται ότι είναι ο Πατέρας, θα μπορούσες νομίζω να το κατανοήσεις εύκολα και από τα εξής. Διότι, μέσω της φωνής του Ησαΐα, ο Θεός και Πατέρας έλεγε: «Επιστρέψτε σε εμένα και θα σωθείτε, εσείς από τα πέρατα της γης. Εγώ είμαι ο Θεός και δεν υπάρχει άλλος. Ορκίζομαι στον εαυτό μου, αληθινά θα εξέλθει δικαιοσύνη από το στόμα μου, οι λόγοι μου δεν θα ανακληθούν».

Δίκαιος και σωτήρας είναι ο Θεός των όλων, ο οποίος υπερασπίζεται τους αδικημένους, και ελευθερώνει από τα δεσμά τους αιχμαλώτους και τους σφιγμένους από τις αλυσίδες των αμαρτιών, φωτίζει τους σκοτισμένους, ενισχύει το αδύναμο, σηκώνει εκείνο που έχει πέσει και επιστρέφει το πλανεμένο. Γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Επιστρέψτε σε εμένα και θα σωθείτε εσείς που βρίσκεστε στα πέρατα της γης». Σε αυτά μπορεί κανείς να διακρίνει πολύ καλά το μέγεθος της χάριτος του Χριστού, το οποίο εκτείνεται σε όλους όσους βρίσκονται πάνω στη γη. Διότι η χάρη και η σωτηρία μέσω του Μωυσή ήταν περιορισμένη, αφού κατευθυνόταν σε ένα μόνο έθνος, τον Ισραήλ. Ενώ απέραντη, τρέχοντας μέχρι τα πέρατα της γης, είναι η χάρη μέσω του Χριστού. Επειδή ολόκληρη η γη έχει ελκυστεί μέσω της πίστεως σε αυτόν, προς τη σωτηρία και τη ζωή. <Εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος. Ορκίζομαι στον εαυτό μου: αν δεν εξέλθει δικαιοσύνη από το στόμα μου, τα λόγια μου δεν θα επιστρέψουν πίσω· διότι σε εμένα θα κάμψει κάθε γόνατο, και κάθε γλώσσα θα ορκιστεί στον Θεό, λέγοντας: Δικαιοσύνη και δόξα θα έρθουν προς αυτόν.> Έπρεπε, αφού καταργηθεί η ψευδώνυμη λατρεία, να προβάλει στο μέσον η αλήθεια, και σαν να έχει αποδιωχθεί το σκοτάδι, να λάμψει ολόγυρα το φως. Γι' αυτόν τον λόγο, και πολύ εύλογα έπειτα από αυτήν την επωφελή και σωτήρια προτροπή, καθιστά φανερή τη δική του δόξα. Διότι εγώ είμαι ο Θεός, λέει, και δεν υπάρχει άλλος.

Έπειτα, προαναγγέλλει τη δύναμη όσων προσδοκώνται να συμβούν μέσω του Χριστού, επιβεβαιώνοντας με όρκο ότι εξάπαντος και οπωσδήποτε η δικαιοσύνη που διακηρύσσεται μέσω αυτού, δηλαδή αυτή που χαρίστηκε σε όλη την οικουμένη μέσω της πίστης στον Χριστό, καθώς και οι λόγοι του, δηλαδή το ευαγγελικό και σωτήριο κήρυγμα, εξάπαντος και οπωσδήποτε θα αναλάμψει στους κατάλληλους καιρούς. Διότι αυτό ακριβώς φανερώνει, νομίζω, η φράση, Δεν θα αποστραφούν.

Τι είναι λοιπόν αυτό που υποσχέθηκε; Σωτηρία και επιστροφή κάθε έθνους πάνω στη γη. Διότι λέει, σε εμένα θα κάμψει κάθε γόνυ, και κάθε γλώσσα θα ορκιστεί στον Θεό. Και το ότι θα κάμψει το γόνυ στον Θεό και το ότι το όνομά του θα γίνει όρκος από όλους, τι άλλο θα μπορούσε να νοηθεί παρά ως επιστροφή και επίγνωση όλων, και ως δήλωση της οικειότητάς τους προς αυτόν; Διότι εκείνοι που μέσω της επιστροφής τους προσέρχονται στον Θεό, απέχουν εντελώς και από το να κάμπτουν το γόνυ στα ακάθαρτα πνεύματα, και από το να τα αναγνωρίζουν με τη γλώσσα τους ως θεούς (αφού δεν θα ορκιστούν σε κανένα ως Θεό), αλλά γνωρίζοντας τον έναν που είναι εκ φύσεως και αληθινά Θεός, υποβάλλουν τον αυχένα τους στον δικό του ζυγό, και κάμπτουν το γόνυ κάνοντας τις ικεσίες τους, και αν επιλέξουν να ορκιστούν έγκυρα, μόνο αυτόν θα μνημονεύσουν, λέγοντας ότι κάθε δικαιοσύνη και κάθε δόξα θα έρθουν προς αυτόν, δηλαδή ότι σε αυτόν μόνο αρμόζουν. Διότι πρέπει τα άριστα από όλα τα έργα, και καθετί που εκφράζεται με λόγια και αποβλέπει στη δόξα του Θεού, να το αποδίδουμε εμείς μόνο σε αυτόν. «Θα ντροπιαστούν όλοι όσοι αποχωρίζουν τον εαυτό τους από τον Κύριο· θα δικαιωθεί, και στον Θεό θα δοξαστεί όλο το σπέρμα των υιών του Ισραήλ». Είναι αληθινό και ως προς τα δύο ό,τι έχει λεχθεί, και ο θείος λόγος δεν πρόκειται να διαψευστεί.

Γι' αυτό λέω: «Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εμένα». Θέσπισα, λοιπόν, και προείπα, επειδή είμαι «δίκαιος» «και σωτήρας», γι' αυτό και σύμφωνα με τον λόγο της δικαιοσύνης καλώ όλα τα έθνη στη σωτηρία που παρέχω. Ακολούθως σε αυτά προσθέτει: «Επιστρέψτε σε εμένα και θα σωθείτε, εσείς από την άκρη της γης», ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Στραφείτε προς εμένα και σωθείτε όλα τα πέρατα της γης». Βλέπεις πώς εξαγγέλλει ένα καθολικό κήρυγμα σε όλα τα έθνη. Και προσθέτει: «Εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος. Ορκίζομαι στον εαυτό μου, αληθινά θα εξέλθει από το στόμα μου δικαιοσύνη». Και πάλι προβάλλει τη «δικαιοσύνη» με τη χρήση «όρκου» «προς βεβαίωση» «της επαγγελίας», «ώστε μέσω δύο», λέει ο θείος Απόστολος, «πραγμάτων αμετάθετων, για τα οποία είναι αδύνατον να πει ψέματα ο Θεός, να έχουμε ισχυρή παρηγοριά». Μέσω δε της «δικαιοσύνης» που προέρχεται από Αυτόν, υπόσχεται σωτηρία σε όλους τους ανθρώπους. «Και οι λόγοι μου», επιπλέον λέει, αυτοί «δεν θα αθετηθούν»· ποιοι είναι δε αυτοί οι «λόγοι», αν όχι εκείνοι με τους οποίους έλεγε: «Επιστρέψτε σε εμένα και θα σωθείτε, εσείς από την άκρη της γης»; Και προσθέτει: «ότι σε εμένα θα καμφθεί κάθε γόνυ και θα εξομολογηθεί κάθε γλώσσα στον Θεό», ή: «και θα ορκιστεί», σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές, «κάθε γλώσσα στον Θεό». Θεσπίζει λοιπόν και μέσω αυτών, ότι ενώπιόν Του «θα καμφθεί κάθε γόνυ», όχι μόνο των Ιουδαίων, αλλά και των υπόλοιπων εθνών, πράγμα από το οποίο τίποτα δεν θα μπορούσε να είναι πιο μακάριο.

Και η εκπλήρωση αυτής της προφητείας πραγματοποιήθηκε με την παρουσία του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, μετά την οποία, στην εκκλησία Του που εκτείνεται σε όλη την οικουμένη, όλοι οι συγκεντρωμένοι λαοί διδάχθηκαν να κλίνουν το γόνυ στον Θεό κατά τις προσευχές τους, αν και οι Ιουδαίοι δεν γνώριζαν να το πράττουν αυτό. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Διότι σε εμένα θα κάμψει κάθε γόνυ»· διότι δεν θα κάμψει πλέον σε άλλους θεούς ούτε στην πλάνη της ειδωλολατρίας, αλλά «σε εμένα θα κάμψει κάθε γόνυ», λέει, στον Θεό που τα προαναγγέλλει αυτά, «και σε εμένα θα ορκιστεί κάθε γλώσσα». Αυτό άλλωστε ήταν και το φυσικό επακόλουθο· διότι όσοι από όλα τα έθνη γνώρισαν εμένα ως Θεό, μέσω κάθε γλώσσας και διαλέκτου, βαρβαρικής και ελληνικής, θα με επικαλούνται ως μάρτυρα στους όρκους τους, επιβεβαιώνοντας έτσι τις υποσχέσεις τους. Και αυτοί οι ίδιοι θα πουν: «Δικαιοσύνη και δόξα θα έλθει προς αυτόν», ή κατά τη μετάφραση του Σύμμαχου: «Δικαιοσύνη και ισχύς θα έλθει σε αυτόν». Όλες οι ανθρώπινες αρετές θα έχουν ως τελικό σκοπό Αυτόν, και όλη η ισχύς των ανθρώπων που αγωνίστηκαν για τη θεοσέβεια «θα έλθει προς αυτόν», και θα λάβουν τον καρπό των κόπων τους και την αμοιβή της αρετής, «ενώ όσοι αποχωρίζουν τους εαυτούς τους από Αυτόν θα ντροπιαστούν». Γι' αυτό και σε άλλο σημείο έχει ειπωθεί: «Θα ντροπιαστούν όλοι όσοι προσκυνούν γλυπτά και όσοι καυχιούνται για τα είδωλά τους». Και πότε θα ντροπιαστούν αυτοί, παρά μόνο όταν «κάθε γόνυ κάμψει στον Θεό και κάθε γλώσσα Τον ομολογήσει»;

Ορκίζομαι στον εαυτό μου ότι από το στόμα μου θα εξέλθει δικαιοσύνη, οι λόγοι μου δεν θα επιστρέψουν άπρακτοι, ότι σε εμένα θα κάμψει κάθε γόνυ, και κάθε γλώσσα θα ορκιστεί στον αληθινό Θεό, λέγοντας: δικαιοσύνη και δόξα θα έλθει προς αυτόν, και θα καταισχυνθούν όλοι όσοι χωρίζουν τους εαυτούς τους από τον Κύριο». 〈34. Του ιδίου〉. «Έτσι λέγει ο Κύριος: Ποιο είναι αυτό το έγγραφο του διαζυγίου της μητέρας σας, με το οποίο την απέπεμψα; Ή σε ποιον δανειστή σας έχω πουλήσει; Ιδού, εξαιτίας των αμαρτιών σας πουληθήκατε, και εξαιτίας των ανομιών σας απέπεμψα τη μητέρα σας· διότι ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος· κάλεσα και δεν υπήρχε αυτός που θα υπακούσει», και τα εξής. Στα οποία προσθέτει: «Εσείς που πορεύεστε στο σκοτάδι, και δεν υπάρχει φως για σας, να έχετε πεποίθηση στο όνομα του Κυρίου, και να στηριχθείτε στον Θεό σας. Ιδού, όλοι εσείς ανάβετε φωτιά, ενισχύετε τη φλόγα. Πορευθείτε στο φως της φωτιάς σας και στη φλόγα που ανάψατε. Από εμένα σας συνέβησαν αυτά, μέσα σε λύπη θα κοιμηθείτε», και τα εξής. Στα οποία προσθέτει: «Ακούστε με, ακούστε με, λαέ μου, και οι βασιλείς δώστε προσοχή σε εμένα, διότι νόμος θα εξέλθει από εμένα, και η κρίση μου θα γίνει φως των εθνών. Πλησιάζει γρήγορα η δικαιοσύνη μου, και θα εξέλθει ως φως το σωτήριό μου, και στον βραχίονά μου θα ελπίσουν τα έθνη». 〈〈35.〉 Από τον ίδιο〉: «Μήπως δεν έχει ισχύ το χέρι μου για να σώσει; Ή μήπως βάρυνε το αυτί του ώστε να μην ακούσει;»

Ανανεωθείτε ενώπιόν μου, νησιά. Ο Ισραήλ σώζεται από τον Κύριο με σωτηρία αιώνια· δεν θα καταντροπιαστούν ούτε θα ντροπιαστούν ποτέ πια έως τον αιώνα. Έτσι λέει ο Κύριος που έφτιαξε τον ουρανό, αυτός ο Θεός που κατέδειξε τη γη και την έφτιαξε, αυτός την οργάνωσε, δεν την έφτιαξε για να είναι άδεια, αλλά για να κατοικείται· εγώ είμαι, και δεν υπάρχει άλλος πια. Δεν μίλησα κρυφά, ούτε σε σκοτεινό τόπο της γης· δεν είπα στο σπέρμα του Ιακώβ: Μάταια με ζητήσατε· εγώ είμαι, εγώ είμαι που λαλώ δικαιοσύνη και αναγγέλλω την αλήθεια. Συγκεντρωθείτε και ελάτε, σκεφτείτε μαζί όσοι διασώζεστε από τα έθνη. Δεν κατάλαβαν εκείνοι που σηκώνουν το ξύλο ως γλυπτό τους είδωλο, και προσεύχονται σε θεούς που δεν σώζουν. Αν μπορούν να αναγγείλουν, ας πλησιάσουν, για να μάθουν μαζί, ποιος έκανε αυτά ακουστά από την αρχή· τότε σας αναγγέλθηκε: Εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εμένα, δίκαιος και σωτήρας, δεν υπάρχει άλλος πέρα από εμένα ... ορκίζομαι στον εαυτό μου, ότι θα εξέλθει από το στόμα μου δικαιοσύνη, τα λόγια μου δεν θα επιστρέψουν άπρακτα, διότι σε εμένα θα λυγίσει κάθε γόνατο, και θα ομολογήσει κάθε γλώσσα στον Θεό, λέγοντας: Δικαιοσύνη και δόξα θα έρθουν προς αυτόν, και θα ντροπιαστούν όλοι όσοι τους αποχωρίζουν· από τον Κύριο θα δικαιωθούν, και στον Θεό θα δοξαστούν και όλο το σπέρμα των υιών του Ισραήλ.

Διότι, λέει, η δική μου βασιλεία δεν έχει συγκροτηθεί όπως εκείνη αυτών των γήινων και θνητών βασιλέων, οι οποίοι κατέχουν πρόσκαιρη και μικρή δόξα, και τους οποίους, αφού χάρηκαν με αυτή τη μικρή εγκόσμια δόξα που μαραίνεται σαν τα άνθη του χόρτου, τους διαδέχθηκε τελικά η φθορά και ο θάνατος. Και ακόμη αυτούς που οι διαθέσεις του πλήθους και οι στασιαστικές γνώμες τους στέρησαν το αξίωμα, και τους υπέβαλαν σε αδοξία και σε πάρα πολλές και βαρειές συμφορές. Διότι τίποτε από τα γήινα και τα χαμερπή, τα οποία επιδεικνύονται κατά την εμφάνισή τους, δεν παρατηρείται σε εμένα. Ούτε ψηφίσματα δήμων και εκλογές, ούτε ανθρώπινες γνώμες που συχνά προκύπτουν και εγκρίνουν ό,τι δεν είναι ωφέλιμο, αλλά επιδιώκοντας την ηδονή και τη φιλοδοξία, κάποιες φορές εγκαθίδρυσαν σε αυτή την εξουσία ακόμη και τον ανάξιο. Ούτε φέρω εγώ κανένα από τα σύμβολα ενός τέτοιου αξιώματος, τα οποία είναι φθαρτά και εφήμερα, ούτε κάποιο πορφυρό χρώμα και ένδυμα, ούτε λιθοκόλλητα στέμματα, και σκήπτρα και ύψη θρόνων και λαμπρές επιδείξεις. Ούτε χρυσοποίκιλτα οχήματα, ούτε τιμητικές συνοδείες και δημόσιες τιμές, ούτε πλήθος ασπιδοφόρων και δορυφόρων, και χειροκροτήματα επευφημούντων, και άλλων που προπορεύονται και άλλων που ακολουθούν, ούτε όσα από αυτά τα ρευστά και ανθρώπινα συνηθίζεται να γίνονται σε αυτή την επίγεια εξουσία. Δεν είναι λοιπόν από εδώ η βασιλεία μου. Είμαι ασήμαντος στην όψη, ταπεινός στο φαίνεσθαι, οδηγώ ένα μικρό πλήθος μαθητών, και μάλιστα φτωχών και ψαράδων, εντελώς άσημων. Αλλά ως προς την πνευματική μου φύση είμαι υπέρτερος και βρίσκομαι πάνω από όλα. Είμαι Υιός του παμβασιλέως και Θεού των όλων, και γνησιότατο γέννημα και απαύγασμα, και λαμβάνω την ίδια δόξα και τιμή με Εκείνον. Διότι είμαι κληρονόμος της πατρικής δόξας. Και όντας ομόθρονος με τον Πατέρα, κατέχω ως πάρεδρος στη δική Του δόξα το γέρας της βασιλείας. Από εκεί προήλθε σε εμένα το να βασιλεύω και να κυβερνώ τα πάντα. Δεν προέρχεται λοιπόν από εδώ, ούτε η δική μου εξουσία μοιάζει με τις επίγειες. Δεν κατέχω μια περιορισμένη εξουσία. Δεν είμαι εξουσιαστής αυτού του έθνους, και αυτών των χωρών, και αυτής της πόλης, αλλά είμαι Δεσπότης και Κύριος αγγέλων και ανθρώπων και όλων μαζί των επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων. «Και σε εμένα κάμπτεται κάθε γόνυ». Και τα πάντα υπόκεινται κάτω από τα πόδια μου, και δεν υπάρχει τίποτε που θα ξεφύγει από το χέρι μου. Διότι η βασιλεία μου δεν θα έχει ούτε όριο ούτε τέλος.