Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 45:8

«Τα βέλη θα συντρίψουν τους νέους, και δεν θα ελεήσουν τα τέκνα σας, ούτε θα σπλαχνιστούν τα μάτια τους τα τέκνα σου», δηλαδή των Μήδων. «Ας ευφρανθεί ο ουρανός από ψηλά, και τα σύννεφα ας ραντίσουν δικαιοσύνη· ας ανατείλει η γη, και ας βλαστήσει έλεος, και ας ανατείλει μαζί και η δικαιοσύνη.» Είναι συνήθεια και τακτική σε πολλά σημεία της θεόπνευστης Γραφής να ανάγει τους λόγους από τα επιμέρους και μερικά γεγονότα που συνέβησαν σε ορισμένους, στο καθολικό και σε όλους, και, σαν από μια ζωντανή εικόνα των ιστορικών πεπραγμένων, να ανυψώνει επιδέξια τον νου όσων διδάσκονται σε πιο μυστικές θεωρίες.

Διότι αυτός την παρουσίασε στον εαυτό του ως παρθένο αγνή, χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι παρόμοιο, αλλά μάλλον αγία και άμωμη. Επομένως, σαν σε εικόνα, μέσω του Κύρου και όσων έγιναν από αυτόν, θα μπορούσε κανείς να δει πάρα πολύ καλά τα θεοπρεπή κατορθώματα που έχουν δωρηθεί από τον Θεό σε όλη τη γη. Αυτός λοιπόν είναι ο σκοπός όσων προκείνται σε εμάς. Και θα ερμηνεύσουμε το κάθε μέρος των γεγραμμένων όσο το δυνατόν καλύτερα. Ας ευφραίνεται λοιπόν, λέει, ο ουρανός άνωθεν, δηλαδή εκείνοι που κατοικούν στην άνω πόλη και έχουν το λαμπρό και αξιοθαύμαστο ενδιαίτημα, οι άγγελοι και οι αρχάγγελοι, και όσα βρίσκονται πέρα από αυτούς, οι θρόνοι και οι εξουσίες, και οι λογικές δυνάμεις, και οι παραστάτες των ανώτατων θρόνων. Λέμε δε ότι αφορμή χαράς έγινε και στους ίδιους τους πατέρες που βρίσκονται στον ουρανό η επιστροφή προς τον Θεό όσων είχαν πλανηθεί πάνω στη γη, δηλαδή μέσω του Σωτήρα όλων μας Χριστού, η ανάβλεψη των τυφλών και γενικά η σωτηρία των απολωλότων. Διότι, εάν χαίρονται για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, πώς είναι θεμιτό να αμφιβάλλουμε ότι χαίρονται και ευφραίνονται βλέποντας σωσμένη όλη την οικουμένη; Επομένως, ας ευφραίνεται άνωθεν ο ουρανός, λέει, και ας ρανίσουν οι νεφέλες δικαιοσύνη.

Επομένως στους Ιουδαίους, επειδή έγιναν κυριοκτόνοι και επειδή ύβρισαν τον ίδιο τον Χριστό, τον χορηγό των νοητών ναμάτων, ο Θεός διέταξε τις νεφέλες να μη ρίξουν τις βροχές, ενώ αντίθετα για όσους πιστεύουν σε Αυτόν, προστάζονται να τις ρίξουν, και να αρδεύσουν πλουσιοπάροχα τις καρδιές όσων Τον προσεγγίζουν. «Καθώς, λοιπόν, κατέρχονται οι βροχές, ας ανατείλει, λέει, η γη, και ας βλαστήσει έλεος, και ας ανατείλει ταυτόχρονα δικαιοσύνη.» Διότι ήταν αναγκαίο, εφόσον οι νοητές νεφέλες, όπως προείπα, αρδεύουν την υφήλιο με τα διδάγματα της δικαιοσύνης, να αναφανούν και να αναβλαστήσουν καλοί καρποί, σαν από καλούς σπόρους.

Διότι ο Χριστός δεν μας έφερε τη δική του σάρκα άνωθεν και από τον ουρανό, αλλά μάλλον γεννήθηκε κατά σάρκα από γυναίκα, η οποία είναι και αυτή μία από όσους βρίσκονται στη γη. Όταν λοιπόν λέγεται ότι έγινε καρπός και βλάστημα της γης, θα κατανοήσεις, όπως είπα, ότι γεννήθηκε κατά σάρκα από γυναίκα που ελήφθη για αυτήν την υπηρεσία, αν και ήταν μία από τους ανθρώπους της γης. «Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός που σε έκτισε· ποιον κατασκεύασα καλύτερο, σαν πηλό κεραμέα;» Με αυτά τα λόγια τρόπον τινά αποδίδει την αιτία, του ότι ο Υιός, αν και είναι Θεός κατά φύση, κένωσε τον εαυτό του, και επέλεξε να πάθει για εμάς, και να αξιώσει με τόσο μεγάλη ευσπλαχνία αυτούς που βρίσκονται στη γη, ώστε να προσφέρει ως αντάλλαγμα τη δική του ψυχή· ή μάλλον και να καταδεχθεί να λάβει τη μορφή του δούλου, και να ανταλλάξει την ύψιστη δόξα με την ταπεινότητα της ανθρώπινης φύσης. Γι' αυτό λέει «Εγώ είμαι», το οποίο τώρα πρέπει να εκληφθεί με την έννοια: υπάρχω και ζω, όντας Θεός αληθινός και Κύριος των δυνάμεων, ο οποίος έφερε στην ύπαρξη τα πάντα και δεν δημιούργησε τον θάνατο, αλλά μάλλον έκτισε τα πάντα για την αφθαρσία. Έπειτα, τιμώντας την ανθρώπινη φύση και δείχνοντας ότι κανένα απολύτως από όλα τα όντα της γης δεν μπορεί να εξισωθεί με αυτήν, λέει: «Ποιον κατασκεύασα καλύτερο σαν πηλό κεραμέα;» Διότι έχουμε πλαστεί από αυτόν, αφού πήρε χώμα από τη γη και μας διαμόρφωσε άριστα, σαν κεραμέας.

Γι' αυτό, μάθε αυτό το δόγμα από εμένα: ότι, δηλαδή, εγώ ο ίδιος είμαι και δημιουργός του φωτός και χορηγός της ειρήνης, ομοίως δε και του σκότους και όσων θεωρούνται θλιβερά· τα οποία οι πολλοί νομίζουν ότι είναι κακά, και των οποίων θα μπορούσα να ονομαστώ ποιητής, επιφέροντας με δίκαιη κρίση τα κατάλληλα σε όσους τα αξίζουν. Ένας, λοιπόν, είμαι εγώ ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εμένα που να τα δημιουργεί όλα αυτά, έστω και αν φαίνονται αντίθετα, ενώ εκ φύσεως δεν είναι. Επειδή και αυτά που θεωρείται ότι επιφέρονται από εμένα ως κακά, θα μπορούσαν να συμβάλουν τα μέγιστα στην ωφέλεια και τη σωτηρία όσων σωφρονίζονται μέσω αυτών. Αφού ο Λόγος ευαγγελίστηκε αυτά και προφήτευσε την επιστροφή του λαού από την εχθρική χώρα, η οποία συνέβη κατά τους χρόνους του Κύρου, απευθύνεται πάλι προς τις ουράνιες δυνάμεις αναφωνώντας: «Ας ευφρανθεί ο ουρανός άνωθεν, και οι νεφέλες ας ραντίσουν δικαιοσύνη. Διότι, όπως υπήρξε κάποτε καιρός που έδωσα εντολή στις νεφέλες να μη ρίξουν βροχή στον αμπελώνα, έτσι και τώρα, στον κατάλληλο καιρό, προστάζω τις δικές μου νεφέλες, οι οποίες είναι λογικές, να ραντίσουν στους κατοίκους της γης όχι αισθητό ύδωρ, αλλά αυτήν την ίδια τη δικαιοσύνη άνωθεν από το ύψος». Και η γη, η οποία παλαιότερα εξαιτίας των αμαρτιών του λαού είχε γίνει έρημη, αφού ανανεωθεί, ας βλαστήσει καρπούς θεοσεβείας, εργαζόμενη έλεος και δικαιοσύνη· και «γη» ονομάζω εκείνους που πρόκειται να κατοικήσουν τη γη.

«Και όλα αυτά θα γίνουν», λέει, «επειδή 〈εγώ ο Κύριος που σε έκτισα〉 πρόσταξα να γίνουν αυτά· διότι, όπως σε έφερα στην ύπαρξη "από το μη ον" και σε έφερα στο φως ενώ προηγουμένως δεν υπήρχες, έτσι, με τη δημιουργική δύναμη, θα φέρω εις πέρας και όλα όσα έχουν προλεχθεί, ανανεώνοντάς σε και σαν να 〈σε κτίζω〉 από την αρχή». Μέσω όλων αυτών, λοιπόν, ο προφητικός λόγος απευθύνει προτρεπτικές παρακλήσεις στον λαό για την αποστροφή από την πολυθεϊστική πλάνη και ταυτόχρονα παρέχει σε όσους τον μελετούν τη δυνατότητα να γνωρίζουν την πρόγνωση των μελλόντων. Είναι δε πιθανό από την παρούσα Γραφή να πήρε θάρρος ο Κύρος και να έγινε πιο πρόθυμος να πράξει όσα είχαν οριστεί, έχοντας μάθει αυτά που εκ των προτέρων είχε πει ο Θεός γι' αυτόν· διότι, εφόσον ένα τέτοιο βιβλίο σωζόταν μεταξύ των Ιουδαίων στη Βαβυλώνα, δεν ήταν καθόλου παράδοξο το ότι φανερώθηκε η προφητεία στον βασιλιά Κύρο, αφού εκείνος είχε κινητοποιηθεί, κατόπιν θείας υποβολής, να τους δείξει την ευεργεσία του. ⌜Αυτόν τον λόγο τον επιβεβαιώνει ο Ιώσηπος στις Ιστορίες του, γράφοντας κατά λέξη με αυτόν τον τρόπο: Ο βασιλιάς Κύρος λέει: «Επειδή ο μέγιστος Θεός με ανέδειξε βασιλιά της οικουμένης, έχω πειστεί ότι αυτός είναι εκείνος τον οποίο προσκυνεί το έθνος των Ισραηλιτών. Διότι προείπε το όνομά μου μέσω των προφητών, καθώς και ότι θα οικοδομήσω τον ναό στα Ιεροσόλυμα, στη χώρα της Ιουδαίας».

ΙΕ΄. Βρίσκω μόνο μία φωνή, ένα άσμα, που να είναι κάπως άξιο των παρόντων γεγονότων, την οποία αναφώνησε πριν από εμάς ο Ησαΐας, η οποία ταιριάζει απόλυτα στη σημερινή περίσταση και είναι εφάμιλλη με το μέγεθος της ευεργεσίας: «Ας ευφραίνεται ο ουρανός από πάνω, και τα σύννεφα ας ρανίσουν δικαιοσύνη· ας ξεσπάσουν τα όρη σε ευφροσύνη, και οι βουνοί σε αγαλλίαση»· επειδή και ολόκληρη η κτίση, και οι ουράνιες δυνάμεις, συμμερίζονται την αίσθηση τέτοιων γεγονότων, όπως τουλάχιστον εγώ φρονώ. Διότι η κτίση δεν συστενάζει μόνο ούτε συνωδίνει υποδουλωμένη στη φθορά, εννοώ σε όσα γεννιούνται και φθείρονται εδώ κάτω, εναγωνίως προσμένοντας το τέλος αυτών και την αποκάλυψη, για να τύχει και η ίδια τότε της προσδοκώμενης ελευθερίας, καθώς τώρα είναι παρά τη θέλησή της προσδεδεμένη σε αυτά εξαιτίας της δυνάμεως Εκείνου που τη δημιούργησε, αλλά επιπλέον συνδοξάζει και συναγάλλεται μαζί με τα τέκνα του Θεού που ευφραίνονται.

Ας ευφρανθεί ο ουρανός άνωθεν, και οι νεφέλες ας ραντίσουν δικαιοσύνη· ας ανατείλει η γη και ας βλαστήσει έλεος, και μαζί ας ανατείλει η δικαιοσύνη· εγώ είμαι ο Κύριος που σε δημιούργησε. Ποιον κατασκεύασα καλύτερα σαν πηλό του κεραμέα; Μήπως αυτός που οργώνει θα οργώνει τη γη; Μήπως θα πει ο πηλός στον κεραμέα: Τι κάνεις, διότι δεν εργάζεσαι ούτε έχεις χέρια; Αυτός που λέει στον πατέρα·

Και αλλού πάλι ο Ησαΐας: «Ας ραντίσουν οι νεφέλες δικαιοσύνη». Διότι, επειδή δεν επαρκούν από μόνοι τους για την ανύμνηση του Δεσπότη, περιέρχονται προς όλους για να τους καταστήσουν κοινωνούς της υμνωδίας. Και αυτό μάλιστα το πράττει συνεχώς, όπως όταν λέγει: «Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού». Και πάλι: «Δυνατοί στην ισχύ, που εκτελούν τον λόγο του».

Ας εξέλθουν οι νεάνιδες του πνευματικού Ισραήλ αλαλάζοντας με τύμπανα και χορούς. Βασιλείς της γης και κριτές μαζί με τους άρχοντες, νέοι και παρθένες, γέροντες μαζί με τους νεότερους, ας υμνήσουν τη Θεοτόκο· κάθε είδους συναθροίσεις και χορείες, και οι διάφορες γλώσσες των εθνών και των λαών, ας ψάλουν ένα νέο άσμα. Ας αντηχήσει ο αέρας από πνευματικούς αυλούς και σάλπιγγες, και με τις λάμψεις του πυρός ας ανανεώσει τη σωτήρια ημέρα. Ευφρανθείτε, ουρανοί, και οι νεφέλες ας ραντίσουν αγαλλίαση.

γ'. Αλλά προς τι να περιορίζω τη χαρά στον ένα και στον άλλο, και να μη φανερώσω την αγαλλίαση με φωνή περιληπτική; Ας ευφρανθεί ο ουρανός άνωθεν, και οι νεφέλες ας ράνουν δικαιοσύνη. Ας ανοίξει η γη, και ας βλαστήσει έλεος, και ας ανατείλει μαζί και η δικαιοσύνη. Γιατί; Διότι φανερώθηκε σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ· διότι υποδείχθηκε τόπος άγιος για τον πανάγιο Λόγο. Πόσο φοβερός είναι ο τόπος αυτός, ας αναβοήσει ο πατριαρχικότατος Ιακώβ, δεν είναι τούτο τίποτε άλλο παρά οίκος Θεού, και αυτή είναι η πύλη του ουρανού! Ω ανείπωτα ακούσματα! Ω παράδοξα γεγονότα! Τι είναι τούτο το καινό διήγημα; Ποια είναι αυτή η ξενίζουσα και απόρρητη παραβολή; Εάν ο ουρανός του ουρανού δεν σου αρκούν, όπως αναφέρει ο Λόγος, τότε ποια είναι η επαρκής φυσική κατοικία για αυτόν;

Άγιος, άγιος, άγιος. Ευφράνθηκε ο ουρανός άνωθεν, μαζί με τον ιεροφωνότατο Ησαΐα ας αναβοήσουμε, αν και είναι τολμηρό, ότι ελέησε ο Θεός τον λαό του διά μέσου σου. Γέμισε λοιπόν ολόκληρη η βασιλεία σου από χαρά και αγαλλίαση, διότι αφαιρέθηκε ο άνομος ζυγός που βρισκόταν πάνω της και η ράβδος της τέτοιας κυριαρχίας πάνω στον τράχηλο. Ποιος άκουσε τέτοια πράγματα; Εμπρός, πείτε μου, άνδρες. Και ποιος είδε σε άλλη βασιλεία τέτοιο και τόσο μεγάλο κατόρθωμα; Επαινέστε την όλοι οι λαοί. Μεγαλύνετέ την μαζί με εμάς, άρχοντες και αρχόμενοι, ιερείς και μοναχοί και ολόκληρο το χριστιανικό γένος. Διότι δεν είναι θαυμαστό μόνο το γεγονός ότι έγινε η άφεση τόσων ταλάντων χρυσού, αν και είναι αξεπέραστο, αλλά το ότι συνάμα αποκόπηκε με τον πιο όσιο τρόπο και ένας πολλαπλάσιος πόρος αδικίας σε αυτή την υπόθεση. Αφαιρέθηκε από τη μέση ο στραγγαλισμός των βίαιων και ψυχοφθόρων απαιτήσεων, που είχε διαφύγει της προσοχής όλων των προκατόχων σου, αν και ορισμένοι είχαν βασιλεύσει με ευσέβεια. διότι αυτό είχε φυλαχθεί για εσένα. Έπαυσε η επιβολή όρκων, η πολυορκία, ή μάλλον η ψευδορκία τόσο από την πλευρά εκείνων που απαιτούν όσο και εκείνων από τους οποίους απαιτούνται, όπου και οι δύο εξαιτίας αυτού του γεγονότος χάνονταν, ο μεν προσπαθώντας να αποκρύψει ό,τι μπορούσε, ο δε καταφεύγοντας σε συνεχείς όρκους για να αποσπάσει περισσότερα.