Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 45:9

Διότι ο Χριστός δεν μας έφερε τη δική του σάρκα άνωθεν και από τον ουρανό, αλλά μάλλον γεννήθηκε κατά σάρκα από γυναίκα, η οποία είναι και αυτή μία από όσους βρίσκονται στη γη. Όταν λοιπόν λέγεται ότι έγινε καρπός και βλάστημα της γης, θα κατανοήσεις, όπως είπα, ότι γεννήθηκε κατά σάρκα από γυναίκα που ελήφθη για αυτήν την υπηρεσία, αν και ήταν μία από τους ανθρώπους της γης. «Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός που σε έκτισε· ποιον κατασκεύασα καλύτερο, σαν πηλό κεραμέα;» Με αυτά τα λόγια τρόπον τινά αποδίδει την αιτία, του ότι ο Υιός, αν και είναι Θεός κατά φύση, κένωσε τον εαυτό του, και επέλεξε να πάθει για εμάς, και να αξιώσει με τόσο μεγάλη ευσπλαχνία αυτούς που βρίσκονται στη γη, ώστε να προσφέρει ως αντάλλαγμα τη δική του ψυχή· ή μάλλον και να καταδεχθεί να λάβει τη μορφή του δούλου, και να ανταλλάξει την ύψιστη δόξα με την ταπεινότητα της ανθρώπινης φύσης. Γι' αυτό λέει «Εγώ είμαι», το οποίο τώρα πρέπει να εκληφθεί με την έννοια: υπάρχω και ζω, όντας Θεός αληθινός και Κύριος των δυνάμεων, ο οποίος έφερε στην ύπαρξη τα πάντα και δεν δημιούργησε τον θάνατο, αλλά μάλλον έκτισε τα πάντα για την αφθαρσία. Έπειτα, τιμώντας την ανθρώπινη φύση και δείχνοντας ότι κανένα απολύτως από όλα τα όντα της γης δεν μπορεί να εξισωθεί με αυτήν, λέει: «Ποιον κατασκεύασα καλύτερο σαν πηλό κεραμέα;» Διότι έχουμε πλαστεί από αυτόν, αφού πήρε χώμα από τη γη και μας διαμόρφωσε άριστα, σαν κεραμέας.

Αλλά η αξία της ανθρώπινης φύσης δεν περιορίζεται σε αυτά, αλλά υπάρχει μέσα μας ένα ακόμη μεγαλύτερο δώρο και χάρισμα της δημιουργικής τέχνης του Θεού. Διότι έχουμε δημιουργηθεί κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή Του, και έχουμε πλουτίσει από το αποτύπωμα της δικής Του δόξας, το οποίο αστράφτει νοητά στις ψυχές μας, αν και κατά τη σάρκα είμαστε χώμα και προερχόμαστε από το χώμα. Επομένως, ο άνθρωπος δεν είναι ένα ευκαταφρόνητο, αλλά μάλλον ένα αξιοθαύμαστο ζωντανό ον πάνω στη γη· και γι' αυτό ο Θεός σεμνύνεται για αυτόν. Έτσι λοιπόν είπε προς τον πολυπαθέστατο Ιώβ, καθιστώντας ολοφάνερα τα δικά Του μεγαλουργήματα: «Μήπως εσύ πήρες πηλό από τη γη και έπλασες ζωντανό ον, και το τοποθέτησες πάνω στη γη με την ικανότητα της ομιλίας;» Ψάλλει δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Κύριε, τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον θυμάσαι; Ή ο υιός του ανθρώπου, ώστε να τον επισκέπτεσαι;» Έπειτα εξηγεί το μεγαλείο της ανθρώπινης φύσης λέγοντας: «Τον έκανες για λίγο κατώτερο από τους αγγέλους· με δόξα και τιμή τον στεφάνωσες, και τον κατέστησες άρχοντα στα έργα των χεριών σου. Τα πάντα υπέταξας κάτω από τα πόδια του.» Ο πάνσοφος Παύλος βέβαια εφάρμοσε μερικούς από τους προαναφερθέντες στίχους στον Χριστό. Θα μπορούσαν όμως να ειπωθούν, όχι αταίριαστα, και για κάθε άνθρωπο όμοιο με εμάς· διότι τίποτα σε αυτούς δεν είναι ψευδές. <Μήπως εκείνος που οργώνει θα οργώνει τη γη όλη την ημέρα; Μήπως θα πει ο πηλός στον κεραμέα: Τι κάνεις, γιατί δεν εργάζεσαι και δεν έχεις χέρια; Ή εκείνος που λέει στον πατέρα: Τι θα γεννήσεις;>

Επομένως, επειδή ακριβώς απέρριπταν την ωφέλεια των ευαγγελικών κηρυγμάτων, η οποία τους ανύψωνε σε πνευματική ευκαρπία από την ανώφελη σκιά, για τον λόγο αυτό λέει: Μήπως αυτός που οργώνει θα οργώνει τη γη όλη την ημέρα; Ω ανόητοι, λέει. Διότι ο γεωργός ανασκάπτει μεν το χωράφι με τα άροτρα, αλλά δεν το πράττει αυτό διαρκώς, ούτε θα δαπανήσει όλο τον χρόνο της γεωργικής εργασίας με τα άροτρα. Διότι ανασκάπτει το χωράφι, όχι απλώς για να φαίνεται ότι υπέστη αυτό το όργωμα, αλλά για να είναι δεκτικό στα σπέρματα που ρίχνονται σε αυτό, και να καταστεί καρποφόρο. Επομένως, τις καρδιές όλων μας, που άλλοτε ήσαν γεμάτες αγριόχορτα και σαν χέρσες, χρησιμοποιώντας ως άροτρο τον νόμο του Μωυσή, τις έχω προετοιμάσει, και ανασκάπτοντάς τες σαν γεωργός, τις καθιστώ κατάλληλες για τη σπορά των αγαθών σπερμάτων. Και ο σπορέας κάθε αγαθού είναι ο Υιός μου. Αποδεχθείτε, λοιπόν, τα όσα προέρχονται από αυτόν, και μην επιθυμείτε να προσκολλάστε διαρκώς και να αγαπάτε τον νόμο που λειτουργεί ως άροτρο. Διότι όργωσε, όπως είπα, όχι για να έχετε απλώς αυτό το όργωμα· διότι ποια η ωφέλεια από αυτό; Αλλά για να γεννήσετε τους καρπούς της αλήθειας.

Επειδή, λοιπόν, έχουμε και αναπλαστεί πνευματικά εν Χριστώ, δηλαδή έχουμε μεταστοιχειωθεί, άλλοι μεν από την ελληνική πλάνη προς την επίγνωση της αλήθειας και προς την άγια ζωή, η οποία επιτυγχάνεται διά του Σωτήρα όλων μας Χριστού· άλλοι δε από την περιτομή προς την αποδοχή των ευαγγελικών διδαγμάτων και προς την καινότητα της λατρείας, η οποία δεν έχει πια το ατερπές των τύπων, αλλά μάλλον εκλάμπει το ευπρεπέστατο κάλλος της πνευματικής λατρείας. Αυτό δε συνέβη σε εμάς και σε εκείνους, καθώς πλουτίσαμε με την αναγέννηση διά του ύδατος και του πνεύματος εν Χριστώ. Όμως, παρομοίως ήταν απορριπτέα και απαράδεκτη στα πλήθη των Ιουδαίων η χάρη γι' αυτά ακριβώς τα πράγματα. Διότι αντέπρατταν, όπως είπα, στα θεσπίσματα του Χριστού. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λέει: Μήπως θα πει ο πηλός στον κεραμέα: Τι κάνεις, ότι δεν εργάζεσαι ούτε έχεις χέρια; Εκείνος που λέει στον πατέρα: Τι θα γεννήσεις; Και στη μητέρα: Τι θα κοιλοπονέσεις;

Πάψε λοιπόν, ταλαίπωρε, πάψε αυτή τη σκληρή βλασφημία. Πάψε να υβρίζεις τους Αγίους και να αρνείσαι τον Θεό, και να λες αυτά που δεν πρέπει. Διότι αυτός που αντιτάσσεται στην εξουσία, αντιστέκεται στη διαταγή του Θεού, όπως λέει ο Απόστολος. Άρα αυτός που αντιτάσσεται στον Θεό τι θα υποστεί; Αυτός που δεν δέχεται την προσταγή του επίγειου βασιλιά δεν διατηρείται στη ζωή, ποιες κολάσεις θα δεχθούν εκείνον που απειθεί στην προσταγή του επουράνιου βασιλιά, δηλαδή στο άχραντο Ευαγγέλιό του; Πώς αντέχει ο ανεξίκακος Θεός και μακροθυμεί! Πώς ανέχεται και δεν φράζει αμέσως τα στόματα τέτοιων άθεων! Πώς η γη δεν ανοίγει το στόμα της και δεν καταπίνει τέτοιους ανθρώπους ζωντανούς! Ο Κύριος λέει: ανασταίνονται οι νεκροί, και εσύ λες, ανάσταση νεκρών δεν υπάρχει. Με τον λόγο του Κυρίου παρήχθησαν από την ανυπαρξία στην ύπαρξη τα πάντα στους ουρανούς και τα πάντα πάνω στη γη, τα ορατά και τα αόρατα, είτε θρόνοι, είτε κυριότητες, είτε αρχάγγελοι, είτε αρχές, είτε εξουσίες, τα πάντα κτίστηκαν δι' αυτού και εις αυτόν· και συγκρατεί τα πάντα με τον λόγο της δύναμής του, όπως έχει γραφτεί: οι ουρανοί στερεώθηκαν με τον λόγο του και η γη στηρίχθηκε πάνω στα ύδατα. Τα επουράνια και τα επίγεια και τα καταχθόνια και όλες οι άβυσσοι πείθονται στον λόγο του και υπακούουν με τρόμο, και εσύ απιστείς; Αλίμονο σε αυτόν που έρχεται σε κρίση με τον Πλάστη του!

Αυτά δε τα έμαθε ο Κύρος διαβάζοντας το βιβλίο της προφητείας, το οποίο είχε αφήσει ο Ησαΐας πριν από διακόσια δέκα χρόνια. Αυτά δε αναφέρονται στον ενδέκατο τόμο της Αρχαιολογίας. Αντί του χωρίου «Ποιο καλύτερο κατασκεύασα» και όσων ακολουθούν και αποδίδονται ασαφώς από τους Εβδομήκοντα, σαφέστερο νόημα απέδωσε ο Σύμμαχος λέγοντας τα εξής: «Αλίμονο σε εκείνον που αντιλέγει στον Πλάστη του, ένα όστρακο μαζί με τα όστρακα της γης· μήπως θα πει ο πηλός σε εκείνον που τον έπλασε: Τι κάνεις; και για το έργο σου: Δεν έχουν χέρια;». Κατά δε τον Ακύλα έχει ειπωθεί με αυτόν τον τρόπο: «Αλίμονο σε εκείνον που δικάζεται με εκείνον που τον πλάθει, ένα πήλινο αγγείο μαζί με τους τεχνίτες του χώματος· μήπως θα πει ο πηλός σε εκείνον που τον πλάθει: Τι θα κάνεις; και για το έργο σου [που]: Δεν έχει χέρια;». Σύμφωνα δε με τον Θεοδοτίωνα έχει ως εξής: «Αλίμονο σε εκείνον που κρίνεται με εκείνον που τον πλάθει, οργώνοντας μαζί με αυτούς που οργώνουν τη γη· μήπως θα πει ο πηλός στον κεραμέα: Τι κάνεις; και το έργο σου: Δεν έχεις χέρια;».

Και μου φαίνεται ότι μέσω αυτών ο λόγος επιτιμά εκείνους οι οποίοι, μετά από τις τόσες ευεργεσίες που απαρίθμησε σχετικά με την επιστροφή από την αιχμαλωσία και την ανοικοδόμηση του ναού στην Ιερουσαλήμ, δεν προστρέχουν στον Θεό ούτε ομολογούν ότι Αυτός μόνος είναι ο επί πάντων Θεός, ο οποίος αφενός διαπαιδαγωγεί, όποτε το θελήσει, τον λαό Του, και αφετέρου τον αναλαμβάνει πάλι και τον επαναφέρει στη χώρα του, όταν κρίνει ότι αυτό πρέπει να γίνει. Διότι, απευθυνόμενος σαν σε αυτούς που αντιλέγουν στη γενική πρόνοια και διοίκηση, λέει: «Αλίμονο σε εκείνον που αντιλέγει σε αυτόν που τον έπλασε». Επειδή, όταν υπήρχε ανάγκη για διαπαιδαγώγηση και επιστροφή, συνέτριψα την Ιερουσαλήμ σαν πήλινο όστρακο και παρέδωσα τον λαό σε εχθρούς και πολεμίους· όταν όμως πάλι, μετά την επαρκή διαπαιδαγώγηση, πρέπει να επιδειχθούν τα έργα της φιλανθρωπίας, τότε «κατασκεύασα» τον τότε ναό «καλύτερο» από τον προηγούμενο, και την πόλη, μεταβάλλοντάς την «σαν τον πηλό του κεραμέα» και ανανεώνοντας όσα παλαιότερα είχαν συντριβεί. Και στον προφήτη Ιερεμία λέγονται παρόμοια πράγματα κάπως έτσι: «Και κατέβηκα στο σπίτι του κεραμέα, και ιδού αυτός εργαζόταν πάνω στους λίθους του τροχού· και χάλασε το αγγείο που έφτιαχνε στα χέρια του, και πάλι έφτιαξε από αυτό ένα άλλο αγγείο, όπως φάνηκε καλό στα μάτια του να το φτιάξει. Και έγινε λόγος Κυρίου προς εμένα λέγοντας: Μήπως δεν θα μπορέσω να σας κάνω όπως αυτός ο κεραμέας, οίκε του Ισραήλ;».

Και αναφορικά με το παρόν, λοιπόν, λέει ότι τώρα «κατασκεύασα καλύτερα, σαν τον πηλό του κεραμέα» τον λαό που παλαιότερα είχε συντριβεί. Αντί δε του ρητού «μήπως αυτός που οργώνει θα οργώσει τη γη», ο Θεοδοτίων το απέδωσε ως εξής: «αυτός που οργώνει αυτούς που οργώνουν τη γη». Διότι εγώ ο ίδιος είμαι ο Θεός, ο οποίος καλλιεργώντας σαν με το άροτρο του δικού μου Λόγου τους ανθρώπους που κατοικούν τη γη και «οργώνοντας», εγώ ο ίδιος «κατασκεύασα σαν τον πηλό του κεραμέα» τον λαό και τον ναό, δημιουργώντας ένα έργο «καλύτερο» από το προηγούμενο. Μήπως, λοιπόν, μπορεί ο «πηλός» να δίνει διαταγές «στον κεραμέα» ή να αντιλέγει στον πλάστη του ή να τον κατακρίνει και να λέει: «Τι κάνεις, ή γιατί δεν εργάζεσαι και δεν έχεις χέρια;»; Αλλά, όπως ακριβώς «ο πηλός» δεν θα έλεγε αυτά «στον κεραμέα», έτσι δεν είναι θεμιτό να κατακρίνουμε τον Θεό, τον ποιητή και δημιουργό των πάντων, ενώπιον του οποίου όλοι μας λογιζόμαστε ως «πηλός». Ας παιδαγωγηθεί, συνεπώς, κάθε άνθρωπος που έχει ληφθεί «από τη γη» και φέρει γεώδες σώμα, και ο οποίος δεν διαφέρει σε τίποτα από τον «πηλό» εν συγκρίσει με Εκείνον που τον έκτισε, ώστε να μην τολμά να αντιλέγει στις διαρρυθμίσεις της θείας διοικήσεως ούτε να κατακρίνει τους λόγους της Πρόνοιας· διότι «αλίμονο» σε εκείνον που «αντιλέγει σε Αυτόν που τον έπλασε».

Ας ευφρανθεί ο ουρανός άνωθεν, και οι νεφέλες ας ραντίσουν δικαιοσύνη· ας ανατείλει η γη και ας βλαστήσει έλεος, και μαζί ας ανατείλει η δικαιοσύνη· εγώ είμαι ο Κύριος που σε δημιούργησε. Ποιον κατασκεύασα καλύτερα σαν πηλό του κεραμέα; Μήπως αυτός που οργώνει θα οργώνει τη γη; Μήπως θα πει ο πηλός στον κεραμέα: Τι κάνεις, διότι δεν εργάζεσαι ούτε έχεις χέρια; Αυτός που λέει στον πατέρα·

Διότι και ο Θεός στην Παλαιά Διαθήκη συνεχώς αυτό πράττει, λέγοντας τα εξής: «Μήπως είναι δυνατόν να λησμονήσει μια γυναίκα το παιδί της;» και πάλι: «Μήπως θα πει το πλάσμα στον κεραμέα, τι κάνεις;». Και στον Ωσηέ λαμβάνει τη θέση του άνδρα που καταφρονείται από τη γυναίκα του. Και στους τύπους επίσης θα μπορούσε να δει κανείς πολλά ανθρώπινα παραδείγματα, όπως όταν ο προφήτης παίρνει το περίζωμα, και όταν κατέβαινε στο εργαστήριο του κεραμέα. Τι θέλει λοιπόν να δείξει με αυτό το παράδειγμα; Ότι η μεν πίστη ήταν αρχαιότερη, ενώ ο νόμος ήταν νεότερος και πρόσκαιρος, και γι' αυτό τον λόγο είχε δοθεί, για να προετοιμάσει τον δρόμο για την πίστη. Γι' αυτό λέει: «Αδελφοί, μιλώ με βάση τα ανθρώπινα». Ενώ παραπάνω τους αποκάλεσε ανόητους, εδώ τους ονομάζει αδελφούς, συγχρόνως επιπλήττοντας και παρηγορώντας τους.

Τίτλος Ε΄. — Περί της αντιλογίας προς τον Θεό: και ότι δεν πρέπει να φέρνουμε αντιρρήσεις, ή να δικαιολογούμαστε ενώπιον του Θεού. «Θα μας καταλογιστεί ως ανομία, όταν λέμε πολλά λόγια ενώπιον του Κυρίου.» «Δεν είσαι άνθρωπος σαν κι εμένα, με τον οποίο μπορώ να αντιδικήσω, ώστε να προσέλθουμε μαζί σε κρίση.» «Γιατί εγώ να δικάζομαι ακόμη, νουθετούμενος και ελεγχόμενος από τον Κύριο, ενώ ακούω τέτοια πράγματα χωρίς να είμαι τίποτα; Και εγώ τι απόκριση να δώσω; Θα βάλω το χέρι στο στόμα μου· μία φορά μίλησα, αλλά δεν θα προσθέσω και δεύτερη.» «Μη γένοιτο σε εμένα να ασεβήσω εναντίον του Κυρίου, ή να διαταράξω το δίκαιο ενώπιον του Παντοκράτορα.» «Μη βιάζεσαι με το στόμα σου, και η καρδιά σου ας μη σπεύδει να βγάλει λόγο ενώπιον του Θεού.» «Μήπως θα πει το πλάσμα σε αυτόν που το έπλασε: Δεν με έπλασες εσύ; Ή το δημιούργημα στον δημιουργό: Δεν με έφτιαξες με σύνεση;» «Μήπως θα πει ο πηλός στον κεραμέα: Τι κάνεις; Γιατί δεν εργάζεσαι, μήπως δεν έχεις χέρια; Και μήπως θα αποκριθεί το πλάσμα σε αυτόν που το έπλασε; Ή αυτός που λέει στον πατέρα: Τι γέννησες; και στη μητέρα: Γιατί κοιλοπονάς;» «Σε αυτόν που δεν συλλογίστηκε πονηρά πράγματα εναντίον του Κυρίου, θα του δοθεί εκλεκτή χάρη πίστεως.» «Μη δικαιώνεις τον εαυτό σου ενώπιον του Κυρίου.» «Ω άνθρωπε, αλήθεια, εσύ ποιος είσαι που φέρνεις αντίρρηση στον Θεό; Μήπως θα πει το πλάσμα σε αυτόν που το έπλασε: Γιατί με έφτιαξες έτσι; Ή μήπως δεν έχει εξουσία ο κεραμέας πάνω στον πηλό, ώστε από το ίδιο φύραμα να φτιάξει άλλο σκεύος για τιμητική χρήση και άλλο για ατιμωτική;» «