Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 46:1

Απευθύνθηκε λοιπόν ο θεσπέσιος Παύλος προς εκείνους που πίστεψαν μέσω αυτού: «Διότι και αν έχετε μυρίους παιδαγωγούς εν Κυρίω, εντούτοις δεν έχετε πολλούς πατέρες. Διότι εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα διά του Ευαγγελίου.» Βρίσκουμε δε σε πολλά σημεία και άλλους από τους αγίους αποστόλους να ονομάζουν «τεκνία» εκείνους που προσελκύστηκαν από αυτούς στη σωτηρία την εν Χριστώ. <Έπεσε ο Βηλ, συνετρίβη ο Δαγών, έγιναν τα γλυπτά τους σαν θηρία και κτήνη.> Πάντοτε, κατά κάποιον τρόπο, ακολουθούν τις προρρήσεις, οι οποίες έγιναν μέσω των αγίων προφητών περί του Σωτήρος όλων μας Χριστού, αναγκαίες προαγορεύσεις για όσα έγιναν μέσω αυτού, δηλαδή για όσα κατορθώθηκαν στον κόσμο.

Και το πιο εξαιρετικό κατόρθωμα από όλα είναι το ότι εξαλείφθηκε ο Σατανάς και το βέβηλο και ανθρωποκτόνο πλήθος. Όταν λοιπόν Αυτός έλαμψε στον κόσμο, διαλύθηκε η παλαιά, πυκνή και καταραμένη ομίχλη της αμαρτίας, την οποία είχε ρίξει ο Σατανάς στις διάνοιες όλων, ώστε να μη βλέπουν το φως της αλήθειας. Έπαψε δε και η τυραννία των δαιμόνων, και τα παίγνια της ειδωλολατρίας. Επομένως, αναγκαία, όπως είπα, εισήχθη σε εμάς ο λόγος περί αυτών, και λέει ότι έπεσε ο Βηλ. Αυτό δε ήταν κυρίως είδωλο των Βαβυλωνίων, το οποίο όμως τιμούνταν και σε άλλες πόλεις.

Έπεσε λοιπόν, λέει, ο Βηλ, δηλαδή κατακρημνίστηκε, και έπεσε η δύναμη του δαίμονα· ώστε πλέον, αποβάλλοντας τον ζυγό της δικής τους σκληρότητας, να προστρέξουν στον Θεό με ελεύθερη και αβίαστη βούληση εκείνοι που κάποτε ήταν παγιδευμένοι στις κακοτροπίες του. Συντρίφθηκε όμως και ο Δαγών. Σεβάσμιο είδωλο ήταν και αυτό εκείνων που κατοικούσαν στα παράλια που συνορεύουν με την Ιουδαία, εννοώ των Ασκαλωνιτών και των Γαζαίων, τους οποίους η θεία Γραφή σε πολλά σημεία ονομάζει Φιλισταίους ή αλλόφυλους. Και πολύ εύστοχα, λέει, χρησιμοποιείται το «Συντρίφθηκε», με βάση αυτό που του είχε συμβεί στο παρελθόν, καθώς ο προφήτης και τώρα αναπτύσσει τον λόγο του γι' αυτόν. Διότι διαβάσαμε στα βιβλία των Βασιλειών ότι κάποτε, όταν οι αλλόφυλοι πήραν τη θεία κιβωτό, την έβαλαν μέσα στον ναό του Δαγών· έπειτα, όταν μπήκαν μέσα οι λάτρεις του δαιμονίου, είδαν το είδωλο να έχει πέσει μπροστά από την κιβωτό, και να έχει υποστεί τέτοια συντριβή ώστε να έχουν αποκοπεί τα χέρια, τα πόδια και το κεφάλι του.

Με πολλή χάρη, λοιπόν, αναφορικά με όσα συνέβαιναν κατά καιρούς, αναφέρει το «Συνετρίβη». Υποστηρίζουμε δε ότι ο προφητικός λόγος μάς υποδηλώνει την εξάλειψη της ειδωλολατρίας, κατονομάζοντας δειγματοληπτικά τον Βηλ και τον Δαγών. Διότι δεν ήταν δυνατόν να γίνει μνεία όλων των ειδώλων που υπήρχαν πάνω στη γη, αλλά από το μέρος προεκτείνει την αναφορά και πάλι στο σύνολο. «Σηκώστε τα δεμένα μαζί, σαν φορτίο σε άνθρωπο καταπονημένο, πεινασμένο και εξαντλημένο, που δεν έχει καθόλου δύναμη· αυτοί δεν θα μπορέσουν να σωθούν από τον πόλεμο· αλλά και οι ίδιοι, ως αιχμάλωτοι, καταντροπιάστηκαν». Το ανωφελές και μάταιο των χειροποίητων ειδώλων μάς καταδεικνύει και πάλι εδώ ο λόγος, και με αφορμή τους εμπαιγμούς που τελούνται γύρω από αυτά, φανερώνει ότι η λατρεία των πλανεμένων είναι γεμάτη από αίσχος.

Διότι τελούσαν προς τιμήν των δαιμόνων ψυχρές και ενίοτε γελοίες πανηγύρεις. Έπειτα, βγάζοντας από τους ναούς τα αγάλματα, μερικοί από τους ιερείς τα σήκωναν πάνω τους και περιφέρονταν στις πλατείες, τρεκλίζοντας και σαν να ήταν μεθυσμένοι, επειδή δήθεν σήκωναν βαρύ φορτίο. Και όπου τους βάραινε αυτό που ήθελαν να μεταφέρουν, εκεί κάπως συνωστίζονταν και υποκρίνονταν ότι δεν μπορούσαν να σηκώσουν το βάρος. Ο δε ασύνετος και αγελαίος όχλος, και γυναίκες στερημένες από λογική, χειροκροτούσαν με επευφημίες, βλέποντας την άψυχη ύλη να έχει πάρει μορφή άνδρα ίσως ή γυναίκας, και νόμιζαν πως στα αλήθεια αυτός που μεταφερόταν προκαλούσε αφόρητο βάρος σε εκείνους που τον είχαν φορτωθεί στους ώμους τους. Γι' αυτόν τον λόγο, ο θείος λόγος περιγελά εδώ το μέγεθος της ειδωλολατρικής ανοησίας, και λέει για τα αγάλματα στους ναούς, τα οποία ήθελαν να προσκυνούν χωρίς σύνεση: «Τα σηκώνετε δεμένα σαν φορτίο σε άνθρωπο κουρασμένο, και πεινασμένο και εξαντλημένο, που δεν έχει καθόλου δύναμη». Διότι αυτά, όπως είπα, τα υποκρίνονταν μερικοί από τους ιερείς, καθώς περιέφεραν τα χειροποίητα είδωλα. Πώς, λοιπόν, θα γίνει γνωστή η αδυναμία αυτών που προσκυνούνται; Κανείς θα μπορούσε να το διαπιστώσει και από πολλά άλλα. Διότι ξύλο ή λίθος ή κάποια άλλη ύλη είναι η προέλευση τέτοιων πραγμάτων.

Αφού η προφητεία περιέγραψε τα σχετικά με την επιστροφή των εθνών και τα σχετικά με την εκλογή 〈του σπέρματος των υιών Ισραήλ〉, στρέφει πάλι τον λόγο της προς τους Ιουδαίους και υποδηλώνει την παντελή κατάλυση της ειδωλολατρίας λέγοντας: 〈Έπεσε ο Βηλ, συνετρίβη ο Δαγών, τα γλυπτά τους κατέληξαν στα θηρία και στα κτήνη. ⌜Ο δε Βηλ〉 ήταν είδωλο, το οποίο οι Έλληνες ονομάζουν Ηλ, ερμηνεύοντας ότι αυτός είναι εκείνος που σε αυτούς ονομάζεται Κρόνος, για τον οποίο οι παλαιοί κατείχοντο από τέτοιο παράφορο δέος, ώστε να κατασφάζουν για χάρη του τα πιο αγαπημένα τους πρόσωπα και να του προσφέρουν μύριες άλλες ανθρωποθυσίες σε κάθε τόπο. Ο δε 〈Δαγών〉 ήταν και αυτός ένα ξόανο των αλλοφύλων που κατοικούσαν στην Ασκάλωνα και στη Γάζα. Και αφού μνημόνευσε μερικά από αυτά, ο λόγος προσθέτει στη συνέχεια γενικότερα για όλα όσα θεοποιούνται παντού: 〈τα γλυπτά τους κατέληξαν στα θηρία και στα κτήνη〉. Και αυτά μπορεί να τα παρατηρήσει κανείς σε όλη την Αίγυπτο, όπου συνηθίζουν να σέβονται ως θεούς κάθε γένος 〈θηρίων〉 και 〈κτηνών〉.⌝ Κατά δε τον Σύμμαχο: 〈τα είδωλά τους παραδόθηκαν έκδοτα στα ζώα〉, επειδή ακριβώς απορρίφθηκαν και περιήλθαν σε παντελή ερήμωση. Αμέσως μετά από αυτά αναφέρεται: 〈σηκώνετέ τα δεμένα σαν φορτίο σε άνθρωπο που κοπιάζει〉, κατά δε τον Σύμμαχο: 〈και για τα κτήνη που αποτελούν τα υποζύγιά σας έγιναν φορτία που σηκώνονται μέχρις εξαντλήσεως.〉

καταβαρύνθηκαν, κατέρρευσαν μαζί, δεν μπόρεσαν να διασώσουν το φορτίο〉. ⌜Αυτά βέβαια εκπληρώθηκαν στην εποχή μας κατά λέξη με τα ίδια τα γεγονότα, ενώ από την άλλη, σύμφωνα με το πνεύμα του κειμένου, ένα βαρύ, δυσβάστακτο και διαβολικό 〈φορτίο〉 από την ειδωλολατρική πλάνη επικαθόταν παλαιότερα στις ψυχές των ανθρώπων.⌝ Γι' αυτό έχει ειπωθεί: όπως ακριβώς αν κάποιος φόρτωνε ένα 〈φορτίο〉 σε έναν 〈πεινασμένο〉, ο οποίος δεν έχει πλέον 〈δύναμη〉, αλλά είναι 〈εξαντλημένος〉 από την ασιτία, έτσι ακριβώς είναι βαρύτατα τα δαιμονικά βάρη για όσους είναι υποδουλωμένοι στην πλάνη τους, οι οποίοι ζουν παραδομένοι στην ασωτία και είναι ανίκανοι 〈να σωθούν από〉 τον 〈πόλεμο〉 που κυρίευσε τις ψυχές τους, στον οποίο πόλεμο, σαν 〈αιχμάλωτοι〉, αφού τους φόρεσαν διαβολικά δεσμά και αλυσίδες, 〈απήχθησαν〉. Γι' αυτό λέει: 〈οι οποίοι δεν θα μπορέσουν να σωθούν από τον πόλεμο, αλλά οι ίδιοι οδηγήθηκαν αιχμάλωτοι〉.

Για εμένα, όμως, ο λόγος θα ανατρέξει πάλι στον ίδιο επινίκιο ύμνο: Έπεσε ο Βηλ, συνετρίβη ο Δαγών, ο Σαρών έγινε έλος, καταισχύνθηκε ο Λίβανος. Δεν θα πουν πλέον στον ανόητο να κυβερνά, στην ακίνητη και αναίσθητη παράταξη των ειδώλων· ούτε θα αναζητήσουν ως θεό τη μύγα της Ακκαρών, ή ό,τι άλλο είναι πιο γελοίο από αυτήν· δεν θα ενδιαφέρονται πλέον για τα άλση και τους υψηλούς τόπους, και για κάθε βουνό κατάφυτο και σκιερό· δεν θα θυσιάζουν πια τους γιους και τις κόρες τους στα δαιμόνια, πράγμα για το οποίο παλαιότερα ο Ισραήλ ονειδιζόταν από τους προφήτες. Αλλά τι σχέση έχουν αυτά με εμένα; Θα στραφώ στα παρόντα και τα δικά μας.

Έπεσε ο Βηλ, συνετρίβη ο Δαγών, παραδόθηκαν τα γλυπτά τους στα θηρία, και τα κτήνη τα τρώνε· τα σηκώνετε δεμένα σαν φορτίο σε άνθρωπο κουρασμένο και εξαντλημένο και πεινασμένο, που δεν έχει καθόλου δύναμη, οι οποίοι δεν θα μπορέσουν να σωθούν από τον πόλεμο, αλλά και οι ίδιοι οδηγήθηκαν αιχμάλωτοι. Ακούστε με, οίκος του Ιακώβ και όλο το υπόλοιπο του Ισραήλ, εσείς που σας βαστάζω από την κοιλιά της μητέρας σας και σας διαπαιδαγωγώ από την παιδική ηλικία έως τα γηρατειά· εγώ είμαι, και έως ότου γεράσετε, εγώ είμαι, εγώ σας αντέχω, εγώ σας δημιούργησα και εγώ θα σας αφήσω ελεύθερους, εγώ θα σας αναλάβω και θα σας σώσω. Με ποιον με παρομοιάσατε; Δείτε, συλλογιστείτε εσείς που πλανάσθε... θυμηθείτε αυτά και στενάξτε, μετανοήστε εσείς οι πεπλανημένοι, επιστρέψτε με την καρδιά σας, και θυμηθείτε τα παλαιά από την αρχή του κόσμου, ότι εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εμένα, εγώ που αναγγέλλω από πριν τα έσχατα, προτού καν αυτά γίνουν, και συγχρόνως εκπληρώνονται· ... που καλώ από την ανατολή αρπακτικό πτηνό και από μακρινή γη για όσα έχω αποφασίσει, μίλησα και τα έφερα εις πέρας... Ακούστε με εσείς που έχετε χάσει τον νου σας, εσείς που βρίσκεστε μακριά από τη δικαιοσύνη. Έφερα κοντά τη δικαιοσύνη μου, και τη σωτηρία που προέρχεται από εμένα δεν θα την καθυστερήσω· έδωσα στη Σιών σωτηρία για τον Ισραήλ προς δόξασμά του.

Ύψωσε όσια χέρια προς τον Βασιλέα, λαμβάνοντας ως βραβείο τους φοίνικες όπως τα παιδιά, και σείοντάς τους προσκύνησέ Τον, διότι έπεσε ο Βηλ, συνετρίβη ο Δαγών. Χάρις δε στον Θεό, ο οποίος μας δίνει τη νίκη διά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Με αυτήν τη νίκη θα μπορέσεις να ανοίξεις και τον παράδεισο σαν ένα πάνδημο λουτρό, όπου υπάρχουν τέσσερις ποταμοί, άφθονο νερό, όπως σε ένα λουτρό, σε τόπο χλόης, ώστε και εσύ ευκαίρως να λες: Σε τόπο χλόης εκεί με εγκατέστησε, δίπλα σε νερό αναπαύσεως με ανέθρεψε· και καυχώμενος για όλα αυτά να λες: Τον καλό αγώνα αγωνίστηκα, τον δρόμο τελείωσα, την πίστη τήρησα· τώρα πια απομένει για μένα ο στέφανος της δικαιοσύνης, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων, Αμήν.

Και στην αρχή, με μια άριστη πρόοδο και εκλογή, όλοι σε προβάλλουν ως δικό τους στρατηγό, έπειτα προχωρώντας στα αξιέπαινα έργα, ψάλλοντάς σου ταιριαστά εκείνα τα λόγια του Δαβίδ: «ζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου, δυνατέ, και τέντωσε το τόξο και κατευοδώσου και βασίλευε», σε χρίουν αυτοκράτορα βασιλιά, όπως τον γιο του Ιεσσαί που έχρισε πρώτα η φυλή του Ιούδα και έπειτα ολόκληρος ο Ισραήλ. Αυτό, λοιπόν, μπορεί να το δει κανείς και στον ήλιο, καθώς ανατέλλει στον ανατολικό ορίζοντα, και αμέσως τα συμπλέγματα των νεφών διασκορπίζονται και η νύχτα παραχωρεί τη θέση της στο φως και χαμογελά ολόκληρος ο επίγειος κόσμος καθώς οι ακτίνες διαχέονται παντού, τα δε άστρα, ως αδύναμα στο φως, αποκρύπτονται, χωρίς καν να γίνεται αντιληπτή η ύπαρξή τους· αυτό ακριβώς είδαμε να συμβαίνει και με εσένα, φωστήρα βασιλιά μας. Διότι, αφού ανέβηκες στο βασιλικό άρμα και φόρεσες τα σύμβολα της εξουσίας, αμαύρωσες αυτούς που ήταν τυραννικοί στους τρόπους και στασιαστές σαν να ήταν πυγολαμπίδες, και τους ανάγκασες να κρυφτούν στις φωλιές τους σαν τα θηρία που κοιμούνται την ημέρα· και ο ένας έπεσε όπως ο Βηλ, και ο άλλος συντρίφτηκε όπως ο Δαγών.