Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 46:3

Διότι, όταν αλωθεί μια πόλη ή χώρα, εάν βέβαια υπάρχουν σε αυτούς θεοί επίχρυσοι και επάργυροι, αυτοί λαμβάνονται πρώτοι από όλους τους άλλους από εκείνους που τους κυρίευσαν, ενώ θα ήταν φυσικό για αυτούς, εάν βεβαίως ήσαν πραγματικοί θεοί, να προστατεύσουν τους ίδιους τους προσκυνητές τους και να τους αναδείξουν ανώτερους από το χέρι των εχθρών. Τι ωφελεί λοιπόν το γλυπτό, επειδή το σκάλισαν, σύμφωνα με τον λόγο του προφήτη, και το έπλασαν ως χωνευτό είδωλο, μια ψεύτικη φαντασία, αφού δεν μπορούν να βοηθήσουν ούτε τους εαυτούς τους ούτε βεβαίως τους άλλους; Πώς γάρ θα μπορούσε να γίνει κάτι τέτοιο από ξύλο και πέτρα; «Ακούστε με, οίκος του Ιακώβ, και το κατάλοιπο του Ισραήλ, εσείς που βαστάζεστε από την κοιλιά, και ανατρέφεστε από την παιδική ηλικία έως τα γηρατειά. Εγώ είμαι, μέχρι να γεράσετε. Εγώ είμαι. Εγώ σας ανέχομαι. Εγώ σας δημιούργησα, και εγώ θα σας απαλλάξω· εγώ θα σας αναλάβω και θα σας σώσω.» Με μεγάλη τέχνη και πάλι διατυπώνεται ο λόγος, και προχωρά με την πρέπουσα τάξη και με θεία οικονομία. Διότι, επειδή έκανε μνεία για πόλεμο, κατά τον οποίο συνέβη να πεθάνει αμέτρητο πλήθος ανδρών και γυναικών και να λειψανδρήσει σφόδρα η χώρα των Ιουδαίων, για τον λόγο αυτό απευθύνεται σαν σε έναν οίκο, σαν σε ένα κατάλειμμα και λείψανο της βαρβαρικής ωμότητας: «Ακούστε με, οίκος του Ιακώβ, και όλο το κατάλοιπο του Ισραήλ.» Και ο λόγος αυτός θα ωφελούσε σε μεγάλο βαθμό τους ακροατές, εάν βεβαίως ορισμένοι ήταν οξυδερκείς και ερευνητές των ωφέλιμων πραγμάτων.

Τους αποκαλεί λοιπόν κατάλοιπο, σχεδόν κραυγάζοντας ότι θα αναλωθούν στον πόλεμο και θα γίνουν θήραμα της βαρβαρικής ωμότητας, εάν δεν εγκαταλείψουν αυτές τις τόσο άτοπες επιδιώξεις. Το ότι δε η δυσμάθεια ενυπάρχει στις ψυχές των Ιουδαίων, και η μελέτη του νόμου έγινε γι' αυτούς πράγμα ανώφελο, το αποδεικνύει λέγοντας: «Αυτοί που βαστάζονται από την κοιλιά της μητέρας τους και εκπαιδεύονται από την παιδική ηλικία έως τα γηρατειά». Διότι, μολονότι μελετούν από βρεφική έως πρεσβυτική ηλικία τα ιερά και θεία Γράμματα, δεν ωφελούνται καθόλου· απεναντίας, σαν να μην είχαν δεχθεί καμία απολύτως νουθεσία, κατέληξαν στην αποστασία από τον Θεό.

Και βεβαίως ο θεσπέσιος Παύλος παρομοιάζει τον τρόπο της διδασκαλίας με τροφή· διότι είπε ότι «η στερεά τροφή είναι για τους τελείους», για εκείνους που λόγω της έξης έχουν τα αισθητήρια γυμνασμένα για τη διάκριση του καλού και του κακού. «Επομένως ο Βενιαμίν είναι λύκος άρπαγας. Το πρωί θα τρώει ακόμη, και το εσπέρας θα μοιράζει τροφή.» Είναι σαν να έλεγε: Ενώ είναι ακόμη μαθητευόμενος και δεν έχει φτάσει ακόμη στην απόλυτη αρτιότητα, θα μπορούσε να ωφελήσει άλλους, και πολύ λίγος χρόνος θα αναδείξει εκείνους που μόλις πίστεψαν ικανούς να διδάσκουν. Διότι για εκείνους που προέρχονταν από τον Ισραήλ λεγόταν, νομίζω εξαιτίας της πολλής αμάθειας και της εσωτερικής πώρωσης του νου: «Ιδού λαός μωρός και ασύνετος. Έχουν μάτια και δεν βλέπουν· έχουν αυτιά και δεν ακούνε.» Και πάλι: «Αυτοί που βαστάζονται από την κοιλιά, και παιδεύονται μέχρι τα γηρατειά.» Ο σοφός Ιωάννης, όμως, γράφει σε αυτούς που βρίσκονται στην πίστη και στον Χριστό λέγοντας: «Δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς, αλλά το δικό του χρίσμα σας διδάσκει για όλα.» Διότι έχουν τον νου του Χριστού, ο οποίος γνωρίζει τα πάντα, και δεν στερούνται ικανότητας στο να διδάσκουν και να προτρέπουν ο ένας τον άλλον. Αν πάλι αρμόζει να λέμε ότι η προφητεία για τον Βενιαμίν εκπληρώθηκε στο πρόσωπο του μακάριου Παύλου, και έτσι θα ήταν ορθό και αληθινό. Διότι εκείνος που δίωκε την Εκκλησία, και επιτίθετο σαν λύκος σε αυτούς που αγαπούσαν τον Χριστό, μέσα σε πολύ λίγο χρόνο μεταβλήθηκε ακριβώς στο αντίθετο.

Αυτά διδάσκοντας ο Λόγος στο έθνος των Ιουδαίων για την αποτροπή της ειδωλολατρείας που τους κυρίευε, απευθύνεται στη συνέχεια στο πρόσωπό τους λέγοντας: «Ακούστε με, οίκος του Ιακώβ και όλο το υπόλειμμα του Ισραήλ», αλλά ούτε «Ιακώβ» τους καλεί ούτε «Ισραήλ» τους ονομάζει, παρά μόνο «οίκο του Ιακώβ» εξαιτίας της κατά σάρκα συγγένειας, και υπόλειμμα ωσάν να είναι περίσσευμα και κατακάθι του Ισραήλ. Έπειτα τους ονειδίζει για την από την τρυφερή τους ηλικία μελέτη και εκμάθηση των θείων αναγνωσμάτων, τα οποία, ενώ τα μάθαιναν «από παιδιά» έως τα «γηρατειά», «τα μελέτησαν μάταια», ώστε γι' αυτόν τον λόγο να έχει ειπωθεί το: «και λαοί μελέτησαν μάταια». Μέγιστο δε δείγμα του ότι κατέστησαν τη μελέτη των θείων γραφών «κενή και μάταιη» αποτελεί το ότι εξακολουθούσαν ακόμη και τότε να ειδωλολατρούν και να έχουν ανάγκη προφητικών λόγων για τον έλεγχο και την αποτροπή από την πλάνη. Αλλά, αν και εσείς, λέει, είστε τέτοιοι, «εγώ» όντας Θεός θα παραμείνω ο ίδιος στον εαυτό μου και δεν θα παύσω να επιδεικνύω ζήλο για να «σας σώσω».

Ακόμη και αυτά απευθύνονται προς τον λαό της περιτομής, τον οποίο δεν ονόμαζε πλέον ‹παιδί του› ούτε ‹εκλεκτό και αγαπητό Ισραήλ›· διότι αυτές οι προσθήκες μέσω των προηγουμένων φανέρωναν την εκλογή τους. Λέει λοιπόν προς αυτούς: Εσείς, βέβαια, ω άνθρωποι, 〈από την παιδική σας ηλικία〉 και 〈από〉 την ίδια την 〈κοιλιά〉, για να το πούμε έτσι, 〈διδασκόμενοι〉 τα θεία λόγια και 〈γερνώντας〉 μέσα σε αυτά, δεν αποκομίσατε κανένα όφελος για την ψυχή σας· 〈εγώ〉 όμως, και μετά από τόσες πτώσεις σας, ακόμη και τώρα 〈δείχνοντας ανοχή〉 σας προσκαλώ σε μετάνοια, επειδή ακριβώς είστε δικό μου δημιούργημα. Διότι 〈εγώ〉 σας 〈δημιούργησα〉, γι' αυτό 〈και εγώ ανέχομαι〉· και υπόσχομαι να συγχωρήσω τα αμαρτήματά σας, εάν μεταστραφείτε. Γι' αυτό λέω: 〈και εγώ θα συγχωρήσω〉 και πάλι 〈θα σας αναλάβω και θα σας σώσω〉.

Επίσης, και αυτά έχουν ειπωθεί προς τον λαό της περιτομής, τα οποία πρέπει να συνδεθούν με όσα ειπώθηκαν προηγουμένως, μέσω των οποίων ο Λόγος, αφού τους προσφώνησε και είπε: «Ακούστε με, οίκος του Ιακώβ και το υπόλοιπο του οίκου Ισραήλ», πρόσθεσε: «με ποιον με παρομοιάσατε; Δείτε, σκεφτείτε, εσείς που πλανάσθε». Αλλά εκεί μεν τους ονόμαζε «πλανωμένους», εδώ όμως λέει: «ακούστε με, εσείς που έχετε απολέσει την καρδιά σας», το οποίο ο Σύμμαχος μετέφρασε ως «σκληρόκαρδοι». Και προσθέτει: «εσείς που βρίσκεστε μακριά από τη δικαιοσύνη», διότι εσείς μεν, λέει, «απομακρύνατε» τους εαυτούς σας από τη δική μου «δικαιοσύνη», εγώ όμως δεν έπραξα όπως εσείς, αλλά σύμφωνα με τη φιλανθρωπία μου, ως Θεός αγαθός και δίκαιος, «πλησίασα τη δικαιοσύνη μου και δεν θα καθυστερήσω τη σωτηρία που προέρχεται από εμένα». Και αυτά θα τα πράξω χωρίς να αναβάλλω ούτε «καθυστερώντας», αλλά από τώρα κιόλας «θα δώσω στη Σιών σωτηρία και στον Ισραήλ δόξα»· διότι έτσι μετέφρασε ο Σύμμαχος λέγοντας: «θα δώσω στη Σιών σωτηρία και στον Ισραήλ δόξα». Επιδεικνύοντας, λοιπόν, τη δική μου φιλανθρωπία θα τα δώσω αυτά στη «Σιών» και στον «Ισραήλ», ενώ τη «δικαιοσύνη μου» θα την επιδείξω με το να τιμωρήσω εκείνους που τους πολιόρκησαν.

ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ Το «Αυτοί που ρωτούν από την κοιλιά και εκπαιδεύονται μέχρι τα γηρατειά» συμφωνεί με το «Πάντοτε μαθαίνουν και ποτέ δεν μπορούν να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας»· διότι «αυτοί που ρωτούν», δηλαδή εκείνοι που ερωτούν για να μάθουν και ακούν μεν, αλλά γερνούν μαζί με την αμάθεια, δεν ελέγχονται επειδή ήταν φιλομαθείς σε όλη τους τη ζωή (γιατί τότε θα τους είχε αποδεχθεί), ούτε επειδή είναι οψιμαθείς (γιατί και αυτό είναι μια δεύτερη αρετή, αφού είναι προτιμότερο να είναι κανείς οψιμαθής παρά αμαθής), αλλά επειδή, προσποιούμενοι διαρκώς ότι μαθαίνουν και αποδιώχνοντας την επιθυμία της σοφίας, αποδείχτηκαν γνήσια θρέμματα της απαιδευσίας.

εʹ. Αυτά λοιπόν βγήκατε να διδάξετε: την αναισχυντία, την ανοησία, την πορνεία, τις μοιχείες, τους φόνους, κάθε δρόμο κακίας; Δεν θα σταματήσετε να μας αναγκάζετε να διαπομπεύουμε τις κακίες σας; Εσείς που βαστάζεστε από την κοιλιά της μητέρας σας και παιδαγωγείστε μέχρι τα γηρατειά σας· εσείς οι τυφλοί, που ρίχνετε ο ένας τον άλλον στον λάκκο. Διότι, «εάν τυφλός», λέγει, «οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν σε λάκκο». Εσείς που καθημερινά απολαμβάνετε τους προφήτες, χωρίς ποτέ να γίνεστε καλύτεροι, επρόκειτο να γίνετε δάσκαλοι άλλων; Δεν θα σταματήσετε να φλυαρείτε τέτοιες ανοησίες, και θα αναγνωρίσετε επιτέλους την κακία σας; Διότι αυτό ακριβώς σας κατέστρεφε πάντοτε, το ότι δεν θέλατε να γνωρίσετε ούτε καν την αιτία των αμαρτημάτων σας. Γι' αυτό λοιπόν, όπως ακριβώς κάνουν οι δικαστές, οι οποίοι διατάζουν να ακολουθούν τους μαστιγωμένους αυτοί που φωνάζουν δυνατά και αναγγέλλουν τις αιτίες των μαστιγώσεων, λέγοντας: «μη γίνεστε κλέφτες, μη γίνεστε άρπαγες»· έτσι λοιπόν και ο Θεός, διαπομπεύοντάς σας παντού, διέταξε να σας ακολουθούν οι προφήτες λέγοντας την αιτία της τιμωρίας σας. Διότι σε όλα τα μέρη της οικουμένης είναι άρρηκτα συνδεδεμένοι μαζί σας, και μέχρι σήμερα σας φωνάζουν δυνατά.