Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 47:13

Διότι δεν ήταν δυνατόν στους μάγους να γνωρίζουν το μέλλον· αλλά επειδή μάντευαν αυτά που ήταν ευάρεστα και μιλούσαν από την καρδιά τους, σύμφωνα με το γεγραμμένο, έβλεπαν ότι η κατάληξη των ελπίδων τους αποδείχθηκε ασύμβατη με τις προβλέψεις τους. <Στάσου τώρα στις μαγγανείες σου και στην πολλή σου μαγεία, που μάθαινες από τη νεότητά σου, μήπως μπορέσεις να ωφεληθείς. Έχεις κοπιάσει στις βουλές σου. Ας σταθούν και ας σε σώσουν οι αστρολόγοι του ουρανού, αυτοί που παρατηρούν τα άστρα ας σου αναγγείλουν τι πρόκειται να συμβεί σε εσένα.

<Ιδού όλοι σαν ξερόκλαδα στη φωτιά θα κατακαούν, και δεν θα γλυτώσουν τη ζωή τους από τη φλόγα, διότι έχεις αναμμένα κάρβουνα να καθίσεις πάνω τους· αυτοί θα είναι για σένα βοήθεια, κοπίασες στη συναλλαγή από τη νεότητά σου· ο άνθρωπος από μόνος του πλανήθηκε, αλλά για σένα δεν θα υπάρξει σωτηρία.> Περιγελά και τρόπον τινά ειρωνεύεται τη δεισιδαιμονία των μάγων, το κενό παιχνίδι, και μάλιστα αποδεικνύει εντελώς ανώφελη την ενασχόληση αυτή. Διότι, όταν συγκεντρωθούν οι μαχητές, λέει, και ο Κύρος στραφεί εναντίον σου, και η φάλαγγα των εχθρών υπερισχύσει των δικών σου τοξευμάτων, θα εξασθενήσουν οι ασπίδες, και η δύναμη της τοξοβολίας δεν θα προσφέρει καμία ωφέλεια, όταν οι ιππείς πέσουν με τον ίδιο ακριβώς τρόπο όπως οι οπλίτες και οι πεζοί μαχητές. Μείνε σταθερός στις επωδούς σου και στα πολλά σου μάγια, τα οποία μάθαινες από τη νεότητά σου, μήπως μπορέσεις να ωφεληθείς. Όρθωσε, λέει, εναντίον αυτών που σε πολιορκούν τους μάγους, εναντίον εκείνων που γνωρίζουν καλά την πολεμική τακτική, τις κενολογίες των επωδών· αλλά δεν θα τα καταφέρεις, λέει. Έχεις κοπιάσει μάταια με τα σχέδιά σου.

Διότι δεν σε ωφέλησαν απολύτως σε τίποτα τα σχέδια των μάγων, τα οποία φαίνονταν με κάποιον τρόπο να είναι σοφά. Αν όμως νομίζεις ότι ο δικός μου λόγος αστοχεί ως προς την αλήθεια, ας παραταχθούν και ας σε σώσουν οι αστρολόγοι του ουρανού, αυτοί που παρατηρούν τα άστρα ας σου αναγγείλουν τι πρόκειται να σου συμβεί. Αυτό είναι ένα άλλο τάγμα απατεώνων, μετά βεβαίως, εννοώ, τους μάγους και τους γητευτές. Διότι μερικοί ανάμεσά τους προσποιούνταν ότι γνωρίζουν τις ανατολές και τις δύσεις των άστρων, και ότι υπολογίζουν την κίνηση του καθενός, πού ακριβώς βρίσκονται και από πού έρχονται, και ισχυρίζονταν ότι μέσω αυτής της ψευδούς ακρίβειας αποκτούν τη γνώση των μελλοντικών γεγονότων.

Διότι τις μαντείες που προέρχονται από την καρδιά τις αποδεικνύει παρωχημένες και ψευδείς. Του δε δικού Του Υιού, δηλαδή του Χριστού, στηρίζει κάθε λόγο. Και τη βουλή των αγγελιαφόρων του, δηλαδή όσα θέλουν να πουν οι κήρυκες της πίστεως σε Αυτόν, όλα αυτά τα αναδεικνύει γεμάτα αλήθεια, επιβεβαιώνοντάς τα με σημεία και τέρατα, και με τις άλλες ενέργειες του Πνεύματος. Είπε δε πάλι κάπου, επικρίνοντας κάποιους για εκείνα που νοθεύτηκαν κατά παράβαση του νόμου του Θεού: «Στάσου λοιπόν στις επωδές σου και στην πολλή σου μαγεία, που έμαθες από τη νεότητά σου, μήπως μπορέσεις να ωφεληθείς. Κουράστηκες από τα σχέδιά σου· ας σταθούν και ας σε σώσουν οι αστρολόγοι του ουρανού, αυτοί που παρατηρούν τα άστρα, ας σου αναγγείλουν τι πρόκειται να σου συμβεί». Βλέπεις λοιπόν πώς ο Θεός ελέγχει την καταραμένη αστρογοητεία ως άξια γέλιου και παντελώς ανωφελή. Και ότι πάλι μόνο σε Αυτόν ταιριάζει το απολύτως αληθινό και η ετοιμότητα στο να μιλά αλάνθαστα για όσα αναμένεται να συμβούν, άκουσε τι λέει μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Θυμηθείτε αυτά και στενάξτε· μετανοήστε, εσείς οι πλανεμένοι, επιστρέψτε με την καρδιά σας, και θυμηθείτε τα παλαιά από την αρχή του κόσμου· διότι εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εμένα· εγώ που αναγγέλλω από πριν τα έσχατα προτού αυτά γίνουν, και συγχρόνως συντελέστηκαν. Και είπα: Όλη μου η βουλή θα σταθεί, και όλα όσα θέλω θα τα κάνω».

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ. Περί Ψυχής. Μετά τη γνώση αυτής της σεμνής, ένδοξης και πανάγιας πίστης, γνώρισε πλέον και τον εαυτό σου, ποιος είσαι. Ότι είσαι άνθρωπος διπλός, αποτελούμενος από ψυχή και σώμα· και ότι, όπως αναφέρθηκε λίγο πριν, ο ίδιος ο Θεός είναι ο δημιουργός και της ψυχής και του σώματος. Και να γνωρίζεις ότι έχεις ψυχή αυτεξούσια, το πιο ωραίο έργο του Θεού, πλασμένη κατ' εικόνα Εκείνου που την δημιούργησε· αθάνατη, χάρη στον Θεό που της δωρίζει την αθανασία· ον λογικό και άφθαρτο, χάρη σε Εκείνον που της τα χάρισε αυτά· η οποία έχει την εξουσία να πράττει όσα θέλει. Διότι δεν αμαρτάνεις εξαιτίας του πεπρωμένου της γέννησής σου, ούτε πορνεύεις κατά τύχη, ούτε, όπως φλυαρούν ορισμένοι, οι συνδυασμοί των άστρων σε αναγκάζουν να επιδίδεσαι σε ασέλγειες. Γιατί, αποφεύγοντας να ομολογήσεις τα δικά σου σφάλματα, αποδίδεις την αιτία στα αναίτια άστρα; Μην δίνεις, λοιπόν, καμία σημασία στους αστρολόγους. Διότι γι' αυτούς λέει η θεία Γραφή: «Ας σταθούν και ας σε σώσουν οι αστρολόγοι του ουρανού»· και στη συνέχεια: «Ιδού, όλοι θα κατακαούν σαν τα ξερόκλαδα στη φωτιά, και δεν πρόκειται να γλιτώσουν τη ζωή τους από τη φλόγα».

Ας υποθέσουμε, λοιπόν, ότι παραχωρείται και τούτο, ότι δηλαδή είναι δυνατόν να γίνει κατανοητό το νοητό δωδεκατημόριο ή ότι μπορεί να εξαχθεί η αλήθεια από το αισθητό δωδεκατημόριο· όμως, όσον αφορά την αποκαλούμενη από αυτούς «σύγκραση» των όσων βρίσκονται σε αυτούς τους σχηματισμούς, ακόμη και οι ίδιοι θα ομολογήσουν ότι δεν είναι σε θέση να την υποστηρίξουν στο ακέραιο, διότι, για παράδειγμα, εκείνο που υποδηλώνει κάτι το χειρότερο από το τάδε άστρο επισκιάζεται, εξαιτίας του ότι εποπτεύεται από το δείνα καλύτερο, και μάλιστα επισκιάζεται στον έναν ή τον άλλον βαθμό, ενώ πολλές φορές, πάλι, η επισκίαση του χειρότερου από την εποπτεία του καλύτερου εμποδίζεται από το γεγονός ότι κάποιο άλλο άστρο έχει σχηματιστεί με τέτοιον τρόπο, ώστε να είναι υποδηλωτικό χειρότερων πραγμάτων. Και φρονώ ότι όποιος εμβαθύνει σε αυτά τα ζητήματα θα απελπιστεί από την προσπάθεια κατανόησής τους, η οποία σε καμία περίπτωση δεν είναι προσιτή στους ανθρώπους, αλλά, αν μη τι άλλο, φτάνει μόνο μέχρι το σημείο των απλών ενδείξεων. Αν δε κάποιος έχει αποκτήσει πείρα αυτών των πραγμάτων, θα διαπιστώσει μάλλον την αστοχία των προβλέψεων εκείνων που τα ισχυρίζονται και εκείνων που τα έχουν συγγράψει, παρά την υποτιθέμενη επιτυχία τους. Γι' αυτό και ο Ησαΐας, εφόσον αυτά δεν είναι δυνατόν να ανακαλυφθούν από τους ανθρώπους, λέει προς τη θυγατέρα των Χαλδαίων, οι οποίοι τα επαγγέλλονταν αυτά περισσότερο από όλους: «Ας σταθούν, λοιπόν, και ας σε σώσουν οι αστρολόγοι του ουρανού, ας σου αναγγείλουν τι πρόκειται να έλθει επάνω σου». Διότι μέσα από αυτά τα λόγια διδασκόμαστε ότι εκείνοι που επιδεικνύουν υπερβολική φιλομάθεια για αυτά τα ζητήματα, δεν δύνανται να προδηλώσουν εκείνα που ο Κύριος έχει βουληθεί να επιφέρει στο κάθε έθνος.

Οργίστηκα εναντίον του λαού μου, μόλυνας την κληρονομία μου· εγώ τους παρέδωσα στο χέρι σου, εσύ όμως δεν τους έδειξες έλεος, αλλά πάνω στον ηλικιωμένο βάρυνες τον ζυγό υπερβολικά, και είπες: «Στον αιώνα θα είμαι άρχουσα». Δεν τα έβαλες αυτά στον νου σου, ούτε θυμήθηκες τα έσχατα. Τώρα λοιπόν άκουσε αυτά, εσύ η καλομαθημένη, που κάθεσαι γεμάτη αυτοπεποίθηση, που λες στην καρδιά σου: «Εγώ είμαι, και δεν υπάρχει άλλη· δεν θα μείνω χήρα, ούτε θα γνωρίσω ορφάνια». Τώρα όμως θα έλθουν σε σένα και τα δύο αυτά σε μία ημέρα, χηρεία και ατεκνία θα έλθουν ξαφνικά πάνω σου, εν μέσω της μαγείας σου, μέσα στην τεράστια δύναμη των επωδών σου και στην ελπίδα της πονηρίας σου. Διότι εσύ είπες: «Εγώ είμαι, και δεν υπάρχει άλλη», και η πορνεία σου θα γίνει αισχύνη για σένα, επειδή είπες στην καρδιά σου: «Εγώ είμαι». Και θα έλθει πάνω σου απώλεια και δεν θα το καταλάβεις, βάραθρο, και θα πέσεις μέσα σε αυτό· και θα έλθει πάνω σου ταλαιπωρία, και δεν θα μπορέσεις να καθαριστείς· και θα έλθει πάνω σου ξαφνικά, και δεν θα το γνωρίσεις. Στάσου τώρα στις επωδές σου και στην άφθονη μαγεία σου, που μάθαινες από τη γέννησή σου, μήπως μπορέσεις να ωφεληθείς. Έχεις κοπιάσει στα σχέδιά σου· ας σταθούν και ας σε σώσουν οι αστρολόγοι του ουρανού, αυτοί που παρατηρούν τα άστρα ας σου αναγγείλουν τι πρόκειται να έλθει πάνω σου.

Αφού, λοιπόν, ανέλυσε τέτοια ζητήματα στο πεντηκοστό κεφάλαιο, προχωρά στο πεντηκοστό πρώτο, στο οποίο ελέγχει τους αιρετικούς οπαδούς του Βαρδεσάνη, οι οποίοι προσποιούνται μεν ότι αποδέχονται τους προφήτες, και ελευθερώνουν μεν τις ψυχές από τη μοίρα της γενέσεως ομολογώντας τες αυτεξούσιες, αλλά υποτάσσουν το σώμα στη διοίκηση αυτής. Διότι υποστηρίζουν ότι ο πλούτος και η φτώχεια, η αρρώστια και η υγεία, η ζωή και ο θάνατος, και όσα δεν εξαρτώνται από εμάς, είναι έργο της ειμαρμένης. Εάν όμως, σύμφωνα με τον Ησαΐα, οι αστρολόγοι του ουρανού δεν γνωρίζουν τα μέλλοντα και, σύμφωνα με τον Ιερεμία, είναι μάταιη η ενασχόληση με αυτά, πώς αυτοί ισχυρίζονται ότι αποδέχονται μεν τους προφήτες, αλλά καθιστούν το σώμα δούλο της ειμαρμένης; Διότι και ο Θεός επέβαλλε στους Ιουδαίους τις απειλές και τις δοκιμασίες με σωματικό τρόπο, καθώς και τις αντίστοιχες ευεργεσίες, για τα οποία αποφάνθηκε καταδικαστικά μέσω του Ησαΐα ότι οι αστρολόγοι έχουν πλήρη άγνοια.

Και τον έπεισε να την εκπληρώσει χρησιμοποιώντας πολλά λόγια, αν και ο ίδιος αποκαλούσε τον εαυτό του αμαρτωλό και δίσταζε να επιχειρήσει μια τέτοια πράξη. [11] Αφού ήλθε, λοιπόν, ο Νεμεσίων και στάθηκε μπροστά στο μνήμα των αγίων, και αφού προσευχήθηκε θερμά με δάκρυα, και άγγιξε τη λάρνακα των λειψάνων και τη μήλη των αγίων, τοποθέτησε έτσι τα χέρια του πάνω στα μάτια του Φωτεινού που ήταν παρών. Εκείνος, μόλις ένιωσε το άγγιγμα των χεριών του, αμέσως βρήκε το φως του, και παρακίνησε όλους σε δοξολογία, ενώ τον Νεμεσίωνα σε περισσότερα δάκρυα, τα οποία όμως δεν ωφελούσαν καθόλου αυτόν που έκλαιγε, επειδή δεν μετέβαλε και το φρόνημά του. Γι' αυτό ο Νεμεσίων εύλογα θα άκουγε τον προφήτη Ησαΐα να του λέει μάλλον ονειδιστικά: «Ας σταθούν τώρα και ας σε σώσουν οι αστρολόγοι του ουρανού, αυτοί που παρατηρούν τα άστρα ας σου αναγγείλουν τι πρόκειται να έλθει καταπάνω σου». [12] Ο Φωτεινός, αντίθετα, άκουγε τον Σωτήρα να φωνάζει και προς αυτόν.