Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 48:1

Πάλι το «εκοπίασας» πρέπει να εκληφθεί αντί του «ασθένησας». Διότι, επειδή αποστάτησες από τον Θεό και μετακινήθηκες προς την καταστροφή, υποκύπτοντας στις απάτες των δαιμόνων, και μάλιστα από τη νεότητά σου, έγινες ασθενής και ευάλωτη. Διότι δεν πλούτισες με τη βοήθεια που προέρχεται μόνο από εκείνον που γνωρίζει να σώζει, ο οποίος είναι και ο Κύριος των δυνάμεων. Προσθέτει δε σε αυτά, ότι ο άνθρωπος πλανήθηκε από μόνος του, για σένα όμως δεν θα υπάρξει σωτηρία· σαν να έλεγε: Πολλοί από τους ανθρώπους πλανήθηκαν ανθρωπίνως, προσκρούοντας στον Θεό με μέτριες αποστασίες, είτε υποκύπτοντας στα της σαρκός, είτε αρρωσταίνοντας ίσως από κάποιο άλλο από τα πάθη. Εσύ όμως προχώρησες σε τέτοιο βαθμό ανοσιότητας, ώστε να μην σου απομείνει κανένας τρόπος σωτηρίας· διότι τις αχαλίνωτες παρεκτροπές θα τις ακολουθήσει η δίκη. «Ακούστε αυτά, οίκος Ιακώβ, εσείς που ονομάζεστε με το όνομα του Ισραήλ και προήλθατε από τον Ιούδα, εσείς που ορκίζεστε στο όνομα του Κυρίου του Θεού του Ισραήλ, που τον μνημονεύετε, όχι με αλήθεια ούτε με δικαιοσύνη, και που κρατιέστε από το όνομα της αγίας πόλεως και στηρίζεστε στον Θεό του Ισραήλ· Κύριος Σαβαώθ είναι το όνομά Του».

Γι' αυτόν τον λόγο λέει: Ακούστε αυτά, ο οίκος του Ιακώβ, εσείς που ονομάζεστε με το όνομα του Ισραήλ και που προέρχεστε από τον Ιούδα. Με μεγάλη οικονομία κάνει μνεία της ευγένειας των πατέρων, εννοώ όσον αφορά το ήθος και τους τρόπους, προς ντροπή εκείνων που έχουν παρεκκλίνει. Διότι κατάγονταν μεν από αυτούς κατά σάρκα, όμως ήταν αποξενωμένοι και μακριά από τη δική τους αρετή, έχοντας διαφορετικούς τρόπους και διαφορετικό φρόνημα, και διατηρώντας απλώς την ονομασία που προερχόταν από εκείνους, ενώ ήταν ασύμβατοι στο φρόνημα με εκείνους των οποίων την ευγένεια καυχιόνταν. Ότι δε αυτό είναι μάταιο για την ωφέλειά τους, το απέδειξε ξεκάθαρα ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός. Διότι οι Ιουδαίοι, υπερηφανευόμενοι για τη λαμπρότητα των πατέρων τους και κάνοντας καύχημα τις δικές τους αρετές, έλεγαν ασύνετα: «Εμείς έχουμε πατέρα τον Αβραάμ». Εκείνος όμως τους απάντησε: «Εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ». Επομένως, το όνομα δεν αρκεί για να προσδώσει δύναμη δόξας σε όσους κατάγονται από λαμπρούς πατέρες, εάν δεν γίνουν μιμητές της λαμπρότητας που υπήρχε σε αυτούς. Τους ντροπιάζει, λοιπόν, λέγοντας ότι ονομάζονται μεν με το όνομα του Ισραήλ και ότι προέρχονται από τον Ιούδα, δηλαδή ότι έχουν γεννηθεί από το σπέρμα του Ιούδα, αλλά δεν τους μοιάζουν απολύτως σε τίποτα.

Τους κατηγορεί δε, επιπλέον, ότι ορκίζονταν μεν στο όνομα του Κυρίου του Θεού του Ισραήλ, εκπληρώνοντας τη νομική εντολή· «Διότι στο όνομά Του», λέει, «να ορκίζεσαι, αποδεχόμενος τις ανάγκες των όρκων», όχι όμως για αληθινά μάλλον και δίκαια πράγματα, αλλά για ψευδή. Έπειτα ότι προσκολλώνται στην αγία πόλη, και στηρίζονται στον Θεό του Ισραήλ. Διότι ήθελαν να υπερηφανεύονται επειδή κατοικούσαν σε αγία πόλη, η οποία ονομαζόταν πόλη του Θεού. Διότι άκουγαν στον θείο ναό τους λειτουργούς να ψάλλουν για την Ιερουσαλήμ: «Ένδοξα πράγματα ειπώθηκαν για σένα, η πόλη του Θεού». Το υπενθυμίζει αυτό και ο ίδιος ο Κύριος λέγοντας, ότι δεν πρέπει να ορκίζεται κανείς στο κεφάλι του, διότι δεν μπορεί να κάνει ούτε μία τρίχα λευκή ή μαύρη· ούτε βέβαια στα Ιεροσόλυμα, διότι είναι πόλη του μεγάλου Βασιλέως. Διότι ορκίζονταν στα Ιεροσόλυμα, ονομάζοντάς τα, όπως είπα, πόλη του Θεού. Και στηρίζονταν σε Αυτόν, λέγοντας ότι η ισχύς τους είναι ο Κύριος των δυνάμεων.

Αλλά ήταν αναγκαίο εκείνοι που τότε είχαν τέτοιες αντιλήψεις να μη βεβηλώσουν την πόλη του Θεού με βωμούς και θυσίες, παγιδευμένοι στις απάτες των δαιμόνων, ούτε βέβαια να εξοργίσουν εναντίον τους Εκείνον στον οποίο είχαν στηρίξει το θάρρος τους, αλλά μάλλον να τον ευφραίνουν με αγαθά έργα, προσφέροντάς του σαν κάποια θυσία τη σταθερότητα στην ευσέβεια. Πλην ακούστε αυτά, λέει· και ποια είναι αυτά; Τα προηγούμενα ήδη τα ανήγγειλα, από το στόμα μου βγήκαν, και έγιναν ακουστά. Ξαφνικά τα έκανα, και ήρθαν. Επειδή, όπως είπα, στην αρχή, αφού συγκέντρωσε από παντού τους λεγόμενους μάντεις και οιωνοσκόπους, ο θεομίσητος Μανασσής συνεχώς περιεργαζόταν το μέλλον, και παρασυρμένος από τις αγυρτείες τους, νόμισε τάχα ότι το γνώριζε και με σαφήνεια· γι' αυτό λοιπόν λέει ο Θεός των όλων: Εγώ σου ανήγγειλα και τα πρώτα, και δεν ειπώθηκαν αυτά σε εσάς από κανέναν άλλον από τους ψευδώνυμους θεούς, αλλά από το στόμα μου βγήκαν· και έγιναν σε σένα ακουστά, και ξαφνικά τα έπραξα, και ήρθαν, δηλαδή, κι αν ακόμη δεν περίμενες ότι αυτά θα πραγματοποιούνταν, ωστόσο έμαθες μέσω των ίδιων των πραγμάτων και από την ίδια την πείρα, ότι και τα έπραξα, και ήρθαν. Φαίνεται δε ότι εννοεί ως προηγούμενη την ταλαιπωρία που τους επιβλήθηκε από τον πόλεμο, όταν, απομακρυσμένοι από την πατρίδα τους και σηκώνοντας τον ζυγό της πικρής δουλείας, μεταφέρονταν στη χώρα των Περσών και των Μήδων.

Τους ονομάζει λοιπόν «οίκο Ιακώβ» ως μη όντας άξιους της επωνυμίας του προπάτορά τους, αλλά και αυτοί που «κλήθηκαν με το όνομα του Ισραήλ», λέει, αν και δεν ήταν «Ισραήλ» ούτε ήταν αντάξιοι αυτής της προσηγορίας, εντούτοις ονομάζονταν έτσι. Έπειτα προσθέτει: «και αυτοί που προήλθαν από το ύδωρ του Ιούδα»· διότι δεν είχαν τίποτα το αντάξιο της ψυχής του πατριάρχη, παρά μόνο προήλθαν «από το ύδωρ» του και από το σωματικό του σπέρμα· ήταν υιοί μόνο κατά το σώμα και τη σάρκα, και όχι αληθινά τέκνα κατά την ψυχή. Με το «ύδωρ του Ιούδα» υποδηλώνει «το βασιλικό γένος» από τη γενεαλογική διαδοχή του Δαβίδ και από τη φυλή του «Ιούδα», το οποίο διέμενε ακόμη τότε, κατά τους προφητικούς χρόνους, στην Ιερουσαλήμ. Όπως ακριβώς, λοιπόν, πλασματικά έφεραν τα ονόματα και «Ιακώβ» και «Ισραήλ» και «Ιούδας» αυτοί που τώρα κατηγορούνται, χωρίς να είναι στην πραγματικότητα άξιοι αυτών των προσηγοριών, έτσι και όταν «ορκίζονταν στο όνομα του Κυρίου» και μνημόνευαν τον «Θεό του Ισραήλ», το έπρατταν αυτό μόνο μέχρι τα χείλη και το στόμα. «Δεν» έκαναν χρήση των όρκων «με αλήθεια», αλλά και, επειδή «κρατούνταν» από την «πόλη» που ήταν αφιερωμένη στον Θεό, θεωρούσαν ότι «στηρίζονται στον Θεό», πράττοντας και αυτό με υποκρισία.

Ακούστε αυτά, οίκος του Ιακώβ, εσείς που ονομάζεστε με το όνομα Ισραήλ, και που προήλθατε από τα ύδατα του Ιούδα, εσείς που ορκίζεστε στο όνομα του Κυρίου, του Θεού του Ισραήλ, που Τον μνημονεύετε όχι με αλήθεια ούτε με δικαιοσύνη, και που κρατιέστε από το όνομα της αγίας πόλης και στηρίζεστε στον Θεό του Ισραήλ, του οποίου το όνομα είναι Κύριος Σαβαώθ. Τα παλαιά γεγονότα τα ανήγγειλα από πριν, και από το στόμα μου εξήλθαν και έγιναν ακουστά· ξαφνικά τα έπραξα, και επήλθαν. Εγώ γνωρίζω ότι είσαι σκληρός, και ο τράχηλός σου είναι σιδερένιο νεύρο, και το μέτωπό σου χάλκινο. Και σου ανήγγειλα τα παλαιά πριν έλθουν σε εσένα· στα έκανα ακουστά· για να μην πεις ότι τα είδωλά μου τα έκαναν, και να μην πεις ότι τα γλυπτά και τα χωνευτά είδωλα μου τα παρήγγειλαν. Τα ακούσατε όλα, και εσείς δεν τα κατανοήσατε· αλλά και σου έκανα ακουστά τα καινούργια από τώρα, αυτά που πρόκειται να γίνουν· και δεν είπες «Τώρα γίνονται, και όχι παλαιότερα», και δεν τα άκουσες σε προηγούμενες ημέρες· για να μην πεις, «Ναι, τα γνωρίζω αυτά». Ούτε τα γνώριζες ούτε τα πίστευες, ούτε από την αρχή άνοιξα τα αυτιά σου· διότι εγώ γνώριζα ότι οπωσδήποτε θα αθετήσεις, και θα ονομαστείς άνομος ήδη από την κοιλιά της μητέρας σου. Ένεκα του δικού μου ονόματος θα σου δείξω τον θυμό μου, και τα ένδοξα έργα μου θα φέρω επάνω σου, για να μην σε εξολοθρεύσω. Ιδού, σε πούλησα όχι για ασήμι· και σε έβγαλα από το καμίνι της φτώχειας· για χάρη μου θα το κάνω για εσένα, επειδή το όνομά μου βεβηλώνεται, και τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον. ...