Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 48:13

Επομένως, ο Υιός του Θεού, αφού έλαβε σάρκα, αυτός λέγεται ότι ενανθρώπησε, όπως λέει και σε άλλα σημεία: «Όταν δε ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, εξαπέστειλε ο Θεός τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα, γεννήθηκε υπό τον νόμο, για να εξαγοράσει αυτούς που ήταν υπό τον νόμο.» Και από αυτό πρέπει να σημειωθεί ότι πρώτα ο Υιός αποστέλλεται από τον Πατέρα, και έπειτα γεννάται από γυναίκα, δεν γεννάται πρώτα, και έπειτα αποστέλλεται· αλλά πρώτα αποστέλλεται, και έπειτα γεννάται από γυναίκα. Και με αυτά τα αποστολικά λόγια συμφωνούν οι προφήτες, αποκαλώντας τον Υιό απεσταλμένο. Και άκουσε πρώτα στον Ησαΐα τον ίδιο τον απεσταλμένο να λέει: «Εγώ είμαι ο πρώτος, και εγώ υπάρχω εις τον αιώνα, και το χέρι μου θεμελίωσε τη γη, και η δεξιά μου στερέωσε τον ουρανό·» και καθώς προχωρά στις ενέργειες που συντελούνται μέσα στον χρόνο, προσθέτει λέγοντας: «Και τώρα ο Κύριος με απέστειλε, και το Πνεύμα του·» φανερώνοντας μέσω αυτών τον εαυτό του, ότι αυτός ο ίδιος ο Θεός που δημιούργησε τον ουρανό και τη γη λέει: «Και τώρα ο Κύριος με απέστειλε, και το Πνεύμα του.» Και μέσω του Ζαχαρία λέει: «Να χαίρεσαι και να ευφραίνεσαι, θυγατέρα της Σιών, διότι έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, και πολλά έθνη θα καταφύγουν στον Κύριο εκείνη την ημέρα· και θα αναγνωρίσεις ότι ο Κύριος με εξαπέστειλε σε εσένα.»

Εγώ, από την πλευρά μου, «αιχμαλωτίζοντας κάθε νόημα», αν και αμαθής, «στην υπακοή του Χριστού», έτσι περίπου διασαφηνίζω αυτά τα ζητήματα. Έτσι, λέει ο Αθανάσιος, το Πνεύμα είναι από τον Πατέρα και παρά του Λόγου, αυτό που εκπορεύεται από τον Πατέρα, όπως ακριβώς και από τον ίδιο τον συναΐδιο Πατέρα, όπως ακριβώς και ο Υιός κατ' αυτόν τον τρόπο αποστέλλεται, και δίδεται από το Πνεύμα στους πιστούς, όπως και από τον ίδιο τον Πατέρα· και λάβε τη μαρτυρία από τον ίδιο τον Λόγο και Υιό, που λέει: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε. Με απέστειλε για να κηρύξω το Ευαγγέλιο στους φτωχούς». Άρα το Πνεύμα και έχρισε τον Υιό, και τον απέστειλε· αλλά και ο Πατέρας αποστέλλεται και από τους δύο, τον Υιό και το Πνεύμα. Και το πώς συμβαίνει αυτό, άκουσέ το από τον ίδιο τον Πατέρα που λέει τα εξής μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Άκουσέ με, Ιακώβ και Ισραήλ, τον οποίο εγώ καλώ· Εγώ είμαι ο πρώτος Θεός, εγώ και έπειτα από αυτά· και εκτός από εμένα δεν υπάρχει Θεός. Εγώ με το χέρι μου θεμελίωσα τη γη, και το Πνεύμά μου στερέωσε τον ουρανό. Εγώ έδωσα εντολή σε όλα τα άστρα. Και τώρα ο Κύριος με απέστειλε». Άρα ο Πατέρας είναι αυτός που λέει εδώ το: «Με απέστειλε». Βλέπεις την ισοτιμία των τριών προσώπων της υπέρτατης θεότητας;

Διότι, είτε τον ονομάσεις Υιό, έχεις φανερώσει ότι προέρχεται από Αυτόν κατά φύση· είτε αναλογιστείς τον Λόγο, πάλι συλλογίζεσαι ότι προέρχεται από Αυτόν και ότι είναι αδιαίρετος από Αυτόν· και αποκαλώντας τον Σοφία, δεν πιστεύεις τίποτε λιγότερο από το ότι δεν είναι κάτι το εξωτερικό, αλλά ότι προέρχεται από Αυτόν και βρίσκεται πάλι μέσα σε Αυτόν· αν δε τον ονομάσεις Δύναμη και Χείρα, πάλι εκφράζεις το ότι έχει την ίδια ουσία· και λέγοντας Εικόνα, εννοείς τον Υιό. Διότι τι θα μπορούσε να είναι όμοιο με τον Θεό παρά το γέννημα που προέρχεται από Αυτόν; Ασφαλώς, όσα έγιναν διά του Λόγου, αυτά έχουν θεμελιωθεί με τη Σοφία· και όσα έχουν θεμελιωθεί με τη Σοφία, αυτά όλα έχουν δημιουργηθεί με τη Χείρα και έγιναν διά του Υιού. Και την πίστη μας για αυτά δεν την αντλούμε από εξωτερικές πηγές, αλλά την έχουμε από τις Γραφές. Διότι ο ίδιος ο Θεός λέει διά του προφήτη Ησαΐα: «Η χείρα μου θεμελίωσε τη γη και η δεξιά μου στερέωσε τον ουρανό», και πάλι: «Και υπό τη σκιά της χειρός μου θα σε σκεπάσω, με την οποία έστησα τον ουρανό και θεμελίωσα τη γη». Ο δε Δαβίδ, έχοντας μάθει αυτό και γνωρίζοντας ότι αυτή η χείρα είναι η Σοφία, έψαλλε: «Τα πάντα εν σοφία εποίησας· επληρώθη η γη από την κτίση σου»· όπως και ο Σολομών, λαμβάνοντας τη γνώση από τον Θεό, έλεγε: «Ο Θεός με τη σοφία θεμελίωσε τη γη». Και ο Ιωάννης, γνωρίζοντας ότι η χείρα και η Σοφία είναι ο Λόγος, ευαγγελιζόταν: «Εν αρχή ήτο ο Λόγος, και ο Λόγος ήτο προς τον Θεόν, και Θεός ήτο ο Λόγος. Ούτος ήτο εν αρχή προς τον Θεόν. Τα πάντα δι' αυτού έγιναν, και χωρίς αυτόν δεν έγινε τίποτα».

Διότι σε αυτά ονομάζει «χείρα» τη δύναμη, όπως όταν λέει κάπου μέσω ενός προφήτη «Η χείρ μου εστερέωσε τον ουρανό», αντί για το «Η δύναμις». Ο δε Υιός έχει μέσα Του ολόκληρο το ίδιο του Πατρός, όχι κατά συμμετοχή, έστω και αν λέγεται ότι του το έχει δώσει ο Πατέρας. Διότι διαφορετικά θα είχε τη θεότητα επίκτητη και όχι φυσική. Έτσι, ο Πατέρας δίνει στον Υιό όλα τα δικά Του, σαν να νοείται ότι και ο άνθρωπος δίνει στο παιδί που γεννήθηκε από αυτόν τα ιδιώματα της ανθρώπινης φύσης, ή σαν να λέγεται ότι και η φωτιά δίνει στη θερμότητα που προέρχεται από αυτήν κατ' ενέργειαν το ιδίωμα της δικής της φύσης. Σε τέτοιες περιπτώσεις, και το να παρέχουν κάτι είναι αζήμιο για όσους το παρέχουν, διότι η προέλευση δεν γίνεται με μερισμό ή αποκοπή αυτών που νοούνται ότι παρέχονται. Και το ότι φαίνεται να τα έλαβαν είναι ακατηγόρητο για όσους τα λαμβάνουν. Διότι μόνο λόγω του «Από πού» λέγονται αυτά, και τα γεννώμενα νοούνται, για να το πω έτσι, ως μια φυσική ποιότητα αυτών που τα γεννούν, φανερώνοντας το τι είναι κατ' ουσίαν αυτός που γεννά, και καταλαμπρύνοντας την κατά φύσιν ενέργεια της δικής τους πηγής. Και αυτά πάλι, λέγονται ως παραδείγματα, ενώ προφανώς ο Θεός είναι ανώτερος από αυτά. Γι' αυτό, λοιπόν, δεν θα κατηγορήσουμε τον ασθενή ανθρώπινο λόγο, διότι «δόξα Κυρίου κρύπτει λόγον», όπως είναι γραμμένο. Και αν βλέπουμε σαν μέσα από καθρέφτη και με τρόπο αινιγματικό, και κατανοούμε εν μέρει, πώς να μην ατονούμε πολύ περισσότερο με τα λόγια που εκφράζουμε με τη γλώσσα;

«Εγώ είμαι ο πρώτος, και εγώ είμαι εις τον αιώνα· και η χείρα μου εθεμελίωσε τη γη, και η δεξιά μου εστερέωσε τον ουρανό.» Τους επαναφέρει πάλι στη μνήμη την τιμή και τη δόξα που τους δόθηκε, και επιπλέον την επιείκεια και την αγάπη. Διότι έχουν αξιωθεί τα ανώτατα δώρα, αυτοί οι οποίοι από όλα τα έθνη έχουν κληθεί μόνοι τους σε οικειότητα με αυτόν, και έχουν γίνει μερίδα και κλήρος του. Και πράγματι, ο θεσπέσιος Μωυσής προσφωνούσε κάποτε τους Ισραηλίτες λέγοντας τα εξής: «Ιδού, του Κυρίου του Θεού σου είναι ο ουρανός του ουρανού, και εσένα εξέλεξε ο Κύριος από όλα τα έθνη για να είσαι λαός του»· και πάλι: «Όταν ο Ύψιστος διαμοίραζε τα έθνη, όταν διέσπειρε τους υιούς του Αδάμ, έστησε τα όρια των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του Θεού, και έγινε μερίδα του Κυρίου ο λαός του, ο Ιακώβ, μερίδιο της κληρονομίας του ο Ισραήλ.» Έπρεπε λοιπόν, έπρεπε αυτοί που είχαν τιμηθεί με αυτόν τον τρόπο, αυτοί που είχαν λάβει ένδοξο και εκλεκτό όνομα, αυτοί που είχαν ταχθεί ως κλήρος του Θεού, και που είχαν πλουτίσει με το να συγκαταλέγονται στους εκλεκτούς, να μην παρεκκλίνουν καθόλου προς όσα δεν είναι θεμιτά, ούτε να επιλέξουν να λυπήσουν με ολέθριες αποστασίες τον ευεργέτη, τον δωρητή κάθε τιμής προς αυτούς και χορηγό των τόσο εξαιρετικών και τριπόθητων αγαθών. Αλλά χωρίς να βάλουν στο νου τους τίποτα από όλα αυτά, οι άθλιοι βυθίστηκαν στα τέλματα της ειδωλολατρίας, και εγκαταλείποντας τον αληθινό Θεό, λάτρευσαν τα στοιχεία του κόσμου.

Διότι τα άστρα, ο ήλιος και η σελήνη, και επιπλέον και ο ίδιος ο ουρανός, ήλθαν στην ύπαρξη, και αφού έλαβαν αρχή και γένεση, κάποτε θα οδεύσουν προς το τέλος της ύπαρξής τους· και κανείς δεν θα μπορούσε να παρατηρήσει σε αυτά τίποτε, το οποίο να μην υπολείπεται απολύτως και καθ' ολοκληρίαν της δόξας της θείας και αμόλυντης φύσεως. Ότι δε ο λόγος για αυτό το θέμα δεν θα αστοχούσε ως προς την αλήθεια, το απέδειξε αμέσως λέγοντας: Η χείρα μου εθεμελίωσε τη γη, και η δεξιά μου στερέωσε τον ουρανό. Έπειτα, πώς το δημιούργημα θα ανταγωνιστεί επί ίσοις όροις με τον δημιουργό, και θα φιλονικήσει με τη δόξα εκείνου που το κατασκεύασε; Αποδεικνύει λοιπόν ότι είναι άκρως άτοπο, ή μάλλον ότι φέρει την κατηγορία κάθε ασέβειας, το να προτιμά κάποιος να προσκυνά την κτίση αντί του Κτίσαντος, και, εγκαταλείποντας Εκείνον που υπάρχει πάντοτε και πρώτος, να απονέμει στα δημιουργήματα που έγιναν μέσα στον χρόνο το όνομα και την ιδιότητα της αληθινής Θεότητος, και να χαρίζει αυτό το πράγμα στα δικά του τεχνουργήματα. Διότι προσκύνησαν αυτά που έφτιαξαν τα δάχτυλά τους, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Ως χείρα δε και δική του δεξιά ο Θεός και Πατέρας ονομάζει τον Υιό. Διότι έτσι θα βρούμε ότι ονομάζεται σε πάρα πολλά σημεία από τη θεόπνευστη Γραφή. Και πράγματι, ο θεσπέσιος Μωυσής είπε: «Η δεξιά σου, Κύριε, δοξάσθηκε με δύναμη, η δεξιά σου χείρα, Κύριε, συνέτριψε εχθρούς.» Ο δε μακάριος Δαβίδ: «Ας κραταιωθεί η χείρα σου, ας υψωθεί η δεξιά σου.» <Θα τους καλέσω, και θα σταθούν μαζί, και θα συναχθούν όλοι, και θα ακούσουν.

Έπειτα, στη συνέχεια, παρουσιάζει την υπερμεγέθη δύναμή του λέγοντας: 〈το χέρι μου θεμελίωσε τη γη〉. Γι' αυτό λέγεται στις Παροιμίες: «ο Θεός με τη σοφία 〈θεμελίωσε τη γη〉». Αλλά 〈και η δεξιά μου στερέωσε〉, λέει, 〈τον ουρανό, ή τους ουρανούς〉 σύμφωνα με τους υπολοίπους, δηλαδή τις θείες και ουράνιες δυνάμεις. Και προσθέτει: 〈θα τους καλέσω, και θα σταθούν μαζί〉· διότι ως σε Δεσπότη που προστάζει θα υπακούσουν οι προαναφερθείσες δυνάμεις, αλλά και αφού 〈συναχθούν〉 στο ίδιο σημείο, θα σταθούν για να 〈ακούσουν〉 τους λόγους του. Αυτό ακριβώς φανέρωνε και στην αρχή του βιβλίου ο λόγος λέγοντας: «Άκουε, ουρανέ, και αφουγκράσου, γη, διότι ο Κύριος μίλησε». Συνετίζει δε με αυτά τους ακροατές· διότι, αν οι θείες δυνάμεις επιδεικνύουν με ευλάβεια τέτοια υπακοή προς τον Δεσπότη των όλων, εσείς που είστε άνθρωποι, πώς δεν θα ενστερνιστείτε πολύ περισσότερο τον θείο φόβο; Αντί δε του: 〈ποιος τους ανήγγειλε αυτά〉; ο Σύμμαχος απέδωσε: 〈ποιος τους ανήγγειλε αυτά, εκείνος τον οποίο ο Κύριος αγάπησε, 〈ο οποίος θα κάνει〉 το θέλημά του〉. Το ότι δε και οι ουράνιες δυνάμεις υπακούουν όταν καλούνται και προσέρχονται για να ακούσουν τη βουλή του Θεού, από πού έγινε αυτό γνωστό στους ανθρώπους;

Δες, λοιπόν, και τώρα με ποιον τρόπο αυτός που είπε «εγώ είμαι ο πρώτος, και εγώ υπάρχω εις τον αιώνα», αυτός που δημιούργησε τη γη και τον ουρανό, ομολογεί τόσο ξεκάθαρα ότι έχει σταλεί από τον Κύριο Κύριο, ονομάζοντας έτσι τον Πατέρα, κατά τη συνήθειά του, δύο φορές Κύριο, ώστε να έχεις και αυτή την αναμφισβήτητη μαρτυρία για το ζητούμενο. Πρώτον, αποκαλεί με ευσέβεια τον εαυτό του «πρώτο» ανάμεσα στα γενητά όντα, αποδίδοντας στον Πατέρα την άναρχη και αγένητη ουσία, η οποία βρίσκεται πάνω από το «πρώτο». Διότι το «πρώτο» ηγείται ενός ευρύτερου αριθμού, προηγούμενο κατά την τιμή και την τάξη, κάτι που δεν θα μπορούσε να αρμόζει στον Πατέρα. Διότι ο Θεός, που είναι πάνω από όλα, δεν είναι βέβαια ο πρώτος των γενητών, εφόσον δεν νοείται καμία αρχή για αυτόν. Αντιθέτως, βρίσκεται επέκεινα και ανώτατα από το «πρώτο», καθώς ο ίδιος γέννησε και έδωσε υπόσταση στο «πρώτο», αφού μόνον ο θείος Λόγος ονομάζεται πρώτος από όλα τα γενητά. Εφόσον, λοιπόν, αναζητείται, σύμφωνα με το χωρίο «αυτός είπε και έγιναν, αυτός έδωσε εντολή και κτίστηκαν», σε ποιον έδωσε την εντολή για τη δημιουργία των γενητών, τώρα αποδεικνύεται σαφώς ότι την έδωσε σε αυτόν που είπε: «Το χέρι μου θεμελίωσε τη γη, η δεξιά μου στερέωσε τον ουρανό», ο οποίος ομολογεί επίσης ότι έχει σταλεί από τον ανώτερό του, λέγοντας: «Τώρα ο Κύριος Κύριος με απέστειλε, και το Πνεύμα του». Και αυτός που λέει αυτά τα λόγια δεν θα μπορούσε παρά να είναι ο Θεός Λόγος, επειδή «με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί», σύμφωνα με την παράθεση από τον ψαλμό.

Αυτά, λοιπόν, ισχύουν ως προς την κατά λέξη ερμηνεία. Ως προς το βαθύτερο νόημα, όμως, ακόμη και σήμερα, όσοι προηγουμένως ήταν τυφλωμένοι στην ψυχή, σε βαθμό που να προσκυνούν ξύλα, λίθους και την υπόλοιπη άψυχη ύλη, καθώς και επίγειους δαίμονες και πονηρά πνεύματα αντί για τον Θεό των όλων, και εκείνοι που είχαν κωφαθεί στα ώτα της διανοίας και που κούτσαιναν και ήταν παράλυτοι σε ολόκληρη τη ζωή τους, ακόμη και τώρα απαλλάσσονται από όλα αυτά, καθώς και από τα υπόλοιπα πάθη και αρρωστήματα, μέσω της διδασκαλίας του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού· αξιώνονται, έτσι, ίαση και ωφέλεια πολύ ανώτερη από τη σωματική, και καταδεικνύουν ολοφάνερη τη θεία και υπεράνθρωπη δύναμη της παρουσίας του Θεού Λόγου ανάμεσα στους ανθρώπους. 〈Από τον ίδιο〉. «Άκουγέ με, Ιακώβ, και Ισραήλ, τον οποίο εγώ καλώ· εγώ είμαι ο πρώτος, και εγώ υπάρχω στον αιώνα, και το χέρι μου θεμελίωσε τη γη, το δεξί μου χέρι στερέωσε τον ουρανό», και προσθέτει λέγοντας: «και τώρα ο Κύριος, ο Κύριος, απέστειλε εμένα και το Πνεύμα του».

Αυτό το αποδεικνύει σαφώς και εκείνος που μιλά μέσω του προφήτη λέγοντας: «Εγώ με τα χέρια μου θεμελίωσα τη γη και άπλωσα τον ουρανό, και τώρα ο Κύριος έστειλε εμένα και το Πνεύμα του», καθώς και ο Χριστός, πάλι αλλού μέσω του ίδιου προφήτη, λέγοντας: «Πνεύμα Κυρίου είναι πάνω μου, γι' αυτό με έχρισε, για να φέρω το χαρμόσυνο άγγελμα στους φτωχούς με απέστειλε». Επομένως, το Άγιο Πνεύμα όχι μόνο αποστέλλεται, αλλά και αποστέλλει τον Υιό που αποστέλλεται από τον Πατέρα, γεγονός από το οποίο αποδεικνύεται ότι είναι συμφυές, ομοσθενές, συνεργό και ομότιμο με τον Πατέρα και τον Υιό. Με την ευδοκία λοιπόν του Πατέρα και τη συνέργεια του Αγίου Πνεύματος, λόγω ενός ανέκφραστου πελάγους φιλανθρωπίας, ο Μονογενής του Θεού, αφού έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε από ψηλά, εμφανίστηκε στη γη όπως εμείς και συναναστράφηκε μαζί μας. Έπραξε και δίδαξε πράγματα θαυμαστά, μεγάλα, υψηλά και αληθινά θεοπρεπή, τα οποία είναι θεουργά και σωτήρια για όσους τον υπακούν.

Εγώ είμαι ο πρώτος και εγώ είμαι στον αιώνα, και το χέρι μου θεμελίωσε τη γη, και η δεξιά μου στερέωσε τον ουρανό, θα τους καλέσω, και θα σταθούν μαζί, και θα συναχθούν όλοι και θα ακούσουν. Ποιος τους ανήγγειλε αυτά; Επειδή σε αγαπώ, έκανα το θέλημά σου στη Βαβυλώνα, για να εξαλείψω το σπέρμα των Χαλδαίων· εγώ μίλησα, εγώ κάλεσα, τον οδήγησα και κατευόδωσα τον δρόμο του. Πλησιάστε προς εμένα και ακούστε αυτά, δεν μίλησα εξ αρχής στα κρυφά ούτε σε σκοτεινό τόπο της γης· όταν έγιναν, εκεί ήμουν, και τώρα ο Κύριος με απέστειλε και το Πνεύμα του. Έτσι λέει ο Κύριος που σε λύτρωσε, ο Άγιος του Ισραήλ: Σου έδειξα για να βρεις τον δρόμο στον οποίο θα πορευθείς. Και αν άκουγες τις εντολές μου, η ειρήνη σου θα γινόταν σαν ποταμός, και η δικαιοσύνη σου σαν το κύμα της θάλασσας· και το σπέρμα σου θα γινόταν σαν την άμμο ... και ούτε τώρα δεν θα εξολοθρευθείς ... Έβγα από τη Βαβυλώνα φεύγοντας από τους Χαλδαίους· αναγγείλετε φωνή ευφροσύνης, και ας γίνει αυτό ακουστό ... και εάν διψάσουν, μέσα από την έρημο θα τους οδηγήσει, νερό από την πέτρα θα βγάλει για αυτούς, θα σχιστεί η πέτρα, και θα τρέξει νερό, και θα πιει ο λαός μου. Δεν υπάρχει χαρά για τους ασεβείς, λέει ο Κύριος.

Τους έβλαπτε πολύ αυτή η αντίληψη· διότι, όπως ακριβώς τους λέει ο Χριστός, ή μάλλον ο Ιωάννης: «Μη νομίσετε ότι μπορείτε να λέτε, έχουμε πατέρα τον Αβραάμ»· έτσι λοιπόν και εδώ, μην πεις: «Είναι ναός του Κυρίου». Διότι, αν μεν Αυτός είχε ανάγκη από οίκο, δικαιολογημένα θα είχατε αυτήν τη γνώμη, ότι δηλαδή δεν θα κατέστρεφα τον οίκο. Αν όμως κανένας τόπος δεν με χωράει, αλλά είμαι αχώρητος στα πάντα· αν πάλι «ο ουρανός είναι θρόνος μου, και η γη υποπόδιο των ποδιών μου»· ή μάλλον ούτε αυτά έχουν έτσι ακριβώς· διότι με το χέρι μου στερέωσα τον ουρανό· ποιον οίκο θα μου οικοδομήσετε; Μη στηρίζεστε σε λόγια ψεύτικα.

Και για ποιο λόγο δεν κάνει καμία αναφορά στις ασώματες δυνάμεις, ώστε να αποδείξει από εκεί τη δημιουργία του; Διότι προς το παρόν η κύρια επιδίωξη ήταν αυτή: να διδαχθούν αυτοί για τα ορατά. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Πατέρας του, μιλώντας συνεχώς στους Ιουδαίους, δεν λέει: «Εγώ εδημιούργησα τους αγγέλους και τα Χερουβείμ»· αλλά, «Εγώ εξέτεινα τον ουρανό· το χέρι μου θεμελίωσε τη γη, η δεξιά μου τη στερέωσε»· και αφιερώνει πάντοτε όλο τον λόγο του στα ορατά δημιουργήματα, οικονομώντας τα πάντα με σκοπό τη σωτηρία των ακροατών.

Γιατί, εφόσον η Τριάδα κηρύσσεται ομοφυής και ισότιμη, ο μεν Πατέρας λέγεται ότι δημιουργεί διά του Υιού και διά του Πνεύματος, αλλά δεν ισχύει το αντίστροφο; Μερικοί αναφέρουν ότι κάποιοι περιέρχονται σε απορία για ποιον λόγο, εφόσον η υπεραγία Τριάδα είναι ομοφυής και έχει λάβει την ισοτιμία, και μάλιστα καθώς η θεία Γραφή το διατρανώνει αυτό, ο Υιός δοξολογείται και ανακηρύσσεται από αυτήν ως δημιουργός περισσότερο από ό,τι ο Πατέρας (διότι, αν και αναφέρεται ο Πατέρας, εντούτοις περισσότερο ο Υιός)· και πώς πάλι λέγεται ότι ο Πατέρας δημιουργεί διά του Υιού, αλλά όχι το αντίστροφο, ούτε ο Υιός δημιουργεί διά του Πατέρα, ούτε βεβαίως το Πνεύμα διά του Πατέρα ή διά του Υιού; Ή το ότι ενεργούν διά του Πατέρα μπορεί κανείς να το καταλάβει –αν και παράδοξο στο άκουσμα, δεν είναι παράδοξο στην κατανόηση– ότι δηλαδή ο Υιός και το Πνεύμα, έστω και αν δεν δημιουργούν [κατ' αυτόν τον τρόπο], εντούτοις Εκείνος αποστέλλοντάς τους σε άλλα έργα ενεργεί. Πώς λοιπόν δεν είναι άδοξο το παράδοξο; Και ποιος το καθιστά αποδεκτό; Κανένας άλλος, παρά ο ίδιος ο Πατέρας. Διότι λέγει, χρησιμοποιώντας την προφητική φωνή του Ησαΐα: «Άκουσέ με, Ιακώβ και Ισραήλ, τον οποίο εγώ καλώ· εγώ είμαι ο πρώτος Θεός, και εγώ μετά από αυτά, και πλην εμού δεν υπάρχει Θεός· εγώ με το χέρι μου θεμελίωσα τη γη, και το Πνεύμα μου στερέωσε τον ουρανό» (δες πώς, δημιουργώντας, δημιουργεί διά του Υιού και του Πνεύματος)· «εγώ έδωσα εντολή σε όλα τα άστρα».