Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 48:14

Εγώ, από την πλευρά μου, «αιχμαλωτίζοντας κάθε νόημα», αν και αμαθής, «στην υπακοή του Χριστού», έτσι περίπου διασαφηνίζω αυτά τα ζητήματα. Έτσι, λέει ο Αθανάσιος, το Πνεύμα είναι από τον Πατέρα και παρά του Λόγου, αυτό που εκπορεύεται από τον Πατέρα, όπως ακριβώς και από τον ίδιο τον συναΐδιο Πατέρα, όπως ακριβώς και ο Υιός κατ' αυτόν τον τρόπο αποστέλλεται, και δίδεται από το Πνεύμα στους πιστούς, όπως και από τον ίδιο τον Πατέρα· και λάβε τη μαρτυρία από τον ίδιο τον Λόγο και Υιό, που λέει: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε. Με απέστειλε για να κηρύξω το Ευαγγέλιο στους φτωχούς». Άρα το Πνεύμα και έχρισε τον Υιό, και τον απέστειλε· αλλά και ο Πατέρας αποστέλλεται και από τους δύο, τον Υιό και το Πνεύμα. Και το πώς συμβαίνει αυτό, άκουσέ το από τον ίδιο τον Πατέρα που λέει τα εξής μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Άκουσέ με, Ιακώβ και Ισραήλ, τον οποίο εγώ καλώ· Εγώ είμαι ο πρώτος Θεός, εγώ και έπειτα από αυτά· και εκτός από εμένα δεν υπάρχει Θεός. Εγώ με το χέρι μου θεμελίωσα τη γη, και το Πνεύμά μου στερέωσε τον ουρανό. Εγώ έδωσα εντολή σε όλα τα άστρα. Και τώρα ο Κύριος με απέστειλε». Άρα ο Πατέρας είναι αυτός που λέει εδώ το: «Με απέστειλε». Βλέπεις την ισοτιμία των τριών προσώπων της υπέρτατης θεότητας;

Διότι τα άστρα, ο ήλιος και η σελήνη, και επιπλέον και ο ίδιος ο ουρανός, ήλθαν στην ύπαρξη, και αφού έλαβαν αρχή και γένεση, κάποτε θα οδεύσουν προς το τέλος της ύπαρξής τους· και κανείς δεν θα μπορούσε να παρατηρήσει σε αυτά τίποτε, το οποίο να μην υπολείπεται απολύτως και καθ' ολοκληρίαν της δόξας της θείας και αμόλυντης φύσεως. Ότι δε ο λόγος για αυτό το θέμα δεν θα αστοχούσε ως προς την αλήθεια, το απέδειξε αμέσως λέγοντας: Η χείρα μου εθεμελίωσε τη γη, και η δεξιά μου στερέωσε τον ουρανό. Έπειτα, πώς το δημιούργημα θα ανταγωνιστεί επί ίσοις όροις με τον δημιουργό, και θα φιλονικήσει με τη δόξα εκείνου που το κατασκεύασε; Αποδεικνύει λοιπόν ότι είναι άκρως άτοπο, ή μάλλον ότι φέρει την κατηγορία κάθε ασέβειας, το να προτιμά κάποιος να προσκυνά την κτίση αντί του Κτίσαντος, και, εγκαταλείποντας Εκείνον που υπάρχει πάντοτε και πρώτος, να απονέμει στα δημιουργήματα που έγιναν μέσα στον χρόνο το όνομα και την ιδιότητα της αληθινής Θεότητος, και να χαρίζει αυτό το πράγμα στα δικά του τεχνουργήματα. Διότι προσκύνησαν αυτά που έφτιαξαν τα δάχτυλά τους, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Ως χείρα δε και δική του δεξιά ο Θεός και Πατέρας ονομάζει τον Υιό. Διότι έτσι θα βρούμε ότι ονομάζεται σε πάρα πολλά σημεία από τη θεόπνευστη Γραφή. Και πράγματι, ο θεσπέσιος Μωυσής είπε: «Η δεξιά σου, Κύριε, δοξάσθηκε με δύναμη, η δεξιά σου χείρα, Κύριε, συνέτριψε εχθρούς.» Ο δε μακάριος Δαβίδ: «Ας κραταιωθεί η χείρα σου, ας υψωθεί η δεξιά σου.» <Θα τους καλέσω, και θα σταθούν μαζί, και θα συναχθούν όλοι, και θα ακούσουν.

«Ποιος τους τα ανήγγειλε αυτά;» Διότι θα ήθελα, λέει, αφού αυτοί συγκεντρωθούν, να τους υποβάλω μια ερώτηση, και μάλιστα να τους ρωτήσω με σαφήνεια ποιον θεωρούν στ' αλήθεια ότι υπήρξε ο προγνώστης, δηλαδή αυτός που προανήγγειλε όσα απροσδόκητα τους έπληξαν, προφανώς τη συμφορά του πολέμου. Διότι κανένας από τους ψευδομάντεις δεν φαίνεται να τα έχει προαναγγείλει.

Διότι προφασίζονταν ότι επικαλούνταν τους θεούς, και ότι ήταν κάποιοι κοπιαστικοί και κατεχόμενοι από δαιμόνια. Όμως, καμία πρόγνωση των μελλοντικών γεγονότων δεν υπάρχει στα ακάθαρτα πνεύματα, ούτε βέβαια σε άψυχες ύλες που έχουν μορφοποιηθεί σε θεούς. Επομένως, κανείς απολύτως από τους θεωρούμενους ένδοξους θεούς δεν είναι αυτός που τα έχει προαναγγείλει. Εγώ όμως έχω μηνύσει το καθετί με λεπτομέρεια μέσω των αγίων προφητών· έπειτα, ενώ ήταν δυνατόν να αποφύγετε το κακό και να γλιτώσετε από την παγίδα, εσείς αδρανήσατε, περιμένοντας την πείρα των συμφορών να επιβεβαιώσει την αλήθεια των λόγων μου. Ποια ανάγκη λοιπόν έχετε από τους μάγους; Ποιο το όφελος από τους ψευδοπροφήτες; Και τι θα μπορούσαν να γνωρίζουν τα εργαστήρια εκείνων που συνηθίζουν να εξετάζουν τους οιωνούς; Αυτοί, καταλαμβάνοντας τα τεμένη των ειδώλων και καθισμένοι δίπλα στους ακάθαρτους βωμούς, πωλούν για ευτελέστατους οβολούς το ψέμα που βγαίνει από την καρδιά τους ως προερχόμενο δήθεν από τον Θεό, και ξεστομίζουν σε όσους τους πλησιάζουν ό,τι τους φανεί καλό για μια χούφτα κριθάρι και ένα κομμάτι ψωμί, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί δια της φωνής του Ιεζεκιήλ: <Επειδή σε αγαπώ, έπραξα το θέλημά σου στη Βαβυλώνα, για να εξαλείψω το σπέρμα των Χαλδαίων. Εγώ μίλησα, εγώ τον κάλεσα, τον οδήγησα, και κατευόδωσα τον δρόμο του. Πλησιάστε σε εμένα και ακούστε αυτά: δεν μίλησα από την αρχή στα κρυφά· όταν γίνονταν αυτά, εγώ ήμουν εκεί, και τώρα ο Κύριος με απέστειλε, και το Πνεύμα του.> Δεν τους επιτρέπει πάλι να παρασυρθούν σε αναληθείς υποψίες.

Διότι ήταν βεβαίως πολύ φυσικό, επειδή είχαν νου ακαθοδήγητο και πάρα πολύ εύκολο να παρασυρθεί σε αποστασία, και ευάλωτο στις παγίδες της απάτης, να νομίζουν και να λένε ότι υπέστησαν τα δεινά του πολέμου ίσως εξαιτίας της οργής των ψευδώνυμων θεών, επειδή παραμελήθηκε η πρέπουσα και οφειλόμενη προς αυτούς λατρεία και δεν τους προσφέρονταν πλέον θυσίες, και να οικτίρουν πάλι και να επιμετρούν την οργή σε όσους υπέστησαν εκείνα τα δεινά, και ο ισχυρισμός αυτός δεν είναι καθόλου παράλογος. Διότι αποδείξαμε προηγουμένως ότι, όταν πορθήθηκε η Ιερουσαλήμ και καταστράφηκε από τη φωτιά ολόκληρη η Ιουδαία μαζί με τον ναό, οι γυναίκες που επέζησαν έλεγαν ότι αυτά τους συνέβησαν επειδή σταμάτησαν να προσφέρουν θυσίες στη βασίλισσα των (ουρανών). Για να γνωρίσουν λοιπόν τον Λυτρωτή, αποδίδοντας τη χάρη για τη σωτηρία τους όχι σε άλλους θεούς αλλά μάλλον σε Αυτόν, αναφέρει ολοκάθαρα ότι, κινούμενος από τη φροντίδα και την αγάπη προς αυτούς, έφερε σε πέρας αυτό που ήταν γι' αυτούς τριπόθητο και πολύ ευκταίο, δηλαδή το να εξολοθρευτεί το σπέρμα των Χαλδαίων, επειδή ακριβώς τους είχαν υποδουλώσει και είχαν επιδείξει κάθε τρόπο απανθρωπιάς, και τους είχαν περιβάλει με τα έσχατα κακά. «Από την αγάπη λοιπόν προς εσένα παρακινήθηκα να φέρω σε πέρας την απόφασή σου ενάντια στους Βαβυλωνίους, ώστε να εξολοθρεύσω το σπέρμα των Χαλδαίων».

Έπειτα, στη συνέχεια, παρουσιάζει την υπερμεγέθη δύναμή του λέγοντας: 〈το χέρι μου θεμελίωσε τη γη〉. Γι' αυτό λέγεται στις Παροιμίες: «ο Θεός με τη σοφία 〈θεμελίωσε τη γη〉». Αλλά 〈και η δεξιά μου στερέωσε〉, λέει, 〈τον ουρανό, ή τους ουρανούς〉 σύμφωνα με τους υπολοίπους, δηλαδή τις θείες και ουράνιες δυνάμεις. Και προσθέτει: 〈θα τους καλέσω, και θα σταθούν μαζί〉· διότι ως σε Δεσπότη που προστάζει θα υπακούσουν οι προαναφερθείσες δυνάμεις, αλλά και αφού 〈συναχθούν〉 στο ίδιο σημείο, θα σταθούν για να 〈ακούσουν〉 τους λόγους του. Αυτό ακριβώς φανέρωνε και στην αρχή του βιβλίου ο λόγος λέγοντας: «Άκουε, ουρανέ, και αφουγκράσου, γη, διότι ο Κύριος μίλησε». Συνετίζει δε με αυτά τους ακροατές· διότι, αν οι θείες δυνάμεις επιδεικνύουν με ευλάβεια τέτοια υπακοή προς τον Δεσπότη των όλων, εσείς που είστε άνθρωποι, πώς δεν θα ενστερνιστείτε πολύ περισσότερο τον θείο φόβο; Αντί δε του: 〈ποιος τους ανήγγειλε αυτά〉; ο Σύμμαχος απέδωσε: 〈ποιος τους ανήγγειλε αυτά, εκείνος τον οποίο ο Κύριος αγάπησε, 〈ο οποίος θα κάνει〉 το θέλημά του〉. Το ότι δε και οι ουράνιες δυνάμεις υπακούουν όταν καλούνται και προσέρχονται για να ακούσουν τη βουλή του Θεού, από πού έγινε αυτό γνωστό στους ανθρώπους;

Αν επιθυμείς να μάθεις, μάθε ότι ο ίδιος ο Κύριος «ανήγγειλε» και σε σένα το έκανε φανερό, επειδή «σε αγαπά»· σύμφωνα δε με τον Ακύλα έχει διατυπωθεί με αυτόν τον τρόπο: «Ποιος ανάμεσα στους ανθρώπους ανήγγειλε αυτά; Ο Κύριος τον αγάπησε», παρομοίως και από τον Σύμμαχο που αναφέρει: «Ποιος τους ανήγγειλε αυτά; Εκείνος που ο Κύριος αγάπησε». Αυτός, λοιπόν, ο ίδιος, «τον οποίο ο Κύριος αγάπησε», έκανε αυτά ακουστά στους «ανθρώπους»· και αυτός ο ίδιος, «που αγάπησε ο Κύριος», θα εκτελέσει «το θέλημα του Πατρός», επιφέροντας κατά της Βαβυλώνας όσα προαναφέρθηκαν πρωτύτερα, ανακαλώντας τον λαό του από την εχθρική γη, «επαναφέροντάς» τον στην πατρίδα και καθοδηγώντας «την οδό του». Αυτά, λοιπόν, θα τα πράξω στον μέλλοντα καιρό, εσείς δε, έχοντας μάθει εκ των προτέρων αυτά, τα οποία «δεν λέγονται κρυφά» αλλά σας αναγγέλλονται με παρρησία, ελάτε σπεύδοντας προς εμένα. Διότι, και όταν ο Πατέρας τα βουλευόταν αυτά, «ήμουν» κοντά του, «και τώρα» Αυτός, όντας «Κύριος» και Θεός επί πάντων, και «το Πνεύμα» της αγιοσύνης «Του με απέστειλε» για να εκτελέσω όσα εφάπαξ έχουν οριστεί από Αυτόν.

Ψ. ΚΓ΄. Άκουσέ με, Ιακώβ, και Ισραήλ, τον οποίο εγώ καλώ· εγώ είμαι ο πρώτος, και εγώ υπάρχω εις τον αιώνα. Και το χέρι μου θεμελίωσε τη γη, και η δεξιά μου στερέωσε τον ουρανό· θα τους καλέσω ταυτόχρονα όλους, και θα σταθούν και θα συναχθούν, και θα ακούσουν. Ποιος τους ανήγγειλε αυτά; ※ Εγώ, ο Κύριος που σε αγαπά, εξετέλεσα το θέλημά σου επί της Βαβυλώνας, για να εξαλείψω τη γενιά των Χαλδαίων. Εγώ μίλησα, και εγώ κάλεσα· τον οδήγησα, και κατευόδωσα τον δρόμο του· πλησιάστε σε μένα, και ακούστε αυτά· δεν μίλησα εξ αρχής στα κρυφά, την ώρα που συνέβαιναν εγώ ήμουν εκεί· και τώρα ο Κύριος, ο Κύριος με απέστειλε, καθώς και το Πνεύμα του.

Αλλά δεν είναι τέτοιος και [ο Λόγος] του Θεού, ο οποίος έχει καθ' εαυτόν δική του υπόσταση απολύτως θεία και νοερή, η οποία αφενός υφίσταται αυτοτελώς και αφετέρου ενεργεί επίσης αυτοτελώς, είναι άυλη και ασώματη και καθ' όλα απόλυτα όμοια με τη φύση του πρώτου και αγεννήτου και μόνου Θεού, φέροντας μέσα της τους λόγους όλων των δημιουργημάτων και τις ασώματες και αόρατες ιδέες των ορατών πραγμάτων. Γι' αυτό άλλωστε οι θείοι χρησμοί την ονομάζουν Σοφία και Λόγο του Θεού. 〈〈Του Ησαΐα〉.〉 «Άκουσέ με, Ιακώβ, και Ισραήλ, τον οποίο εγώ καλώ· εγώ είμαι ο πρώτος, και εγώ είμαι εις τον αιώνα, και το χέρι μου θεμελίωσε τη γη, η δεξιά μου στερέωσε τον ουρανό· θα τους καλέσω, και θα σταθούν μαζί, και θα συναχθούν όλοι και θα ακούσουν. Ποιος τους ανήγγειλε αυτά; Ο Κύριος που σε αγαπά έκανε το θέλημά σου στη Βαβυλώνα για να εξαλείψει το σπέρμα των Χαλδαίων· εγώ μίλησα και εγώ κάλεσα, τον οδήγησα και κατευόδωσα την οδό του. Πλησιάστε με και ακούστε αυτά, δεν μίλησα εξ αρχής στα κρυφά· όταν γίνονταν αυτά, ήμουν εκεί, και τώρα ο Κύριος ο Κύριος απέστειλε εμένα και το Πνεύμα του.»

Αυτό το αποδεικνύει σαφώς και εκείνος που μιλά μέσω του προφήτη λέγοντας: «Εγώ με τα χέρια μου θεμελίωσα τη γη και άπλωσα τον ουρανό, και τώρα ο Κύριος έστειλε εμένα και το Πνεύμα του», καθώς και ο Χριστός, πάλι αλλού μέσω του ίδιου προφήτη, λέγοντας: «Πνεύμα Κυρίου είναι πάνω μου, γι' αυτό με έχρισε, για να φέρω το χαρμόσυνο άγγελμα στους φτωχούς με απέστειλε». Επομένως, το Άγιο Πνεύμα όχι μόνο αποστέλλεται, αλλά και αποστέλλει τον Υιό που αποστέλλεται από τον Πατέρα, γεγονός από το οποίο αποδεικνύεται ότι είναι συμφυές, ομοσθενές, συνεργό και ομότιμο με τον Πατέρα και τον Υιό. Με την ευδοκία λοιπόν του Πατέρα και τη συνέργεια του Αγίου Πνεύματος, λόγω ενός ανέκφραστου πελάγους φιλανθρωπίας, ο Μονογενής του Θεού, αφού έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε από ψηλά, εμφανίστηκε στη γη όπως εμείς και συναναστράφηκε μαζί μας. Έπραξε και δίδαξε πράγματα θαυμαστά, μεγάλα, υψηλά και αληθινά θεοπρεπή, τα οποία είναι θεουργά και σωτήρια για όσους τον υπακούν.

Επομένως, εάν εσύ, Πνευματικέ, θανατώσεις τους εμπαθείς λογισμούς του μετανοούντος με τη συμβουλή σου, γίνεσαι ένας άλλος εξολοθρευτής Άγγελος των πρωτοτόκων της Αιγύπτου, για τον οποίο έχει γραφεί στην Έξοδο. Γίνεσαι όμοιος με τον Θεό, ο οποίος λέει ότι θα εξαλείψει το σπέρμα των Χαλδαίων: «Επειδή σε αγαπώ, έκανα το θέλημά σου στη Βαβυλώνα, για να αφανίσω το σπέρμα των Χαλδαίων»· και αξιώνεσαι εκείνου του μακαρισμού που αναφέρει ο θείος Δαβίδ, εφόσον συντρίβεις αυτά τα νήπια των κακών λογισμών προτού αυξηθούν: «Μακάριος εκείνος που θα πιάσει και θα συντρίψει τα νήπιά σου πάνω στην πέτρα».