Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 48:19

«Αυτός είναι ο Κύριος που κατασκήνωσε στην Ιερουσαλήμ». Επομένως, όταν αντιληφθείτε, λέει, ότι τα γεγονότα αυτά έγιναν γνωστά σε εσάς πριν συμβούν, όχι μέσω των ψευδώνυμων θεών αλλά μάλλον μέσω εμού, ακούστε τον Κύρο να λέει ότι: «Ο Κύριος με απέστειλε, καθώς και το Πνεύμα Του». <Έτσι λέει ο Κύριος, αυτός που σε λύτρωσε, ο Άγιος του Ισραήλ: Εγώ είμαι ο Θεός σου, εγώ σου έδειξα πώς να βρεις την οδό, στην οποία θα πορευθείς. Και αν είχες ακούσει τις εντολές μου, η ειρήνη σου θα γινόταν σαν ποταμός, και η δικαιοσύνη σου σαν το κύμα της θάλασσας· και το σπέρμα σου θα γινόταν σαν την άμμο, και οι απόγονοι της κοιλίας σου σαν το χώμα της γης· ούτε και τώρα πρόκειται να εξολοθρευθείς, ούτε θα χαθεί το όνομά σου ενώπιόν μου. Έξελθε από τη Βαβυλώνα φεύγοντας από τους Χαλδαίους.> Σταθερό, λοιπόν, πάλι τους διαμορφώνει το φρόνημα, και στέρεο τον νου, ώστε να γνωρίσουν τον κατά φύση και αληθινά όντα Θεό· και τους αποκαλύπτει τη δική Του δόξα, για να μην παρασύρονται από τις φωνές των πλάνων προς τον όλεθρο, δηλαδή προς το να νομίζουν και να πιστεύουν ότι τους προστατεύουν οι ψευδώνυμοι θεοί, αυτοί που δεν υπάρχουν διόλου. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, όπως νομίζω, λέει το «Εγώ είμαι ο Θεός σου», όπου το «είμαι» σημαίνει «υπάρχω». Αυτό διακήρυξε και στον πάνσοφο Μωυσή λέγοντας: «Εγώ είμαι ο Ων». Διότι Εκείνος που κυρίως και αληθώς υπάρχει, είναι ο Θεός των συμπάντων.

Διότι, εάν είχες γίνει υπάκουος στις εντολές μου, η ειρήνη σου θα είχε γίνει σαν ποταμός, και η δικαιοσύνη σαν κύμα της θάλασσας. Και αυτό που θέλει να δηλώσει είναι το εξής: Λένε ότι οι χείμαρροι, όταν ξεσπάσει σφοδρή βροχή στα βουνά, κατέρχονται με φοβερή και ορμητική δύναμη, ώστε τίποτα απολύτως να μην μπορεί να αντισταθεί στις ορμές τους. Και είναι εξίσου προφανές, νομίζω, και το άλλο. Ότι τα χτυπήματα των κυμάτων της θάλασσας είναι φοβερά και ακαταμάχητα, όχι μόνο για τους ναυτικούς, δηλαδή για τα εμπορικά πλοία, αλλά κάποτε και για τους ίδιους τους βράχους. Διότι αυτοί αποσπώνται, όταν τα ύδατα ξεσπούν πάνω τους σαν ορμητικοί καταρράκτες. Λοιπόν, εάν ήσουν υπάκουος στα λόγια μου, λέει, εάν έκανες τον νου σου ευπειθή, η ειρήνη σου θα γινόταν σαν ποταμός και σαν ύδατα, ακαταμάχητη για τους εχθρούς, δηλαδή για όσους θα ήθελαν να σου εναντιωθούν. Ή ίσως, και με άλλον τρόπο, για να αναδείξει ότι το αγαθό της ειρήνης είναι για αυτούς άφθονο και αδιάκοπο, το παρομοιάζει με ποταμό και με κύματα, με ποταμό που ρέει πάντοτε και με αφθονία, και με κύματα που διαρκώς υψώνονται και σαν να προσκρούουν αδιάκοπα στην ξηρά. Θα είχε γίνει δε και το σπέρμα σου σαν την άμμο, και τα γεννήματα της κοιλιάς σου σαν το χώμα της γης. Είναι σαν να έλεγε: Χωρίς κανείς να υψώνει ξίφος εναντίον σας, χωρίς το χέρι των πολεμίων να εξολοθρεύει κάποιους, θα ήσουν πολυάριθμος και αναρίθμητος, ώστε τα παιδιά σου να παρομοιάζονται με την άμμο και το χώμα.

Επειδή όμως συμπεριφέρθηκες ασεβώς απέναντι στον Θεό και προσέκρουσες σε Αυτόν καθόλου λίγο, έχοντας εκτραπεί σε κάθε είδους ατοπήματα, περιορίστηκες σε μικρό αριθμό και δεν έχεις την αύξηση του γένους σου ώστε να διευρύνεται σε μεγάλο πλήθος· όμως ούτε και τώρα πρόκειται να εξολοθρευτείς. Διότι έχει διατηρηθεί παντού το υπόλειμμα του Ισραήλ. Και ο Θεός είπε ότι αυτός πουθενά δεν θα καταστραφεί ολόρριζα, εξαιτίας της επαγγελίας που δόθηκε στους πατέρες. Έπειτα λέει: Έξελθε από τη Βαβυλώνα, φεύγοντας από τους Χαλδαίους.

Άκου λοιπόν, ω Ισραήλ, όσα σε διδάσκει ο Κύριος που σε λύτρωσε· και να θυμάσαι σε κάθε σου λόγο, πώς εγώ είμαι ο Θεός σου και δεν υπάρχει άλλος· διότι όλα αυτά σου τα υποδεικνύω για να βρεις την οδό της σωτηρίας. Εάν βέβαια από την αρχή είχες γίνει υπάκουος σε εμένα, δεν θα είχες ποτέ παραδοθεί στους εχθρούς. Και τόσο μεγάλο πλήθος ειρήνης φυλασσόταν για εσένα, ώστε η αφθονία της ειρήνης που θα έρρεε από εμένα προς εσένα να μοιάζει με ρεύμα ποταμού, και θα γινόταν ξακουστή η δικαιοσύνη σου σαν κάποιο κύμα της θάλασσας που θα αντηχούσε στα αυτιά όλων. Πρόσεξε δε σε αυτά, πώς παρομοιάζει με ποταμό το πλήθος της ειρήνης, και με κύμα της θάλασσας —ή με κύματα της θάλασσας κατά τους λοιπούς ερμηνευτές— τη δικαιοσύνη του λαού, ώστε αν ποτέ συμβεί να λεχθούν αυτά και σε άλλες περιπτώσεις, να μην εκπέσει κανείς στην πρόχειρη αντίληψη να νομίζει ότι τέτοια πράγματα λέγονται για υλικές θάλασσες και υλικούς ποταμούς. Αλλά, λέει, και το σπέρμα σου θα είχε αυξηθεί σε αναρίθμητο πλήθος, ώστε να παραβάλλεται με την άμμο, και τα γεννήματα της κοιλιάς σου θα παρομοιάζονταν, λόγω του πλήθους τους, με το χώμα της γης, εάν είχες γίνει τηρητής των εντολών μου. Αντί δε του «όπως το χώμα της γης», οι λοιποί ερμηνευτές ανέφεραν: «όπως οι κόκκοι του κεχριού της».

Εάν, λοιπόν, κάποιος εξέλαμβανε αυτά τα λόγια με πιο σωματικό (υλικό) τρόπο, σαν να απευθύνονταν σε Ιουδαίους που είναι σαρκικοί και περισσότερο σωματικοί, θα μπορούσε να πει ότι η επαγγελία έχει ειπωθεί ως καύχημα για το πλήθος των παιδιών τους, εξαιτίας του ότι δεν κατανοούν τίποτα το σεμνό και το θεοπρεπές. Εάν όμως, απέναντι στην επαγγελία του Θεού, αποβλέψεις στο αξίωμα Εκείνου που ομιλεί, να εννοείς ως «σπέρμα» εκείνο που προήλθε από τον Ισραήλ και το οποίο έχει δηλωθεί στα προηγούμενα με το χωρίο: «Εάν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας είχε αφήσει σπέρμα, θα είχαμε γίνει σαν τα Σόδομα», μέσω του οποίου υποδηλωνόταν ο χορός των αποστόλων και όλοι οι μαθητές του Σωτήρα μας που προήλθαν από τους Ιουδαίους. Αυτοί κατέστησαν πατέρες των Εκκλησιών της οικουμένης και του πλήθους εκείνων που αναγεννήθηκαν κατά Θεόν μέσα σε αυτές, «οι οποίοι γεννήθηκαν όχι από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό». Αλλά αυτά, λέει, θα είχαν γίνει για σένα, «εάν είχες ακούσει τις εντολές μου». Θα μπορούσε όμως να πει κάποιος, αναφορικά με τους Ιουδαίους, ότι ακόμη και σε αυτούς που παρήκουσαν σε αυτές και δεν τήρησαν τις εντολές, αλλά αντίθετα ειδωλολατρούσαν και σκότωναν τους προφήτες, τα της κατά σάρκα τεκνογονίας τους πλήθαιναν. Πώς λοιπόν ο λόγος υπόσχεται κάτι τέτοιο ως εξαιρετική επαγγελία υπό προϋπόθεση, λέγοντας: εάν τα είχες πράξει αυτά, «η ειρήνη σου θα γινόταν σαν ποταμός και η δικαιοσύνη σου σαν τα κύματα της θάλασσας, καθώς και το σπέρμα σου και οι απόγονοί σου».

Τόσο μεγάλοι σε πλήθος. Αν, λοιπόν, ενώ έπρατταν το δίκαιο, υπήρχε σε αυτούς η «αφθονία της ειρήνης» και μαζί με αυτήν τα αγαθά της πολυτεκνίας, δεν θα υπήρχε κάτι άλλο να ειπωθεί. Αν όμως, επειδή πράττουν το κακό, αφενός έχουν «απομακρυνθεί πολύ» από την ειρήνη, ώστε να είναι ακόμη και τώρα υποδουλωμένοι στους εχθρούς τους, και αφετέρου ο άλλοτε σεπτός και άγιος τόπος είναι για αυτούς «έρημος και άβατος», και έχουν καταλυθεί οι νόμοι και η βασιλεία τους, και ενώ πράττουν τόσο άσχημα, πληθαίνουν σαν τα σκουλήκια μόνο ως προς τη σωματική αναπαραγωγή, τότε είναι καιρός να μην εκλαμβάνουμε το νόημα της προφητείας με άλλον τρόπο παρά σύμφωνα με την ερμηνεία που παραθέσαμε. Αλλά και τώρα λέει ότι, μολονότι δεν φυλάξατε τις εντολές, εντούτοις χάρη στη δική μου φιλανθρωπία «δεν πρόκειται να εξολοθρευτείτε, ούτε θα εξαλειφθεί το όνομά σου ενώπιόν μου», ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «από μπροστά μου». Γι' αυτό, ακριβώς επειδή υποσχέθηκε από αυτό κιόλας το σημείο ότι «δεν θα σε εξολοθρεύσει ούτε θα εξαλείψει το όνομά σου», σου είπα «να εξέλθεις από τη Βαβυλώνα», όντας πλέον λυτρωμένος και ελεύθερος από τον φόβο των εχθρών.